Feest bij de oligarchen

Wie een duur restaurant op de 62e verdieping van een wolkenkrabber in aanbouw afhuurt, de binnen- en buitenlandse pers laat opdraven en zonder met de ogen te knipperen een magazijn aan drank afrekent, heeft iets te vieren. Toch viel het feestje van de succesvolle Russische zakenman Oleg Tinkov tegen.

Moscow / Manhattan

Aan de buitenrand van Moskou doemt een complex van grote wolkenkrabbers op. Het geheel is al jaren in aanbouw, om naar boven te komen moet je via de nooduitgang omhoog naar de bouwlift, die zuchtend, krakend en piepend de 62e verdieping haalt. De enige aanwijzing was het woord ‘binnenkort’, dat al weken voor het feest op billboards doorheen de stad opdook. Binnenkort zou er iets nieuws komen. Meisjes verdrongen zich voor de beglazing, de iPhone flitsten, de zonsondergang over de stad was een bezichtiging.

De grofgebouwde Tinkov is het Russische equivalent van Richard Branson. Hij begon als mijnwerker, liet zijn eigen bier brouwen, opende een restaurantketen en verkocht alles aan InBev in 2005. Van de winst zette hij een leenbank op, Tinkov is inmiddels een van de grootste kredietverstrekkers in het land. Op Twitter liet hij een paar foto’s lekken. De blonde zakenman liet zich omringen met stewardessen op naaldhakken. De rokjes te kort, hun ronde borsten laag ingesnoerd in maatpakjes. Het kon bijna niet anders; Oleg Tinkov zou een luchtvaartmaatschappij beginnen. Vliegen zou weer sexy worden.

De luide jazzband stopte met spelen, Tinkov verscheen op het podium. “Ik ga het anders doen”, zei hij. “We gaan iets revolutionairs op poten zetten.” De spanning steeg. Zelfs de bediening staakte de gesprekken. Tinkov schraapte zijn keel. “Vanaf nu is er een creditcard waarmee je airmiles bij alle luchtvaartmaatschappijen kunt sparen!”

De teleurstelling rolde als een tsunami door de zaal. Uit beleefdheid klonk er applaus, de jazzband zette uit voorzorg snel in. De honderden gasten zetten het op een drinken. De kleine keuken bezweek onder de hongerige bezoekers en tegen het eind van de avond werd er cognac in de enorme wijnbellen geschonken. De cognacglazen waren opgegaan aan de wodka, wijn was er toch niet meer.

In een hoekje van het restaurant stond Tinkov te praten met de pers. “Was dit niet de ideale gelegenheid om een airline te lanceren?” vroeg een Russische journalist. Tinkov haalde zijn schouders op. “Vliegtuigen zijn best aardig, maar het is stukken interessanter om de betalingsmechanismen die er omheen zitten in handen te hebben.” Geen airline dus, wel een creditcard. Blijft een feit dat die Russische oligarchen verstand hebben van feestvieren. (Vacature)

Bijna veertig branddoden zetten Rusland op scherp

bijna veertig dodenDe brand die in de psy­chiatrische inrichting 100 kilome­ter ten noorden van Moskou aan 38 mensen het leven kostte, laat pijnlijk zien waar het bij dit soort incidenten in Rusland keer op keer fout gaat. De brandweer was veel te laat en voorzorgsmaatregelen waren er niet.

Slechts twee patiënten en één ver­pleegster overleefden de ramp in het kleine dorp Ramenski. Wat er middenin de nacht precies gebeur­de in het kleine, oude bakstenen gebouw weet niemand. De hou­ten balken, het linnengoed – bin­nen afzienbare tijd stond het psy­chiatrisch behandelcentrum met de simpele naam ‘14’ in brand.

De Russische pers speculeert over allerlei oorzaken, van kortsluiting tot brandstichting. Volgens Dmit­ri Gladkich, een drugsverslaafde schizofreniepatiënt, zou een ro­kende patiënt de oorzaak kunnen zijn. „Ik ben wakker geworden van een sterke brandlucht, en ben naar de uitgang gegaan. Ik denk dat het vuur is begonnen doordat een van onze patiënten vaak stie­kem rookte”, verklaarde de 26-jari­ge Gladkich volgens sensatie-web­site LifeNews tegenover de autori­teiten. Brandblussers, evacuatie­plannen of sprinklerinstallaties, het was allemaal afwezig in de kli­niek. Vanwege wegwerkzaamhe­den was de brandweer, hemels­breed zo’n 30 kilometer verwij­derd van de instelling, pas ruim een uur na de eerste melding ter plaatse.

De Russische minister Skvortsova van Volksgezondheid kondigde gisteren een grote inspectie aan. Net als twee jaar geleden moeten alle zorginstellingen opnieuw geïnspecteerd worden. Bovendien komen er speciale trainingen in brandveiligheid voor personeel in gesloten zorginstellingen. Over vijf weken moeten de inspecties en de trainingen zijn afgerond. Uit gegevens blijkt dat de inspec­tie voor het laatst in januari 2012 een oordeel velde over instelling 14. Er waren kleine problemen zo­als brandgevaarlijke lampenkap­pen en onduidelijke nooduitgan­gen. In augustus van hetzelfde jaar is de inspectie nog eens langs geweest, maar toen waren er geen overtredingen.

Experts wijzen er herhaaldelijk op dat brandveiligheid in Rusland grotendeels een mentaliteitspro­bleem is. De brandinspectie is om­koopbaar, nooduitgangen worden gebruikt als opslagplaatsen en om misbruik te voorkomen zitten nooddeuren meestal op slot.

In 2009 kwamen 156 mensen om het leven bij een brand in een nachtclub in de Siberische stad Perm. Er werd illegaal vuurwerk afgestoken, en het management had meerdere jaren de brandweer­inspectie omgekocht. Volgens ge­gevens van verzekeraars vallen er in Rusland gemiddeld acht keer meer doden door brand dan in West-Europa.

President Vladimir Poetin noem­de het drama gistermiddag een ‘af­schuwelijke tragedie’. Hij steunt het idee van een snelle inspectie in het hele land, en liet weten dat de brand in Ramenski ‘nog maar een herinnering is dat veiligheid serieus genomen moet worden’. De autoriteiten van de regio Mos­kou hebben de familieleden van de slachtoffers een geldsom be­loofd van 500.000 roebel, zo’n 12.000 euro, ter compensatie.

‘Ik zal helaas niet laatste zijn die wordt vastgezet’

navalny_procesIn de Russische stad Ki­rov begint vandaag het proces te­gen oppositieleider Aleksej Naval­ny. De razend populaire anti-cor­ruptieactivist tart met behulp van sociale media al jaren het Kremlin. Zelfs bij een voorwaardelijke ver­oordeling mag hij nooit meer de politiek in.

Voor de tweede keer in een week zijn alle vliegtuigstoelen en trein­wagons van Moskou richting Ki­rov geboekt en vergeven. Vorige week gaf de rechter de verdedi­ging een extra week om alle stuk­ken door te nemen, vandaag zijn de ruim honderd politici, activis­ten en journalisten opnieuw in de stad voor de aanvang van het proces tegen Aleksej Navalny (36). Volgens de verdachte en zijn me­destanders is het onzin, maar het Openbaar Ministerie in Rusland verdenkt Navalny ervan een hout­bedrijf in de Kirov-regio zo’n 400.000 euro te hebben ontfut­seld. De politicus adviseerde het bedrijf, maar lacht de beschuldi­gingen weg. De afgelopen jaren groeide Naval­ny uit van een onbekende jurist tot een razend populaire opposi­tiepoliticus. In de aanloop naar de presidentsverkiezingen leidde hij de straatprotesten tegen Poetin, met behulp van sociale media weet hij nog altijd tienduizenden jonge Russen te mobiliseren.

Het Kremlin speelt hoog spel. Door Navalny achter de tralies te zetten wil de overheid de angel uit de protestbeweging halen. Maar politiek analisten waarschu­wen voor het ‘Nelson Mandela-ef­fect’. Achter de tralies zou Naval­ny zomaar een volksheld kunnen worden. Bij het laatste proces van een dergelijk formaat, de straf­zaak tegen de steenrijke Michail Chodorkovski, bleef massaal pro­test uit. Na zijn veroordeling in 2005 volgde slechts korte perio­des van protest.

Vladimir Markin, de voorzitter van de onderzoekscommissie van het Openbaar Ministerie, liet vori­ge week in een interview weten dat het gaat om een politiek-ge­motiveerde zaak. „Wanneer ie­mand zo veel aandacht naar zich­zelf toetrekt, de draak steekt met de autoriteiten en zelf zegt scho­ne handen te hebben, dan neemt bij ons de interesse toe zijn verle­den te ontmaskeren, natuurlijk.”

In interviews laat Navalny weten dat hij voorbereid is. „Ik heb het er vaak over gehad met mijn vrouw. Ik ben niet de eerste die ze gevangen zullen zetten, en ik zal helaas niet de laatste zijn.”

Zelfs met een voorwaardelijke ver­oordeling zou Navalny nooit meer de politiek in mogen. Een re­centelijk aangenomen wetswijzi­ging zorgt er voor dat personen die veroordeeld zijn van flinke fi­nanciële delicten niet langer een openbaar ambt mogen uitoefe­nen. „Dan moet ik thuis blijven zitten, mag ik me nergens mee be­moeien en hangt er continu een wapenstok boven mijn hoofd.”

Scheurtjes in het beeld van de macho-president

Wie de Russische presi­dent wil begrijpen, moet terug naar de nadagen van de Sovjet-Unie. Terwijl het IJzeren Gordijn in Europa langzaam maar zeker valt, is KGB-officier Vladimir Poe­tin nog altijd gestationeerd in Dresden. Hij zit niet hoog in de hiërarchie. Het grote spionage­werk gaat aan hem voorbij, het da­gelijks leven bestaat meer uit het archiveren van krantenknipsels en afluisteren van diplomaten.

Totdat woedende Duitsers zich op de trappen van het KGB-ge­bouw verzamelen. Ze willen de deuren openbreken, hun gram ha­len op de bezetter. Poetin komt naar buiten, volgens sommigen met getrokken pistool. In vloeiend Duits, met nog altijd een klein Russisch accent, laat hij het duidelijk weten: hier moeten ze niet zijn, de Russen valt niets te verwijten. De meute gaat ve­der, Poetin belt naar Moskou om versterking. In Moskou neemt nie­mand de telefoon op.

In verschillende interviews noem­de Vladimir Poetin het einde van de Sovjet-Unie de ‘grootste trage­die van de twintigste eeuw’. Hij ziet het als zijn historische missie de grootsheid van het Sovjetrijk te herstellen. Daarin spelen veilig­heidsdiensten de grootste rol, nooit meer zal het zo zijn dat bij de FSB, de opvolger van de KGB, niemand de telefoon opneemt.

„Als je er op terugkijkt, heeft Poe­tin de afgelopen 13 jaar alles ge­daan om er voor te zorgen dat heel Rusland op de KGB lijkt”, vertelt Masja Gessen. Ze schreef vorig jaar De man zonder gezicht, een fel-kritische politieke biogra­fie van de Russische leider. Het is een bestseller. „Op zijn eerste dag als president zette hij twee proces­sen in werking. Hij liet de politie binnenvallen bij een onafhanke­lijk mediabedrijf en gaf het kabi­net de opdracht alle verkiezingen in het land onder controle te krij­gen”, legt Gessen uit. „De media staan nog altijd onder strikte con­trole, nergens in het land zijn vrije verkiezingen.”

De openlijk lesbische Gessen, te­genwoordig hoofdredacteur van het Moskouse bureau van Radio Free Europe, noemt Poetin een xenofobe conservatief. „Zijn macht is gebaseerd op het idee dat alleen hij Rusland kan be­schermen tegen vijanden. En al­tijd heeft iemand anders de schuld: dan is het Amerika, dan zijn het de oligarchen. Het is een bezettingsmentaliteit.”

Omdat een president in Rusland hooguit twee termijnen aan mag blijven kwam Poetin in 2008 met een gouden vondst: Dimitri Med­vedev. Poetin en de jonge, sympa­thieke jurist wisselden van stoel. Medvedev werd president, liet de grondwet dusdanig aanpassen dat een president na een korte pauze wel degelijk opnieuw mag aantre­den. Wie in Medvedev een hervor­mer zag, kwam bedrogen uit. Vo­rig jaar wisselde hij opnieuw met Poetin van stoel. Een presiden­tiële termijn duurt nu zes jaar, en dus kan Poetin technisch gezien tot 2024 als president aan de macht blijven.

Dat is veel Russen te veel van het goede. Na frauduleuze parle­mentsverkiezingen trokken hon­derdduizenden Russen anderhalf jaar geleden de straat op om te de­monstreren. Verschillende men­sen uit de kliek rondom Poetin, bijvoorbeeld ex-minister van Fi­nanciën Aleksej Koedrin en het te­levisiesterretje Ksenia Sobtsjak, braken met de Russische leider.

Na de inauguratie vorig jaar mei zette president Poetin een proces in werking waarin burgerlijke vrij­heden moeten worden ingeleverd voor economische groei. Die aan­pak werkt in de praktijk steeds minder goed. De middenklasse groeit, steeds meer Russen heb­ben de buik vol van machtsmis­bruik en de nog altijd toenemen­de corruptie.

Het laatste jaar ontstaan er scheur­tjes in het beeld van de macho­president, die dan weer verschijnt achter de stuurknuppel van een straaljager, dan weer met ont­bloot bovenlijf op een paard. Poe­tin trekt zich steeds vaker terug. Hij zegde onlangs een reeks staats­bezoeken af en klaagde een aantal maanden geleden over pijn in zijn rug. Tijdens het officiële staatsbezoek vandaag blijft hij maar een halve dag in Nederland.

portret_poetin-wegener