Oekraïne ontkent vermeende aanval op Russisch dorp

Terwijl de gevechten tussen de rebellen en overheidstroepen in het oosten van Oekraïne steeds intensiever worden, loopt ook de diplomatieke spanning tussen Rusland en Oekraïne op. Volgens Rusland komen Oekraïense explosieven op Russisch grondgebied terecht. Oekraïne ontkent in alle toonaarden.

DONETSK – Bij een aanval zondagmorgen in Donetsk kwam een persoon om het leven en raakten twee mensen gewond. Het nieuwsbericht wekte verwarring: dit keer gaat het niet om de Oekraïense miljoenenstad Donetsk, maar het dorpje Donetsk vlak over de grens in Rusland.

Tijdens het conflict tussen de pro-Russische separatisten en het Oekraïense leger zijn er de afgelopen maanden volgens de Russen wel vaker explosieven in het buurland terechtgekomen, maar nog nooit kwam daar iemand bij om het leven.

Het openbaar ministerie heeft een strafzaak geopend en het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken belooft ernstige consequenties en harde maatregelen.

Het Oekraïense ministerie van Defensie daarentegen ontkent in alle toonaarden. ‘Wees er zeker van, de Oekraïense troepen schieten niet op Russisch grondgebied. Wij hebben niet geschoten’, laat woordvoerder Andrej Lysenko weten. Ondertussen wordt er in verschillende buitenwijken van Donetsk een felle strijd geleverd tussen de opstandelingen en het Oekraïense leger. Huizen, winkels en restaurants zijn met de grond gelijk gemaakt. Volgens de opstandelingen zijn er tientallen doden gevallen.

Legerwoordvoerder Vladislav Seleznev ontkent dat het Oekraïense leger raketten gebruikt en schuift de schuld in de schoenen van de rebellen. Een Oekraïense legereenheid in de frontlinie liet aan de Volkskrant echter weten dat ze wel degelijk raketten afvuren. ‘Maar we proberen de burgerbevolking zo min mogelijk te raken.’

In Rio de Janeiro spraken de Duitse bondskanselier Merkel en de Russische president Poetin elkaar. De twee leiders constateerden aan de zijlijn van het WK dat de situatie in Oekraïne ‘verslechtert’, en willen dat er nieuwe vredesbesprekingen komen.

Op het nippertje toch een witte jurk

Twee rebellen uit het pro-Russische bataljon Vostok trouwen in Donetsk. Op een pantserwagen gaan ze door de stad. Voor een dag wordt er weer gedronken.

Screen Shot 2014-07-14 at 12.18.53

DONETSK – De drie ambtenaren van de burgerlijke stand in Donetsk kijken wantrouwend naar buiten. In de verte klinkt gebrom. ‘Is dat nou een tank?’ vraagt de ceremoniemeester. De rebellen springen van het gevaarte af. ‘Nee schatje, dit is een pantserwagen’, lacht de commandant. ‘En maak je geen zorgen – we beloven de boel niet kort en klein te schieten.’

Zaterdagmiddag zijn de pro-Russische rebellen van het bataljon Vostok nerveus. Niet vanwege het Oekraïense leger dat bombardementen uitvoert, maar vanwege de aanstaande bruiloft tussen Tagir (37) en Tanja (33). De twee kennen elkaar al jaren, maar vechten nu in hetzelfde bataljon. Hij met een kalasjnikov en een pistool dat steevast onder zijn linkeroksel hangt, zij met de potten en de pannen in de kantine van de uitvalsbasis. De paar honderd mannen zijn druk in de weer met de oorlog. De wapens worden opgepoetst, de militaire voertuigen gerepareerd. In het trappenhuis staat luchtafweergeschut, op de daken mannen met verrekijkers.

Op de binnenplaats ziet Tagir Tanja voor het eerst in trouwjurk. ‘Het was me godverdomme wat’, vloekt Tagir. ‘Ze zou gewoon in camouflagepak, maar wilde op het laatste moment toch een witte jurk. Het heeft me een vermogen gekost.’ Hij tilt zijn aanstaande bruid de pantserwagen op. De colonne met vier volgauto’s verlaat de basis. Het is een bezienswaardigheid in de verwaarloosde buitenwijken van Donetsk. Bij bushaltes staat men met open mond te kijken. De witte jurk wappert in de wind. Toeschouwers klappen en joelen. Een oude vrouw slaat een kruis.

Het dozijn zwaarbewapende mannen staat ongemakkelijk tussen de kitscherige decoratie in de trouwzaal. De ambtenaar benadrukt met een diepe stem de verbintenis tussen man en vrouw, het levenspad en de verplichtingen die het huwelijk met zich meebrengt. Het tweetal schuift de ringen om, er klinkt applaus. Tagir pakt zijn bruid onder de oksels en tilt haar op. Het bataljon Vostok heeft een strikte drooglegging, maar de commandant maakt voor deze keer een uitzondering. ‘Een glas, niet meer’, zegt hij. ‘Anders de strafkelder in.’

Tagir en Tanja kijken elkaar aan. Alles beter dan de slaapzaal waar ze nu overnachten. Een huwelijksreis zit er ook al niet in. ‘Dat doen we pas wanneer het vrede is. Dan gaan we op reis. Misschien wel voor altijd’, zegt Tanja. De ambtenaar schraapt haar keel. Ze aarzelt, maar zegt het toch: ‘Opdat jullie nog lang en gelukkig zullen leven.’

Langzaam sluipt oorlog Donetsk binnen

In het onrustige oosten van Oekraïne vechten leger en rebellen verbeten om de luchthaven van Donetsk.

Screen Shot 2014-07-12 at 21.13.04

DONETSK (12/07/2014) – Naast het enorme voetbalstadion van Shakhtar Donetsk staat een levensgroot monument van een Sovjetsoldaat. Het zwaard naar beneden, de linkerhand omhoog en de neus dapper naar voren. Op de sokkel staan de namen gegraveerd van steden waar in de Tweede Wereldoorlog het hardst om is gevochten: Makejevka, Gorlovka, Artjomovsk, Stalino (later omgedoopt tot Donetsk), Kramatorsk, Krasni Liman, Slavjansk. Precies de steden waar nu het Oekraïense leger en de opstandelingen een bittere strijd voeren.

Aan de voet van het monument staat een museum dat de overwinning op nazi-Duitsland tot leven moet brengen. Het zijn brieven, foto’s en wapens uit de heftige strijd om het Donetskbekken. Maar sinds een paar dagen ontbreekt er iets uit de collectie. Om precies te zijn: een T54 tank en twee anti-tankwapens. ‘Stelletje idioten’, fluistert een van de supposten in het museum. ‘Het pantser op die tank bestaat vooral uit verf, en die wapens krijgen ze nooit meer aan de praat. Ze hebben het simpelweg in beslag genomen en meegenomen naar de technische universiteit’. Bij de militaire afdeling van de campus houden de rebellen de wacht. Studentenhuisvesting wordt voor strijders gebruikt, aan het materiaal dat te repareren valt, wordt op de binnenplaats gesleuteld.

Toch blijft de poort dicht. Ook voor de moeders die om het hardst schreeuwen om hun zonen. Bij de Oekraïens-Russische grens hebben de rebellen vrijdagmorgen een Oekraïens legerkampement bestookt. Bij de raketaanval kwamen negentien Oekraïense soldaten en vier grenswachters om het leven. Bij een Oekraïense aanval in hetzelfde gebied zijn volgens plaatselijke media vrijdag vijftig rebellen om het leven gekomen.

Nu de rebellen de kleinere provinciesteden hebben opgegeven concentreert het gevecht zich rond de hoofdstad Donetsk. In het centrum van de stad gaat het leven gewoon door, maar op de 28 verschillende toegangswegen worden de check-points en vuurposities versterkt. De rebellen blazen bruggen op en plaatsen op strategische punten luchtafweergeschut.

Toch lijkt er geen haast achter te zitten. ‘Wanneer ze Donetsk zullen bestoken met raketten dan vallen er vele duizenden onschuldige slachtoffers, dat doen ze nooit’, legt Andrej uit. Met zijn knalrode baret, forse omvang en nonchalante houding duidelijk een oudgediende van de inmiddels opgeheven Oekraïense ordetroepen. Trots laat hij een stel anti-tankmijnen zien in een kistje naast de betonblokken op het asfalt. ‘Wij maken ons niet druk’.

Dat lijkt ook te gelden voor de Oekraïense troepen die zo’n vijftien kilometer verderop zich hebben ingegraven. De soldaten drogen zonnebloemen op hun pantserwagens en doden de tijd door armpje te drukken. ‘We checken hier alleen dat er niets illegaal de stad binnenkomt of uitgaat’, vertelt een majoor. Toch sluipt de oorlog langzaam maar zeker Donetsk binnen, met een miljoen inwoners de hoofdstad van het onrustige oosten van Oekraïne. Om de luchthaven wordt hard gevochten. Het Oekraïense leger heeft de landingsbaan en de gloednieuwe terminal onder controle, de rebellen rukken op door de woonwijken.

‘Ach jongen toch, ik bid voor je, iedere dag. Weet je dat? Dat God jullie zal laten zegevieren’, zegt een oude vrouw tegen een rebel die een positie inneemt bij een flatgebouw. Hij krijgt een kus op de wang. Andere buurtbewoners zijn er minder enthousiast. ‘Je zou je moeten schamen, klootzak’, roept iemand tegen dezelfde rebel. ‘Ik woon hier al mijn hele leven, straks vallen de bommen en ben ik alles kwijt. Alleen maar omdat jij oorlogje wilt spelen.’

Niet veel later klinken er doffe klappen aan de horizon. Raketten en granaten worden over en weer geschoten en de rebellen vuren op alles wat beweegt. Vanaf zijn balkon op de derde verdieping kijkt Viktor naar de rookpluimen nog geen kilometer verderop. De granaten slaan steeds dichterbij in. Op de binnenplaats slaan de autoalarmen aan. ‘Mijn vrouw is in dit pand geboren, wij wonen hier ons hele leven. Ik moet er niet aan denken hier ooit weg te gaan’, zegt Viktor.

Russische televisie
Terwijl het mortiervuur overvliegt kijkt hij naar de Russische televisie. ‘Als je de Oekraïense kanalen moet geloven dan lijkt het wel alsof wij onszelf bestoken’, lacht zijn vrouw Tatjana. ‘Weet je wat trouwens vreemd is? Iedere keer wanneer je zo’n harde klap hoort werkt de WiFi niet’. Volgens het echtpaar is een bejaarde man in de buurt gewond geraakt. ‘Ik maak me vooral zorgen om Leopold’, zegt Tatjana. ‘Wij gaan gewoon in een andere kamer zitten, maar die kat snapt er allemaal niets van’. Het gitzwarte beest met groene ogen sprint bij iedere knal door de kamer.

Dan werkt de internetverbinding weer en belt de familie van het echtpaar uit Rusland. ‘Wat gebeurt er bij jullie allemaal? Wordt er weer gevochten bij de luchthaven?’ vraagt iemand. ‘Welnee, maak je geen zorgen’, zegt Tatjana. ‘Het knalt gewoon een beetje, meer niet.’

‘Donetsk zal heldenstad worden’

De omsingeling door het Oekraïense leger jaagt de spanning op in de ‘rebellenhoofdstad’ Donetsk. Er is geen paniek, maar de inwoners hebben wel een kort lontje gekregen.

Screen Shot 2014-07-11 at 23.10.36

DONETSK (10/07/2014) – Geen betere graadmeter dan het deurbeleid in Tirol, een kleine bierkelder aan het Leninplein in het centrum van Donetsk. Het is het afvoerputje van de stad, 24 uur per dag open en recht tegenover de McDonald’s. ‘Op sportschoenen toegang verboden’, staat er sinds jaar en dag op de deur.

Tijdens de protesten in Kiev kwam er een nieuwe regel bij. ‘In dit café geen politieke propaganda, geen vlaggen en geen demonstraties.’ Sinds een paar maanden is er een verbod op wapens en bivakmutsen. Nu het Oekraïense leger langzaam Donetsk omsingeld en de inwoners bang zijn voor beschietingen en bombardementen heeft de directie de meest rigoureuze maatregel tot nog toe doorgevoerd: het café gaat na twaalf uur dicht.

‘Maar er mag wel voetbal worden gekeken. We sluiten pas als de laatste penalty’s zijn genomen’, lacht de barman. Voor wie zien ze eigenlijk in Donetsk, voor Nederland of Argentinië? De barman haalt zijn schouders op. ‘Wij zijn voor Oekraïne, dat is nu iets belangrijker.’

De zenuwen lopen op, maar van paniek is in de stad met ruim een miljoen inwoners geen sprake. De bussen rijden nog, er is warm water, elektriciteit en de wisselkantoren zijn nog open. Toch zijn de grote winkelcentra gesloten, hebben juweliers en bontjassen-handelaren de deuren dichtgespijkerd en is de McDonald’s al ruim een maand dicht. Dat een hoop inwoners uit voorzorg vertrokken zijn is de merken, de files die de stad overdag plaagden zijn verleden tijd. De anders zo geduldige Oekraïners hebben een kort lontje gekregen. Over wisselgeld ontstaan heftige ruzies.

In het door de opstandelingen bezette provinciehuis is de bezem gegaan. Het is oorlog en dus moet er orde zijn. De rommelige barricades voor het pand zijn opgeruimd, de vuilnisbakken worden geleegd en zelfs de lift werkt weer. Wie op de gang rookt krijgt een taakstraf: acht uur lang wc’s boenen. Ondertekend: de commandant van de 7de verdieping.

Sinds de pro-Russische opstandelingen zich hals-over-de-kop hebben teruggetrokken uit de kleinere provinciesteden is Donetsk het belangrijkste rebellenbolwerk.

Niemand weet met hoeveel ze zijn, maar het zijn er duizenden. De politie laat zich niet zien, het ‘blauw op straat’ is camouflagegroen. Rebellen dolen van het ene bezette pand naar het andere. Studentenflats worden door de soldaten van de zelfbenoemde Volksrepubliek Donetsk in beslag genomen. De waarschuwing uit Kiev hangt in de lucht. De autoriteiten lieten eerder deze week weten dat ze voor de rebellen nog een ‘onaangename verrassing’ in petto heeft.

Sinds de pro-Russische opstandelingen zich hals-over-de-kop hebben teruggetrokken uit de kleinere provinciesteden is Donetsk het belangrijkste rebellenbolwerk. Niemand weet met hoeveel ze zijn, maar het zijn er duizenden. De politie laat zich niet zien, het ‘blauw op straat’ is camouflagegroen. Rebellen dolen van het ene bezette pand naar het andere. Studentenflats worden door de soldaten van de zelfbenoemde Volksrepubliek Donetsk in beslag genomen. De waarschuwing uit Kiev hangt in de lucht. De autoriteiten lieten eerder deze week weten dat ze voor de rebellen nog een ‘onaangename verrassing’ in petto heeft.

De inwoners van Donetsk zien het met lede ogen aan. De rebellen hebben de noodtoestand en een algehele mobilisatie afgekondigd.

Dat Slavjansk en Kramatorsk zijn opgegeven is volgens Pavel Goebarev, een van de politiek leiders van de Volksrepubliek Donetsk, niet een overwinning van het Oekraïense leger maar een sluwe militaire zet. ‘De fascisten in Kiev spelen een gemeen spel’, legt Goebarev uit. ‘Ze zeggen dat ze ons niet zullen bombarderen, en vervolgens doen ze het toch.’

Hij beloofde eerder Donetsk te zullen verdedigen als een hedendaags Stalingrad. Om dat argument kracht bij te zetten werd woensdag bekend dat de vrijwilligers vanaf volgende maand soldij krijgen.

Hij beloofde eerder Donetsk te zullen verdedigen als een hedendaags Stalingrad. Om dat argument kracht bij te zetten werd woensdag bekend dat de vrijwilligers vanaf volgende maand soldij krijgen.

Een van de buitenwijken van Donetsk is dinsdag onder vuur gekomen door het regeringsleger. Bij een kleine mijnbouwinstallatie sloegen ten minste twee raketten in, volgens de rebellen afgevuurd door Oekraïense straaljagers. De schade is moeilijk te zien. De mijnen in Donetsk zijn verouderd en decennia lang verwaarloosd.

‘Het is een wonder, maar niemand raakte gewond. Wij niet, en de inwoners die er verder niets mee te maken hebben ook niet’, vertellen de rebellen die in de schachten een uitvalsbasis hebben gevonden. Hun namen geven ze niet. De drie stellen zich voor als Haas, Vlag en Ivanovitsj.

‘Het probleem is natuurlijk dat we omsingeld zijn’, zegt Haas. ‘Ze zitten in het zuiden, bij Marioepol en ze komen uit het noorden uit de richting van Slavjansk. Ze hebben veel betere wapens. Er worden houwitsers ingezet, we worden nu met grof geschut bestookt.’
De krater willen de mannen niet laten zien. ‘Iedere oorlog heeft zo zijn geheimen’, lacht Ivanovitsj. ‘Veel van de opstandelingen zullen de aanval kiezen, maar wij blijven hier in deze buitenwijk. Ik ben hier geboren en getogen, dit is mijn wijk. En ik blijf hier tot ze me doodschieten.’

De krater willen de mannen niet laten zien. ‘Iedere oorlog heeft zo zijn geheimen’, lacht Ivanovitsj. ‘Veel van de opstandelingen zullen de aanval kiezen, maar wij blijven hier in deze buitenwijk. Ik ben hier geboren en getogen, dit is mijn wijk. En ik blijf hier tot ze me doodschieten.’

De zandzakken om het pand waar de drie opstandelingen zich hebben verschanst, worden opgestapeld door twee gehavende mannen. ‘Onze drugsverslaafden’, grijnst Vlag. ‘We stellen hier orde op zaken. Een week hard werken en ze zijn gelijk afgekickt.’
Het tweetal durft niet op te kijken. Wat Donetsk betreft maken Haas, Vlag en Ivanovitsj zich geen illusies. ‘Het gaat lastig worden deze stad te verdedigen, maar we gaan het gewoon doen. We gaan de geschiedenis in als helden.’

‘Het was zo angstig, zo krankzinnig’

Dagenlang hebben Oekraïense artillerietroepen Slavjansk bestookt. Niet alleen de rebellen hebben de stad die in een slagveld is veranderd verlaten, ook de meeste inwoners.

Screen Shot 2014-07-11 at 23.03.30

IZJOEM / SLAVJANSK / KRAMATORSK (08/07/2014) – ‘Hé, Sasja! Geef mij eens een machinegeweer!’ Het is de Oekraïense minister van Binnenlandse Zaken, Arsen Avakov, die zijn gepantserde Mercedes plots laat remmen. Uit de volgauto’s springen nerveuze bodyguards. Een van hen haalt een kalasjnikov uit de achterklep, geeft het aan de minister en de colonne raast door. Op naar Slavjansk.

Het kleine stadje Izjoem is het hoofdkwartier van de Oekraïense opmars tegen de pro-Russische separatisten geworden. De Oekraïense strijdkrachten hebben er een kamp opgetrokken, de veiligheidsdienst, de nationale garde, de politie en de ordedienst lopen elkaar voor de voeten.

Tussen de reguliere diensten navigeren ook nog eens honderden zwaarbewapende vrijwilligers, die het plaatselijke politiekantoor hebben overgenomen. Op pick-ups die haastig in camouflagekleuren zijn gespoten trekken ze naar de frontlinie. Vrachtwagens met hulpgoederen moeten wachten. ‘Dood aan de bezetters, lang leve Oekraïne!’, schreeuwt een man in een bivakmuts wanneer hij langs een checkpoint scheurt.

De weg naar Slavjansk is verlaten. Zonder speciale toestemming mag niemand de stad in of uit. De enorme televisietoren op de heuvel voor Slavjansk is omvergeschoten, de benzinepompen en de winkelstalletjes aan de toegangsweg zijn leeggeroofd. Pas bij de veevoederfabriek aan de rand van de stad staat het Oekraïense leger. Niet langer vrolijke dienstplichtigen, maar getrainde beroepssoldaten. De wijsvinger nerveus tikkend op de haan van hun kalasjnikovs.

Na een maandenlange belegering hebben de pro-Russische separatisten Slavjansk opgegeven. Vorige week maandag zegde de Oekraïense overheid de eenzijdige wapenstilstand op. De stad is dagenlang bestookt door artillerietroepen. Bushokjes, winkels en zelfs een orthodox kerkje zijn door de rebellen tot schuttersputten omgebouwd. Hoekwoningen zijn beschoten, elektriciteitskabels omgetrokken. De paar bewoners die zijn achtergebleven maken voorzichtig de schade op.

Alleen op het centrale Leninplein is het druk. Het Oekraïense leger deelt er brood en water uit. Bij het standbeeld van de Sovjetleider is demonstratief een schild met het Oekraïense wapen neergelegd, over de daken van het gemeentehuis, het politiekantoor en de geheime dienst wappert de Oekraïense vlag.

‘Wat was het eng. Verschrikkelijk’, vertelt Jelena (52). ‘Mijn huis is als een wonder niet geraakt door al die bommen. In de tuin liggen wel hulzen en granaatscherven, maar ons huis is nog intact. Al mijn buren zijn vertrokken, wij zijn alleen hier achtergebleven. Ik heb tegen mijn zonen gezegd: ga maar. Maar ze wilden niet. Ik hoop dat het voorbij is. Ik hoop het zo.’

Gas, water of elektriciteit is er al weken niet meer in Slavjansk. De inwoners leven van hun moestuintjes, of de voorraden die uit winkels is geplunderd. ‘We eten nu de aardappels, maar die zijn bijna op. Gelukkig hebben we nog een kip’, zegt Jelena. Haar 12-jarige zoon Nikita kijkt gegeneerd weg wanneer zijn moeder huilt. ‘Het was zo angstig, zo krankzinnig. En waarom? Nu maar hopen dat iemand hier orde op zaken stelt.’

Een paar honderd meter van haar huis is het een waar slagveld. Drie pantserwagens liggen uitgebrand op de weg, twee tanks zijn door mortiervuur dusdanig hard geraakt dat de onderdelen tientallen meters van elkaar liggen.

‘Het waren de separatisten die probeerden te vluchten, wij hebben ze gestopt’, zegt majoor Andrej Tokatsjoek trots. Hij heeft de leiding over een groep soldaten van de vijfde compagnie van de 25ste luchtmobiele brigade uit Dnepropetrovsk. ‘Wij zijn een kameraad verloren. Aan hun kant is iedereen dood. Ga maar op de lucht af.’ In de berm liggen antitankmijnen, een paar honderd meter verderop ligt een hoofd.

Ook de industriestad Kramatorsk, vlak onder Slavjansk, is door de rebellen verlaten. Het leger is druk bezig de stad schoon te vegen. Verzetshaarden worden uitgekamd, verdachte mannen opgepakt. De barricaden worden afgebroken, trolleybuskabels hersteld. Een mechanicus klimt met een gereedschapskist door de stukgeschoten ramen bij het busdepot. Hij haalt zijn schouders op. ‘Ik ga kijken wat er te redden valt.’

Dan klinkt er een doffe klap en krijgen zelfs de getrainde militairen slappe knieën. Vals alarm. Het is geen explosie, maar een betonblok dat omvalt. De agenten van een politiekantoor in de stad kijken van een afstandje toe. Ze worden door de Oekraïense pers aan een verhoor onderworpen. Hebben ze niet samengewerkt met de separatisten? Luisteren ze wel naar de bevelen uit Kiev? De agenten durven niet in de camera te kijken. De inwoners die een paar dagen geleden nog met Russische vlaggen zwaaiden, klappen nu wanneer het Oekraïense leger voorbijkomt. Het is een kwestie van overleven.

De militaire luchthaven van Kramatorsk is het enige punt in de wijde omgeving dat altijd onder controle van het Oekraïense leger is geweest. Kolonel Sergej Krevonos laat zien hoe de basis onder vuur is genomen. In de controletoren zitten de kogelgaten zelfs in de gedetailleerde kaarten met aanvliegroutes. Trots toont hij een handpistool dat is geraakt door een scherpschutter. ‘Het pistool is aan diggelen, maar de soldaat leeft nog’, zegt hij. Zijn petje verraadt zijn militaire achtergrond. ‘Kamp Echo, Irak’ staat er. Het leger heeft zijn meest ervaren soldaten ingezet.

Terug in Izjoem vertelt de ultranationalistische politicus Oleg Ljasjko trots hoe hij de gemeenteraad van Slavjansk op de knieën heeft gekregen. Met een klein privéleger trekt hij door de steden die pas door het leger zijn ontzet. Hij haalt de gevangenen uit kelders en hijst de Oekraïense vlag waar hij kan. Hij geeft de minister van Defensie een high five en leest luidop het bericht voor dat ook Artjomovsk nu in Oekraiense handen is. ‘Champagne!’, roept de minister. ‘Op de overwinning!’

De kolonel-generaal die de oorlog voor Oekraïne moet winnen

Screen Shot 2014-07-11 at 22.53.38De oud-politieman die is benoemd tot aanvoerder van de strijdkrachten heeft er alle vertrouwen in: de parade wil hij houden op de verloren Krim.

Na een stemming in het Oekraïense parlement zorgde de kersverse minister van Defensie Valeri Haletej (46) voor vuurwerk. ‘Ik ben er van overtuigd dat Oekraïne deze oorlog zal winnen’, liet hij weten tijdens de speech waarin hij zijn benoeming accepteerde. ‘En geloof me, er zal een overwinningsparade worden gehouden in een Oekraïens Sebastopol.’ Rusland annexeerde het schiereiland de Krim eerder dit jaar, maar Haletej belooft ervoor te zullen knokken.

Vanuit Sebastopol, de stad die nu onder Russisch bestuur staat, werd Heletej belachelijk gemaakt. ‘Wanneer hij weer wakker is, zal hij begrijpen dat hij in zo’n oorlog niet eens tot mijn schouder komt. Hij zou een slaapmiddel moeten nemen’, liet Sergej Aksjonov, de premier van het de-facto onafhankelijke schiereiland weten. ‘Als er dan toch een parade komt, dan een homo-parade waarin het Oekraïense leger in string en op hoge hakken door de straten loopt’, liet een plaatselijk politicus weten.

Het Oekraïense leger heeft de handen vol aan de militaire operatie tegen pro-Russische opstandelingen in het oosten van het land.

Heletej werkte als een autoreparateur voor hij in het Sovjetleger diende. In 1988 begon hij een carrière als politieman, waar hij tot 2006 werkte, in de laatste jaren bij een speciale eenheid in Kiev die optrad tegen de georganiseerde misdaad. Onder ex-presidenten Viktor Joesjtsjenko en Viktor Janoekovitsj was hij verantwoordelijk voor de beveiliging van staatshoofden en hooggeplaatste overheidsfiguren.

De kolonel-generaal staat voor de moeilijke taak het Oekraïense leger te hervormen. ‘Ons leger heeft een aanvoerder nodig die urgente hervormingen zal doorvoeren, iets wat we eigenlijk twintig jaar geleden al hadden moeten doen’, liet president Porosjenko weten. ‘Die hervormingen moeten ervoor zorgen dat wij een leger krijgen dat zo sterk is dat niemand er ook maar aan zal denken wat voor agressie dan ook tegen ons land te beramen.’

Achter de schermen werken Oekraïne, Rusland, Frankrijk en Duitsland aan een nieuw staakt-het-vuren. Het Oekraïense leger kampt niet alleen met corruptie, een slechte commandostructuur en oud materiaal , maar ook nog eens met een laag moreel. De operatie tegen de pro-Russische opstandelingen valt bij sommige soldaten slecht. Aan Heletej de bijna onmogelijke taak orde op zaken te stellen.

Porosjenko kiest voor de aanval

Na een bestand van tien dagen is de Oekraïense president nu een groot offensief begonnen tegen de pro-Russische opstandelingen in het oosten van het land. Het is alles of niets. Het is de ijzeren toneelwet van Anton Tsjechov. Wanneer er in het eerste bedrijf een geweer voorkomt dan moet in het derde bedrijf een schot worden gelost.

De afgelopen maanden heeft het Oekraïense leger in het oosten van het land de tanden laten zien en is het vernederd. Na diplomatiek overleg en internationale bemiddeling kwam er een compromis: het Oekraïense leger kondigde een eenzijdig bestand af. Maar de rebellen gaven geen gehoor. Ruim honderd keer werd het Oekraiense leger tijdens het bestand aangevallen. Het bloedvergieten ging gewoon door en de rebellen kregen de tijd zich te hergroeperen. Wat Porosjenko betreft is het over en uit. ‘We zullen aanvallen en ons eigen land bevrijden’, liet hij in een nachtelijke televisietoespraak weten. ‘Nog nooit is er een oorlog geweest die niet is afgelopen met vrede. En zo zal het dit keer ook zijn.’

Nadat Porosjenko aanvankelijk nog met de politiek leiders van Duitsland, Frankrijk en Rusland een overeenkomst had gesloten, adviseerde de Oekraïense veiligheidsraad na nachtelijk beraad tot de aanval. Een keuze tussen twee kwaden. Een nieuw offensief zorgt voor nog meer slachtoffers. Maar ook wanneer het staakt-het-vuren zou worden verlengd, lijkt de kans op een oplossing ver weg. Bovendien was aan de voorwaarden niet voldaan. De tientallen gijzelaars die door de separatisten gevangen zijn genomen, zitten nog altijd vast. Niemand heeft vrijwillig de wapens neergelegd.

Het aanbod van Moskou om Oekraïense grenswachten op Russisch grondgebied toe te staan, wordt gezien als een doekje voor het bloeden. De Oekraïners hebben niet eens hun eigen grens onder controle. Bovendien is het wantrouwen enorm. De agressor kan niet plots de vredesduif spelen.

De druk op president Porosjenko groeide gestaag. Voor het eerst sinds de grote betogingen op het Onafhankelijkheidsplein in Kiev waren er nieuwe protesten. Niet op het plein, maar voor het presidentsgebouw. En niet tegen, maar juist voor de oorlog. Oekraïne liet de Krim al afpakken, volgens de betogers mag het het oosten van het land niet zonder slag of stoot uit handen geven.

De Oekraïense journalist Mustafa Najeem, die aan de wieg stond van de protesten tegen ex-president Janoekovitsj, vat het in een spreekwoord samen. ‘Beter een gruwelijk einde dan een gruwel zonder eind’. Volgens Najeem kreeg de president na afloop van de nieuwe oorlogsverklaring applaus van de presidentiële garde.

Dinsdagmorgen werd rondom de stad Slavjansk opnieuw gevochten. Vier mensen kwamen om het leven en nog eens vijf passagiers raakten gewond toen een personenbusje in de buurt van Kramatorsk onder vuur kwam te liggen. ‘We hebben artillerievuur geopend en er zijn luchtaanvallen geweest op de plaatsen waar de terroristen zich schuilhouden’, liet een woordvoerder van het Oekraiense leger weten.

In Donetsk waren meerdere explosies te horen en ook bij de luchthaven van de stad is dinsdagmorgen gevochten. Op klaarlichte dag ontstond er een schietpartij rondom het hoofdkwartier van de politie. Twee verschillende groepen opstandelingen raakten met elkaar in conflict, een aantal omstanders raakte gewond.

Volgens Oekraïense media zouden ‘honderden’ opstandelingen zijn uitgeschakeld door de bombardementen. Het is moeilijk te verifiëren, maar duidelijk is dat er paniek is uitgebroken onder de opstandelingen. Enkelingen geven zich over, anderen onderhandelen over een vrije doortocht naar Rusland. Twee Oekraïense journalisten zijn door rebellen uit Loegansk gekidnapt uit wraak voor het offensief.

Volgens de Oekraïense militair analist Dmitri Timtsjoek, die nauwe banden heeft met de regering in Kiev, zat er voor Porosjenko niets anders op. Hij is ervan overtuigd dat Rusland de opstandelingen aanstuurt en van wapens voorziet, en dat het staakt-het-vuren door de opstandelingen werd misbruikt. ‘Rusland en haar bandieten in Oekraïne hadden de kans om Kiev tegemoet te komen door de wapens neer te leggen en een dialoog te beginnen. Die kans hebben ze laten liggen’, schrijft hij op Facebook. ‘De laatste trein is vertrokken. Oekraïne moet zich verdedigen, en dat gaat nu gebeuren. Dat is haar heilige recht.’

Screen Shot 2014-07-11 at 22.47.02

Poetin: wij zullen niet zwijgzaam toekijken
Bij een bijeenkomst voor Russische ambassadeurs en diplomaten trok president Vladimir Poetin gisteren hard van leer. Hij beloofde de belangen van Russen, waar dan ook ter wereld, te beschermen. ‘Wanneer ik het heb over Russen en Russischtaligen bedoel ik de grote Russische gemeenschap. Die hoeven niet per definitie etnische Russen te zijn, maar ze zien zichzelf als Russen’, vertelde Poetin. Hij herhaalde zijn uitleg dat het Oekraïense schiereiland de Krim eerder dit jaar is geannexeerd om zo te voorkomen dat de NAVO een rol zou kunnen spelen op wat hij ziet als heilige Russische grond. In het verleden werd de ceremonie vaak gebruikt om nieuw buitenlands beleid af te kondigen, nu ging de speech vooral over Oekraïne. ‘President Porosjenko heeft nu de volledige verantwoordelijkheid over de gebeurtenissen in Oekraïne. Niet alleen militair, maar ook politiek gezien’, legde Poetin uit. Hij vertelde dat Rusland niet militair zal ingrijpen, maar waarschuwde ook dat het land niet zwijgzaam zal toekijken. Poetin herhaalde de doctrine van een multipolaire wereld, waarin niet langer alleen het westen het voor het zeggen heeft.

Voortbestaan staakt-het-vuren Oekraïne aan zijden draad

Screen Shot 2014-07-11 at 22.35.04Ondanks een tweede, achtereenvolgende dag van telefonisch overleg tussen de politiek leiders van Rusland, Oekraïne, Frankrijk en Duitsland is er geen verlening gekomen van het staakt-het-vuren. Volgens de Oekraïense autoriteiten hebben de pro-Russische opstandelingen zich niet gehouden aan het bestand.

MOSKOU (01/07/2014) – ‘Wij zullen aanvallen en ons land bevrijden’, liet president Petro Porosjenko weten. ‘Het niet verlengen van het staakt-het-vuren is ons antwoord aan de terroristen, rebellen en plunderaars’.

In gesprekken dinsdagmiddag tussen de Oekraïense president, Vladimir Poetin, Angela Merkel en François Hollande was eerder juist overeengekomen dat de onderhandelingen tussen de opstandelingen en vertegenwoordigers van de Oekraïense overheid zouden worden doorgezet.

Na het koortsachtig diplomatiek overleg besloot de Oekraïense veiligheidsraad anders. Al langer staat de Oekraïense president onder druk van hardliners, ook binnen zijn eigen kabinet. Voor onderhandelingen is het te laat. ‘Ik denk dat het tijd is hier een punt achter te zetten’, liet openbaar aanklager Vitaly Jarema aan een Oekraïens televisiekanaal weten. ‘Alleen zo krijgt het volk de kans weer in een normaal land te wonen.’

De beslissing tot de eenzijdige opzegging van het bestand zal kwaad bloed zetten in het Kremlin. Eerder nog stelde Vladimir Poetin voor dat Oekraïense grenswachten samen met hun Russische collega’s op Russisch grondgebied zouden patrouilleren om zo de invoer van wapens een halt toe te roepen. Ook de Organisatie voor Vrede en Samenwerking in Europa (OVSE) zou een waarnemende rol bij de grenscontrole krijgen. De Russische minister van Buitenlandse Zaken, Sergej Lavrov, liet duidelijk weten dat de uitnodiging alleen staat zo lang het staakt-het-vuren van kracht is.

Ook de afgelopen dagen is het onrustig geweest in het oosten van Oekraïne. Na het verstrijken van het staakt-het-vuren waren er heftige beschietingen in de belegerde stad Slavjansk. In de buurt van Donetsk is in de nacht van zondag op maandag de Russische cameraman Anatoly Kljan (68) om het leven gekomen. Een groep Russische journalisten reisde op uitnodiging van de separatisten mee met een bus vol moeders op weg om hun zonen bij een militaire kazerne op te halen. Uit beelden blijkt dat de bus midden in de nacht onder vuur komt te liggen. Kljan wordt geraakt, en verliest langzaam het bewustzijn.

‘De dood van de Russische journalist laat nog eens overtuigend zien dat de Oekraïense autoriteiten geen deëscalatie van het conflict in het oosten van het land nastreven’, laat het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken weten. ‘Kiev deinst niet eens terug voor het gebruik van fysiek geweld en rechtstreekse beschietingen.’ Rusland eist een onderzoek.

Betogers in Kiev tegen verlengen bestand

Honderden mensen zijn zondag in de Oekraïense hoofdstad Kiev de straat op gegaan om te betogen tegen het verlengen van het staakt-het-vuren tussen de rebellen en het Oekraïense leger in het onrustige oosten van het land. De betogers, onder wie leden van gewapende milities, willen dat president Petro Porosjenko de noodtoestand uitroept en de militaire operatie tegen de separatisten hervat.

Screen Shot 2014-07-01 at 14.45.56

MOSKOU (30/06/2014) – Afgelopen vrijdag, terwijl Oekraïne een economische overeenkomst met de Europese Unie tekende, werd het bestand met de pro-Russische rebellen tot maandagavond verlengd. De betogers vinden dat president Porosjenko te veel water bij de wijn doet en willen dat het leger harder optreedt tegen de rebellen die in twee oostelijke provincies een onafhankelijke staat hebben uitgeroepen.

Ondanks het staakt-het-vuren is het in het oosten van Oekraïne het afgelopen weekeinde onrustig geweest. Bij bij de stad Slavjansk werd een controlepost van het Oekraïense leger door de rebellen aangevallen. Volgens een legerwoordvoerder zijn de afgelopen dagen vijf militairen om het leven gekomen, ondanks het bestand. Nog eens zeventien militairen raakten gewond. In een woonwijk van Slavjansk raakten verscheidene mensen gewond na een aanval met mortiergranaten.

Volgens de Russische autoriteiten zijn er afgelopen weekeinde mortiergranaten afgeschoten in de richting van Rusland. Een van de granaten kwam op een controlepost aan de Russisch-Oekraïense grens terecht en ontplofte naast een douanekantoor. Volgens Rusland zit het Oekraïense leger achter die beschieting.

Zaterdagavond zijn vier leden van een OVSE-waarnemingsmissie na onderhandelingen vrijgelaten. Het viertal, afkomstig uit Rusland, Spanje, Duitsland en Nederland, verdween op 29 mei in de buurt van de stad Loegansk. Volgens de internationale organisatie maken de waarnemers het goed. Eerder hadden de opstandelingen al vier andere OVSE-waarnemers, die eveneens een maand lang gevangen zaten, op vrije voeten gesteld. ‘We hebben aan alle voorwaarden voldaan. Alle acht waarnemers zijn vrij’, zei Aleksandr Borodaj, een Rus die benoemd is tot premier van de ‘Volksrepubliek Donetsk’ die de rebellen hebben uitgeroepen.

De regeringsleiders van de Europese Unie hadden vrijdag gewaarschuwd dat Rusland verdere sancties boven het hoofd hangen als het geen stappen onderneemt om de spanning in Oost-Oekraïne te verminderen. Volgens de EU moet Moskou zijn invloed gebruiken om de rebellen onder druk te zetten ernst te maken met de onderhandelingen met Kiev. Die zijn tot nog toe niet echt van de grond gekomen. De EU eiste verder dat de rebellen voor vandaag drie grensposten die zij hebben ingenomen, weer aan de Oekraïense grenstroepen overdragen.

Moskou ontkent dat het de rebellen steunt. Volgens de Russische minister van Buitenlandse Zaken Sergej Lavrov ligt de schuld bij de VS. ‘Onze Amerikaanse collega’s zetten de Oekraïense leiders tot confrontatie aan’, zei hij.

De Duitse bondskanselier Angela Merkel en de Franse president François Hollande hebben zondag ruim twee uur gesproken met zowel Petro Porosjenko als Vladimir Poetin. Via de telefoon besprek het viertal volgens het Elysée de uitvoering van het vijftien punten tellende vredesplan van Porosjenko en een mogelijke verlenging van het staakt-het-vuren. Volgens het Kremlin legde Vladimir Poetin vooral de nadruk op de noodzaak tot het bieden van humanitaire noodhulp in de getroffen regio’s.