Anderhalf jaar geleden hield Julian Assange de wereld in zijn greep met de door WikiLeaks vrijgemaakte Amerikaanse ambtsberichten. Vanuit zijn huiskamer in Londen gaat dinsdag zijn politieke talkshow in premiere op het Kremlin-televisiekanaal Russia Today.

Meer dan een paar trailers en een half interview geeft Russia Today niet weg. ,,Ik ben Julian Assange”, vertelt de stem met het karakteristieke Australische accent. In een eclectische montage van beelden uit de Arabische wereld en van de ‘Occupy Wall-Street’-beweging legt Assange uit dat hij geheimen heeft onthult en is aangevallen door de macht. ,,Dat heeft ons niet gestopt. We gaan op een zoektocht naar revolutionaire ideeën die de wereld van morgen kan veranderen”. Aanstaande dinsdag gaat het programma op Russia Today in premiere. Assange belooft verschillende opiniemakers, dissidenten en ‘machtige mensen uit de hele wereld’ te gast te zullen hebben. Wie de eerste gast is blijft geheim. Hoofdredactrice Margarita Simonjan belooft Twitter dat het programma in zal slaan als een bom. ,,Het zal me niet verbazen wanneer hardliners na de eerste uitzending niet alleen Assange, maar ook ons zullen aanpakken”.

Die hardliners zitten in ieder geval niet in het Kremlin. Russia Today maakt deel uit van het staatspersbureau RIA-Novosti en wordt volledig gefinancierd door de Russische overheid. Kort na de lancering in 2005 bracht het Engelstalige televisiekanaal vooral goed nieuws uit Rusland, en was de opdracht duidelijk te laten zien hoe innovatief en dynamisch het land wel niet is. Sinds een paar jaar is het roer om en bericht het nieuwsstation kritisch vanuit de hele wereld. Van de rellen in Athene tot de Occupy-beweging in Amerika, het razendsnelle Russia Today is er altijd bij. Alleen over protesten in Rusland zelf wordt terughoudend bericht. Het televisiekanaal heeft de afgelopen jaren zichzelf opnieuw uitgevonden als ‘RT’, geeft ruim baan aan allerlei complottheorieën en agiteert in veel programma’s tegen het Westen, de NAVO en vooral Amerika. ,,We hebben een internationaal publiek van onbevooroordeelde kijkers, en we zijn trots op het platform dat we Julian geven”, legt Simonjan uit.

De eerste uitzending valt in de week dat Assange vijfhonderd dagen electronisch huisarrest heeft, en nog altijd in afwachting is van een vonnis dat hem eventueel kan uitzetten naar Zweden, waar hij gezocht wordt voor verkrachting en aanranding. Assange is bang dat Zweden hem uitlevert aan de Verenigde Staten. Volgens WikiLeaks zijn er met allerlei televisiekanalen licentie-overeenkomsten getekend. De premiere gaat naar RT, omdat de organisatie ontevreden is over de manier waarop de internationale massamedia te werk gaat. ,,Als je er goed naar kijkt zijn er maar twee echt onafhankelijke zenders in de wereld, Al-Jazeera en RT”, vertelt Assange. ,,Ik ben altijd maar de geïnterviewde geweest, nu draaien we de rollen om. Bovendien is het wel eens leuk voor iemand die zo lang onder huisarrest is om af en toe een gast over de vloer te krijgen”.

Volgende maand is Azerbeidzjan gastheer bij het Eurovisie songfestival. Wat in het westen een gezellig avondje is, is voor de machthebbers in Bakoe bloedserieus. Het ambitieuze en steenrijke land aan Europa’s verste buitengrens trekt alles uit de kast om zich op de kaart te zetten.

De harde wind aan de Kaspische zee doet het bouwstof in het centrum van de stad opwaaien, de Azerbeidzjanen lopen tandenknarsend over straat. Op iedere hoek van de stad worden gevels gerenoveerd, nieuwe straten aangelegd en gloednieuwe hotels gebouwd. Nog maar een paar jaar geleden waarschuwden buitenlandse ambassades voor de vervallen en onverlichte straten, inmiddels is het plaveisel van marmer, rijden er dag en nacht dweilwagens door de stad en lijkt Bakoe nog het meest op een vakantiepark.

,,Noem het maar de gordel van het geluk”, zegt Chadija Ismaïlova ,,Binnen de muren van de stad is het leven geweldig. Daarbuiten is het verschrikkelijk. De rijkdommen van dit land zijn weggelegd voor zo’n 10 tot 12 procent van de bevolking, de rest heeft niets”. Het seculiere moslimland, rijk geworden met enorme olie- en gasvoorraden, is aan een flinke opmars bezig en het Eurovisie Songfestival is de gelegenheid voor het land zich internationaal te profileren. Voor kritische noten over corruptie, machtsmisbruik en persvrijheid is geen ruimte.

De bekende onderzoeksjournaliste Ismaïlova heeft dat altijd geweten, maar kwam er vorige maand op een pijnlijke manier zelf achter toen de postbode een pakketje met naaktfoto’s bezorgde. ,,Ik kreeg wel vaker vriendelijke waarschuwingen van onvriendelijke mensen, maar dit soort chantage had ik niet verwacht. Met een geheime camera hebben ze opnames in mijn slaapkamer gemaakt. Ik hoopte altijd dat de overheid mijn professionaliteit zou respecteren, maar dit sloeg alles”. Een paar dagen later verschenen de beelden online. ,,Het punt is dat ik in het Engels publiceer”, legt Ismaïlova. ,,Ze geven er niet om wat je hier in lokale media publiceert, maar wanneer je internationaal de aandacht trekt worden ze heel zenuwachtig”. Ismaïlova verhuisde naar een ander appartement en sinds het incident laten vrienden en collega’s haar geen seconde alleen. Geheime opnames worden in het land vaak gebruikt om oppositieleiders en bekende figuren te chanteren. Zo vaak dat een Azerbeidzjaanse jongerenbeweging in de aanloop naar het Songfestival toeristen waarschuwt zich te onthouden van seks. ‘Verborgen camera’s zijn overal’, schrijft de organisatie. ‘Alle hotels en openbare gelegenheden zijn een risico. Wij raden toeristen aan heel voorzichtig te zijn’. Voor Ismaïlova is de charme van het Songfestival er wel af. ,,Het kost een vermogen. Dat geld moet ergens vandaan komen. Ik heb wel eens gezegd, je moet het maar zien als een feest in je achtertuin. Er komen ontzettend veel gasten, ze gebruiken al je zilvergoed, er ontstaat flinke ruzie en ze laten een enorme bende achter. En het ergste is, je bent niet eens uitgenodigd”.

Geen boycott
Daar denkt de overheid heel anders over. De hele stad hangt vol met posters, banners en billboards die het Songfestival aanprijzen, en in alle delen van de stad zijn de bouwwerkzaamheden in volle gang. De boulevards langs de kust, het vliegveld en de parken in de stad worden nog een keer opgeknapt. Maar bij het Vlaggenplein, de plaats waar het Songfestival zelf gehouden moet worden, is het werk nog lang niet klaar. Dag en nacht wordt aan de bouw van de ‘Crystal Hall‘ gewerkt. Vrachtwagens, bulldozers en walsen rijden af en aan. Het gebouw zelf staat er, maar de toegangswegen, de parken en infrastructuur is nog lang niet af. Over het vlechtwerk, de grote bergen zand en tussen de sloopkranen door kijkt Zohrab Ismaïlov vol verbazing naar de vorderingen. Hij wijst de plekken aan waar een paar weken geleden nog woonflats stonden. ,,Alleen de zaal zelf kost volgens mijn berekening al 218 miljoen euro. Als je er de andere kosten bij optrekt heeft de overheid ruim een half miljard uitgegeven voor de bouw van dit geheel”. Ismaïlov treed op als advocaat voor de families die de afgelopen maanden hebben moeten wijken voor het Songfestival. ,,Volgens de wet krijg je een jaar van de voren te horen dat je moet verhuizen”, legt hij uit. ,,Bij ons kan dat een kwestie van dagen zijn. Dit was een van de mooiste woonwijken van de stad, hier woonde vroeger een gelukkige middenklasse. Ze hebben nu een vergoeding gekregen waarmee ze amper een flatje in een buitenwijk kunnen betalen”. Namens de 218 families heeft hij 19 rechtzaken aangespannen. ,,Op rechtvaardigheid hoef je hier niet te rekenen, maar uiteindelijk komen dit soort zaken bij het Europees Hof voor de Rechten van de Mens in Staatsburg te liggen, en dan zal de overheid wel reageren”. Ismaïlov is, net als veel mensenrechtenactivisten in het land, gelukkig met de aandacht die het Songfestival genereert. ,,Dit is maar een voorbeeld, al jaren worden mensen in de hele stad ten onrechte hun huizen uitgezet. Nu zal de overheid wat flexibeler zijn, maar wanneer het Eurovisie-feest voorbij is zullen de duimschroeven weer worden aangedraaid”.

Verschillende organisaties en mensenrechtenactivisten roepen dan ook op tot een boycott. Aartsrivaal Armenië stuurt geen delegatie, en ook IJsland overwoog dit jaar niet af te reizen naar Bakoe vanwege de ‘extreme maatregelen’ die de Azerbeidzjaanse overheid neemt om het feest tot een succes te maken. ,,Juist niet”, legt Europarlementarier Gerban-Jan Gebrandy (D66) uit. Hij bezocht Bakoe vorige week, en ziet juist kansen tot een dialoog. ,,Het Songfestival brengt veel internationale media-aandacht met zich mee. Met de politieke druk die daaruit voortvloeit helpen we Azerbeidzjan juist vooruit. Alijev werd kwaad toen ik persoonlijk informeerde naar de mensenrechtenschendingen, toch moet je dat blijven doen. Het land is heel zelfverzekerd, en het is belangrijk dat wij daar kritische kanttekeningen bij blijven plaatsen”.

Cultuurshock
De kleine wijnbar ‘Room‘ in een zijstraat van het centrum is een van de weinige plekken waar Azerbeidzjanen begrijpen dat het Songfestival in de rest van Europa een roze tintje heeft. ,,Hier komen klanten met allerlei seksuele voorkeuren. Het is een soort vrijplaats”, legt uitbaatster Eilnira Rasoelova uit. ,,Seksualiteit is een van de grootste taboe’s in dit land”. De 31-jarige Jaleila, een van de weinige openlijke lesbienne’s in Bakoe, legt uit hoe dat zit. ,,We zijn een land met sterke tradities. Seks voor het huwelijk wordt als verwerpelijk gezien, en veel ongetrouwde meisjes mogen van hun ouders niet eens hun wenkbrauwen bijwerken. Het zal niet zo zijn dat Europese homo’s hier in elkaar geslagen worden, maar Bakoe zal wel een behoorlijke cultuurshock te verwerken krijgen. De mentaliteitsverandering gaat hier veel langzamer dan al dat bouwwerk”.

Ook de democratisering van het land loopt achter. Demonstraties worden hard neergeslagen, en het afgelopen jaar zijn er tientallen activisten opgepakt en veroordeeld. Na de omwentelingen in de Arabische wereld maakt het regime zich ernstige zorgen. ,,Je ziet nu een grote campagne tegen sociale media”, legt de 28-jarige Rasoel Jafarov uit. Hij is de afgelopen jaren al vier keer opgepakt geweest en voert campagne voor de vrijlating van andere politiek gevangenen. ,,Er is geen censuur op internet, maar met reclamespotjes en documentaires probeert de overheid te laten zien dat sociale media slecht is voor de jeugd. Ze maken hun huiswerk niet meer, en vooral Facebook zou zorgen voor een rem op de emotionele en psychologische ontwikkeling van een kind. Onzin natuurlijk, maar het laat zien hoe bang ze zijn”. In de aanloop naar het Songfestival wil hij een alternatief festival organiseren, een reeks concerten waarbij vrijheid en mensenrechten centraal staan. ,,Een paar jaar geleden kon je niet eens een persconferentie organiseren. Nu is er een reële kans dat dit festival lukt. De overheid probeert de boodschap uit te dragen dat Azerbeidzjan een vrij en democratisch land is. Laat ze dat maar eens bewijzen”.

Na jaren reizen, zweten, schrijven, rennen, vliegen, vallen, zwoegen en weer doorgaan – sinds vandaag ligt ‘Koorddansen in de Kaukasus’ eindelijk in de winkel. Verkrijgbaar bij de betere boekhandel, en bijvoorbeeld hier, hier en hier. De vorderingen zijn te volgen op de Facebook-pagina. Koop dat boek!

De Russische mensenrechtenactivist Gregori Sjvedov krijgt morgen in Vlaardingen de prestigieuze Geuzenpenning uitgereikt voor zijn werk als hoofdredacteur van de onafhankelijke nieuwssite Kaukasische Knoop.

In een klein cafe aan een zijstraat van de drukke Moskouse Tuinenring is Gregori Sjvedov een vaste klant. Wanneer hij met zijn laptop via Skype redactievergaderingen voorzit schuift het personeel een binnenwand dicht en heeft hij een eigen kamer. Hij is verheugd over de toenemende interesse in zijn werk. ,,We krijgen steeds meer lezers, er is meer interesse in de Kaukasus. De etnische spanning in dit land neemt toe, er zijn steeds meer mensen die willen begrijpen hoe het zit met de moslim-extremisten, met de corruptie en het nationalisme”.

De ‘Kaukasische Knoop’ is ruim tien jaar geleden begonnen als een e-maillijst binnen Memorial, de mensenrechtenorganisatie waar Sjvedov in het bestuur zit. Inmiddels is de site feitelijk het enige onafhankelijke medium in de onrustige regio. Met ruim vijftig plaatselijke journalisten brengt Sjvedov 24 uur per dag het laatste nieuws, van de bouwwerkzaamheden voor de Olympische Spelen in Sotsji tot incidenten bij het leger in de Armeens-Azerbeidzjaanse conflictzone Nagorno-Karabach. ,,Wij proberen ons op de kleine verhalen te richten, de verhalen die buiten het ‘grote nieuws’ vallen. In Rusland gaat het vooral over bureaucratie, over zakelijk succes of moord. Wij nemen de tijd voor klein leed, en zoeken uit wat er achter een verhaal zit”. Het is vechten tegen de bierkaai. ,,Hoe vaak lees je niet als nieuwskop ‘twee terroristen gedood’? Niemand zoekt uit wie die mensen waren, wat er precies aan de hand was. De waarheid is vaak veel complexer”, zucht Sjvedov. ,,In de rest van Rusland doet men de volken van de Kaukasus vaak gewoon af als terroristen. Wij maken het verhaal achter het verhaal”.

En dat is niet zonder risico. ,,Er zijn een hoop invloedrijke mensen die haten wat wij doen. Ze houden alles in de gaten, ze lezen alles wat we publiceren op de letter nauwkeurig”. Een jonge journaliste van de website was niet lang geleden betrokken in een ernstig auto-ongeluk, Sjvedov denkt dat ze is aangereden. Andere medewerkers zijn de afgelopen jaren bedreigd en in elkaar geslagen. ,,Maar als je het niet erg vind, ik heb het liever niet over de zwarte kant van het werk. Je ziet dat heel vaak in kringen van mensenrechtenactivisten, ze zoeken de slachtofferrol. Daar moet je altijd voor waken. Je moet gewoon je werk doen”.

Sjvedov laat een deel van de site vertalen naar het Engels. ,,Niet zozeer voor gewone lezers, vooral voor buitenlandse journalisten. Zo krijg je een verhaal naar buiten, de quotes die wij optekenen worden overgenomen door grote nieuwsmedia als de BBC, de New York Times, het persbureau Reuters – ga zo maar door”. Met de prijs probeert Sjvedov de aandacht te vestigen op zelfcensuur. ,,Niet zozeer van onze journalisten, maar de zelfcensuur van onze lezers. We hebben in Rusland gelukkig nog altijd vrij internet. Alle informatie is beschikbaar, je moet het alleen maar willen vinden. En juist daar ligt het probleem. Mensen beschermen zichzelf. Men verwacht dat informatie wel hun kant op komt. Ik hoop van harte dat met deze prijs mensen geprikkeld worden. Dat ze zelf op zoek gaan naar informatie, naar de verhalen achter de krantenkoppen. En dat ze dan op onze site terechtkomen”.

Ondanks maanden van protest komt Vladimir Poetin terug als president van Rusland. De eerste resultaten wijzen uit dat er geen tweede ronde nodig is, en dat de man die Rusland sinds 2000 aan het roer staat in ieder geval ook de komende zes jaar nog aan de macht blijft.

De televisiecamera het staatskanaal ‘Rossija 24′ zoomde net op tijd in. Terwijl president Dimitri Medvedev op een plein naast het Kremlin de massaal toegestroomde toespreekt kreeg Vladimir Poetin tranen in zijn ogen. ,,Onze kandidaat is een echte leider en ik maak me geen zorgen. We hebben de overwinning, we hebben het allemaal nodig en we geven dit niet meer uit handen”, zei Medvedev. De waterige ogen van Poetin blijven de hele tijd in beeld.

Volgens de eerste resultaten heeft de Russische leider zeker 63 procent van de stemmen gekregen. Een tweede ronde is overbodig en Poetin’s aanhangers vieren feest. ,,Het is meer dan we hoopten”, laat Sergej Govoroechin, het hoofd van Poetin’s verkiezingscampagne, aan persbureau Interfax weten. ,,Het was drie maanden geleden al duidelijk dat Poetin in de eerste ronde zou winnen”. De communist Gennady Zjoeganov loopt met 17,42 procent van de stemmen mijlenver achter. Zowel de nationalist Vladimir Zjirinovski als de enige onafhankelijke kandidaat, Michail Prochorov, hebben volgens de centrale kiescommissie minder dan 10 procent van de stemmen weten te behalen.

Ook op andere pleinen in de stad is het feest. ,,Vrienden, we hebben gewonnen! De keus is gemaakt, het resultaat mag er zijn en het hele land staat er achter – onze nieuwe president is Vladimir Vladimirovitsj Poetin! Laat je horen voor het vaderland!” Bij de centrale kiescommissie is het een hels kabaal. Duizenden jongeren staan er fanatiek met vlaggen te zwaaien. Voor het eerst sinds de jaren ‘90 zijn er midden in de nacht protesten en bijeenkomsten. Het Moskouse stadsbestuur gaf maar liefst 13 vergunningen af voor pro-Poetin demonstraties, concerten en overwinningsfeesten. Het verkeer is afgezet, de ruim honderdduizend pro-Poetin betogers houden met het leger en de politie de stad in een houdgreep.

Even verderop in café Masterskaja heeft de bekende anti-corruptieblogger Aleksej Navalny zijn hoofdkwartier. Anders dan de afgelopen maanden is hij ineens moeilijk bereikbaar. Zijn bodyguards hebben het café afgezet, alleen journalisten met een accreditatie komen naar binnen. ,,Ik ben niet bang”, legt hij uit. ,,Maar je moet maatregelen nemen”. Hij is de hele dag druk in de weer via sociale media stembusfraude in kaart te brengen. ,,Er is ongelooflijk veel misgegaan, nog meer dan bij de parlementsverkiezingen in December. Je mag dit niet eens verkiezingen noemen”. Hij roept zijn aanhangers op de komende dagen flink te protesteren, en liet eerder tenten uitdelen om de pleinen in de stad te bezetten. Maandag is er een grote protestactie aangekondigd.

‘Vladimir, Moskou gelooft niet in tranen’, schrijft de socioloog Stanislav Zehner op zijn Twitter-account, een verwijzing naar een bekende Sovjetfilm. De jonge Russen die de afgelopen maanden massaal de straat op gingen zijn kwaad en teleurgesteld. ,,Ik heb de hele dag als waarnemer op een stembureau gezeten en ben nu doodop”, legt de 24-jarige Irina Lazereva uit. ,,Ik durf niet te gaan slapen. Wakker worden en weten dat je in een land woont waar Poetin nog zes jaar aan de macht blijft, ik durf er niet aan te denken”.

‘Zorg dat je uitgeslapen bent, neem genoeg proviand mee en vergeet je telefoon niet van te voren op te laden’, staat er in een brochure voor verkiezingswaarnemers. Duizenden Russen door het hele land maken zich op voor de presidentsverkiezingen alsof het een bokswedstrijd is. Voor het eerst is niet het oordeel van de internationale, maar vooral van de lokale waarnemers doorslaggevend.

Noem het maar de slag om eerlijke verkiezingen Moskou”, legt Georgy Alboerov uit. ,,Wat hier op 4 december tijdens de parlementsverkiezingen gebeurde was een aanfluiting, je mag het onder geen beding verkiezingen noemen. We wilden toen al iets doen, maar we hadden de middelen niet. Nu hebben we precies 17.209 waarnemers geregistreerd, waarvan zeker 5000 in Moskou. In opdracht van Aleksej Navalny, de bekende anti-corruptie activist, runt Alboerov ‘RosVybory.org‘, een website waar gewone burgers zich kunnen aanmelden om de verkiezingen in hun eigen stembureau’s legaal waar te nemen. ,,Wij werken met twee politieke partijen. Kandidaat Michail Prochorov heeft ons het mandaat gegeven om namens zijn partij waar te nemen in Moskou, met de communisten hebben we een deal dat we namens hen in de rest van Rusland formeel aan het proces deelnemen”. Via allerlei kanalen hebben de afgelopen maand tienduizenden Russen zich aangemeld als waarnemer, dagen voor de verkiezingen gaan de verplichte trainingen iedere dag tot diep in de nacht door.

Bij het kantoor van de Jabloko-partij aan de Pjatnitskajastraat staan de burger-waarnemers buiten de zaal nog te luisteren. Partijleider Grigory Javlinski werd door de kiescommissie van het stembiljet geschrapt, maar de partij heeft een list gevonden. Omdat journalisten ook het recht hebben de stembusgang in de gaten te houden krijgen alle waarnemers een perskaart en een officiële verklaring dat ze voor de Jabloko-partijkrant werken. Het Kremlin heeft probeert de tienduizenden burgerwaarnemers in de weg te zitten. Premier Vladimir Poetin liet deze week weten dat zijn tegenstanders alles in het werk stellen om de verkiezingen te vervalsen. ‘Ze proppen de stembussen zelf vol met valse stembiljetten en gaan daar vervolgens over klagen’, liet hij tegenover persbureau Interfax weten. Bij Golos, een organisatie die trainingen geeft en overtredingen van de kieswet in kaart brengt, legt Lilja Sjibanova uit dat de druk enorm is. ,,We zijn vorige week al ons kantoor uitgezet, het internet ligt er uit de geheime dienst zit ons op de hielen.

Ook SP-senator Tiny Kox, die voor de Raad van Europa de internationale waarnemingsmissie leidt, merkt op dat de bemoeienis veel groter is, en dat steeds meer jonge mensen zich opgeven als waarnemer. ,,Dat is een stuk beter dan bij de parlementsverkiezingen, daar zaten vooral waarnemers die gewoon wat roebels bijverdienden, maar geen oog hadden voor wat er gebeurde. Ik ben zelf op een stembureau geweest waar ik constateerde dat er toch extra extra stembiljetten in de bus geduwd waren, maar de waarnemers zagen niets gebeuren” Volgens Kox is het belangrijk dat de burgerwaarnemers en de internationale delegatie ‘min of meer’ tot een gezamenlijke conclusie komen. Hij staat onder strikte controle de overheid, die nauwlettend in de gaten houdt of de buitenlandse waarnemers hun boekje niet te buiten gaan. ,,Het zijn uiteindelijk dan ook Russische verkiezingen. Waarnemen is onze taak, het is aan de Russen om er zelf iets van te maken”.

Ze mogen gerust mijn telefoon afluisteren, ze mogen interviews verstoren. Ze mogen me ’s ochtends vroeg wakker bellen en zelfs hinderlijk volgen. Maar van mijn stamkroeg blijven ze af.

Ze hebben weinig tot niets met elkaar gemeen, de losse alliantie van kwade jongeren, felle nationalisten, oude communisten en oppositiefiguren. Behalve één ding dan: ze zitten allemaal in dezelfde cafés. Ik kom er al jaren, de bistro’s van Jean-Jacques, Majak of John Donn aan de Nikitski-boulevard. Ze zijn vierentwintig uur per dag open, je kunt er ver na middernacht nog een zware maaltijd nuttigen en er zijn altijd wel vrienden of bekenden te vinden. Vroeger ging het in de cafés over van alles, behalve politiek. Het was altijd een onderwerp dat zo zwaar, zo cynisch en zo ingewikkeld was dat je het bij een paar glazen wijn maar beter over iets anders kon hebben.

Maar na de massale fraude bij de parlementsverkiezingen afgelopen december sloeg de sfeer om. Plots had iedereen het over politiek. Een paar tafels verderop besprak de oppositie de tactiek. Op servetten en bierviltjes werden plannen gemaakt. De dag daarna zouden duizenden mensen de straat op gaan. Het lukte, en sinds begin december zijn de stamgasten permanent dronken. Van revolte en dure wijn. De sfeer is bijzonder, er hangt een gemeenschappelijk gevoel dat het allemaal morgen voorbij kan zijn. En dus moet er gedronken worden. Toen aan de vooravond van het eerste protest het Kremlin de stad liet belegeren was de stemming in Majak euforisch. ‘We moeten van elkaar houden, morgen worden we doodgeschoten!, riep een bekende filmregisseur. De champagnekurken vlogen in de rondte, op het toilet werden kinderen verwekt.

Het Kremlin heeft ondertussen de tegenaanval geopend. Een aantal hooggeplaatste ambtenaren lieten in de media weten dat de zittende macht niet hoefde te luisteren naar de eisen van ‘die paar dronkelappen in Jean-Jacques’. Een paar dagen geleden liep het uit de hand. Vrienden belden in paniek. ‘Olaf! Nasji heeft de Nikitski-boulevard bezet! We kunnen de cafés niet in!’ Ik heb de afgelopen jaren genoeg te maken gehad met Nasji, de jeugdige knokploeg van Poetin. Ze verstoren je interviews, bellen je midden in de nacht of vallen je op andere manieren lastig. Maar dat ze alle tafels in Jean-Jacques, Majak en John-Donn zouden reserveren, dat had niemand gedacht. Uit alle delen van Moskou kwamen de oppositiefiguren, de schrijvers, acteurs en journalisten naar de cafés om hun tafels terug te claimen. Nasji had al de benen genomen. ‘Ze mogen alles flikken’, zei de filmregisseur. ‘Ze mogen mijn stem frauderen, ze mogen mijn vrienden oppakken en al mijn vrijheden afnemen’, zei de filmregisseur. ‘Maar van mijn stamkroeg blijven ze af’. En zo is het.

De steenrijke oligarch Michail Prochorov moet zich van zijn beste kant laten zien, en dat gaat hem niet makkelijk af. Op campagne komt hij houterig over en hij wil, zelfs daags voor de presidentsverkiezingen, liever niet over politiek praten. Toch is hij optimistisch. ‘Ik win altijd op zakelijk vlak, dus ga ik dit vroeg of laat ook winnen’. Steeds meer Russen twijfelen aan zijn oprechtheid.

In het dorpje Kreksjino, vlak buiten Moskou, staan vooral luxe buitenhuizen. In de vroege morgen komen de satellietwagens van de Russische televisiekanalen het erf van boer Aleksej Boerkov opgereden. Zijn dure terreinwagen, het twintigmeterbad en zijn grote woonhuis verraden dat hij eigenlijk hobbyboer is, van vijftien koeien kan iemand niet leven. Toch heeft hij grote plannen, en die dag krijgt hij hoog bezoek. Met nog minder dan een week op de agenda komt de oligarch en enige onafhankelijke presidentskandidaat Michal Prochorov in Kreksjino campagne voeren. Een uur van te voren nemen de bodyguards en PR-adviseurs van Prochorov het terrein onder controle. ,,We gaan laten zien hoe wij de Nederlanders binnenkort kunnen gaan adviseren over landbouw”, grapt Prochorov wanneer hij uit zijn auto stapt. ,,Bij jullie gaan de oogsten onderuit. Ik zal jullie laten zien hoe je dat goed moet doen”.

De 48-jarige Michail Prochorov maakte fortuin in het begin van de jaren ‘90. Overdag zat hij in de collegebanken, ’s nachts handelde hij in wagonladingen ijzerets en goederen uit Siberië. Met zijn eerste fortuin begon hij een bank, later wist hij van het logge staatsbedrijf Norilsk Nikkel een winstgevende organisatie te maken. De laatste jaren was Prochorov, met een geschat vermogen van zo’n 13 miljard euro, vooral controversieel in het nieuws. In 2007 werd hij met een groot aantal prostituees opgepakt in het Franse ski-resort Courchevel, al werd hij later vrijgesproken en kreeg hij excuses van de Franse politie. In 2009 kocht hij samen met rapper Jay-Z de Amerikaanse basketbalploeg New Jersey Nets. Zijn verkiezingscampagne loopt stroef. De boomlange Prochorov komt houterig over, aait in Kreksjino met moeite een konijntje en houdt onwennig de handen van de jonge dochters van boer Boerkov vast.

Zelfs daags voor de verkiezingen wil hij het liever niet over politiek hebben. Wanneer de tamme Russische pers voorzichtig een paar vragen stelt keert hij zich geirriteerd om. ,,Laten we niet vervallen in politieke agitatie”, zegt hij. ,,We hebben nog een paar dagen tot de verkiezingen en dat is als je het wel bekijkt een hoop tijd”. Hij probeert zich te profileren als de kandidaat van de demonstranten die de afgelopen maanden de straat op zijn gegaan. Toch is er veel wantrouwen. Russen stemmen niet graag op oligarchen, en veel mensen zien hem als een afleidingsmanoeuvre van het Kremlin – iets wat Prochorov zelf met kracht ontkent. In de peilingen krijgt hij amper zes procent van de stemmen. Toch ziet hij het optimistisch. ,,Mijn peilingen groeien. Ik win altijd op zakelijk vlak, dus zal ik dit vroeg of laat ook wel winnen”.