Het zijn ongelukkige tijden voor de bilaterale betrekkingen tussen Rusland en Oekraine. Toch kunnen de twee landen niet zonder elkaar.
KIEV – ,,Natuurlijk horen we bij elkaar, dat kan toch niet anders?” Andrej Javtsjoek (42) staat met zijn taxi recht onder de ‘boog der vriendschap’ geparkeerd, een enorme metalen constructie in het centrum van Kiev die de verbondenheid tussen Rusland en Oekraà¯ne moet voorstellen. Zijn vader is een Oekraà¯ner, zijn moeder komt uit Rusland. Hij woont in Kiev. ,,Ben ik dan een Rus of een Oekraà¯ner?”, vraagt hij. ,,Onze landen zijn met elkaar vervlochten. We drinken dezelfde drank, zingen dezelfde liedjes en hebben hetzelfde geloof.”
De vriendschappelijke betrekkingen tussen Rusland en Oekraà¯ne zijn de afgelopen jaren zeer bekoeld geraakt. De Oranje Revolutie van 2004 betekende voor Oekraà¯ne een breuk met Rusland, met wie het sinds het uiteenvallen van de Sovjet-Unie in 1991 steeds goede betrekkingen had. Tot 2005 importeerde Oekraà¯ne gas uit Rusland dan ook tegen een ‘vriendenprijsje’, amper de helft van de marktprijs. Maar toen president Viktor Joesjtsjenko en premier Joelia Timosjenko aan de macht kwamen verhoogde Rusland de tarieven. Het huidige conflict tussen beide landen gaat nog altijd over gasprijzen. Vandaag moet topoverleg, in aanwezigheid van de Europese Unie, uitkomst bieden.
De twee landen kunnen niet zonder elkaar. Niet alleen op cultureel en religieus gebied zijn de landen sterk met elkaar vervlochten, ook economisch gezien zijn ze zeer van elkaar afhankelijk.
Hans van Koningsbrugge, universitair docent Ruslandkunde aan de Rijksuniversiteit Groningen, denkt dat Rusland best ‘gesubsidieerd’ gas wil leveren, maar dan alleen aan landen die werkelijk bevriend zijn. ,,Rusland heeft er veel moeite mee dat Oekraà¯ne een poging doet lid te worden van de NAVO. Ik denk wel eens dat dit hele conflict zomaar over is wanneer Oekraà¯ne gewoon van die plannen afziet.”
Volgens Volodimir Saprikin van het onafhankelijke onderzoeksinstituut Razoemkov in Kiev moet Oekraà¯ne zich gewoon bij een hogere gasprijs neerleggen. ,,Als dit conflict nog langer duurt komt de Oekraà¯ense industrie in de problemen, en daar is zelfs Rusland niet bij gebaat.”
Rusland staat voor bijna een kwart van alle Oekraà¯ense export. Vooral de zware industrie in het oosten van het land is sterk afhankelijk van het buurland. Hier worden op grote schaal vliegtuigen, raketten en wapens gemaakt, waarvoor Rusland de grootste klant is. Bovendien heeft Rusland in de Krim, het Oekraà¯ense schiereiland in de Zwarte Zee, haar belangrijkste marinebasis.
Zenon Zawada (33) denkt dat hij de relaties met Rusland de afgelopen jaren heeft onderschat. ,,Ik niet alleen, ook president Joesjtsjenko. Rusland speelt nog altijd een politieke sleutelrol in dit land. Je hoeft alleen maar naar het verminkte gezicht van de president te kijken om te zien hoe groot die rol precies is.” Joesjtsjenko werd in 2004 met dioxine vergiftigd. Veel analysten denken dat Rusland er achter zit.
Zawada komt uit New York en maakt deel uit van de Oekraà¯nse diaspora in de Verenigde Staten. Hij kwam in 2004 terug naar het land van zijn voorouders en werd hoofdredacteur bij verschillende lokale publicaties. ,,We hebben de afgelopen jaren een sterk anti-Russische agenda doorgevoerd. Het Oekraà¯ens is de belangrijkste taal geworden en partizanen die tijdens de Tweede Wereldoorlog tegen de Sovjet-Unie vochten zijn tot helden verheven. Dat is misschien niet de beste strategie geweest”, denkt hij nu.
President Joesjtsjenko probeerde Oekraà¯ne de EU binnen te loodsen, maar met de huidige gascrisis heeft het land een groot deel van het krediet bij de EU verspeeld. Volgens Zawada is Oekraà¯ne daarmee aan Rusland uitgeleverd. ,,We zijn nu slechts een speelbal, want de Europese Unie kiest altijd voor Rusland omdat het daarvan afhankelijk is”, denkt hij. ,,Bij de komende presidentsverkiezingen in Oekraà¯ne zullen de Russen zeker proberen een pro-Russische kandidaat aan de macht te krijgen.”
Volgens Van Koningsbrugge ligt de toekomst voor Oekraà¯ne in een tussenoplossing. ,,Het land moet meer naar zichzelf gaan kijken, en minder naar haar buurlanden. Oekraà¯ne moet proberen een beleid te voeren dat noch Europees, noch Russisch is.”
In het verkrijgen van betere relaties met de Russen, zou de Russisch-Orthodoxe kerk de komende tijd wel eens een belangrijke rol kunnen spelen. Volgens Zenon Zawada groeit de rol van de kerk de laatste tijd. ,,Zeker ten tijde van crisis mag je de invloed van de kerk niet onderschatten. Tijdens de Oranje Revolutie van 2004 steunde ze het pro-Russische kamp van Viktor Janoekovitsj. De komende tijd zal de kerk zeker aansturen op betere relaties met Rusland.”
