‘Billy’ verovert Rusland dankzij crisis

DSC_7481

In een rap tempo sluiten de Westerse luxemerken in Moskou hun dure winkels. Sinds de crisis hebben de nieuwe rijken minder te besteden. De goedkopere winkelcentra buiten de stad spinnen er garen bij.

MOSKOU (GPD) ““ Bij metrostation Koezminki is het een komen en gaan van pendelbusjes. De chauffeurs van de kleine bestelwagentjes sporen voorbijgangers aan in te stappen. “œNaar IKEA! Twee keer sneller dan de gewone bus! Geen last van files!” Bijna niemand stapt in. Iedereen wacht op de grote gele pendelbus van het winkelcentrum. Die is gratis. Mensen duwen en trekken om er in te komen, hier en daar ontstaat ruzie over een zitplaats.

Op een kwartiertje rijden van het metrostation ligt ‘Belaja Datsja’, een van de grootste winkelcentra in Rusland. Behalve de IKEA zijn er honderden andere retailers te vinden, vooral van de bekende internationale merken. De Franse winkelketen ‘Auchan’ heeft er een grote supermarkt, er zit een McDonalds, een filliaal van Starbucks en er zijn boetiekjes van Benneton en C&A te vinden. Het is er drukker dan ooit tevoren.

Een schril contrast met de luxe-winkels in het centrum van Moskou. Rusland is hard getroffen door de financiele crisis. In amper een paar maanden tijd is een groot deel van de economie ingestort. De aandelenmarkt is 70 procent in waarde gedaald en de roebel is sterk aan inflatie onderhevig. Bij het ‘Arkadia’ winkelcentrum in de stad staan er zelfs hele verdiepingen leeg. Er is geen markt meer voor de peperdure laarzen, pumps en bontjassen. Op de derde verdieping van het complex is alleen nog maar een apotheek te vinden. De juweliers en elektronicawinkels zijn in een paar weken tijd verdwenen. Op veel plaatsen in de stad sluiten de dure designwinkels hun deuren. Zelfs bij GOEM, het prestigieuze winkelcentrum aan het Rode Plein, staan er verschillende winkels leeg.

Ondertussen is het bij Belaja Datsja zo druk geworden dat het complex tegenwoordig tot 23:00 ‘s avonds geopend is. Zeven dagen per week. Aleksej Adarkasky (27) en zijn vrouw Oksana (33) zijn op zoek naar een nieuw bed. Hun twee kinderen springen heen en weer op de verschillende matrassen in de IKEA. “œWe hebben de kinderkamer in laten richten door een Russische timmerman”, legt Oksana uit. “œMaar nu zoeken we iets wat beter in ons budget past.” Last van de crisis hebben ze vooralsnog niet echt. “œWe hebben beide een baan”, legt Aleksej uit. “œIk weet wel dat het op dit moment slecht gaat in het land, maar wij mogen niet klagen.”

Veel Russen hebben het moeilijk de eindjes aan elkaar te knopen. Viktor Kotov (64) heeft onlangs zijn appartement moeten verkopen. “œNet op tijd, want de prijzen gaan nu hard naar beneden.” Hij verhuist binnenkort naar de datsja, het buitenhuis zo’n 80 kilometer buiten Moskou. “œDe hele familie gaat mee. Ook mijn dochter elders in Moskou kan de huur niet meer betalen.” Met de verkoop van zijn appartement in Moskou heeft hij een aantal kamers in de datsja laten bijbouwen. “œOok mijn kleinkinderen komen er wonen. Een grote familie in een landhuis, eigenlijk helemaal zo slecht nog niet”, legt hij uit. “œToch blijft het jammer. We hadden een mooi plekje in de stad, maar het is allemaal niet meer te betalen.”

In tegenstelling tot de huurprijzen voor appartementen zijn de prijzen voor winkelpanden sinds de crisis met zo’n 40 tot 50 procent gedaald. De markt voor dure luxeproducten is nagenoeg ingestort. Goedkope ketens springen in dat gat. IKEA zint op uitbreiding in Rusland en ook modehuis H&M opent in de lente een aantal filialen in de Russische hoofdstad. Verschillende economen zien in de huidige crisis dan ook niets meer dan een ‘gezonde marktcorrectie’.

Drie vriendinnen van net onder de twintig komen met tassen vol kleding uit het winkelcentrum gelopen. Ze wachten op een vriend die hen met de auto op komt halen. “œHet is geen doen in zo’n bus met al je spullen”, legt Viktoria uit. Ze weten dat H&M binnenkort een filliaal opent in Moskou en zijn daar zeer verheugd over. “œHier is alles duurder dan in de rest van Europa. Wanneer je goedkope vliegtickets naar Duitsland zag was het soms zelfs voordeliger om daar inkopen te doen. Nu komt Europa naar ons toe.”

Vrijspraak in zaak Politkovskaja

De drie verdachten die terecht stonden voor medeplichtigheid aan de moord op de Russische journaliste Anna Politkovskaja zijn vandaag door een jury vrijgesproken. Een afgang voor het Openbaar Ministerie. De oplossing van de zaak lijkt verder weg dan ooit.

MOSKOU – De twee Tsjetsjeense broers Dzjabrail en Ibrahim Makhmoedov, en de voormalig-politieagent Sergej Chadzhikoerbanov hebben volgens de jury van de militaire rechtbank in Moskou niets met de zaak te maken. De bewijslast tegen de vrijgesproken verdachten was vanaf het begin van de zaak flinterdun. Een derde broer, Roestam Makhmoedov, houdt zich volgens het Openbaar Ministerie schuil in West-Europa. De aanklager kon ook niet duidelijk naar voren brengen wie opdracht had gegeven tot de moord op de journaliste.

Ook een vierde verdachte, Pavel Rjagoezov, is vrijgesproken. Deze geheim agent werd apart berecht en kondigde na zijn vrijspraak aan mee te zullen werken aan het verdere onderzoek naar de zaak. Aanklager Joelia Safina liet weten in beroep te gaan tegen de juryuitspraak.

Anna Politkovskaja werd op 7 oktober 2006 in de lift van haar flatgebouw doodgeschoten. De bekende journaliste van de krant Novaja Gazeta was een uitgesproken criticus van toenmalig president Vladimir Poetin en deed regelmatig schandalige onthullingen, metname over het optreden van Russishe leger in Tsjetsjenie. Vlak voor de moord was ze bezig met een onderzoek naar ontvoeringen en kidnappingen die onder de verantwoordelijkheid van de Tsjetsjeense president Ramzan Kadirov plaats zouden vinden.

Het onderzoek naar de moord verliep rommelig. Openbaar Aanklager Joeri Tsjaika kwam ruim een jaar na de schokkende gebeurtenis met de mededeling dat de Russische geheime dienst FSB en verschillende politiediensten ‘onfortuinlijk genoeg’ aan de moord hebben meegewerkt. Er werden tien mensen opgepakt. Later liet hij weten dat de werkelijke moordenaar, de derde en oudste broer  Roestam Makhmoedov, zich ergens in West Europa zou schuilhouden.

Tijdens het onderzoek is belangrijke informatie verdwenen. Het ging onder andere om SIM-kaarten, computers en de beelden van een beveilingscamera waarop de moordenaar te zien was.

Ook het proces tegen de verdachten begon vier maanden geleden rommelig. De rechter kondigde aan dat het achter gesloten deuren zou plaatsvinden, maar moest die beslissing later terugnemen. De voormalig-politieagent Sergej Chadzhikoerbanov die vandaag werd vrijgesproken liet op meerdere momenten tijdens het proces weten dat hij is verraden door de autoriteiten. Hij vertelde de jury dat hij het slachtoffer was van een samenzwering en dat men hem op meerdere momenten heeft proberen om te kopen.

De advocaat van de nabestaanden van Politkovskaja, Karina Moskalenko, sprak eerder deze week de jury toe en legde uit dat de verdachten volgens haar onschuldig waren. “Het laatste wat Politkovskaja zou willen is dat onschuldige mensen het gevang ingaan. De werkelijke daders zijn veel hooggeplaatster dan de verdachten”, vertelde ze de jury.

De advocaat van de verdachten, Moerad Moesajev, kondigde aan namens zijn clienten compensatie te zullen zoeken. De drie werd medeplichtigheid aan moord ten laste gelegd en konden levenslang worden opgesloten.

‘Onafhankelijke journalistiek. Daar valt geen droog brood mee te verdienen’

JourFak

Russische neonazi’s hebben een dodenlijst gepubliceerd. Er staan namen op van mensenrechtenactivisten, advocaten, journalisten die vermoord moeten worden. Het is van de vele dreigingen die kritische journalisten in Rusland moeten ondergaan. Jonge journalisten aan de Lomonosov Universiteit in Moskou maken zich echter weinig zorgen, ze werken liever in de pr-industrie.

MOSKOU – De 72-jarige journalist Joeri Gratsjev werd vorige week voor zijn huis opgewacht. ‘Onbekenden’ sloegen hem bewusteloos. Hij werd met kaakfractuur en een gebroken neus voor dood achtergelaten in Solnetsjnogorsk, een kleine stad net buiten Moskou.

Volgens een woordvoerder van het ministerie van Binnenlandse Zaken hebben de meeste ‘incidenten’ waar journalisten bij betrokken zijn niet zozeer met hun werk te maken. “Veel collega-journalisten denken dan dat het een aanslag is op de persvrijheid, maar veel vaker is het gewoon overspel, of een afrekening in het criminele circuit”, laat Valery Gribakin weten.

De studenten van de faculteit journalistiek van de Lomonosov Universiteit in Moskou weten wel beter. “Er zijn binnenkort verkiezingen in die buitenwijk van Moskou. Daar heeft het natuurlijk alles mee te maken.” Gratsev was te kritisch.

Een maand eerder werd Moskou opgeschrikt door de brute moord op Stanislav Markelov, een 34-jarige mensenrechtenadvocaat, en Anastasia Baburova, een 25-jarige journaliste. Beiden werden op klaarlichte dag in het centrum van de stad doodgeschoten. Baburova studeerde nog aan de Lomonosov Universiteit. Van de dader ontbreekt ieder spoor.

“Natuurlijk zijn we daar van geschrokken”, legt vierdejaars studente Tanja (21) uit. De jonge Russische ziet het echter eerder als een bedrijfsongeval, dan een nieuwe aanslag op wat er nog over is van de kritische pers in haar land. “Ze wilden die advocaat hebben, Anastasia Baburova stond gewoon in de weg.”

De journalistiekstudenten hebben geen enkele illusie over het lot van kritische journalisten, en zijn al helemaal niet van plan hun leven op het spel te zetten om de democratie in Rusland te redden. Tanja: ,,Rusland is niet alleen gevaarlijk voor journalisten, het is gevaarlijk voor iedereen. Het is een treurige conclusie, maar in het Rusland van nu zijn er een aantal ‘gesloten onderwerpen’. En dan maakt het niet uit of je zakenman, advocaat of journalist bent.”

Haar vriendin Anja (21) is het daar mee eens. “Er zijn gewoon een aantal zaken waar een journalist zich maar beter niet mee bezig kan houden. Corruptie, de oppositie en wat er precies speelt in de Noordelijke-Kaukasus”, legt ze uit. “In die moeilijke zaken komt de waarheid toch niet naar boven.”

Ze zijn geen journalistiek gaan studeren om beerputten open te trekken. ,,Dat moeten anderen maar doen.” Het proces-Politovskaja volgen ze nauwelijks. Politkovskaja was een bekende journaliste die in 2006 werd vermoord, nadat ze tal van schandalen had geopenbaard over het optreden van het Russische leger in Tsjetjenie.

Tanja: ,,Dat proces is een groot rookgordijn. Er zijn hoge functionarissen betrokken bij die moord, daarom komt de waarheid toch niet naar boven.” Zij heeft haar keuze gemaakt, en met haar veel andere jonge mensen op de journalistiekopleiding. “Je hoeft niet voor een oppositiekrantje te gaan werken, je kunt ook de pr in.” Anja specialiseert zich in de krantenjournalistiek, maar vraagt zich nu af of daar over een paar jaar nog werk in is te vinden. De economischecrisis raakt de media-industrie keihard.

Igor (22) staat met een aantal mede-studenten een pr-project door te spreken. Geen van hen zou er aan denken om voor een krant, radio of bij een televisiestation aan de slag te gaan. “Als je echt onafhankelijk wilt werken maken ze je daar het leven zuur”, weet Igor. “Bovendien valt er geen droog brood mee te verdienen.”

De meeste journalisten aan de universiteit maken die rekensom. Daarom is Galina (24) vorig jaar gestopt met de opleiding. “Ik kon het niet meer betalen. Ik liep stage bij een krant, maar die konden de kosten ook niet meer ophoesten.” Baburova kende ze van gezicht. “Ze zat in een ander jaar, maar ik heb haar wel eens gesproken.”

Ook Galina werkte bij een reclamebureau. Inmiddels is ze terug aan de universiteit om te kijken hoe ze haar opleiding alsnog kan afronden. Ze is niet erg onder de indruk van de ‘dodenlijst’ die neo-nazi’s afgelopen week opstelden. “Je moet het wel serieus nemen, maar het gevaar voor journalisten komt van het Kremlin, niet van een paar fascisten.” Ook voor haar zijn er grenzen aan wat ze kan doen als journalist. “Over sommige zaken moet je niet schrijven. Iedereen weet dat. Daar moet je mee leren leven.”

Mediacrisis – De kans voor journalisten met lef

Donderdag 2 april van 19 tot 22 uur
Postgraduaat Internationale Researchjournalistiek
Katholieke Hogeschool Mechelen

De crisis in de mediasector is de uitgelezen kans voor iedere jonge journalist met ambitie. Altijd al als correspondent in het buitenland willen werken? De crisis is uw kans. Vergeet het bureau, de bevallige assistente, de perskaarten, de accreditatie en het hoge inkomen. De nieuwe journalist verkoopt zijn werk online, heeft een kantoor waar er een internetverbinding is en schrijft voor iedereen.

Voor het harde nieuws zijn er de persbureau’s. Van de terroristische aanslagen tot de Olympische Spelen. Sla de Vlaamse kwaliteitskranten er op na, zeker 60 tot 70 procent van de buitenlandberichtgeving is afkomstig uit de ratelende telex van een persbureau. En met Nick Davies in de hand weten we hoe dat de journalistiek, en in zekere zin zelfs de samenleving als geheel uitholt.

Dat geeft de moderne journalist een vrijbrief tot onorthodoxe werkmethodes. Uw taak is duidelijk: het verhaal achter het verhaal vertellen. Dat mag een hoop kosten. Schuw de commercie niet en brengt het verhaal dat de persbureau’s niet zien. Hunter S. Thompson deed het al in de jaren ’60. Met een neus voor een goed verhaal de massa-media het nakijken geven. Van Twitter tot Facebook, van onderzoeksjournalistiek tot ‘Search Engine Optimalisation’ en van Brussel tot Moskou. Voor de journalist 2.0 is de wereld dichterbij dan ooit tevoren.

Olaf Koens

Olaf Koens (Chatillon-sur-Seine, 1985) werkt in Rusland en de voormalige Sovjet-Unie als correspondent voor de GPD. Op freelance-basis, want naast zijn dagbladenwerk schrijft hij voor verschillende Nederlandse, Belgische en Russische publicaties. Van The Moscow Times tot Knack, Vacature en France24.

Aanbevolen literatuur:

Hunter S. Thompson – The Great Shark Hunt
Nick Davies – Flat Earth News
Monique van Hoogstraten, Eva Jinek (red.) – Het Maakbare Nieuws