‘Onafhankelijke journalistiek. Daar valt geen droog brood mee te verdienen’
Russische neonazi’s hebben een dodenlijst gepubliceerd. Er staan namen op van mensenrechtenactivisten, advocaten, journalisten die vermoord moeten worden. Het is van de vele dreigingen die kritische journalisten in Rusland moeten ondergaan. Jonge journalisten aan de Lomonosov Universiteit in Moskou maken zich echter weinig zorgen, ze werken liever in de pr-industrie.
MOSKOU – De 72-jarige journalist Joeri Gratsjev werd vorige week voor zijn huis opgewacht. ‘Onbekenden’ sloegen hem bewusteloos. Hij werd met kaakfractuur en een gebroken neus voor dood achtergelaten in Solnetsjnogorsk, een kleine stad net buiten Moskou.
Volgens een woordvoerder van het ministerie van Binnenlandse Zaken hebben de meeste ‘incidenten’ waar journalisten bij betrokken zijn niet zozeer met hun werk te maken. “Veel collega-journalisten denken dan dat het een aanslag is op de persvrijheid, maar veel vaker is het gewoon overspel, of een afrekening in het criminele circuit”, laat Valery Gribakin weten.
De studenten van de faculteit journalistiek van de Lomonosov Universiteit in Moskou weten wel beter. “Er zijn binnenkort verkiezingen in die buitenwijk van Moskou. Daar heeft het natuurlijk alles mee te maken.” Gratsev was te kritisch.
Een maand eerder werd Moskou opgeschrikt door de brute moord op Stanislav Markelov, een 34-jarige mensenrechtenadvocaat, en Anastasia Baburova, een 25-jarige journaliste. Beiden werden op klaarlichte dag in het centrum van de stad doodgeschoten. Baburova studeerde nog aan de Lomonosov Universiteit. Van de dader ontbreekt ieder spoor.
“Natuurlijk zijn we daar van geschrokken”, legt vierdejaars studente Tanja (21) uit. De jonge Russische ziet het echter eerder als een bedrijfsongeval, dan een nieuwe aanslag op wat er nog over is van de kritische pers in haar land. “Ze wilden die advocaat hebben, Anastasia Baburova stond gewoon in de weg.”
De journalistiekstudenten hebben geen enkele illusie over het lot van kritische journalisten, en zijn al helemaal niet van plan hun leven op het spel te zetten om de democratie in Rusland te redden. Tanja: ,,Rusland is niet alleen gevaarlijk voor journalisten, het is gevaarlijk voor iedereen. Het is een treurige conclusie, maar in het Rusland van nu zijn er een aantal ‘gesloten onderwerpen’. En dan maakt het niet uit of je zakenman, advocaat of journalist bent.”
Haar vriendin Anja (21) is het daar mee eens. “Er zijn gewoon een aantal zaken waar een journalist zich maar beter niet mee bezig kan houden. Corruptie, de oppositie en wat er precies speelt in de Noordelijke-Kaukasus”, legt ze uit. “In die moeilijke zaken komt de waarheid toch niet naar boven.”
Ze zijn geen journalistiek gaan studeren om beerputten open te trekken. ,,Dat moeten anderen maar doen.” Het proces-Politovskaja volgen ze nauwelijks. Politkovskaja was een bekende journaliste die in 2006 werd vermoord, nadat ze tal van schandalen had geopenbaard over het optreden van het Russische leger in Tsjetjenie.
Tanja: ,,Dat proces is een groot rookgordijn. Er zijn hoge functionarissen betrokken bij die moord, daarom komt de waarheid toch niet naar boven.” Zij heeft haar keuze gemaakt, en met haar veel andere jonge mensen op de journalistiekopleiding. “Je hoeft niet voor een oppositiekrantje te gaan werken, je kunt ook de pr in.” Anja specialiseert zich in de krantenjournalistiek, maar vraagt zich nu af of daar over een paar jaar nog werk in is te vinden. De economischecrisis raakt de media-industrie keihard.
Igor (22) staat met een aantal mede-studenten een pr-project door te spreken. Geen van hen zou er aan denken om voor een krant, radio of bij een televisiestation aan de slag te gaan. “Als je echt onafhankelijk wilt werken maken ze je daar het leven zuur”, weet Igor. “Bovendien valt er geen droog brood mee te verdienen.”
De meeste journalisten aan de universiteit maken die rekensom. Daarom is Galina (24) vorig jaar gestopt met de opleiding. “Ik kon het niet meer betalen. Ik liep stage bij een krant, maar die konden de kosten ook niet meer ophoesten.” Baburova kende ze van gezicht. “Ze zat in een ander jaar, maar ik heb haar wel eens gesproken.”
Ook Galina werkte bij een reclamebureau. Inmiddels is ze terug aan de universiteit om te kijken hoe ze haar opleiding alsnog kan afronden. Ze is niet erg onder de indruk van de ‘dodenlijst’ die neo-nazi’s afgelopen week opstelden. “Je moet het wel serieus nemen, maar het gevaar voor journalisten komt van het Kremlin, niet van een paar fascisten.” Ook voor haar zijn er grenzen aan wat ze kan doen als journalist. “Over sommige zaken moet je niet schrijven. Iedereen weet dat. Daar moet je mee leren leven.”
September 5th, 2009 at 9:22 am
[...] GQ online en laat het vertalen naar het Russisch. Heeft het Kremlin GQ verboden in Rusland? Worden journalisten onder druk gezet? Voor de verandering eens niet! GQ past flinke zelfcensuur toe en probeert te voorkomen dat het stuk [...]