In Sotsji moet de Olympische illusie worden waargemaakt

Ondanks de crisis is het grote bouwen begonnen in Sotsji, de zuid-Russische badplaats die in 2014 gastheer is voor de Olympische Winterspelen. Rusland heeft nog vijf jaar de tijd om het Sovjet-kuuroord om te toveren tot een locatie van Olympische proporties. En dat gaat niet zomaar.

,,Chauffeur! Doe in hemelsnaam een raampje open!”, schreeuwt een passagier achter in de bus. De buschauffeur zucht. ,,Ik zou wel willen, maar het kan echt niet. Anders zijn we met een paar minuten allemaal wit. Of nog erger, pikzwart!” Hij manouvreert de stadsbus door de stofwolken en het drukke verkeer. Zand, bouwmateriaal, zaagsel en stof hangen als een nevel over de Olympische bouwput heen. ,,Erger nog zijn de tunnels”, legt de chauffeur uit. ,,Er staan altijd files en onze bouwmeesters hadden geen tijd de ventilatie te installeren.”

Terwijl vanwege de crisis in andere delen van Rusland de bouwsector grotendeels stil ligt, groeit Sotsji als kool. Overal schieten kantoorgebouwen, havens, wegen, tunnels en vooral luxe-hotels uit de grond. In 2014 moet hier de internationale gemeenschap worden ontvangen voor de Olympische Winterspelen, een persoonlijk prestigeproject van premier Poetin.

Rusland haalde de trukendoos open voor het Internationaal Olympisch Committee (IOC). In een gloednieuwe terminal moesten Russische studenten in pak voor internationale zakenreiziger spelen. De terminal is nog altijd niet in werking. De files in de stad werden opgelost door drie dagen geen benzine te verkopen. Niets nieuws onder de Russische zon, meer dan twee eeuwen geleden liet de Russische minister Potjomkin voor een bezoek van tsarina Caterina de Grote dorpen op doek schilderen om de schijn van vooruitgang te wekken.

Maar nu moet Rusland die illusie waarmaken. Volgens betonstorter Andrej Siderov komt dat allemaal in orde. Hij heeft na twee weken werk een dagje vrij en licht met zijn vrouw en twee kleine kinderen aan het strand. ,,Ik ben uit Sint-Petersburg gekomen om hier te gaan werken. Er is volop werk en zelfs de kwaliteit van wat we hier afleveren is voor Russische begrippen hoog. Niemand twijfelt er aan of het wel gaat lukken.” Toch zit het de Spelen niet mee. Het Kremlin kampt sinds de crisis met gaten in de begroting. Vorige week nog liet vice-premier Dimitri Kozak weten dat er nog eens vijf procent van het Olympisch budget moet worden wegebezuinigd. Ook doemt de vraag op wat er moet gebeuren met alle stadions wanneer de spelen voorbij zijn. Premier Poetin gaf onlangs toe dat die niet allemaal noodzakelijk zijn en beloofde de stadions ‘verplaatsbaar’ te maken. ,,Te laat”, weet betonstorter Siderov. ,,De funderingen die ze nu leggen krijgen ze nooit meer verplaatst.”

Anri (49) woont in Adler, het stadje naast Sotsji waar een schaatsbaan, een hockeybaan, het perscentrum en het Olympisch dorp moet verschijnen. Hij heeft lakens voor deuren en ramen hangen. ,,Mijn groententuin is naar de maan, maar ik mag in ieder geval mijn huis houden”, legt hij uit. ,,Het was een vreemde procedure. We moeten op internet kijken of onze huizen met de grond gelijk werd gemaakt of niet. Mijn zoon heeft gelukkig verstand van computers”, legt Anri uit. Hij wil uit voorzorg niet met zijn achternaam in de krant.

De afgelopen maanden zijn veel bewoners met harde hand uit hun huizen gezet. Begraafplaatsen en kerken worden zonder genade met de grond gelijk gemaakt. De overheid keert een eenmalige uitkoopsom uit, maar van dat geld kunnen de meeste mensen weinig anders vinden in Sotsji. ,,Veel van mijn buren kiezen eieren voor hun geld en verhuizen de provincie in”, legt Anri uit. Toch is hij niet ongelukkig met de komst van de spelen. Hij herinnert zich nog goed de Olympische Zomerspelen in Moskou in 1980 ,,Ik werkte er als vrijwilliger, het was echt een prachtige tijd. Ik had een Amerikaans vriendinnetje. Misschien komt ze over vijf jaar wel weer terug!”

Raderwerk Rusland

Nadat hij alweer de ramen uit zijn kleine appartementje had geschoten waren zijn meeste vrienden het er over eens; Vitali kon maar beter buiten de stad gaan wonen. Vitali is een breedgeschouderde en goedlachse Rus met een drugsprobleem. Overdag runt hij een succesvol reclamebureau, ‘s nachts zette hij de stad op z’n kop. Een paar jaar geleden verbouwde hij naast een spoorlijn een oude koeienstal tot een prachtige woning.

Zijn vriendenschaar is groot en er zijn altijd wel gasten bij hem over de vloer. Ik kom er graag, maar we krijgen altijd ruzie. Niet vanwege zijn destructieve woede-aanvallen of continue beledigingen, maar over de onbewaakte spoorwegovergang vlak bij zijn huis. Wanneer we in de auto zitten vliegt hij er altijd met honderd kilometer per uur overheen. Hij kijkt niet op of om. Vitali kijkt kort op zijn horloge en geeft gas.

,,Kijk toch uit je doppen man!” schreeuw ik dan altijd. ,,Je rijdt jezelf nog eens te pletter!”
,,Rustig Olaf”, zegt hij dan. ,,Ik ken hier het spoorboekje uit mijn hoofd”.

Het mag wel eens gezegd worden. Treinen in Rusland rijden altijd op tijd. Niet alleen vertrekken ze op de seconde, ze komen vaak ook nog eens op de seconde nauwkeurig aan. Dwars door alle elf tijdzones van het enorme land lopen de spoorwegen als een geolied raderwerk. Landwerkers in de steppe achter het Oerolgebergte zetten hun horloges gelijk op de trein uit Moskou. De cijfers zijn duizelingwekkend. Niet alleen werken er zo’n 1,2 miljoen mensen bij de Russische spoorwegen, er ligt ‘naar schatting’ zo’n 85.500 kilometer spoorweg door het land. Ter vergelijking, het drukke Nederland moet het stellen met minder dan 3000 kilometer rails.

Per trein kom je overal in Rusland. Je maakt in iedere coupe gedwongen kennis met een dwarsdoorsnede van de Russische samenleving. Van complete families op vakantie tot criminelen die pas vrijgelaten zijn. En altijd zijn er de oude vrouwtjes die een emmertje appels naar de andere kant van het continent vervoeren. Iedere wagon heeft een ‘provodnitsa’, bijna altijd een vrouw. Ze deelt de lakens uit, opent de deuren bij ieder station en serveert thee met schijfjes citroen. Wie goed kan onderhandelen met een provodnitsa kan op het laatste moment nog op een trein springen. Ergens in een coupe heeft ze vaak nog wel een bed over.

Dat is mee eens gelukt tijdens een 46-urige treinreis van Moermansk naar Moskou. In deze enorme stad in de poolcirkel is zo bar weinig te beleven dat ik na een paar dagen snel terug naar huis wilde. Op het station waren echter ‘de komende weken’ geen treinkaartjes meer verkrijgbaar. Op het perron wist ik de provodnitsa over te halen en mocht ik bij haar in de coupe mee naar Moskou. Onderweg kwamen we langs allerlei onwerkelijke plaatsen. Van moerrassteden tot strafkampen waar vroeger honderdduizenden gedetineerden kanalen groeven. In de namiddag stopte de trein op een heuvel met een fenomenaal uitzicht. Ergens in de verte liepen rendieren.

,,Hoe lang blijven we hier?” vroeg ik.
,,Negentig seconden. Je hebt nog een minuut”, zei de provodnitsa streng. Ik genoot van het uitzicht. Tussen de naaldbomen door was de Witte Zee te zien. Er dreef nog ijs in.
,,Kunnen we hier niet nog heel even blijven?”, vroeg ik.
,,Geen sprake van! Instappen jij!” Na precies 85 seconden trok ze de deur dicht. Vijf seconden later kwam de trein in beweging.
,,Als we niet op tijd vertrekken loopt alles in het honderd. Dat kan echt niet”, legde ze later uit.

Ik dacht aan Vitali en de onbemande spoorwegovergang. Ze had gelijk. Vertraging oplopen, dat kan echt niet.

Zomerlectuur: Hunter S. Thompson

De komende maanden trekken miljoenen Nederlanders de wereld in om “˜even bij te tanken”™. Ofwel: vakantie. Deel van het jaarlijkse ritueel is bij sommigen de voorpret van het aanleggen van een stapeltje boeken “˜voor in de vakantie”™. De Nieuwe Reporter wordt gelezen door jonge, maar ook ervaren journalisten. We vroegen de wat ervarener journalisten (en “˜mediawerkers”™): Welk (vak)boek zou een jonge journalist in z”™n koffer moeten steken? En natuurlijk: waarom?

hunterS460

Olaf Koens (GPD-correspondent in Moskou)
,,Ik ben niet echt de aangewezen persoon om iemand op vakantieliteratuur te wijzen, want ik ga eigenlijk nooit op vakantie. Een vreemde gewaarwording, maar als je bijna altijd “˜on the road”™ bent is nog een extra trein, autorit of vliegtuig wel het laatste waar je aan denkt. Maar al dat reizen gaat niet zonder een aantal kilogram literatuur in de handbagage. Ik zou iedere journalist van harte “˜The Great Shark Hunt“˜ willen aanraden. Ruim 600 pagina”™s aan prachtige journalistiek, van de Hunter S. Thompson die eind jaren “˜50 werd ontslagen bij de luchtmacht tot de Thompson die twintig jaar later door Rolling Stone met een privéjet werd rondgevlogen. Met als absolute hoogtepunt de Amerikaanse verkiezingen van “˜72. Strange tales from a strange time. Na lezing blijft een gedachte hangen: het verhaal achter het verhaal is het echte verhaal.”

De Russische zomerhit van 2009 (en 2008)

Iedereen wil het weten: wat is de zomerhit van dit jaar in Rusland? En dus trok uw correspondent naar Sotsji, de Olympische badplaats met een fijnafgesteld raderwerk voor wansmaak en slechte muziek. En wat blijkt? De zomerhit van dit jaar is dezelfde als die van vorig jaar! Wie maakt het wat uit. DJ Smash, kom er maar in!

Een nummer dat al ruim een jaar in clubs, discotheken en door de rottige speakertjes van mobiele telefoons klinkt. U wilt meer van DJ Smash? Wij raden u van harte ‘Mijn Moskou‘ aan….

De ‘open newsroom’ van iamnews.com

Nir Ofir van iamnews.com weet het zeker. Journalisten die de afgelopen jaren zijn ontslagen komen vanzelf weer terug als freelancers. Hij deed zelf alvast een voorzet en plaatste een reeks vacatures op journalistensites. Kom bijdragen leveren bij iamnews.com en de opdrachtgevers komen vanzelf. De Nieuwe Reporter trok naar Israel voor een goed gesprek over nieuwe media, uitgevers, amateurs en journalisten die zelf het nieuws bepalen.

Nir Ofir

Iamnews.com is een jonge, Israelische start-up. Op het eerste oog lijkt het project een kruisbestuiving een persbureau en burgerjournalistiek-initiatief als het inmiddels ter ziele gegane Skoeps. Bloggende journalisten creà«ren unieke content die tegen betaling beschikbaar is voor de reguliere media. Centraal staat de “˜Open Newsroom”™. Iedereen kan nieuwsberichten aanmaken die daar naar gelang de regio en de actualiteit opduiken. Redacteuren kunnen daar verhalen aankopen of opdrachten uitschrijven.

Het systeem gebruikt de “˜linkedin-benadering”™. Mensen kunnen op de site hun eigen cv of portfolio aanmaken en krijgen een “˜reputatie”™, zoals bij bijvoorbeeld eBay gebruikelijk is. Iemand met veel positieve feedback van opdrachtgevers krijgt een hogere “˜rating”™. Deadlines niet nakomen of slechte stukken schrijven is slecht voor je reputatie. Het project van Ofir is nog altijd in een testfase. Er zitten inmiddels ruim 3000 journalisten in de database en iamnews krijgt tussen de 40 en de 50 aanmeldingen per dag.

Mediacrisis
,,Kijk maar eens hoe het werkt op een gemiddelde krantenredactie”, legt Ofir uit. ,,Als er iets in de wereld gaande is en men wil er aandacht aan besteden kijken ze over het algemeen eerst bij de persbureau”™s. Van AP tot AFP of Reuters, allemaal brengen ze hetzelfde. Wanneer dat niet afdoende is kijken redacteuren “˜of ze niet nog iemand kennen”™. Niks innovatie. Alles gaat precies zo als vijftig jaar geleden.”

De mediacrisis is volgens Ofir niet ontstaan bij de consumenten, noch bij de journalisten. ,,Het probleem zit bij de uitgevers. We moeten ze meer content aanleveren. Ze moeten diverser werken, met foto”™s, met video. We moeten de uitgevers met de wereld aansluiten.” Voor Ofir komt de crisis als een zegen. ,,Iedereen zegt nu wat ik al jaren denk: cutting the costs, keeping the content.”

Volgens Nir Ofir was het idee heel simpel. ,,Israel is klein. Er is hier geen markt voor niches. Er zijn geen vismagazines, geen glossy bladen voor fietsers. Via internet is die markt makkelijker te bedienen dan op papier.” Ofir is ruim een jaar geleden met de site begonnen. In de razendsnelle start-up wereld in Israel wist iamnews investeerders binnen te slepen. ,,We werken met vier mensen op kantoor. Twee daarvan zijn partners en ik heb een assistente. We draaien rustig. Er is weinig geld en we hebben nu weinig uitgaven. Toch wil ik op korte termijn de eerste winst binnenslepen. Hoe? Simpel. We nemen een “˜listing fee”™ van 10 dollar van de uitgevers en een “˜handling-fee”™ van 10 procent van de bijdragende journalisten.”

Voor Ofir aan dit avontuur begon werkte hij aan verschillende projecten die zich vooral bezighielden met User Generated Content. Leeswaardige content op internet aangedragen door de bezoekers zelf. ,,Er zit een groot gapend gat tussen het publiek en de uitgevers. De grote uitgevers zien dat misschien nog niet, de kleinere zelfstandigen zien het iedere dag. Er is overal op het internet fantastische content beschikbaar, enthousiaste amateurs en professionals die geen “˜exposure”™ hebben. Daar is een match. Iamnews is niet zozeer voor amateurs, maar we haken in op “˜the rise of the amateur”™. Het benadrukt hoe de markt is veranderd. Nieuws is niet langer louter het domein van grote nieuwsorganisaties. Ondertussen mag de advertentiemarkt een klap hebben gekregen, het is niet ten einde gekomen. Men wil nog altijd verkopen. Daarom komen krantenjournalisten die hun baan zijn kwijtgeraakt weer terug. Advertenties gaan door. Mensen willen toch nieuws lezen.

De journalist als middelpunt

Omdat de redactie verdwijnt staat de journalist zelf plots in het centrum van het nieuws. Het is niet langer de chef-buitenland of de redactie die de toon van de berichtgeving in handen heeft. Ofir: ,,Op blogs en bij de sociale netwerken is dat al lang zo. Het real-time web heeft een verandering teweeggebracht bij nieuwsconsumenten, dat moet nog doordringen bij de media. Redacties moeten de ruwe content kunnen stroomlijnen. Ze moeten het echte verhaal van de journalisten ter plaatse vertellen. Dat is precies wat ik met iamnews wil doen.”

Is het niet zo dat verschillende freelancers tegen elkaar op zullen bieden? En dat daarmee kwantiteit wint van de kwaliteit? ,,Misschien”, zegt Ofir. ,,Maar dat heb ik niet bedacht. Zo werkt het inmiddels.” Ik leg hem uit dat ik niet snel een complete reportage voor een klein bedrag van de hand zou doen. ,,Niet voor 50 euro”, legt Ofir uit. ,,Maar zou je het voor 5 x 50 euro verkopen? Toch verwacht ik niet dat journalisten hiermee op korte termijn in hun levensonderhoud kunnen voorzien. Het kan een leuk zakcentje zijn, maar in het begin zal niemand er een full time baan aan overhouden. In het begin is het vooral een kwestie van vertrouwen kweken bij verschillende opdrachtgevers.”

En worden journalisten daarmee niet hun eigen merk? ,,Ja en nee. Er zal vanzelf een soort a-lijst ontstaan met “˜premium-journalisten”™ die vaak stukken verkopen. Maar het leeuwendeel van de bijdragen zullen anoniem blijven. Anoniem in die zin dat het journalisten zijn die verder bij redacties onbekend blijven.” Een ander gevolg met een positievere bijklank is dat er een soort wereldwijd sociaal-netwerk onstaat voor journalisten. ,,Jij zit hier nu in Tel-Aviv”, zegt Ofir tegen me, ,,Maar hoeveel journalisten ken je hier. Een paar? Het zou te gek zijn om via iamnews direct in contact te staan met tientallen journalisten en gelijk de vinger aan de pols te hebben. Het zal in zekere zin ook een sociaal netwerk en een nieuwssite worden.”

Ook Ofir behoort tot het gilde der gemankeerde schrijvers. ,,Ik wou een aantal jaar geleden een science-fictionboek schrijven, maar kon er natuurlijk geen uitgever voor vinden. Dat frustreerde me dusdandig dat ik alles heb aangeleerd, ik wou het via internet gaan publiceren. Dat is allemaal een beetje uit de hand gelopen.” En dat boek? ,,Dat is er nog steeds niet.”

Het land van start-ups en honing

Bladspiegel 1

Zelfs vroeg in de morgen is het al warm op Boulevard Rothschild in Tel Aviv. Tussen de platanen en kantoorgebouwen liggen cafés en terrasjes. Soldaten flirten met flanerende meisjes. Er is zoveel licht dat er zelfs met een zonnebril weinig te zien is op een laptop. De kelner komt met een parasol en we vragen of er een wifiverbinding is. “Natuurlijk!”, zegt hij met een blik vol ongeloof. “œKijk eens om je heen. Daar achter is het hoofdkwartier van Google, verderop zit Microsoft en hier zit Yahoo. Dit is Tel Aviv, je denkt toch niet dat ik hier een zaak kan runnen zonder een draadloze internetverbinding?”

Op het eerste oog is Tel Aviv een moderne, mondaine badplaats. De stad, de brede boulevards en de hotels langs de kustlijn hebben meer weg van Californià« dan van alles waar je aan denkt bij het Midden-Oosten. In dit kleine stuk land met zeven miljoen inwoners zijn echter meer tech-bedrijfjes, start-ups en internetinitiatieven te vinden dan waar ook ter wereld. Continue reading

In Abchazie deelt Rusland de lakens uit

Rusland bouwt wegen, havens en vliegvelden in de Georgische deelrepubliek Abchazià«. En dankzij de open grens komen er ieder jaar meer Russische toeristen op bezoek. Rusland deelt de lakens uit in dit stukje niemandsland. En de meeste inwoners zijn er dolgelukig mee.

Novi Afon

In de schaduw van een grote palmboom spelen zo’n vijftien oude mannetjes schaak. ,,Waar kun je beter je oude dagen slijten dan hier?”, vraagt iemand. ,,Vroeger kregen we nog geen 10 euro per maand, ik moest er veel bij werken. Maar sinds we Russische paspoorten hebben krijgen we ook een Russisch pensioen. Dat is genoeg om tot mijn dood hier te blijven schaken!”

Tijdens de Sovjet-Unie was het een van de meest populaire kuuroorden. Dankzij de vruchtbare grond, het subtropische klimaat en vooral de de ideale ligging aan de Zwarte Zee kwamen duizenden sporters, politici en gewone toeristen uitrusten in Abchazià«. Maar de Sovjet-Unie viel uitelkaar en dit paradijselijk stuk land werd oorlogsgrond. Plots hoorde Abchazià« niet meer bij de Sovjet-Unie, maar bij Georgie. Ruim een jaar werd er een bloedige onafhankelijkheidsoorlog uitgevochten, waarna een defacto onafhankelijk Abchazisch regime de touwtjes in handen nam.

De ‘koude vrede’ tussen Georgie en de seperatistische deelrepubliek Abchazie hield bijna vijftien jaar stand. Tot vorig jaar augustus. Een vijfdaagse oorlog tussen Georgià« en Rusland om Zuid-Ossetià«, een soortgelijke seperatistische republiek, dwong de Georgià«rs op de knieà«n. Rusland erkende zowel Zuid-Ossetià« als Abchazià« als onafhankelijke staten en spaart kosten noch moeite de infrastructuur in de regio’s op te krikken.

Op het avondjournaal van de Abchazische televisie is dat goed te zien. Iedere dag is er wel een verbetering te zien of word er een nieuw project gestart. Het bergdorpje Bortsjal kreeg van de gemeente Moskou een aantal stokoude stadsbussen cadeau. Kinderen uit naburige dorpen kunnen nu met de bus naar school. Sporters uit Abchazià« mogen meespelen in de Russiche competitie. Het vliegveld van de Abchazische hoofdstuk Soekhoemi is onlangs gerepareerd en kan binnenkort internationale lijnvluchten ontvangen. De haven van Osjamsjira word uitgediept, de Russische marineschepen die nu voor de kust liggen zullen daar binnenkort aanmeren.

Rusland koopt daarmee de stabiliteit af in de regio. Abchazià« ligt op steenworpafstand van Sotsji, de Russische badplaats waar in 2014 de Olympische Winterspelen worden gehouden. Rusland wil geen onrusten of internationale inmenging aan haar grenzen. Vorige maand sprak Rusland een veto uit tegen de verlenging van de VN-waarnemersmissie in Abchazià«. VN-soldaten die een oogje in het zeil hielden moesten plots hun spullen pakken. Hun plaats word ingenomen door Russische soldaten. Afgelopen maart tekende de Russische regering een convenant met de Abchazische machthebbers waarin werd overeengekomen dat de komende 49 jaar zo’n 3800 Russische troepen in de seperatistische ministaat verblijven.

Ondertussen trekken jaarlijks bijna een miljoen Russische toeristen de grens over. In Abchazià« is het leven een stuk goedkoper dan in naburig Sotsji, en de stranden zijn er rustiger en schoner. Dit jaar verwachten de autoriteiten in Abchazià« meer toeristen dan ooit. Dankzij de crisis zijn veel Russen op zoek naar een goedkopere vakantie niet al te ver van huis. Ook Dimitri Rogozin, de Russische ambassadeur bij de NAVO, vierde zijn vakantie in Abchazià«. ,,Door mijn werk kom ik overal, maar nergens ter wereld is het zo mooi als hier”, vertelde hij. ,,De Abchazen hebben het recht om de baas te zijn op hun eigen grondgebied. Het belangrijkste is hier stabiliteit en veiligheid. Wij kunnen dat garanderen.”

Roeslan Anapin (32) is blij met de Russische steun. ,,Het gaat hier eindelijk een beetje vooruit. Er worden nieuwe gebouwen neergezet, er komen meer toeristen.” Ook hij heeft onlangs een Russisch paspoort in ontvangst genomen. ,,Wat moet je anders? Met een Abchazisch paspoort kom je nergens, en een Georgisch paspoort of een document van de Verenigde Naties, dat hebben we nooit gekregen.” Hij is blij met de instroom van toeristen, het is steeds drukker in zijn kleine restaurant aan de kuststrook. ,,Tijdens de Sovjet-Unie waren er geen grenzen, daarna kwam er oorlog. Met de Russische troepen hier komt er nu geen oorlog meer, het is alleen wachten tot de grenzen worden opgeheven.”

Strand met olietanker

Eindelijk! Boze brief van een lezer

Standplaats Moskou

foto: @gryts & @jaccodeboer)

Aan het woord is de heer Piet Bijman uit het Sneek:

Zo af en toe ben ik even terug in Nederland en lees dan de LC wat uitgebreider dan via internet in Rusland. Zo ook op 4 juli. Ik weet niet wat voor vrienden Olaf Koens heeft in Rusland, maar in al die jaren dat hij er woont, heeft hij de juiste vrienden nog niet gevonden. Ik kom er nu meer dan twintig jaar, heb een aantal Russische vrienden en ben regelmatig op hun datsja. In het verhaal van Koens herken ik de gemiddelde Rus niet. Inderdaad gaan de Russen ieder weekend en in de vakantie naar hun datsja, maar niet op de manier als hij beschrijft.

Maar het zal met Koens wel net zo zijn als met andere Nederlandse journalisten in Moskou; men wordt door de hoofdredactie verzocht vooral niet te positief over Rusland te schrijven (woorden van Nederlandse journalisten in Moskou), want Rusland mag vooral niet positief worden neergezet in het Westen. Indien het stuk als “˜leuke vakantieanekdote’ was bedoeld, had hij dat even moeten aangeven. Net zoals ik dat zou doen, indien ik een anekdote van sommige Nederlandse vakantiegewoonten op de eilanden zou weergeven. Koens kan beter in Moskou in bed blijven, dan voelt hij zich waarschijnlijk minder beroerd en krijgen wij in Nederland niet zulke halve waarheden voorgeschoteld.

Ach. Ik ben zo nu en dan ook wel eens terug in Nederland en blijf me verbazen over dit soort brievenschrijvers. Mensen met een voorliefde voor Rusland, vooral omdat ze ooit een Russische ten huwelijk hebben gevraagd of dat nog altijd van plan zijn. Deze ‘leuke vakantieanekdote’ stond als column in de krant, en hoewel er geen woord aan gelogen of verzonnen is zou je het stuk maar beter niet als doorwrongen analyse van de Russische samenleving kunnen opvatten. Over mijn vrienden en mijn gezondheid hoeft de heer Bijman zich geen zorgen te maken. Hij kan zich maar beter opwinden over zijn eigen nieuwsvoorziening. Tip van uw correspondent in Moskou: wie meer ‘goed nieuws’ wil lezen en zich geen zorgen wil maken over krantenredacties met kwade zin, neem eens een kijkje bij het televisiestation ‘Russia Today‘. Het valt onder directe controle van het Kremlin en serveert tot aan Sneek lichtverteerbare propaganda.

De fotograaf van de tsaar

De Russische chemicus Sergej Prokoedin-Gorski (1863 – 1944) pionierde de kleurenfotografie. Hij kreeg van tsaar Nicolaas de Tweede toestemming het Russische Rijk op de gevoelige plaat vast te leggen. Honderd jaar na dato zien de beelden er nog altijd verbluffend uit.

Uitzicht op het Solovetski-klooster 66 dienstjaren Meisjes met aardbeien Zelfportret Melonverkoper in Samarkand

Krijgsgevangenen Alim Khan, de Emir van Boekhara Gevangenis 66 dienstjaren Chinese voorman

Het zouden zomaar de vakantiekiekjes van een kennis of familielid kunnen zijn. De beelden zijn helder, vol van kleur in de meeste gevallen haarscherp. Alsof ze vorige week met een digitale camera zijn geschoten. Toch dateren de foto’s van Sergej Prokoedin-Gorksi van tussen 1904 en 1915, ver voor de tijd van de Lumicolor en Kodachrome kleurenfilms uit de jaren ’30.

Sergej Prokoedin-Gorski werd in 1863 geboren in Moerom, een kleine stad zo’n driehonderd kilometer ten oosten van Moskou. Zijn ouders waren van stand en verhuisden al snel naar Sint-Petersburg, waar de jonge Prokoedin-Gorksi zich toelegde op de chemische wetenschap. Hij studeerde er onder andere onder Dimitri Mendelejev, die eerder het het periodiek systeem der elementen bedacht. Sergej Prokoedin-Gorski zette zijn onderzoek door aan universiteiten in Berlijn en Parijs en wist verschillende patenten vast te leggen op de productie van kleurenfoto’s en de projectie van kleurenfilm.

In 1907 werkte Prokoedin-Gorski aan een plan waarin hij het Russische Rijk en de industriele vorderingen van die tijd wilde documenteren. Met zijn ‘optimale kleurenprojecties’ wilde hij Russische schoolkinderen op de hoogte brengen van de diversiteit en grootte van de natie. Na verschillende demonstraties aan het Russische hof kreeg hij de steun van Tsaar Nicolaas de Tweede. Met een ‘carte blance’ van de tsaristische bureaucratie kreeg hij alle medewerking en toegang tot gesloten of afgeschermde gebieden. Tussen 1909 en 1912, en nog een keer in 1915 maakte hij een rondreizen dwars door het Russische Rijk. Het ministerie voor transport stelde een speciale wagon beschikbaar waarin hij een donkere kamer had.

De foto’s geven een indrukwekkend beeld van het Rusland van voor de Sovjet-Unie. Prokoedin-Gorski fotografeerde middeleeuwse kerken en kloosters, bruggen, kanalen, locomotieven en stoomschepen. Tijdens het begin van de 20e eeuw maakte Rusland een snelle economische ontwikkeling door. De handel floreerde, het culturele leven kwam tot bloei en overal in het Russische rijk werden spoorwegen aangelegd. In de Kaukasus en Centraal-Azie legde Prokoedin-Gorski moskeen, islamitische scholen en religieuze leiders vast. Hij bezocht Turkmenistan en Afghanistan. Behalve landschappen en gebouwen fotografeerde hij ook veelal ‘gewone’ mensen. Van Oostenrijk-Hongaarse krijgsgevangenen in Karelia tot Mandarijnse gastarbeiders in wat tegenwoordig Georgie is. De collectie van 2434 foto’s in 14 verschillende albums geeft een omvangrijke indruk de industriele revolutie in tsaristisch Rusland en vooral van de etnische en religieuze diversiteit van het Russische rijk.

Na de bolsjevistische revolutie van 1917 kreeg Prokoedin-Gorski een positie als professor onder de communisten die nu aan de macht waren. Nadat de tsarenfamilie in 1918 werd vermoord ontsnapte hij met zijn complete collectie naar Noorwegen, en wist zich uiteindelijk in Frankrijk te vestigen. Hij gaf in Frankrijk nog geruime tijd lezingen op uitnodiging van de Russische gemeenschap die zich na de oorlog in Frankrijk had gevestigd. Prokoedin-Gorski overleed in 1944, en amper vier jaar na zijn dood verkochten zijn kinderen de collectie voor ongeveer 5000 dollar aan het Amerikaanse Library of Congress. In 2003 wisten conservatoren van de bibliotheek de kleurenlagen om te zetten in digitale foto’s, die vrij beschikbaar zijn op de website. Sindsdien beleven de foto’s een tweede jeugd. Ze duiken af en toe op in de Russische pers en zijn bijzonder populair op verschillende websites en blogs.

[pictobrowser 28220020@N02 72157621132497772]

Innovatief: krant en boodschappentas

gazetapaketDaar zijn ze in de kantoorgebouwen van de Telegraaf Media Groep, Wegener en PCM vast nog niet op gekomen: een krant uitgeven op boodschappentasjes. Een slim bedrijf uit Moskou kwam vorig jaar augustus met GazetPaket op de markt, een ‘freesheet’ van twee pagina’s. ‘Je kunt h’m dragen, je kunt h’m lezen’, is de opdruk. De krant heeft een oplage van maarliefst 150.000 examplaren

Goed, erg veel informatie staat er misschien niet in. Behalve reclame, reclame en af en toe een advertentie zijn er enkele informatieve artikelen, kruiswoordpuzzels en recepten te lezen. Hoe staat het eigenlijk met de koopkracht en de inflatie? En hoe blijft u gezond tot in de lengte der dagen? Lees de GazetPaket!

gazet_paket2