Nadat hij alweer de ramen uit zijn kleine appartementje had geschoten waren zijn meeste vrienden het er over eens; Vitali kon maar beter buiten de stad gaan wonen. Vitali is een breedgeschouderde en goedlachse Rus met een drugsprobleem. Overdag runt hij een succesvol reclamebureau, ’s nachts zette hij de stad op z’n kop. Een paar jaar geleden verbouwde hij naast een spoorlijn een oude koeienstal tot een prachtige woning.

Zijn vriendenschaar is groot en er zijn altijd wel gasten bij hem over de vloer. Ik kom er graag, maar we krijgen altijd ruzie. Niet vanwege zijn destructieve woede-aanvallen of continue beledigingen, maar over de onbewaakte spoorwegovergang vlak bij zijn huis. Wanneer we in de auto zitten vliegt hij er altijd met honderd kilometer per uur overheen. Hij kijkt niet op of om. Vitali kijkt kort op zijn horloge en geeft gas.

,,Kijk toch uit je doppen man!” schreeuw ik dan altijd. ,,Je rijdt jezelf nog eens te pletter!”
,,Rustig Olaf”, zegt hij dan. ,,Ik ken hier het spoorboekje uit mijn hoofd”.

Het mag wel eens gezegd worden. Treinen in Rusland rijden altijd op tijd. Niet alleen vertrekken ze op de seconde, ze komen vaak ook nog eens op de seconde nauwkeurig aan. Dwars door alle elf tijdzones van het enorme land lopen de spoorwegen als een geolied raderwerk. Landwerkers in de steppe achter het Oerolgebergte zetten hun horloges gelijk op de trein uit Moskou. De cijfers zijn duizelingwekkend. Niet alleen werken er zo’n 1,2 miljoen mensen bij de Russische spoorwegen, er ligt ‘naar schatting’ zo’n 85.500 kilometer spoorweg door het land. Ter vergelijking, het drukke Nederland moet het stellen met minder dan 3000 kilometer rails.

Per trein kom je overal in Rusland. Je maakt in iedere coupe gedwongen kennis met een dwarsdoorsnede van de Russische samenleving. Van complete families op vakantie tot criminelen die pas vrijgelaten zijn. En altijd zijn er de oude vrouwtjes die een emmertje appels naar de andere kant van het continent vervoeren. Iedere wagon heeft een ‘provodnitsa’, bijna altijd een vrouw. Ze deelt de lakens uit, opent de deuren bij ieder station en serveert thee met schijfjes citroen. Wie goed kan onderhandelen met een provodnitsa kan op het laatste moment nog op een trein springen. Ergens in een coupe heeft ze vaak nog wel een bed over.

Dat is mee eens gelukt tijdens een 46-urige treinreis van Moermansk naar Moskou. In deze enorme stad in de poolcirkel is zo bar weinig te beleven dat ik na een paar dagen snel terug naar huis wilde. Op het station waren echter ‘de komende weken’ geen treinkaartjes meer verkrijgbaar. Op het perron wist ik de provodnitsa over te halen en mocht ik bij haar in de coupe mee naar Moskou. Onderweg kwamen we langs allerlei onwerkelijke plaatsen. Van moerrassteden tot strafkampen waar vroeger honderdduizenden gedetineerden kanalen groeven. In de namiddag stopte de trein op een heuvel met een fenomenaal uitzicht. Ergens in de verte liepen rendieren.

,,Hoe lang blijven we hier?” vroeg ik.
,,Negentig seconden. Je hebt nog een minuut”, zei de provodnitsa streng. Ik genoot van het uitzicht. Tussen de naaldbomen door was de Witte Zee te zien. Er dreef nog ijs in.
,,Kunnen we hier niet nog heel even blijven?”, vroeg ik.
,,Geen sprake van! Instappen jij!” Na precies 85 seconden trok ze de deur dicht. Vijf seconden later kwam de trein in beweging.
,,Als we niet op tijd vertrekken loopt alles in het honderd. Dat kan echt niet”, legde ze later uit.

Ik dacht aan Vitali en de onbemande spoorwegovergang. Ze had gelijk. Vertraging oplopen, dat kan echt niet.

This entry was posted on Monday, July 27th, 2009 at 5:04 pm and is filed under tags:GPD, Russia, travel. You can follow any responses to this entry through the RSS 2.0 feed. You can leave a response, or trackback from your own site.