Drankzucht nationale tragedie Rusland

Nergens ter wereld wordt er zoveel gedronken als in Rusland. De cijfers wijzen op een ware catastrofe, meer dan de helft van de volwassen mannen is aan de drank. President Medvedev is de volgende Russische leider die er iets aan wil doen.

No alcohol

Opschrift: ‘Opgelet: vanaf 8 augustus 2008 is de verkoop van sterke drank tussen 23-00 en 08-00 de volgende dag niet toegestaan!’ In een winkel in Lisva

‘Hij drinkt’. Het zegt de gemiddelde famlie in Rusland meer dan genoeg. Alcoholisten raken als eerste hun werk kwijt. Dan verdwijnen de inkomsten, gaat het huwelijk er aan, wordt het huis verkocht en in veel gevallen krijgt de alcoholist ook nog eens problemen met de almachtige administratie. In de grotere Russische steden is het probleem aan de oppervlakte niet zo zichtbaar, in de kleinere des te meer. Alcoholisten liggen gewoon op straat, de inwoners laten ze links liggen en de medische diensten rijden er aan voorbij.

,,Laat ze kapotvriezen”, zegt Elena Soldatova (29). Ze loopt met haar twee kinderen door een parkje in Lisva, een kleine provinciestad aan de voet van het Oeralgeberte, zo’n 1500 kilometer ten oosten van Moskou. ,,Mijn man was vroeger een schat, maar toen ik zwanger was van onze tweede zoon is hij gaan drinken”, legt ze uit. ,,Hij sloeg alles stuk, mijn ouders hebben hem het huis uitgezet. Ik weet niet eens waar hij nu is. Tragisch, maar ik heb niet met hem te doen.” Wie de gevolgen van alcoholverslaving wil begrijpen hoeft alleen maar een lokale krant open te slaan. Deze week reedt in de kleine gemeenschap van Lisva een dronken vrachtwagenchauffeur een tentje heen. Twee doden. Een jong gezin kwam om het leven bij een aanrijding met een beschonken chauffeur. Een aantal houten huizen vlak buiten de stad brandde tot de grond toe af nadat een dronken bewoner met een brandende sigaret in slaap was gevallen.

President Dimitri Medvedev noemde de Russische alcoholconsumptie onlangs een ‘nationale ramp’. Gemiddeld gezien drinkt de Rus achtien liter pure alcohol op jaarbasis, vrouwen en kinderen meegerekend. ,,Wanneer je de cijfers omzet in flessen drank, dat gaat je verstand te boven”, liet Medvedev tijdens een kabinetszitting weten. Meer dan de helft van de mannen boven de 40 heeft een alcoholprobleem. Hij kondigde onder andere strengere wetgeving en hogere belastingen rondom aan. De administratie van de provincie rondom Perm, waar ook Lisva onder valt, nam alvast een voorschot op de maatregelen en verbood de verkoop van sterke drank na elf uur ‘s avonds. Ook andere delen van Rusland hebben soortgelijke maatregelen genomen.

Alcoholverslaving plaagt Rusland al jaren. In de jaren ’80 werd onder Michail Gorbatsjov al een ambitieus anti-alcoholprogramma ingevoerd. Maar de populariteit van de laatste Sovjetleider stortte in en veel Russen gingen in badkuipen hun eigen drank brouwen, met alle gevolgen van dien. Volgens Tatjana Golikova, de Russische minister van Volksgezondheid, verwacht men van slechts 40 procent van de huidige schoolverlaters dat men de pensioengerechtigde leeftijd, tussen de 55 en 60, zal halen.

Het ontbreekt in Lisva, net als in de rest van Rusland, aan medische zorg voor de chronische alcoholverslaafden. Doktor Lazareva van de polikliniek in de stad legt uit dat ze de dronkenlappen niet in haar kliniek wil hebben. ,,Er is maar een remedie, en je hoeft er geen arts voor te zijn. Ze moeten van de fles afblijven. Verder helpt er niets.” Ondertussen beconcurreren de winkeltjes in het stadje elkaar met de alcoholprijzen. Een blik ‘Baltika’-bier kost in achttien en een halve roebel, ongeveer 40 eurocent. ‘Goedkoper drink je nergens’, staat op een affiche. Een liter vodka gaat er voor 150 roebel, iets meer dan drie euro, over de toonbank. ,,We waren eerst 24 uur per dag open”, legt verkoopster Masja uit. ,,Maar sinds de nieuwe wetgeving draai ik na middernacht de deur op slot, daarna verkoop ik toch niets meer.” Veel verschil maakt het volgens haar niet. ,,Ze kopen voor sluitingstijd twee flessen vodka en liggen de volgende ochtend hier nog voor de deur.”

Rusland geeft Oekrainse verkiezingen zetje

De Russische president Dimitri Medvedev haalde de afgelopen weken een aantal keer hard uit tegen de machthebbers in Oekraine. Er zou bewijs zijn dat Oekraine vorig jaar aan Georgische zijde heeft meegevochten tegen Rusland. Het Kremlin voert de druk op het buurland op. In Kiev is de verkiezingsstrijd losgebarsten

Met het kabbelende water van de Zwarte Zee op de achtergrond liet de Russische president Dimitri Medvedev in een ongekend harde videoboodschap weten dat hij het helemaal gehad heeft met de Oekrainse machthebbers. Hij laakte de marginalisering van de Russische taal en het onstaan van een ‘anti-Russisch sentiment’ in het buurland. ,,Met Oekraine hebben we niet zomaar een vriendschappelijke relatie, maar een broederlijke band”, liet Medvedev weten. Er valt volgens hem met de huidige regering in Kiev niet te werken.

Deze week beschuldigde Rusland Oekraine er ook nog eens van aan Georgische zijde te hebben gevochten tijdens de vijfdaagse oorlog met het land om Zuid-Ossetie. Tijdens de oorlog gondse het al van de geruchten van Oekrainse scherpschutters die het op Russische soldaten hadden gemunt. De Russisch openbaar aanklager heeft bewijzen in de vorm van Oekrainse uniformen, munitie en achtergelaten identificatie. In de Oekrainse pers doet defensiewoordvoerder Sergej Kuzmin de uitspraken af als propaganda. Volgens hem zijn Oekrainse troepen nooit in Georgie geweest.

En daarmee is het politieke seizoen voor de Oekrianse verkiezingen geopend. In janauri 2010 gaat het land naar de stembus om een nieuwe president te kiezen. Veel Oekrainers hebben het gevoel dat de Oranje Revolutie van president Joesjtsjenko ronduit is mislukt. Die crisis bracht het land op de rand van faillissement, de Europese Unie heeft haar interesse in Oekraine verloren en de politieke impasse met Rusland heeft een nieuw dieptepunt bereikt.

Viktor Janoekovitsj, de kandidaat die het in 2004 verloor van de pro-westerse Joesjtsjenko, scoort hoog in de laatste peilingen. Ook premier Joelia Timosjenko, de gewezen oranje-coalitiepartner die in 2006 brak met Joesjtsjenko, heeft haar zinnen gezet op het presidentschap. Timosjenko wist de gascrisis van begin dit jaar op te lossen door het met de Russische premier Poetin op een akkoordje te gooien.

De opmerkingen van Medvedev zijn een belangrijke kentering in de Russisch-Oekrainse betrekkingen. De afgelopen jaren speelde het Kremlin vooral mooi weer met het buurland. Er werd alleen onder de tafel druk uitgeoefend. Nu worden er ook diplomatieke maatregelen genomen. Medvedev kondigde aan voorlopig nog geen ambassadeur in Kiev te benoemen. Analisten wijzen er op dat het openlijk afrekenen van president Joetsjenko hem juist in de kaart kan spelen. Hoewel Joesjtsjenko slecht scoort in de peilingen is hij de enige kandidaat die zich openlijk distancieert van Rusland en een duidelijke pro-Europese koers vaart.

Zoals altijd speelt gas een belangrijke rol in het politieke conflict tussen beide landen. Rusland en Oekraine zijn van elkaar afhankelijk, Oekraine importeert bijna al haar gas uit Rusland en 80 procent van het Russische gas voor de Europese markt loopt via Oekrainse pijpleidingen. De wereldbank en verschillende Europese geldschieters hebben de afgelopen maanden Oekraine miljarden geleend om de gasrekeningen aan Rusland te voldoen. In ruil daarvoor wil de Europese Unie een grondige hervorming van de energie-infrastructuur in het land. Gazprom zag mede dankzij het conflict in Januari de nettowinst over het eerste kwartaal van 2009 met 62 procent verdampen.

Poetin vliegt kriskras door Rusland om crisis te bestrijden

Hij is al tien jaar aan de macht en nog nooit heeft hij zo hard moeten werken. De Russische premier Vladimir Poetin vliegt sinds de crisis kris-kras door alle elf tijdzones van het land om overal problemen op te lossen.

De piloten van het overheidsvliegtuig van Vladimir Poetin maken overuren. Persbureau Reuters wist het te turven, afgelopen vrijdag legde de premier ruim 12.000 kilometer af, elf uur in zijn presidentiele vliegtuig en nog eens twee uur in een helicopter. Volgens de televisiestations zag de kwieke 56-jarige Poetin er niet vermoeid uit na de lange vluchten. Poetin legt graag het accent op zijn sportieve imago en laat zich veelal fotograferen met ontbloot bovenlijf.

Afgelopen vrijdag bezocht de premier Mirni, de belangrijkste diamantmijn in het land. Hij zegde toe RosAl, een bedrijf dat bijna een kwart van ‘s wereld diamenten oplevert, te steunen met bijna 800 miljoen euro aan overheidsgeld. Later die dag bezocht hij elders in Siberie de getroffen Sajano-Sjoesjenksaja waterkrachtcentrale waar vorige week bij een ongeluk ruim vijftig mensen om het leven kwamen. Poetin beloofde de families van de slachtoffers financiele steun, en stapte op het vliegtuig richting de poolcirkel. In het afgelegen Igarka bezocht de premier een gasveld en kondigde hij aan de belasting die het autonome Jamel-Nenetsdistrict heft over de gaswinning binnenkort te willen schrappen.

Er zit een patroon in de reislust van de Russische premier. Overal waar hij komt zijn er problemen en dreigt er sociale onrust. Het scenario is altijd hetzelfde. De premier komt, geeft de lokale machthebbers er van langs en deelt een som met geld uit om de problemen op te lossen. Het bestrijden van sociale onrust is dan ook een van de topprioriteiten van het Kremlin. Toen de kleine stad Pikaljovo ten oosten van Sint-Petersburg een aantal maanden geleden dreigde een snelweg te versperren werd Poetin per helicoper ingevlogen om het probleem te sussen.

In Pikaljovo ging de fabriek waar het hele dorp van afhankelijk was failliet. Verschillende analisten wezen er toen al op dat er in Rusland ‘honderden Pikaljovos’ te vinden zijn, steden waar de crisi zo hard toeslaat dat de anders zo kalme bevolking de straat op gaat. De crisis legt dan ook de gevoelige kant van de alleenheerschappij van de Russische premier bloot. Alleen de machtigste man in het land kan de diepgewortelde problemen oplossen.

Deze maand viert Rusland het tienjarig jubilium van Vladimir Poetin als machthebber. Op 9 augustus 1999 promootte de kwakkelende president Boris Jeltsin de pas benoemde chef van de veiligheidsdiensten tot premier. Twee presidentschappen en bijna tien jaar later is Poetin weer premier. In die jaren zag Rusland de levenstandaard flink omhoog gaan. De economie veerde op en de groeicijfers overtroffen elkaar ieder jaar. De crisis maakt daar snel een einde aan. Deze week werd bekend dat de hoeveelheid buitenlandse investeringen in de eerste helft van 2009 met 45 procent zijn gedaald.

Terwijl de levensstandaard omhoog ging werd het volk de duimschroeven aangedraaid. Veel van de verworven vrijheden uit de jaren na de val van de Sovjet-Unie werden onder het beleid van Poetin teruggedraaid. Journalisten worden vermoord, organisaties die zich bezighouden met mensenrechten hebben een zuur bestaan en de corruptie is in Rusland alleen maar toegenomen. Niet zonder succes heeft Vladimir Poetin de afgelopen jaren een beeld van zichzelf willen schetsen als ‘de goede tsaar’. Toch zijn de waarderingscijfers voor de machthebbers recentelijk gekelderd. Volgens het Joeri Levada centrum, een van de weinige betrouwbare onderzoeksinstituten in Rusland, is ruim 78 procent van de bevolking tevreden met Poetin. Tien jaar geleden was dat nog 88 procent. Ruim 30 procent van de ondervraagden geeft aan dat de afgelopen tien jaar Vladimir Poetin ‘niet erg effectief’ is geweest. Waren een jaar geleden de meeste Russen er nog trots op dat Rusland een prominente rol in de wereld speelde, dit jaar is dat gevoel volgens de peiling compleet verdwenen. Tijd voor bezinning is er voor de premier niet. Woensdagochtend verwacht men hem voor de eerste onafhankelijkheidsdag in Tsinvali, de hoofdstad van het vorig jaar op Georgie veroverde Zuid-Ossetie.

Russische luchtvaartindustrie zoekt een toekomst

De Russische vliegtuigindustrie heeft het zwaar te voorduren. Toch doet men ook dit jaar op de internationale luchtvaartbeurs MAKS goede zaken. Internationale samenwerking heeft de toekomst.

DSC_8466

Trotse piloten en gewezen officieren pinken een traantje weg bij het weerzien met de Toepolev-144. Het supersonische vliegtuig dat sprekend lijkt op de Frans-Britse ‘Concorde’ is sinds het einde van de Sovjet-Unie al niet meer in gebruik. Het antieke vliegtuig staat geparkeerd tussen de glimmende straaljagers, helicopers en passagiersjets die het de toekomst van de Russische luchtvaartindustrie moeten zijn. Het is een komen en gaan van generaals, diplomaten en internationale militaire delegaties. Bij de ingang wapperen de Israelische en de Iraanse vlag broederlijk naast elkaar.

De tweejaarlijkse civiele en militaire luchtvaartbeurs MAKS op het Zjoekovski-vliegveld net buiten Moskou heeft het dit jaar niet gemakkelijk. Zondag raakten twee straaljagers tijdens een oefening met elkaar in botsing. Een piloot kwam om het leven, twee anderen raakten gewond en de twee vliegtuigen kwamen op een dorpje terecht. Eerder al liet de Amerikaanse militaire delegatie het afweten, er moet van president Obama bezuinigd worden.

Premier Vladimir Poetin opende dinsdag de beurs en gaf de Russische luchtvaartindustrie er flink van langs. Er heerste volgens hem een chronisch ‘gebrek aan discipline’ en hekelde de ‘verliesmakende contracten’ die volgens hem werden getekend. Toch kondigde hij de koop van 64 Sukhoi-straaljagers en een flinke kapitaalinjectie aan. Hoewel er continue militaire delegaties uit alle delen van de wereld te vinden waren is de beurs vooral een Russische aangelegenheid. De grootste slag wordt geslagen op de interne markt. Van de negen expositiehallen is er slechts eentje met internationale deelnemers. Rusland mag dan gevechtsvliegtuigen leveren aan Aziatische, Latijns-Amerikaanse en Afrikaanse staten, de markt van de voormalige Sovjet-Unie lijkt belangrijker.

Volgens Henk Elkenkamp van het Amerikaanse Rockwell & Collins heerst er een dubbel beleid in Rusland. ,,Aan de ene kant wil men de oude industrie nieuw leven inblazen, aan de andere kant zoekt men westerse technologie. Er ligt wat betreft vliegtuigbouw een enorme infrastructuur in Rusland, maar ze hebben een flinke achterstand.” Volgens Elkenkamp liggen de Russische modellen niet goed in de markt. ,,Daarom maken ze van veel vliegtuigen en straaljagers verschillende versies. Eentje voor de landen van de voormalige Sovjet-Unie en eentje voor de rest van de wereld.”

De beurs mag dan vooral Russisch zijn, de toekomst ligt in internationale samenwerking. Met India ontwikkelt Rusland het Brahmos-raketsysteem, kruisraketten die vanaf vliegtuigen, voertuigen en onderzeeers gelanceerd kunnen worden. Generaals geven schoorvoetend toe dat Rusland qua geavanceerde technologie in de toekomst niet alleen kan optrekken. Volgens Toon Akkermans van de Nederlandse NCIM-groep ziet de hedendaagse situatie er anders uit. ,,De militaire grootmachten staan voor een nieuwe uitdaging. Je moet niet meer denken in termen van militaire bondgenoootschappen maar eerder aan een a-symmetrische vijand als Al-Qaida. Ons werk veranderd. In Afghanistan laat de Taliban bermbommen ontploffen met mobiele telefoons. Wij makken ‘jammers’ die het signaal verstoren. Ook hier zijn daar partners voor te vinden.”

Het is echter de Sukhoi Superjet 100 die de show steelt op Zjoekovski. Een glimmend nieuw passagiersvliegtuig van Russische makelij voor korte en middellange afstanden. Het is voor het eerst sinds het einde van de Sovjet-Unie dat Rusland met een nieuw passagiersvliegtuig komt. De meeste Russische vliegtuigmaatschappijen vliegen met oude Toepolevs of tweedehands vliegtuigen van Boeing of Airbus. Het mag dan een Russisch vliegtuig zijn, de motoren en een groot deel van de apparatuur komen uit West-Europa. Tofh is het nog onduidelijk of de Sukhoi Superjet wel in Europa mag vliegen, er zijn allerlei problemen met de certificatie van het toestel. ,,Geen probleem”, weet een woordvoerder van Sukhoi. ,,Er is voorlopig genoeg vraag naar het vliegtuig in dit deel van de wereld.”

[pictobrowser 28220020@N02 72157622218405438]
foto’s: Olaf Koens

Electrificatie is Sovjetkracht

Het ongeluk in de Sajano-Sjoesjenksaja waterkrachtcentrale legt de inefficiente van de Russische electravoorziening bloot. Verschillende delen van Siberie zitten zonder stroom en de zware industrie vreest grote verliezen. Oude infrastructuur en gebrek aan hervorming levert gevaar op.

De inwoners van de vallei bij de waterkrachtcentrale namen het zekere voor het onzekere. Niemand vertrouwde de waterkrachtcentrale van Sovjet-makelij. Toen het ongeluk bekend werd sloeg een deel van de bevolking op de vlucht. ,,Men sloeg levensmiddelen in en met auto’s vol brood, zout en benzine vertrokken ze naar heuvels in de buurt”, liet Olga Kolesnikova van het lokale bestuur tegenover een Russisch persbureau weten. Inmiddels zijn de meeste inwoners weer teruggekeerd.

Bij het ongeval in de Sajano-Sjoesjenksaja waterkrachtcentrale minstens twaalf mensen om het leven gekomen. Volgens calamiteitenminister Sergej Sjojgoe, die zelf uit de Siberische regio komt, is het lot van de 64 vermisten nog onbekend. Zo’n 1200 reddingswerkers zijn ter plaatse. Eerder liet Sjojgoe weten dat de herstelwerkzaamheden ‘geen maanden, maar jaren’ in beslag zullen nemen. De centrale ligt op dit moment stil.

Een aanzienlijk deel van de zware industrie in Siberie is afhankelijk van de energie van Sajana-Sjoesjenkskaja. Vooral RusAl, ‘s werelds grootste aluminiumproducent, voorziet problemen. ,,Op dit moment staat de productie van 500.000 ton aluminium onder druk, en dat zal waarschijnlijk oplopen”, laat een woordvoerder van het bedrijf weten. Op dit moment worden de smeltovens voorzien van noodstroom uit andere regio’s. Ook Evraz, een bedrijf dat de regio de mijnwinning in handen heeft, laat weten dat er problemen zijn met de elektriciteitstoevoer. Het bedrijf doet er volgens het management alles aan om productieverlies tot een minimum te beperken. De overheid waarschuwt ondertussen voor stroomuitval in verschillende delen van Siberie.

Energie-expert Michail Rasstragin denkt dat vooral het oude Sovjet-materiaal blaam treft. ,,Dit is duidelijk, het materiaal is in slechte staat en het ontbreekt in de electriciteitssector aan investeringen”. Ook volgens Igor Basjmakov van het ‘Centrum voor Effectieve Energie’ ligt hier een probleem. ,,Hervorming op de elektramarkt is hard nodig. De laatste werkzaamheden aan dit specifieke hydrostation stammen uit 1985. Dat kan niet altijd goed blijven gaan.” Hij wijst er op dat Rusland jaarlijks het equivalent van het energieverbruik van heel Frankrijk verliest vanwege gebrekkige infrastructuur en verouderde installaties. ,,Rusland zou tot 45 procent van haar energieverbruik kunnen besparen. De overheid realiseert zich dit en komt als het goed is in november met nieuwe maatregelen”. Grote investeringen staan vanwege de economische neergang in Rusland onder druk. Een paar weken geleden bepaalde de overheid dat het grootste deel van het budget aan pensioenverhogingen en sociale projecten zal worden uitgegeven.

Ksenia Mokroesjina van de Wereldbank legt uit dat de miserabele staat van het energienetwerk niet zomaar met geld op te lossen is. ,,Het is niet alleen het materiaal en de infrastructuur, ook de regulatie is een groot probleem.” Vorig jaar werd de energiemarkt in Rusland geprivatiseerd. Het almachtige ‘Unificeerde Energie Systemen’ is in aandelen verkocht aan verschillende investeerders. Desondanks heeft de overheid een stevige vinger in de pap, de prijzen voor prive-gebruik van elektra en de stadsverwarming zijn de afgelopen jaren niet significant omhoog gegaan. Analisten waarschuwen al jaren dat de toenemende energievraag op termijn wel eens tot tekorten zou kunnen leiden. Mokroesjina: ,,Iedereen denkt dat dat er juist meer centrales en stations bij moeten komen. Dat is niet zo, het is veel gemakkelijker de bestaande infrastructuur onder handen te nemen. Dat levert genoeg besparing op waar Rusland weer jaren mee vooruit kan”.

Volgens Olga Kolesnikova treft de centrale geen blaam. ,,Men heeft er genoeg geld beschikbaar voor nieuw materiaal en er zijn dag en nacht hooggekwalificeerde experts aanwezig die alles in de gaten houden”. President Dimitri Medvedev stuurde twee ministers naar de afgelegen regio en verzocht alles in werk te stellen om de energieproductie voor de winter weer op peil te hebben.

De de migrant-koopman hij ploegde voort

Vorige maand sloot de Russische overheid de enorme Tsjerkizovski-markt, volgens de officiele lezing een broeinest van illegale waar en sanitaire problemen. Het zorgde zelfs voor een diplomatieke rel met China. Ondertussen verkopen de Tsjerkizovski-verkopers hun goederen op andere markten in de stad.

Moskouse markt

Een ‘Pokia E73 of een ‘Akkle iPhone’, ze liggen breed uitgestalt in de verschillende kraampjes van de Moskvoretski-markt in het zuiden van de stad. Een 18-jarige Russische jongen met een bril toont de nieuwste piratenmodellen. ,,Je kunt bij mij ook de echte kopen, maar die zijn drie keer duurder”, legt hij uit. De Moskvoretski-markt is een van de vele enorme marktplaatsen in Rusland, ergens hebben ze iets weg van een oosterse bazaar. Je kunt het zo gek niet bedenken of het is er te koop. Van moertjes en boutjes voor Sovjet-radio’s tot bromfietsen en vers rundvlees uit Dagastan. De prijzen zijn er vele malen lager dan in de winkelcentra en supermarkten in de stad.

De verkopers op de Moskouse markten hebben alle reden zich zorgen te maken. Vorige maand draaide de overheid de Tsjerkizovski-markt op slot, de grootste markt in heel het land. Volgens de overheid verkochten de veelal illegale verkopers er allerlei smokkelwaar. Eigenaren moeten documenten laten zien wanneer ze weer toegang willen krijgen tot hun winkeltjes. De schade loopt in de miljarden. Volgens Chineze cijfers gingen alleen al verkopers uit de stad Wenzjou voor ruim 600 miljoen euro het schip in. Een Chineze diplomatieke delegatie probeert wanhopig te voorkomen dat op 1 september de bulldozer over het complex gaat.

De Tsjerkizovski-markt staat onder contrle van Telman Ismailov, een steenrijke zakenman uit Azerbeidzjan. Hij liet eerder dit jaar een enorme luxe-hotel aan de Turkse kust optrekken. Dat kwam hem op kritiek van premier Vladimir Poetin te staan. ‘Zulke hotels kun je beter in Sotsji laten bouwen’, meende hij. Hij kreeg van Ismailov repliek die niet ver van de waarheid staat. ‘Wanneer ik zo’n hotel zou laten bouwen bij Sotsji zou ik drie keer zoveel kwijt zijn aan corruptie en omkoping’. Niet veel later verschenen de eerste controles op de de markt.

Ook racisme speelt een rol in de strijd om de marktplaatsen. De afgelopen jaren hebben vooral migranten uit de Kaukasus en Centraal-Azie de verkoop onder controle gekregen. Het Kremlin voerde twee jaar geleden een wet in die alleen Russische staatsburgers het recht gaf om op markten te staan. Hoewel er de afgelopen jaren meer Russische verkopers te vinden waren waren de meeste verkopers nog altijd Azerbeidzjani’s, Armenen, Kirgiziers, Tadzjieken, Oezbeken en Kazachen. Op een aantal markten in Moskou is het de afgelopen tijd tot een handgemeen gekomen tussen verschillende etniciteiten. De Russische overheid wil de migranten het werk moeilijker maken en hoopt dat er daarmee meer baantjes vrijkomen voor Russische staatsburgers. Een tactiek die volgens analisten een averechts effect zal hebben.

Op de Moskvoretski-markt laten de Russische en de Azerbeidzjaanse koopmannen elkaar met rust. Ze maken zich meer zorgen om de nieuwe concurrentie uit de gesloten Tsjerkizovski. ,,Die Chinezen en Vietnamezen, die moeten we hier niet hebben!” schreeuwt Dzjamir. Hij verkoopt leren jassen. ,,Als iemand een klacht heeft dan krijgt hij van mij altijd een nieuwe jas. Probeer dat maar eens met een Chinees!” De illegale verkopers proberen hun waar elders aan de man te brengen. Bij metrostation Vychino staat een kleine vrachtwagen waar de jurkjes en t-shirts voor iets meer dan twee euro per stuk in rap tempo worden verkocht. ’100 roebel, nieuwe jurk, prima prijs!’ roept een man in gebroken Russisch. Binnen een kwartiertje is zijn complete vracht verkocht.

Bericht uit Limburg van Senior Vakantieplan

Ha die Olaf!

Ik kwam jouw naam tegen toen ik Google-de ” St. Petersburg vertellen”. Ik zoek nl. “iemand” die op 24 december a.s. een (of twee) uur kan vertellen over St. Petersburg.

Mijn naam is G. en ik werk bij Senior Vakantie Plan. Wij organiseren reizen binnen en buiten Nederland voor (je raadt het al) senioren.

Tijdens de kerstdagen hebben wij ook veel gasten die met ons reizen en een van de bestemmingen dit jaar is Zuid-Limburg. Klinkt erg toeristisch, maar de ouderen zijn nogal gesteld op die contreien.

Op donderdag 24 december ontvangen wij in het hotel waar zij logeren (Best Western, Slenaken) een aantal zangers uit St. Petersburg, en hieraan voorafgaand zou ik het leuk vinden als de gasten wat meer te weten zouden komen over St. Petersburg.

Uiteraard moet het allemaal “low budget”, maar wellicht ken jij iemand in het zuiden des lands die dat leuk vindt en goed kan.

Wil je zo lief zijn op mijn vraag te reageren? Mag ook gewoon zijn “Nee”. (Dat is misschien niet zo aardig, maar er zijn ergere dingen)

Heel hartelijke groet,
G.

Beste G,

Heb ik weer. Ik dacht nog ‘ach, zo’n verzoekje, dat kan ik best in de prullebak gooien. Er zijn ergere dingen in de wereld’. Maar je was me al voor.

Sint-Petersburg. Daar kan ik uren over vertellen, zelfs tegenover een publiek dat half in slaap dommelt. Maar mijn probleem is natuurlijk dat ik in Rusland woon. En voor ik in Zuid-Limburg op een podium sta moet je me toch echt eerst met Aeroflot overvliegen. Dat kan al vanaf iets van 350 euro, maar echt ‘low-budget’ is dat natuurlijk niet. Bovendien, wat moet ik op kerstavond in zo’n Van der Valk? Je zou wel heel veel verschillende soorten drugs moeten aanslepen om er dan toch nog een leuke nacht van te maken.

Maar omdat ik de beroerdste niet ben heb ik je verzoek maar op mijn website gezet. Er zijn genoeg Petersburg-kenners die daar af en toe een kijkje nemen. Mochten er mensen entousiast zijn, ik verwijs ze gelijk naar je door.

Tussen goelag en jetset. Moderne kunst in Rusland

Moderne kunst in Rusland is vooral afhankelijk van private geldschieters en liefdadigheid. Terwijl het Kremlin de boel scherp in de gaten houdt zijn het de steenrijke miljardairs die hun stempel op de kunstwereld drukken. Van theaterfestivals in de poolcirkel tot hippe feestjes voor de internationale artistieke jetset.

Het is een flink stuk lopen vanaf het metrostation in een Moskouse buitenwijk. In een achterkamertje van een kleine literaire uitgeverij zit het geimproveerde kantoorje van Irina Prochorova, de zus van Michael Prochorov ““ op dit moment de rijkste van de Russische oligarchen. Ze staat aan het hoofd van het naar haar broer genoemde fonds, een culturele stichting met een jaarlijks budget van ruim 8 miljoen euro. Toch staat er geen kaviaar op tafel en drinken we oploskoffie. Het kantoor lijkt eerder tijdelijk.

Irina Prochorova

,,En dat is het ook”, legt Irina Prochorova uit. ,,Het grote probleem van de Russische kunst is de gecentraliseerde aanpak. Wanneer je je als kunstenaar wilt ontwikkelen moet je naar Moskou. Of nar het buitenland. Dat was al voor de revolutie zo. Wij proberen daar iets aan te doen. Het hoofdkwartier van het fonds is in Norilsk. Inderdaad, in de poolcirkel.”

In Norilsk maakte Michael Prochorov aan het begin van de jaren ’90 fortuin. Hij wist de nikkelmijnen, die onderdeel waren van het sovjetstrafkamp, om te vormen tot een moderne en winstgevende onderneming. Ieder jaar scoort Norilsk hoog in de lijst van meest vervuilde steden op aarde. ,,We kunnen de vervuiling daar niet tegengaan, maar we willen wel laten zien dat daar ook mensen wonen. Het mag dan in de poolcirkel liggen, er is wel een universiteit en een intellectueel circuit”, legt Irina Prochorova uit. Jaarlijks organiseert ze er een theaterfestival, zijn er journalistieke competities en schildert de stichting de grijze flatgebouwen in vrolijke kleurtjes. Vanuit de Siberische stad in de poolcirkel begint het fonds een belangrijkste speler te worden in de Russische kunstwereld. Dit jaar zat de Prochorov-stichting voor een groot deel achter het Russische pavilioen tijdens de Venetiaanse biennale.

Ook miljardair Roman Abramovitsj, eigenaar van voetbalclub Chelsea en tot voorkort gouverneur van de afgelegen street Tsjoekotka, probeert zijn stempel op de kunstwereld te drukken. Voor zijn nieuwe geliefde, de 28-jarige Daria Zjoekova, kocht hij in Moskou een antiek trolleybusdepot waar zij een museum opende. Bij de openening kwamen in de kielzog van het flamboyante stel honderden bekende Russen, politici en kunstenaars als Jeff Koons en Marc Newson. Een jaar na de opening is er maar een enkele expositie in het enorme complex. De beveiliging moet erg lachen om de teleurgestelde bezoekers.

Garazh

De moderne kunst heeft het moeilijk in Rusland. Een traditie van overheidssubsidies, zoals in Nederland, staat er nog maar in de kinderschoenen. Ook de private sponsoring moet nog op gang komen. Bovendien is de overheid bijzonder grillig. Bijna twee jaar geleden trok minister voor cultuur Alexander Sokolov nog 16 inzendingen terug uit een Russische kunstselectie voor een tentoonstelling in Parijs. Een van de werken bestond uit een foto waarop twee innig zoenende politieagenten waren te zien. Sokolov noemde de foto een ‘pornografische provocatie’. Prochorova zucht: ,,Vroeger was het simpeler, er was officiele kunst en ondergrondse. Nu zijn er geen regels voor censuur, maar het kan altijd de kop opsteken. Wij gaan er voorzichtig mee om en proberen lokale tradities te respecteren.”

Prochorova, die haar sporen verdiende als literair uitgever en een aantal internationale onderscheidingen op zak heeft, legt uit dat haar stichting niet zomaar zakken vol roebels weggeeft. ,,We proberen een denkpatroon te doorbreken. De Sovjet-tragedie holde het initiatief in mensen uit. Bovendien, wat je ook doet in Rusland, je loopt altijd wel tegen een plafond aan. Wij proberen kunstenaars juist te stimuleren zelf nieuwe projecten te ontplooien.” Met succes in Siberische steden als Krasnojarsk en Norilsk. ,,Iedereen verwachte na de val van het communisme een culturele revolutie. Die bleef uit. Het nieuwe paradigma komt er stukje bij beetje. Toen we vijf jaar geleden het theaterfestival naar Norilsk brachten was dat enorm schokkend. Nu brengen we soms schokkendere zaken, maar dat hebben ze zelf al niet meer door”.

Leven en Lot

Per post kreeg ik van Uitgeverij Balans ‘Leven en Lot’ van Grossman op de deurmat. Het schijnt in Nederland in de grachtengordel een aardige koffietafelcadeautopper te zijn. In de eerste hoofdstukken vliegen de concentratiekampen, legerfronten, gebroken moeders, gestorven soldaten en dronken sergants in duizelingwekkend tempo langs elkaar heen. Grossman is vooral eerlijk, een gevoel dat in de Sovjet-geschiedschrijving nagenoeg ontbreekt.

Leven en Lot

Toch voelde de sergeant-majoor zich schuldig over de slechte kwaliteit van het timmerhout tegenover de vrouw die naast hem in de auto zat en hem uitvroeg over hoe de doden werden begraven. Allemaal samen? In wat voor kleren? Werd er op het graf een laatste woord gesproken? Hij voelde zich ook opgelaten omdat hij voor de rit bij een vriend in het depot was langs geweest en een flesje aangelengde ontsmettingsalcohol had gedronken, met een stukje brood en een uitje. Hij geneerde zich voor de lucht van wodka en ui die in de auto hing, maar hij kon toh moeilijk ophouden met ademen. (…) Alle mensen zijn schuldig tegenover een moeder die haar zoon heeft verloren in de oorlog en proberen zich vergeeft tegenover haar te verontschuldigen, vanaf het begin van de menselijke geschiedenis.

(p. 142 – 143)

Die laatste zin, zou u zeggen, is wat buiten proporties. Dat is ook zo, maar binnen dit vul hier een metafoor in werk van Grossman valt het exact op zijn plaats. Wordt vervolgd! Koop dat boek!

In Tsjetsjenie is moord aan de orde van de dag

Alweer is in Tsjetsjenie een mensenrechtenactiviste ontvoerd en vermoord. Sarema Sadoelajeva runde samen met haar man een liefdadigheidsorganisatie die zich bezighield met het lot van jonge oorlogsslachtoffers. Vandaag werden beide dood gevonden. De situatie in de Russische deelrepublieken in de Kaukasus loopt uit de hand.

Sarema Sadoelajeva runde samen met haar man Alik Dzjabrialjov ‘Red de Generatie’ in de Tsjetsjeense hoofdstad Grozny. Het echtpaar ontfermde zich over kinderen die het slachtoffer zijn van het langdurige conflict in de Kaukasus. Behalve operaties en protheses zorgde de organisatie voor psychologische en financiele steun.

Volgens een ooggetuige werd het echtpaar ‘s avonds bij hun appartementje opgewacht. Vijf mannen namen mee naar het kantoor van de organisatie. Daar werden de auto en de mobiele telefoon van Sadoelajeva in beslag genomen. De volgende morgen werd diezelfde auto in een buitenwijk van Grozny teruggevonden. In de achterbak lagen de levenloze lichamen van Sadoelajeva en haar man. Ze werden meerdere malen in de borst en in het hoofd geschoten.

Het is bijzonder onrustig in de Tsjetsjeense deelrepublieken. Amper een maand geleden werd de bekende mensenrechtenactiviste Natalia Estemirova ontvoerd en vermoord. Ze was een fel criticus van de Tsjetsjeense president Ramzan Kadyrov. Vandaag werd in Dagastan ook nog eens journalist Malik Achmedilov doodgeschoten. Het Kremlin heeft lokale machthebbers als Kadyrov een vrijbrief gegeven het gebied onder controle te houden. Veel inwoners zien Kadyrov zelf als de bron van de terreur onder journalisten en mensenrechtenactivisten.

Elena Chanitonova van Unicef liet weten diep geschokt te zijn door de moord op Sadoelajeva. Het internationale kinderfonds werkte van 2001 tot 2008 samen met de Tsjetsjeense stichting. ,,Dankzij de stichting zijn ruim 100 kinderen geopereerd en kregen veel jonge slachtoffers van de oorlog dankzij de stichting protheses en therapie.” Unicef heeft projecten in alle Kaukasusrepublieken lopen en liet weten daar desondanks mee door te gaan.

De Tsjetsjeense president Ramzon Kadyrov liet weten dat de moord het werk was van ‘krachten die de republiek willen destabiliseren’. Aan een Russisch persbureau liet hij weten dat de moord volgens he, ‘pure intimidatie van het Tsjetsjeense volk’ is. Hij keurde eerder ook de moord op Estemirova af, maar liet onlangs weten dat ze ‘eer noch geweten’ zou hebben gehad.

Volgens Tsjetsjenie-expert Aleksej Molosjenko van het Carnagie-instituut is het niet Kadyrov zelf die hier de hand in heeft. ,,Ik denk dat het inderdaad groepen zijn die Tsjetsjenie willen destabiliseren en Kadyrov in diskrediet willen brengen. Het kunnen goed radicale islamisten zijn die willen bewijzen dat Kadyrov de touwtjes niet in handen heeft”. Volgens Molosjenko zal het de komende tijd onrustig blijven in Tsjetsjenie. ,,Iedereen zit met de handen in het haar. Er is een paar weken geleden nog overleg geweest tussen de geheime diensten en president Medvedev, maar niemand weet hoe ze de situatie onder controle moeten krijgen”, legt hij uit. ,,Het klinkt gek, maar Kadyrov weet dondersgoed dat hij activisten moet beschermen. Wanneer er teveel van dit soort moorden plaatsvinden raakt hij zijn machtspositie kwijt”.

Volgens Alexander Sjerkasov van Memorial, de organisatie die vandaag als eerste met het nieuws naar buiten kwam, is dat onzin. ,,Je moet kijken naar hoe het plaatsvond. Een aantal van de kidnappers hadden militaire kleding aan. Bij het kantoor van Sadoelajeva kreeg de beveiliger te horen ‘dat hij maar haar mobiele nummer moest bellen’. Het heeft duidelijk de stempel van de silovki, de mensen van de geheime dienst, het leger en de politie die in Tsjetsjenie de macht in handen hebben.”