Alweer is in Tsjetsjenie een mensenrechtenactiviste ontvoerd en vermoord. Sarema Sadoelajeva runde samen met haar man een liefdadigheidsorganisatie die zich bezighield met het lot van jonge oorlogsslachtoffers. Vandaag werden beide dood gevonden. De situatie in de Russische deelrepublieken in de Kaukasus loopt uit de hand.

Sarema Sadoelajeva runde samen met haar man Alik Dzjabrialjov ‘Red de Generatie’ in de Tsjetsjeense hoofdstad Grozny. Het echtpaar ontfermde zich over kinderen die het slachtoffer zijn van het langdurige conflict in de Kaukasus. Behalve operaties en protheses zorgde de organisatie voor psychologische en financiele steun.

Volgens een ooggetuige werd het echtpaar ’s avonds bij hun appartementje opgewacht. Vijf mannen namen mee naar het kantoor van de organisatie. Daar werden de auto en de mobiele telefoon van Sadoelajeva in beslag genomen. De volgende morgen werd diezelfde auto in een buitenwijk van Grozny teruggevonden. In de achterbak lagen de levenloze lichamen van Sadoelajeva en haar man. Ze werden meerdere malen in de borst en in het hoofd geschoten.

Het is bijzonder onrustig in de Tsjetsjeense deelrepublieken. Amper een maand geleden werd de bekende mensenrechtenactiviste Natalia Estemirova ontvoerd en vermoord. Ze was een fel criticus van de Tsjetsjeense president Ramzan Kadyrov. Vandaag werd in Dagastan ook nog eens journalist Malik Achmedilov doodgeschoten. Het Kremlin heeft lokale machthebbers als Kadyrov een vrijbrief gegeven het gebied onder controle te houden. Veel inwoners zien Kadyrov zelf als de bron van de terreur onder journalisten en mensenrechtenactivisten.

Elena Chanitonova van Unicef liet weten diep geschokt te zijn door de moord op Sadoelajeva. Het internationale kinderfonds werkte van 2001 tot 2008 samen met de Tsjetsjeense stichting. ,,Dankzij de stichting zijn ruim 100 kinderen geopereerd en kregen veel jonge slachtoffers van de oorlog dankzij de stichting protheses en therapie.” Unicef heeft projecten in alle Kaukasusrepublieken lopen en liet weten daar desondanks mee door te gaan.

De Tsjetsjeense president Ramzon Kadyrov liet weten dat de moord het werk was van ‘krachten die de republiek willen destabiliseren’. Aan een Russisch persbureau liet hij weten dat de moord volgens he, ‘pure intimidatie van het Tsjetsjeense volk’ is. Hij keurde eerder ook de moord op Estemirova af, maar liet onlangs weten dat ze ‘eer noch geweten’ zou hebben gehad.

Volgens Tsjetsjenie-expert Aleksej Molosjenko van het Carnagie-instituut is het niet Kadyrov zelf die hier de hand in heeft. ,,Ik denk dat het inderdaad groepen zijn die Tsjetsjenie willen destabiliseren en Kadyrov in diskrediet willen brengen. Het kunnen goed radicale islamisten zijn die willen bewijzen dat Kadyrov de touwtjes niet in handen heeft”. Volgens Molosjenko zal het de komende tijd onrustig blijven in Tsjetsjenie. ,,Iedereen zit met de handen in het haar. Er is een paar weken geleden nog overleg geweest tussen de geheime diensten en president Medvedev, maar niemand weet hoe ze de situatie onder controle moeten krijgen”, legt hij uit. ,,Het klinkt gek, maar Kadyrov weet dondersgoed dat hij activisten moet beschermen. Wanneer er teveel van dit soort moorden plaatsvinden raakt hij zijn machtspositie kwijt”.

Volgens Alexander Sjerkasov van Memorial, de organisatie die vandaag als eerste met het nieuws naar buiten kwam, is dat onzin. ,,Je moet kijken naar hoe het plaatsvond. Een aantal van de kidnappers hadden militaire kleding aan. Bij het kantoor van Sadoelajeva kreeg de beveiliger te horen ‘dat hij maar haar mobiele nummer moest bellen’. Het heeft duidelijk de stempel van de silovki, de mensen van de geheime dienst, het leger en de politie die in Tsjetsjenie de macht in handen hebben.”

De Sint-Petersburgse club Zenit heeft vanwege tegenvallende resultaten trainer Dick Advocaat ontslagen. In Rusland reageert men gelaten op zijn vertrek. De Hagenees heeft het Russische voetbal op de kaart gezet.

‘De club dankt Advocaat en gaat verder’, staat er op de website van de Peterburgse voetbalcub Zenit te lezen. Afgelopen zondag zegde de club Dick Advocaat (61) de wacht aan. ‘Na zijn besluit het Belgische nationale team te coachen zijn de resultaten bij Zenit zienderogen naar beneden gegaan. Zowel de fans als het management van de club zijn teleurgesteld’, aldus het bericht.

Na de zomerstop speelde Zenit zes wedstrijden waarvan het er slechts eentje won. Eerder in de competitie verloor de club al van zowel Dinamo als CSKA uit Moskou. Zenit staat momenteel op de zevende plaats in de Russische competitie. Tot overmaat van ramp lag Advocaat overhoop met enkele spelers. De trainer van het jeugdteam, Anatoli Davydov, zal als invaller optreden.

Zenit Directeur Mitrofanov liet tijdens een persconferentie weten dat het erg moeilijk is afscheid te moeten nemen van Advocaat. ,,Dick begreep dit en accepteerde de redeen van zijn ontslag, een teken van zijn professionalisme”, liet hij weten. Advocaat kondigde in mei al aan zijn contract bij de Peterburgse club niet te laten verlengen. Vanaf 1 januari 2010 gaat als bondscoach in Belgie aan de slag. Tegenover de GPD liet hij destijds weten dat zijn leeftijd hier een rol bij speelde. ,,Ik heb al eerder gezegd dat Zenit mijn laatste club is. Voor een club moet je zeven dagen per week in de weer zijn. Tegen het eind van het jaar ben ik 62. Het is tijd voor een ander leven.”

De afgelopen jaren zat het Russische voetbal in de lift. Vooral na de overwinning van het Russische elftal op het Nederlandse team tijdens het Europees Kampioenschap vorig jaar was een opsteker van de Russische fans. Voetbal is niet langer het ondergeschoven kindje van de sporten waarin Rusland uitblinkt. Ook de salarissen van de topselers in de Russische competitie doen niet onder aan die van West-Europese clubs. ,,Zenit was daar een goed voorbeeld van”, laat voetbalanaliste Veronika Gibadiejeva weten. ,,Ze wisten een fantastische trainer aan te kopen, verdienden geld met transfers en hebben met Gazprom een steenrijke sponsor gevonden.”

Veel Russische fans verloren het vertrouwen in Advocaat al toen hij zijn vertrek naar Belgie aankondigde. ,,Eerst ging Arsjavin, nu gaat ook onze trainer. We zijn populair geworden en nu vertrekken al onze helden”, zei Igor Lebedev (29). Net als de meeste fans koestert hij geen wrok tegen de Hagenees. ,Hij heeft Zenit, Sint-Petersburg en Rusland op de kaart gezet. Hij zal hier altijd welkom zijn.”

Voor de meeste voetbalanalisten kwam het vertrek van de Nederlande coach niet onverwacht. Evgeni Boesjmanov, die in 1996 voor het nationale elftal uitkwam, noemt bij de website gazeta.ru het ontslag ‘logisch’. ,,Zenit had op papier veel beter moeten presteren de afgelopen tijd, maar voetbal bewijst zich enkel op het veld. Advocaat liet op alle fronten steken vallen. Zenit moet zichzelf opnieuw uitvinden.” Op de website van Sovjetski Sport, een populaire sportkrant, varieren de reacties op het vertrek van Advocaat. Maar de meeste fans zien het vertrek als ‘hoognodig’. Tussen de honderden reacties komt ‘Bedank voor alles, Dick!’ vaak terug.

Vorige maand moesten casino’s in heel Rusland hun deuren sluiten. De regel wordt strikt gehandhaafd en ook poker is als sport weer verboden. Terwijl de grote gokkers hun geluk in het buitenland zoeken zit een complete beroepsgroep zonder werk.

Wat ruim een maand geleden nog een van de grootste casino’s van de stad was is inmiddels niet veel meer dan een verlaten complex met een paar rustige restaurants en nachtclubs. De roulette, de pokertafels en de duizenden fruitautomaten en éénarmige bandieten van ‘Korston’ liggen achter slot en grendel in een loods buiten de stad. ,,Tegen het einde van de avond op 30 juni gingen de stekkers d’r uit”, legt manager Elena Koroljova uit. ,,We hebben die dag 1200 mensen ontslagen.”

Bijna drie jaar geleden kondigde toenmalig president Vladimir Poetin de maatregel aan. Gokken zou verboden worden in Rusland. ,,Het zijn helaas niet alleen de jongeren maar ook ouderen van dagen die hun laatste roebels vergokken”, liet hij toen weten. Analysten speculeerden dat Poetin hiermee de steenrijke eigenaars van de amasumentspaleizen een hak wou zetten. De aankondiging viel bovendien samen met een diplomatieke rel met Georgie. Veel casino’s waren in handen van de Georgische diaspora. Later werd bekend dat gokken alleen nog maar zou worden toegestaan in vier aparte zones in dunbevolkte gebieden van Rusland. Bij het Altaj-gebergte in Siberie, in het verre oosten bij de Noord-Koreaanse grens, bij de Azov-zee in het zuiden van het land en in de Russische enclave Kaliningrad.

,,We hebben direct onze kaarten gezet op de Azov-regio”, legt Koroljova uit. ,,Maar we kregen geen vergunningen. Je moet weten, dat is niet meer dan een weiland. Er is daar helemaal geen infrastructuur. Zeker in deze tijd is er geen investeerder die geld wil neerleggen om daar iets te bouwen. Er is in de wijde omtrek nog geen asfaltweg te vinden”. Korston ook nog met alle machines en het materiaal opgescheept. ,,We mogen de apparaten en speeltafels niet verkopen, want ook daar heb je vergunningen voor nodig.”

Toch zat er een maas in de wet. Poker op sportief niveau zou worden toegestaan. Veel casino’s registreerden zich als pokerclub en probeerden sluiting te voorkomen. De Russische minister voor sport, toerisme en jeugd, Vitali Moetko, kondigde echter aan deze uitzondering terug te draaien. Het Europees Kampioenschap Pokeren in Moskou deze maand moest noodgedwongen uitwijken naar Kiev. Oekraine en Wit-Rusland maken zich dan ook op voor een flinke toestroom aan gokkers uit Rusland. Een casino in het Verenigd Koninkrijk liet weten grote spelers uit Moskou in prive-vliegtuigen naar Londen te vliegen.

Tot op het laatste moment dachten veel ondernemers ‘dat het wel los zou lopen’. Er bestaan in het bureaucratische Rusland genoeg regels die door niemand worden nageleefd. Verschillende economen waarschuwden tegen de sluiting van de gokpaleizen, vooral omdat daarmee een complete beroepsgroep zonder werk zou komen te zitten. Op 1 juli verloren naar schatting 400.000 mensen hun baan. Een flinke klap voor de toch al kwakkelende Russische economie. Volgens Koroljova was de controle bijzonder streng. ,,Op de sluitingsavond wemelde het hier van de ambtenaren die  alles in de gaten hielden. Zelfs toen de apparaten naar de opslag werden gereden kregen we nog controles”.

Korston zet inmiddels in op hun hotelformule. Veel van de ruimtes waar vroeger gokhallen stonden zijn omgebouwd. Er zijn kleine souvenirwinkeltjes, restaurantjes of fitnesszalen te vinden. Op de televiseschermen door het complex heen flikkert nog reclame voor de blackjack, roulette en fruitautomaten. Geen oude beelden uit Moskou, maar lokkertjes naar Montenegro. Bij de ingang van het complex zit een reisbureau dat bezoekers naar een dochteronderneming in Montenegro lokt. De afgelopen week had nog niemand een reis geboekt.

Vandaag begint in Moskou opnieuw de zaak tegen een viertal verdachten die terechtstaan voor medeplichtigheid aan de moord op journaliste Anna Politkovskaja. Eerder dit jaar werden ze nog vrijgesproken. De familie ziet liever dat de dader gevonden wordt.

Een muur in Manchester. Foto: OpenDemocracy

Alweer begint de zaak achter gesloten deuren. Dit keer moet het hele proces nog eens dunnetjes worden overgedaan. Afgelopen februari werden de verdachten nog vrijgesproken, vorige maand annuleerde het Russische hooggerechtshof de vrijspraak. Terwijl de dader noch de opdrachtgever gevonden is begint het hele proces weer opnieuw.

De zaak Politkovskaja staat opnieuw in het daglicht nadat ruim twee weken geleden de Tsjetsjeense journaliste en mensenrechtenactiviste Natalia Estemirova werd vermoord. Op 15 juli werd haar lichaam in een weiland net over de Tsjetsjeense grens in Ingoesjetie gevonden nadat ze eerder die dag bij haar huis werd opgewacht. Estemirova en Politkovskaja waren bekenden van elkaar, en paradoxaal genoeg won Estemirova twee jaar geleden nog de Anna Politkovskaja-prijs.

Beide vrouwen deinsden er niet voor terug de schimmige waarheid in Tsjetsjenie naar boven te brengen. Politkovskaja werkte voor het kritische ‘Novaja Gazeta’ en was een uitgesproken opponent van toenmalig president Vladimir Poetin. Ze publiceerde en onthulde regelmatig schandalen over het optreden van het Russische leger en de terreur van Ramzon Kadyrov, de president van Tsjetsjenie. Ze moest dat op 7 oktober 2006, de verjaardag van Vladimir Poetin, met de dood bekopen.

Volgens het Openbaar Ministerie was het de tsjetsjeen Roestam Machmoedov die vier schoten op Politkovskaja loste. Hij is nog altijd voortvluchtig, maar zijn twee jongere broers Dzjabrail en Ibrahim Machmoedov worden verdacht van medeplichtigheid. Ze zouden het gebied rondom het appartementje van Politkovskaja een tijd lang in de gaten hebben gehouden en gaven op de dag van de moord hun broer een lift. Behalve de twee broers staan ook voormalig politieagent Sergej Chadzhikoerbanov en geheim agent Pavel Rjagoezov opnieuw voor de rechter. Ook zij werden in Februari vrijgesproken in aparte maar gerelateerde zaken.

Anna Stavitskaja, een van de advocaat voor de nabestaanden van Politkovksaja, laten volgens een Russisch persbureau weten niets te zien in de nieuwe zaak. ,,We staan compleet achter de eerdere vrijspraak, er is geen reden om dat terug te draaien”. Ook Ilja Politkovski, de zoon van de vermoorde journaliste, ziet liever dat de moeite word gestoken in het vinden van de dader. ,,Wij gaan er woensdag op aandringen dat het onderzoek weer opgengaat”, liet hij persbureau AFP weten. In januari werd een andere advocaat van de familie, Stanislav Markelov, op klaarlichte dag in het centrum van Moskou doodgeschoten. Ook een andere journaliste van Novaja Gazeta, Anastasia Baboerova, kwam daarbij om het leven.

Tijdens het vorige proces bleek al dat het onderzoek naar de moord rommelig verloopt. Er verdwenen SIM-kaarten, computers en beelden van beveiligingscamera’s waarop de moordenaar te zien was. De vrijspraak was dan ook een pijnlijke afgang voor de aanklager. Het nieuwe proces zal weinig ophelderen. Niet alleen ontbreekt de dader, ook van de opdrachtgever ontbreekt ieder spoor. De familie van Politkovskaja heeft meerdere malen aangegeven dat de moord niet op zichzelf staat. Jarenlang was Anna Politkovskaja het slachtoffer van bedreiging, mishandeling en zelfs vergiftiging.