In Rusland is het vrije woord online

Miljoenen Russen schrijven dagelijks op hun LiveJournal, een van oorsprong Amerikaans blognetwerk dat inmiddels razend populair is in Rusland en de voormalige Sovjet-Unie. Van tienermeisjes tot politici, LiveJournal is inmiddels misschien wel de belangrijkste baken van vrije meningsuiting in Rusland.

In straten van Moskou is er nog weinig van te merken, maar online is de verkiezingsstrijd voor de Moskouse gemeenteraad al weken geleden losgebarsten. Oppositiepartij Jabloko discussieert protestacties, onafhankelijke kandidaten maken de gemeente uit voor rotte vis omdat hun kandidaturen geweigerd zijn. Het blognetwerk van LiveJournal.com is het belangrijkste medium. De oppositie kaart schandalen aan, bezorgde burgers bloggen over de problemen in hun wijk en de kandidaten van de regerende Verenigd Rusland-partij doen er vanalles aan om te laten zien dat alles in orde is.

En dat is opmerkelijk, want in de kranten, op de televisie en zelfs op straat is er ““ op een paar uitzonderingen na – nog maar weinig van de verkiezingen te merken. Op 11 oktober mogen de inwoners van de stad naar de stembus voor het stadsbestuur. De oppositie heeft moeite in de massamedia terecht te komen en de billboards zijn de afgelopen weken onder myserieuze omstandigheden verdwenen. Maar op de blogs van livejournal.com is de verkiezingsstrijd in volle gang.

‘Wie ben jij op ZjeZje?’ is dan ook geen ongewone vraag in Rusland, waar men het blognetwerk van LiveJournal.com vertaalt als Zjevoj Zjoernal (ZjeZje). Iedereen heeft er een blog, van Moskouse politici tot tienmeisjes in provinciesteden, van de Russische president tot de oligarch die hij het leven zuur maakt. Het van oorsprong Amerikaanse livejournal.com is een paar jaar geleden in handen gekomen van SUP, een Russisch bedrijf dat onder leiding staat van de Nederlandse Annelies van den Belt. Er zijn inmiddels 2,5 miljoen actieve webloggers in Rusland en de voormalige Sovjet-Unie, en het aantal blijft alleen maar groeien. ,,Geen wonder”, legt van den Belt uit. ,,Rusland heeft een lange traditie op dit gebied. Het stikt van de mensen die graag zelf iets willen publiceren, hun eigen verhalen of gedichten. Wij hebben daar een open podium voor.”

Het voordeel van LiveJournal is volgens Van den Belt de ‘open structuur’. ,,Je hoeft je nergens te registreren om de berichten op LiveJournal te lezen. Er zitten geen drempels in.” SUP haalt haar omzet uit reclame op de blogs en een klein percentage van betalende gebruikers. Ook het Kremlin heeft LiveJournal ontdekt. President Dimitri Medvedev, die plat gaat op zijn imago als fanatieke computergebruiker, opende tijdens het begin van zijn term zijn eigen blog bij LiveJournal. Er verschijnen vooral videoboodschappen, die sinds kort ook op YouTube geplaatst worden. Van den Belt bevestigd dat het om de president zelf gaat. ,,We kregen een verzoek binnen of hij ook een blog mocht beginnen. Natuurlijk kan dat. Iedere dag openen hier 10.000 mensen een blog”. Bloggers kunnen sinds kort ook inkomsten halen uit livejournal.com, vandaag werd een deal met Google gesloten waarin de zoekmachine advertenties plaatst en een deel van de inkomsten uitkeert aan de blogger.

De bekenste blogger in Rusland is ‘drugoi‘, de nickname van fotoblogger Roestem Adagamov. Zijn blog is zo populair dat hij onlangs een uitnodiging van het Kremlin kreeg om verslag te doen van een officieel staatsbezoek. ,,Ik was benieuwd hoe dat in z’n werk gaat daar, dus ik heb me in de morgen gewassen, poetste mijn schoenen, heb een pak aangetrokken en ben met mijn camera naar het Kremlin gegaan”, schrijft hij op zijn blog. Toen onlangs een kritische verslaggever van een Russisch persbureau bij de reddingswerkzaamheden bij waterkrachtcentrale Sajano-Sjoesjenksaja werd weggestuurd vloog de persdienst van de organisatie Adagamov in. Invloedrijker en effectiever, redeneerde men.

De afgelopen jaren zijn er verschillende incidenten rondom LiveJournal geweest. Bloggers die uit de slof schoten kregen een waarschuwing van de autoriteiten, of werden in sommige gevallen opgepakt. Toch hoeft het bedrijf niet aan de Russische wet te voldoen. ,,Onze servers staan in de Amerikaanse staat Montana”, legt van den Belt uit. ,,Daar moeten we aan de wet voldoen. We hebben een onafhankelijk team dat snel filtert wat niet door de beugel kan. Bij LiveJournal merken ze dat het medium steeds invloedrijker wordt. ,,We blijven groeien. Het is misschien grootspraak, maar ik denk dat we een belangrijke bijdrage leveren aan de vrijheid van meningsuiting in Rusland.”

Twee seconden op NTV

Krijg nou! Telefoon van mijn vriend V. vanuit de Wit-Russische ambassade. Of ik NTV aan heb staan. Nee. Of ik dat snel wil doen. Jawel. Et voila. Terwijl ik met van Lieshout de trap afdaal (0:40) zoemt de camera in op het bordje ‘De tentoonstelling is niet aan te raden voor personen onder de achtien en personenen met psychologische problemen’. En wie hebben we daar?

Atelier van Lieshout brengt ‘lichte provocatie’ naar Rusland

De verwachtingen waren hooggespannen. Het Rotterdamse atelier van Joep van Lieshout brengt een deel van het project ‘slavenstad’ naar Moskou. Aanvankelijk vinden de meeste Russen het hele idee maar niks. ,,Slavenstad, wat weten ze daar in Nederland van, met hun 450 jaar democratie?”

Joep van Lieshout

Joep van Lieshout voor de plattegrond van de slavenstad. Foto: Michail Ivanov (c)

,,Ik ben toch blij dat mijn vriendin hier niet op tijd kom komen. Ze heeft een zwak hart en zou het hier moeilijk hebben”, zegt Natalia Alexandrovna. Ze loopt als een van de eerste bezoekers tussen de sculpturen en de installaties van het ‘slachthuis’, een klein onderdeel van het slavenstad-project uit de koker van het Rotterdamse Atelier van Lieshout. Zwarte of witte menselijke figuren verdwijnen in steriele verbrandingsovens of hangen ondersteboven aan haken, als varkens in tweeen gezaagd. Bij de ingang hangt een rood waarschuwingsbord, ‘De tentoonstelling is niet aan te raden voor personen onder de achtien en personenen met psychologische problemen’. Ze denkt dat het Russische publiek de expositie wel aankan. ,,Wie in dit musuem komt verwacht iets schokkends, uiteindelijk valt het allemaal wel mee.”

Toch is niet iedereen gelukkig met de komst van de expositie. ,,Slavenstad. Wat weten de Hollanders daar nu van? Jullie hebben 450 jaar democratie achter de rug! Het is echt nog niet zo lang geleden dat wij hier zelf in de kampen zaten”, vertelt een vrouw van middelbare leeftijd. Een oude veteraan bekijkt de installaties met veel interesse. ,,Niks nieuws”, zegt hij. ,,Ik heb het aan het front allemaal gezien.” Joep van Lieshout realiseert zich de gevoeligheid van de expositie in Rusland. ,,Dit land kent een geschiedenis die hier niet heel ver vanaf staat. In Europa is mijn kunst een spiegel over de waarde van het menselijk leven. Hier kan het andere reacties oproepen, dat realiseer ik me.” Toch verwacht hij geen problemen. ,,Opstand zal er wel niet komen.”

In de installatie speelt de spanning tussen goed en kwaad de hoofdrol. De vrije mensen proberen rationeel en zonder moraal zoveel mogelijk geld te verdienen. Dat geld gebruikt men onder andere voor een museum, dat volgens van Lieshout ‘het mooiste museum ter wereld’ is. Het heeft de vorm van een darmkanaal en de bezoekers vliegen er via de anus weer uit. ,,Een stukje zelfkritiek”, legt van Lieshout uit. ,,Kunst is ook maar een consumptiegoed, je koopt het en je spuugt het weer uit.” Er werken tienduizenden slaven in de ‘stad’. Ze worden geselecteert en wanneer ze onbruikbaar zijn worden ze ‘gerecycled’. De slaven werken in callcenters en krijgen hun loon in seks dat in verschillende bordelen met andere mannen moet worden bevochten. ,,Puur darwinisme”, legt van Lieshout uit.

Joep van Lieshout houdt zich sinds het midden van de jaren ’90 bezig met sculptuur, design en architectuur. Met behulp van de Mondriaan stichting en de Duitse energieleveraar RWE is de expositie naar Vinzavod, een voormalige wijnfabriek vlak buiten het centrum van Moskou gekomen. Naast de schokkende installaties zijn er ook marquettes, designmeubilair en zelfs een compleet servies te vinden. Het Russische publiek richt zich vooral op de fraaie ontwerpen en loopt de stelselmatige provocaties uit de weg.

Sabine Schmidt, curator van het museum Folkwang in het Duitse Essen haalde de expositie naar Rusland. ,,In ons museum was het een reflectie op de holocaust, hier is het ‘natuurlijk’ een reflectie op de Sovjet-strafkampen”. Toch wil ze benadrukken dat de expositie geen politiek statement wil zijn. ,,Dit is toch niet heel anders dan wat je in een gewoon slachthuis ziet? Rusland was voor ons wat dat betreft gewoon een pragmatische keuze. We hopen dat er genoeg discussie ontstaat.” Die opzet is alvast geslaagd. De hele avond bediscussieren de bezoekers de tentoonstelling. Pavel Grefman vind het maar een slappe boel. ,,Hier hadden ze tien jaar geleden mee moeten komen, dan was het echt wat geweest.

Slaughterhouse

Musuem

Medvedev maakt drugsbestrijding prioriteit

Drugsverslaving is de afgelopen jaren uitgegroeid tot een van de grootste problemen in Rusland. President Medvedev kondigde rigoreuze maatregelen aan en wil bekijken of alle scholieren en studenten in het land preventief getest kunnen worden. Onderwijzers zien het niet zitten.

Videoreportage van CentrTV, met op 1:38 een vreemde drugstest voor scholieren. Zit heroine soms onder je nagels? UPDATE! Jazeker, heroine zit IN je nagels. Dank, @rolandvanveen, @alper en @JacoKoster

,,Echt niet. Ik laat me niet testen!”, zegt Andrej. De eerstejaars rechtenstudent staat met een aantal vrienden buiten de collegezaal van de Moskouse Staatsuniversiteit een sigaretje te roken. ,,Stel dat ze je net na het weekend testen? Ik rook soms wel eens een joint,” zegt hij. ,,Daar is toch niks mis mee, dat mag bij jullie ook!” Zijn vrienden zijn het met hem eens. ,,Als ze je daarna testen kun je de universiteit wel vergeten!” Het is het gesprek van de dag aan de universiteit. President Medvedev kondigde gisteren harde maatregelen aan om de drugsproblematiek in het land tegen te gaan. De kranten hebben het over een ‘oorlog tegen drugs’.

Tijdens een speciale kabinetszitting sprak Medvedev over de desastreuze cijfers. ,,De afgelopen tien jaar is verslaving met maarliefst 60 procent toegenomen. Er zijn in ons land en half miljoen geregistreerde verslaafden, experts hebben het over cijfers van 2 tot 2,5 miljoen drugsveslaafden.” Hij noemde het een bedreiging voor de nationale veiligheid en sprak van een ramp in verband met de ‘gecompliceerde demografishe situatie’. Vanwege het overmatige drank- en druggebruik wordt de Russische man gemiddeld genomen niet ouder dan 59 jaar. ,,Iedereen is het er over eens dat er een nieuw en harder anti-drugsbeleid gevoerd moet worden”, zei Medvedev. Hij gaf het kabinet de opdracht alle opties te bekijken, waaronder het testen van studenten en scholieren.

Na afloop van de kabinetszitting liet Viktor Ivanov van het nationale anti-drugsbureau weten dat het belangrijk is schoolgaande jeugd al op jonge leeftijd te testen. ,,Wanneer ze al enkele jaren aan de herione zitten is het in de meeste gevallen te laat”. Volgens hem kunnen de controles gewoon worden uitgevoerd tijdens de reguliere medische testen die jaarlijks op scholen plaatsvinden. De bekende internetpublicatie gazeta.ru deed een rondgang langs een aantal decanen van grote middelbare scholen in Moskou. Zij hebben zo hun vraagtekens bij de plannen van de overheid. ,,Het is zinsloos beleid, daar zijn we het allemaal wel over eens. Het drugsprobleem in dit land kun je niet op de scholen oplossen”, legt Boris Davidovitsj uit. ,,Er zijn tien miljoen schoolgaande kinderen in dit land. Hoe gaan ze die tests uitvoeren? Wie gaat dat betalen?” Hij denkt dat dit initiatief een ‘stille dood’ zal sterven. ,,Net als soortgelijke maatregelen die eerder zijn aangekondigd.”

Op verschillende Russische scholen en onderwijsinstellingen zijn drugstests al verplicht. Studenten die weigeren mee te doen worden in de meeste gevallen van de opleiding gestuurd. Iemand die in Rusland eenmaal het stempel ‘verslaafde’ krijgt in veel gevallen een notitie bij het politiebureau. Daarmee zijn de kansen op een opleiding, een goede baan en zelfs een rijbewijs verkeken.

Drugsproblematiek in Rusland gaat voormalijk over heroine, en bijna alle heroine in Rusland komt vanuit Afghanistan via Centraal-Azie naar Rusland. Een paar maanden geleden berekende het anti-drugsbureau al dat er sinds de Amerikaanse inval in Afghanistan maarliefst 44 keer meer heroine op de markt is. Experts spreken dan ook van een epidemie, ruim twee procent van de beroepsbevolking is verslaafd. Rusland werkt sinds kort nauw samen met de NAVO en de Amerikaanse troepen in Afghanistan om de productie tegen te gaan. ,,Omdat we de Amerikaanse operatie ondersteunen mogen we tenminste verwachten dat de Amerikanen er alles aan doen om te zorgen dat heroine niet de grens over gaat”, zei Ivanov. ,,Dit monster kunnen we niet alleen aan.”

Rusland zoekt een opening in Afghanistan

Sinds een paar dagen is het Russische luchtruim opengesteld voor het Amerikaanse leger. In samenwerking met de NAVO probeert Rusland voet aan de grond te krijgen in het bergachtige gebied waar het twintig jaar geleden zelf een oorlog vocht.

Sunrise in Afghanistan

Foto van het Amerikaanse  Ministerie voor Propagandazaken op Flickr

Het is een van de afspraken waarvoor de Amerikaanse president Obama in juli naar Moskou kwam. Sinds afgelopen zondag mogen toestellen van het Amerikaanse leger gebruikmaken van het Russische luchtruim, een maatregel die de Verenigde Staten niet alleen een hoop onkosten bespaart, maar ook de weg naar Russische interferentie in het conflict opent. Maar Moskou heeft een eigen agenda in Afghanistan.

‘We willen er middenin zitten’, zei Dimitri Rogozin, de Russische afgevaardigde bij de NAVO, een paar dagen geleden tijdens een interview met persbureau Bloomberg. Het is volgens hem voor de NAVO van groot belang dat men Rusland overal bij zal betrekken. Ook president Medvedev heeft laten weten dat hij bereid is samen te werken met de Verenigde Staten om orde op zaken te stellen in het land. Behalve het gebruik van het Russische luchtruim wisselen de Russische veiligheidsdiensten strategische informatie en inlichtingen uit met de NAVO-landen. De samenwerking is een teken dat de relaties tussen het militaire bondgenootschap en Rusland iets beter worden. Tijdens de vijfdaagse oorlog tussen Rusland en Georgie bevroor de NAVO een tijd lang de banden met Rusland.

Twintig jaar geleden stond de Sovjet-Unie zelf in het midden van een ramp in Afghanistan. De invasie werd een negenjarig conflict dat aan bijna 15.000 sovjetmilitairen het leven kostte. De expeditie werd een afgang voor de Sovjet-leiding, en in 1989 trok Michail Gorbatsjov de troepen terug. Toch zijn er veel Russische technici en ingenieurs in het land gebleven. Volgens Candace Rondeaux van de International Crisis Group zie je nog altijd veel Russen op straat in Kaboel. ,,Van die typisch ouderwetse Russische maffia. Het is ironisch, maar een grootste deel van de Afghaanse luchtmacht heeft de trainingen gehad in Moskou.”

Volgens haar wil Rusland vooral voorkomen dat de onrust zich verspreid richting Oezbekistan en Tadzjikistan. Een risico wat volgens Rondeaux reeel is. ,,We zien veel gevechten aan de noordelijke grens, en de lijnen van daar naar Moskou zijn kort.” Volgens het Kremlin duiken er in de Noordelijke Kaukasus regelmatig terroristen op die in Afghanistan getraind zijn. Ook wil Rusland de export van heroine richting de voormalige Sovjet-Unie aanpakken. Sinds de Amerikaanse militaire inval in 2001 is de hoeveelheid Afghaanse heroine op de Russiche markt explosief gestegen, een probleem waar de Amerikanen weinig interesse in hebben. Rusland kondigde in mei al aan de grenzen in Centraal-Azie te zullen versterken.

Michail Trojtski van de Moskouse Staatsuniversiteit verwacht niet dat Rusland zich actief gaat mengen in het conflict. Op een televisiezender liet hij weten dat ‘Rusland in de jaren ’80 meer dan genoeg heeft gehad van Afghanistan’. Hij denkt dat de samenwerking zich zal beperken tot strategische planning. Toch kan dat gunstig uitpakken vor de Russen. Trojtski wijst erop dat Rusland met de Verenigde Staten wil onderhandelen over het raketschild, een Amerikaans defensiesysteem dat in Polen en Tsjechie geplaatst zou worden. Rusland is daar fel op tegen. ,,Wanneer we helpen in Afghanistan zou president Obama misschien wel eens van gedachten kunnen veranderen.”

Nederlandse bloemen blijven populair in Rusland

Waar de Nederlandse bloemenexport naar Rusland de afgelopen jaren ontstuimig groeide hakte de crisis er flink in. In vergelijking met vorig jaar zag de markt een daling van maarliefst 28 procent. Toch blijven Nederlandse ondernemers actief op de markt. ‘Zodra er weer geld is komen de Russen weer bloemen kopen’.

IMG_6963

,,Je moet de koers van de roebel bekijken, dan weet je meteen hoeveel de Nederlandse export naar Rusland achteruit is gegaan”, legt Tom Bijleveld van het Hoofdbedrijfschap Agrarische Groothandel (HBAG) uit. De afgelopen jaren konden de exportcijfers niet op, jaarlijkse groeicijfers van vijftien tot twintig procent waren niet ongewoon. Dit jaar is de export richting Rusland met 28 procent gekrompen. In diezelfde tijd raakte de roebel bijna een derde van z’n waarde kwijt.

Toch zijn de handelaren op de internationale bloemenbeurs dit jaar in Moskou niet in een mineurstemming. Nederland is goed vertegenwoordigd en neem een flink deel van de beurs voor haar rekening. Nederland heeft een goed imago op bloemengebied, zelfs de Keukenhof is vertegenwoordigd met een standje dat entreekaartjes verkoopt.

Edo Kolmer van rozenveredelaar LEX+ probeert in Rusland nieuwe kwekers en importeurs te zoeken voor zijn nieuwste soorten rozen. ,,Sinds de crisis zit er de klad in snijbloemen, wij richten ons dan ook vooral op de Russische markt. We proberen hier nieuwe soorten te slijten en verkopen licenties aan kwekers.” En hoewel de Russische markt nog klein is en nog niet kan concurreren met de Nederlandse kwaliteit zit er volgens Kolmer veel potentie in. ,,De productie is vele malen goedkoper en er komt geen transport bij kijken.” Op iedere straathoek zijn in Moskou wel bloemen te krijgen, ze gaan voor behoorlijke prijzen over de toonbank. Het maakt deel uit van de Russische cultuur. Wie een goed huwelijk in stand wil houden moet tenminste eens per maand met bloemen thuiskomen.

Jos van der Drift van Kebol in Noordwijkerhout legt uit dat er volgens hem niet zozeer sprake is van crisis, als we van stabilisatie. ,,De afgelopen jaren kon de groei niet op, dit is eerder een marktcorrectie.” Hij schat de daling op 20 procent in. ,,In Rusland heeft men gewoon minder geld beschikbaar.” Jan Lanning van HBAG ziet geen stabilisatie. ,,Er is een deel van de markt weggevallen. Als de crisis optrekt en weer geld beschikbaar is gaan ze gewoon weer bloemen kopen.”

De internationale bloemenexpositie opende afgelopen donderdag voor een groot deel zonder bloemen. Die stonden nog vast bij de douane. Buitenlandse ondernemers worden veelal geplaagd door een wirwar aan regels, voorschriften en importbeperkingen die de Russische autoriteiten opleggen. ,,Er zijn veel steekproeven, overal zit controle op”, legt van der Drift uit. ,,Maar we hebben op dit moment geen problemen met de Russen”. Ook Lanning bevestigd dat er nu, in tegenstelling tot een aantal jaar geleden amper problemen zijn met de vito-sanitaire controles. Een Colombiaanse handelaar noemt de controle simpelweg ‘maffiapraktijken’. ,,Maar daar kan een beetje Colombiaan wel mee omgaan”, lacht hij.

Het zijn niet alleen handelaars die op de beurs rondlopen. Ook gewone Russen komen een kijkje nemen, voor 200 roebel (4,40 euro) worden entreekaartjes verkocht. Vooral vrouwen zijn dol op bloemen en laten zich pontificaal fotograferen bij de standjes waar de Nederlandse, Colombiaanse en Russische zakenlieden handel drijven. ,,Soms verdwijnen de bloemen in de grote plastic tas”, legt Jan Verheij van Flora Holland uit. ,,We hebben een aantal bloemen vast laten lijmen, zo populair zijn ze. Maar de Russen nemen de bloemen alsnog gewoon mee.”