Aanslag op de Nevsky-Express

Volgens de Russische autoriteiten was het ongeluk met een passagierstrein tussen Moskou en Sint-Petersburg een terroristische aanslag. Er kwamen 26 mensen om het leven, 30 personen worden er nog vermist. Terwijl familieleden de slachtoffers identificeren zoeken de politie en de geheime dienst naar de mogelijke daders.

,,De eerste veertig minuten hadden we niets door. Er werd omgeroepen dat we met een paar minuten weer verder konden. Pas toen we dekens en medicijnen moesten inzamelen begrepen we dat het ernstig was. Later zag ik de twee treinstellen naast de rails liggen. Er waren ontzettend veel gewonden, veel mensen waren er slecht aan toe.”, aldus een van de passagiers van de ‘Nevsky-Express’, de trein die vrijdagavond ontspoorde tussen Moskou en Sint-Petersburg. ,,Ik denk dat het aantal slachtoffers de komende dagen nog flink op zal lopen”, liet de ooggetuige weten tegenover een journalist van Delovoi Peterburg, een Russische zakenkrant.

Volgens de laatste gegevens kwamen er bij het ongeluk 25 mensen om het leven en worden er nog zo’n 30 personen vermist. Ruim honderd passagiers raakten gewond. Het hoofd van de Russische geheime dienst FSB, Aleksander Bortnikov, gaat uit van een terroristische aanslag. Bij de plaats van het ongeluk is een krater gevonden en volgens sommige passagiers was er een duidelijke knal te horen. Zaterdag, minder dan 24 uur na het ongeluk, kwam volgens Vladimir Jakoenin, het hoofd van de Russische spoorwegen, een tweede explosief ter ontploffing. Daarbij raakte niemand gewond. Twee jaar geleden ontplofte op hetzelfde traject een soortgelijke bom, daarbij vielen ruim 40 gewonden. Twee verdachten werden later opgepakt, maar hun motieven waren onduidelijk. Tijdens de oorlog in de Russische deelrepubliek Tsjetsjenie werd Rusland geplaagd door aanslagen op treinen en openbare gelegenheden. De afgelopen jaren was het, buiten de tumulteuze Kaukasus-regio, in de rest van Rusland relatief rustig. Volgens verschillende analisten moeten de daders worden gezocht in seperatistische- en extreem-rechtse hoek. Tot op heden heeft niemand de aanslag opgeist.

De Nevsky-Express is een luxe-treinverbinding tussen de twee belangrijkste steden in Rusland die vooral wordt gebruikt door zakenlieden en overheidsfunctionarissen. De autoriteiten houden er rekening mee dat de aanslag een poging was de overheid onder druk te zetten. Uit de vrijgegeven passagierslijsten blijkt dat de voormalig vice-gouveneur van Sint-Petersburg, Sergej Tarasov, en het hoofd van de Russische reservefonds Boris Evstratikov zich onder de slachtoffers bevinden. Uit angst voor een golf aan aanslagen hebben duizenden Russen door het hele land hun treinkaartjes laten annuleren. President Dimitri Medvedev riep in een televisietoespraak op tot kalmte. ,,Er moet gaan chaos ontstaan, de situatie is al moeilijk genoeg”, liet hij weten. Ondertussen neemt de kritiek tegenover de reddingsdiensten toe. Een oude vrouw liet op televisiekanaal NTV weten dat het ruim vier uur duurde voordat iemand haar uit de wagon kon bevrijden. ,,De jonge mannen van de brandweer kwamen me helpen, maar andere mensen in uniform stonden er alleen maar naar te kijken.” Het treinverkeer tussen Moskou en Sint-Petersburg is zondagmorgen weer op gang gekomen.

Eenheid in tegenspraak

Het politieke tandem van president Dimitri Medvedev en premier Vladimir Poetin spreekt elkaar af en toe tegen. Terwijl Medvedev allerlei hervormingen wil doorvoeren is het Poetin die de beslissingen neemt. Langzaam tekent zich een scenario uit. Medvedev is vooral voor de buitenlandse consumptie en beeldvorming. Premier Poetin maakt de belangrijke beslissingen.

Er gaat geen week voorbij of de Russische president Dimitri Medvedev verklaart wel ergens de oorlog aan. Van corruptie bij de overheid tot de afhankelijkheid van olie en gas, van een ‘oorlog tegen alcoholisme’ tot het aanpakken van corruptie. Er zit een patroon in, tijdens conferenties of speciale gelegenheden laat Medvedev in harde bewoordingen weten dat hij flinke maatregelen zal nemen om bijvoorbeeld drugsverslaving aan te pakken. Of de georganiseerde misdaad, de bucreaucratie, de gezondheidszorg, de kwakkelende infrastructuur, het legale nihilisme of zelfs geschiedvervalsing. Vorige week kondigde hij een strijd aan tegen de onveiligheid op de Russische wegen. Ieder jaar komen er meer dan 21.000 mensen om het leven in verkeersongevallen, een probleem wat volgens Medvedev ‘even urgent is als de economische recessie’. Ook liet hij deze week tijdens een congres van regeringspartij ‘Verenigd Rusland’ weten dat de partij de democratische regels van het spel moest leren spelen, door sommige commentatoren uitgelegd als een ‘oorlog tegen verkiezingsfraude’.

Af en toe lijkt het alsof president Medvedev en zijn voorganger, de huidige premier Vladimir Poetin, elkaar tegenspreken. De grote plannen van Medvedev staan haaks op de uitvoerende besluiten van premier Poetin. Terwijl Medvedev afgelopen week ‘Verenigd Rusland’ de oren kwam wassen loofde Poetin dezelfde dag nog de partij als het vehikel voor vooruitgang. Die tegenspraak is slechts schijn, weet Maksim Troedoljoebov, columnist bij de Russische zakenkrant Vedemosti. In een opiniestuk legde hij deze week uit dat premier Poetin en president Medvedev beide een ander publiek hebben. ,,Het publiek van Poetin bestaat uit de lagere- en de middeninkomens die afhankelijk zijn van de regering. Het zijn de ouderen, mensen die een groot deel van hun leven in de Sovjet-Unie hebben doorgebracht. Mensen die TV kijken. Het publiek van Medvedev bestaat vooral uit de jongere generatie, ze wonen in steden, reizen naar het buitenland en zijn niet afhankelijk van de staat voor hun inkomen.” Volgens Troedoljoebov is president Medvedev bedoeld voor de jongere, nieuwe generatie en voor buitenlandse consumptie. Premier Poetin, zelfs wanneer die in het buitenland uitspraken doet, preekt voor eigen parochie. Volgens Troedoljoebov zijn de plannen van Medvedev eerder proefballonnetjes, het Kremlin geeft een signaal en kijkt hoe het volk daarop reageert. Alleen de plannen die goed vallen worden opgepakt, en meestal door Poetin.

Ondanks de vele beloftes daalt de populariteit van de Russische leiders langzaam. Volgens een recente peiling van een openbaar onderzoeksinstituut is het vooral de economische crisis en de toegenomen werkeloosheid die het vertrouwen van de Russische bevolking in haar leiders schaadt. Nog maar 52 procent van de bevolking gelooft in president Medvedev. Zeker 65 procent van de bevolking ziet premier Poetin nog altijd als een sterke leider, maar ook zijn populariteit is de afgelopen maanden naar beneden gegaan. Volgens verschillende analisten worden er allerlei maatregelen genomen om te voorkomen dat Medvedev populairder zou kunnen worden dan Poetin. Iedere keer wanneer president Medvedev in het nieuws is duikt Poetin op een bijzondere plek op. Afgelopen week werden er nieuwsuitzendingen onderbroken om live over te schakelen naar een hip-hopfestival waar premier Poetin een prijsuitreiking bijwoonde. ,,Vladimir Poetin is voor alle jongeren een voorbeeld, een echte held”, liet de winnaar van de wedstrijd weten. ,,Ik zou bijzonder graag een ‘track’ met hem op willen nemen”. Wanneer de populaiteit van de premier daalt onder jongeren zal dat nummer niet lang op zich laten wachten.

Strijd tussen extreem-links en rechts laait op

Afgelopen maandag werd de 26-jarige activist Ivan Choetorskoj in het portiek van zijn apartement doodgeschoten, volgens velen het werk van neofascistische jeugdorganisaties. Een dag later namen de antifascisten ‘symbolisch’ wraak en gooide de ruiten bij een rechtse jongerenorganisatie in. De strijd laait op.

De schuchtere Roman (23) werkt overdag op de entertainmentredactie van een grote Russische nieuwsorganisatie. In de avonduren beheert hij de website ‘antifa.ru’, een van de belangrijkste platforms voor antifascisten, anarchisten en andere extreem-linkse jongeren. ,,Het begon voor mij twee jaar geleden toen een stel nazi’s bij een punkconcert in Sint-Petersburg een spijkerbom plaatste. De bom ging niet af, maar ik begreep dat het menens was.” Roman schrijft nieuwsberichten op de site en houdt de handel en wandel van extreem-rechtse jongerenorganisaties in de gaten. ,,Een aantal jaar geleden werd een van onze kamaraden vermoord. Ze hebben een tijdje in de bak gezeten maar zijn inmiddels weer op vrije voeten. Ze zetten leuke foto’s van zichzelf op sociale netwerksites. Dat kan natuurlijk niet.”

Ivan Choetorskoj stond bekend als ‘de bottenkraker’. Hij zorgde voor de veiligheid bij bijeenkomsten en organiseerde ondergrondse bokswedstrijden. Roman heeft hem twee weken geleden voor het laatst nog gezien. ,,We hebben in onze organisatie geen leiders, maar Roman was een echte activist, iedereen hield van hem.” Extreem-rechste bewegingen hadden het al langer op Choetorskoj voorzien. In 2005 werd hij op straat bewerkt met scheermesjes, een aanval die door skinheads als ‘instructiemateriaal’ op internet werd gezet. Begin dit jaar werd Choetorskoj door een groep gemaskerde mannen met honkbalknuppels in elkaar geslagen. Afgelopen maandag werd hij voor de deur van zijn huis twee keer door het hoofd geschoten. Op verschillende ultra-rechtse websites waren zijn adresgegevens te vinden. De volgende dag verzamelden zo’n 400 antifascisten zich in het centrum van Moskou. Ze brachten geld bijeen voor de familie van Choetorskoj en trokken naar het hoofdkwartier van ‘Jong Rusland’, een jeugdorganisatie die goede banden heeft met het Kremlin. Daar gooide zo’n 70 jongeren de ruiten in en werd een auto vernield. Volgens de antifascisten is ‘Jong Rusland’ de dekmantel voor een militante organisatie neonazi’s die die achter de moord op Choetorskoj zat. De leider van Jong Rusland, Maksim Misjtsjenko, een van de jongste leden van het Russische parlement, ontkent die betrekkingen.

Volgens Roman laat de Russische overheid de extreem-rechtse jongeren gewoon hun gang gaan. ,,Vorige maand was er een concert waar zeker 1500 neo-nazi’s, voetbalhooligans en ander tuig op af kwam. Dat kan echt niet zonder medewerking van de overheid”. Ook Olga (28) weet zeker. ,,Er worden ieder jaar tussen de 100 en 200 buitenlanders vermoord, allemaal het werk van neonazi’s. Wij komen voor de slachtoffers op.” Volgens haar zijn de werkmethodes van de extreem linkse- en rechtse jongerenbewegingen bijna identiek. ,,Je kent maar een paar mensen, je spreekt af via internet. We staan elkaar naar het leven, maar we hebben vaak dezelfde muzieksmaak en kledingstijl.” Olga zit al tien jaar bij een club Russische anarchisten. Hoewel ze het afkeurt was haar organisatie ook betrokken bij moord op rechts-extremisten. ,,Meestal uit zelfverdediging of tijdens georganiseerde gevechten. Zo zijn de regels van het spel”, legt Olga uit. De antifascistische jongeren zijn kwaad over de politieke ontwikkelingen in Rusland. ,,Sinds Vladimir Poetin aan de macht is moet iedereen vrijheid inleveren, je mag zelfs al niet meer stemmen op wie je wilt”, zegt Olga. Volgens Roman speelt Poetin het rechts-extremisme in de samenleving in de hand. ,,Als ze het zouden willen zouden ze het gemakkelijk de kop in kunnen drukken.”

Verschillende analisten verwachten de komende tijd een flinke toename in het geweld van beide kanten. Volgens Aleksander Verchovski van onderzoeksinstituut ‘Sova’ is het agressiever geworden. ‘Vroeger vocht men met blote handen, nu zijn vuurwapens eerder regel dan uitzondering’, legde hij op een Moskouse radiozender uit. Volgens Lev Ponomarev, een bekende mensenrechtenactivist, doet de staat te weinig tegen neonazi’s. ,,De geweldadige antifascisten springen in dat gat. Eigenlijk zouden we ze dankbaar moeten zijn.”

Het ijzeren visumgordijn

Of het nu toeristen, studenten of zakenlieden zijn. Russen die voor een kort bezoek naar Europa willen moeten een Schengen-visum bemachtigen. Dat is niet altijd even makkelijk, al zijn er verschillende bureautjes die daar maar al te graag bij helpen.

DSC_8534

,,Een verzekering? Hallo? Hoe lang blijf je? Je gaat vast naar Nederland. Wij hebben aantrekkelijke aanbiedingen! Hallo!” De mannen voor het Nederlandse visumcentrum zijn doorgewinterd. De hele dag staan er kleine bestelwagentjes voor de deur waarin geimproviseerde kantoortjes reisverzekeringen afsluiten. Documenten die verderop, binnen de deuren van het centrum, nodig zijn om Nederland land te mogen bezoeken. En dat gaat niet zomaar. Er zijn tal van bureaucratische hindernissen.

Marina (26) komt uit Penza, een stad op ruim 500 kilometer van Moskou. Ze moest een nacht met de trein, twee uur met de bus en een uur met de taxi reizen om bij het visacentrum haar documenten te laten zien. ,,Dat mag niet via de post. Ik moet vanavond ergens bij een kennis logeren, dan weer terug naar huis en kan over een week weer dezelfde reis maken. En dan moet ik nog naar Amsterdam.” In Nederland heeft ze kennissen die ze graag wil bezoeken. Wie Nederland wil bezoeken moet eerst in eigen persoon een visum aanvragen, al woont die persoon enkele duizenden kilometers van Moskou. Pas wie in de afgelopen drie jaar twee keer een Schengen-visum heeft ontvangen hoeft niet meer in eigen persoon te verschijnen.

Er werden in 2008 ruim 45.000 Schengen-visa afgegeven op de Nederlandse ambassade in Moskou. In Sint-Petersburg werden er nog eens 8600 afgegeven. Volgens Rutger Janssen, eerste secretaris van de consulaire afdeling, zal dat aantal over 2009 afnemen. ,,Dat heeft met de crisis te maken, er zit een daling van 20 tot 15 procent in.” Over het algemeen wordt het visum binnen drie tot vier werkdagen verstrekt. Uit cijfers blijkt dat ongeveer twee procent van de aanvragen geweigerd wordt. ,,Dat kan allerlei redenen hebben”, legt Janssen uit. ,,We proberen er zeker van te zijn men ook terugkeert naar Rusland. Dat kan blijken uit werkverklaringen, universiteitsinschrijvingen, bankafschriften of documenten van een reisbureau.”

Jan Beerenhout van het ‘Rusland Centrum’, een stichting in Amsterdam, hoort wekelijks klachten aan over visa. Het gaat niet alleen om de Russen de Europa willen bezoeken, maar ook de manier waarop aan Nederlanders visa’s worden verstrekt door de Russische consulaten. ,,Ik erger me groen en geel aan die regelingen. Het is alsof je een kaartje voor een bioscoop moet kopen en vervolgens geen film te zien krijgt. Het dient nergens toe. Die 98 procent die alles in orde heeft moet iedere keer dat proces doorlopen, alsof je een halve crimineel bent. Het hele systeem stamt nog uit de vorige eeuw”. De Russische gazant naar de Europse Unie, Vladimir Tsjizjov citeerde deze week in een Russische krant de voormalig voorzitter van de Europese Commissie, Romano Prodi, die zei dat het visasysteem in 2008 zou worden afgeschaft. ,,Het is inmiddels 2009, blijkbaar heeft dit iets te doen met de positie van verschillende EU-lidstaten”, zei Tsjizjov. Volgens de Nederlandse ambassade maakt een overeenkomst uit 2007 het voor bepaalde catagorien personen gemakkelijker om visa’s te bemachtingen, maar zijn er op dit moment nog geen concrete stappen om het systeem af te schaffen.

Er bestaat ondertussen een levendige zwendel in Schengen-visa. Honderden reisbureautjes door heel Rusland verkopen reizen waar de visumaanvraag bij ingesloten zitten. Sommige bureau’s fabriceren op verzoek allerlei documenten. Wie snel en zonder vragen op eigen gelegenheid Europa wil bezoeken moet een paar honderd euro betalen en krijgt met een paar dagen een visum. Omdat de grenzen in de Schengen-zone zijn opgeheven is het niet te traceren waar in Europa die Russen precies verblijven. Ook het visacentrum in Moskou is een commercieel bedrijf, men vraagt 26 euro ‘service fee’ voor de inname en uitgifte van documenten. ,,Het is een proefproject, we schrijven binnenkort een aanbesteding uit en hopen dat er ook in andere delen van Rusland centra opengaan”, legt Janssen uit. ,,We werken nu al samen met de consulaten van andere landen en proberen het gebied waar men voor Nederland een visum aan kan vragen te vergroten.” Hij benadrukt dat het centrum een service is. ,,Het is langer open, en ze kunnen er alles sneller behandelen. Maar het eindoordeel, dat vellen wij. En wie wil kan nog altijd ‘gewoon’ langs op de ambassade.” Met de busjes die voor de deur staan Janssen ook niet gelukkig. ,,Maar die staan op de openbare weg, daar kunnen we niets aan doen.”

Videoboodschap van een Russische politieagent

Majoor Aleksej Dimoski blijft recht in de camera kijken. Ruim zes minuten lang vertelt hij in politieuniform een emotioneel verhaal. ,,Ik hou van mijn werk, maar ik kan er niet meer tegen. Ik wil niet langer misdaad oplossen die niet bestaat, ik wil niet langer onschulidge mensen de bak inslingeren. Ik werk alle zaterdagen en alle feestdagen zonder betaald te krijgen. Ik krijg geen behandeling in het ziekenhuis. Van links tot rechts heeft iedereen het over de aanpak van corruptie. Maar hoe kunnen wij daar iets aan doen als onze bazen ons daar toe dwingen? Vladimir Poetin, ik richt me ook tot u. We moeten ons schamen voor corruptie. Ik ben niet bang mijn naam te noemen. Ik ben Aleksej Aleksandrovitsj Dimovski en ik zal mijn baan verliezen. Laten we allemaal opstaan en zeggen dat we hier niet langer aan meewerken.”

Dimovski (32) is in dienst bij het anti-drugsafdeling van de Zuid-Russische havenstad Novorossisk. Donderdagnacht plaatste hij de video’s op zijn persoonlijke website, dymovskiy.ru. Hij refereert meerdere malen aan het eervolle karakter van zijn werk en legt uit dat hij al ruim 10 jaar in dienst is. De video’s werden afgelopen weekend een internetsensatie en zijn op verschillende sites onderhand al meer dan een half miljoen keer bekeken. Volgens het Russische persbureau Interfax werd Dimovski afgelopen zondag wegens smaad ontslagen. De minister van Binnenlandse Zaken, Rashid Noergalijev kondigde een onderzoek aan. In een telefoongesprek met een radiostation liet Dimovski zondag weten dat hij voor zijn leven vreest en zijn familie ter bescherming naar Moskou heeft laten vertrekken.

,,Ik werk dertig dagen per maand en krijg een salaris van 14.000 roebel [325 euro]. Ik werk al tien jaar voor het vaderland. Niet lang geleden kreeg ik pijn in mijn linkerarm, die kon ik niet meer bewegen. Ik ging naar het ziekenhuis en kreeg daar te horen dat ik niet behandeld kon worden”, vertelt Dimovski in zijn videobericht. Het ziekenhuis had instructies gekregen dat agenten die ‘niet genoeg misdaden oplossen’ geen behandeling krijgen en niet op verlof mogen. Ook vertelt Dimovski dat hij vanwege zijn werktijden al twee keer is gescheiden. De Russische politiediensten zijn al langer in opspraak. In april van dit jaar bracht de Moskouse agent Denis Jevsjoekov drie mensen om het leven een supermarkt. Volgens het onderzoek had de agent eerder op de dag een gesprek met zijn vrouw en schoonvader in een cafe nadat zijn vrouw klaagde dat hij te weinig thuis was. Jevsjoekov ging naar huis, trok zijn uniform aan en schoot met zijn dienspistool twee cassieres en een taxichauffeur dood. Zes anderen raakten zwaargewond.

Corruptie is een groot probleem binnen de Russische politiediensten. Agenten klagen dat er quota bestaan voor het uitschrijven van boetes en bekeuringen. Afhankelijk van het vergrijp worden bekeuringen vaak ontweken door het betalen van steekpenningen. Lagergeplaatste agenten moeten die geldsommen afstaan aan hogergeplaatste officeren, een systeem dat volgens verschillende Moskouse politieagenten ‘tot in de hoogste regionen van de macht’ zo werkt. Zowel premier Poetin als president Medvedev hebben de afgelopen jaren allerlei maatregelen aangekondigd om corruptie tegen te gaan. Volgens openbaar aanklager Joeri Tsjaika zijn er in 2009 zeker 764 agenten veroordeeld. In zijn oproep laat Dimovski aan premier Poetin weten dat hij graag een onderzoeksteam wil leiden dat corruptie met wortel en tak uit zal roeien. ,,Ik ben niet bang, ik moet hier iets aan doen. Laten we uw woorden over de strijd tegen corruptie serieus nemen en hier iets aan doen.”

‘De muur die nooit viel’

In Rusland keek men twinting jaar geleden hoopvol naar de televisie. De val van de muur luidde het einde van de Sovjet-Unie in, maar anders dan in Duitsland is de democratische beweging in Rusland nooit op gang gekomen. ,,De belofte is niet waargemaakt, het is allemaal anders gelopen”.

Berlijnse muur in Moskou

,,Dat was een prachtige tijd!” Irina Petrovna glundert er nog van. ,,We zaten allemaal tot diep in de nacht voor de televise.” De directrice van het Sacharov-museum in Moskou denkt weemoedig terug aan de herfst van 1989. ,,Er was zoveel hoop die tijd, we zouden naar het Westen toegroeien. Die belofte is niet waargemaakt, het is allemaal anders gelopen”, weet Petrovna. Het Sacharov-museum in Moskou is een democratisch baken in het in toenemende mate autoritaire Rusland. Behalve permantene tentoonstellingen over het leven van dissident en mensenrechtenactivist Andrej Sacharov en het leven in de Sovjet-strafkampen rouleren er fototentoonstellingen over Tsjetsjenie en organiseert men er discussieavonden. In een hoekje van het museum is een herdenkingsmuur ingericht voor Natalia Estemirova, de Tsjetsjeense activiste die eerder die jaar ontvoerd en vermoord werd.

Zoals tienduizenden Moskouvieten loopt Irina Petrovna iedere dag langs het stukje Berlijnse muur dat als kunstwerk in de tuin van het museum staat. Een cadeau van het Berlijnse muurmuseum dat later werd bewerkt door een Russische kunstenaar. Ook de graffiti op de muren van het museum komt uit Berlijn. Vooral het levensgrote ‘Andrej Sacharov, bedankt!’ maakt nog altijd indruk op voorbijgangers. Toch bleek uit een recente peiling dat ruim 52 procent van de Russen geen idee heeft waarom de muur gevallen is. Vooral jongeren en inwoners van kleine steden hebben volgens het onderzoek een ‘alarmerend gebrek aan historisch besef’.

Iemand die zich die tijd nog goed bijstaat was de jonge KGB-agent Vladimir Poetin, destijds gelegerd in het Oost-Duitse Dresden. In zijn autobiografie ‘Eerste Persoon’ geeft hij een weergave van de gebeurtenissen. Weken na de val van de muur bestormde een woedende menigte het gebouw van de oost-Duitse geheime dienst, de Stasi, en wilde het later het naburige KGB-gebouw bestormen. Met getrokken pistool sprak Poetin de menigte toe en wist hen te overtuigen hun woede niet op het militaire Sovjet-gebouw te richten. Hij belde naar het Russische hoofdkwartier voor ondersteuning, maar in Moskou werd niet opgenomen. ‘Moskou was stil’, schrijft Poetin. Hij begreep dat de laatste dagen van de Sovjet-Unie waren geteld, en die frustratie heeft hij lang meegedragen. Als president zou hij jaren later opmerken dat het einde van de Sovjet-Unie ‘de grootste tragedie van de 21e eeuw’ zou zijn. Vandaag wordt op de Russsische televisie een documentaire uitgezonden over die maanden in 1989 waarin ook Poetin aan het woord komt.

Burgers die voor de veiligheidsdiensten werkten werden in Oost-Duitsland lange tijd aan de schandpaal genageld. ,,Er is geen specifieke wetgeving voor”, legt Steffen Mayer van het Duitse historisch-instituut voor de DDR-veiligheidsdiensten uit. ,,Maar in de reunificatieverdragen van 1990 staat wel specifiek vermeldt dat het mogelijk is voormalige Stasi-agenten en informanten ‘per direct’ te ontslaan. In veel gevallen werden er in steden en districten commissie’s opgezet die individuele gevallen behandelden”, legt hij uit. Dat proces heeft in Rusland nooit plaatsgevonden. De geheime dienst KGB liep naadloos over in de FSB, de nog altijd oppermachtige veiligheidsdiensten van het moderne Rusland. Een jaar voor zijn aantreden als president stond Poetin aan het hoofd van de de dienst. Niet alleen geniet de dienst een hoog aanzien, oud-functionarissen zijn juist verzekerd van goede connecties en officiele functies. Rusland heeft haar eigen Sovjet-geschiedenis nooit willen verwerken.

Oekraine neemt harde griepmaatregelen

De scholen zijn geschorst, voetbalwedstrijden worden afgeblazen zelfs de verkiezingscampange is voor de komende drie weken stil komen te liggen. Oekraine is in de ban van de Mexicaanse griep. Het land heeft het vanwege de aanhoudende politieke en financiele crisis sowieso al zwaar te voorduren.

De Oekrainse president Viktor Joesjtsjenko kon het maandagmorgen tijdens een ingelaste persconferentie niet laten zijn rivaal premier Joelia Timosjenko de schuld te geven. ,,Ik heb ik mei de premier al de opdracht gegeven een nationaal griepcentrum in te richten. Daar werkt op dit moment maar een persoon”. Hij kondigde aan te zullen inventariseren wat er precies aan de hand is in het land en kondigde een onderzoek naar de slechte voorbereidingen af. Joesjtsjenko riep journalisten op ‘het hoofd koel’ te houden en gaf de minister voor Defensie instructies veldbedden paraat te hebben voor mobilisatie in de negen regio’s die op dit moment ‘in quarantaine’ zijn.

In het weekend kondigde de Oekrainse regering maatregelen af om de verspreiding van het griepvirus de kop in te drukken. Vooral in het westen van het land consteerde artsen een scherpe stijging in het aantal griepgevallen. Concerten en voetbalwedstrijden werden afgelast, scholen en universiteiten in het hele land gaan drie weken dicht en de overheid probeert ‘onnodig verkeer’ tussen de verschillende Oekrainse regio’s tot een minimum te beperken. Het ministerie van transport laat stations, vliegvelden en bushaltes desinfecteren. Volgens de laatste berichten van het Ministerie van Volksgezondheid op maandagmiddag zijn inmiddels zeker 67 mensen om het leven gekomen vanwege de Mexicaanse griep. Volgens de onderminister van Volksgezondheid, Vasil Lazorisjinets, zijn 255,000 mensen geregistreerd als griepgevallen en liggen er zeker 15,000 mensen in ziekenhuizen. De regering liet maandagmorgen in alle ijl 300,000 dosis Tamiflu overvliegen uit Zwitserland, volgens doktoren genoeg om patienten een maand te behandelen.

Zelfs de campagne voor de presidentsverkiezingen in Januari 2010 zijn tijdelijk opgeschort. Oekraine is verwikkeld in een felle verkiezingscampagne voor de opvolging van president Joesjtsjenko, zowel zijn voormalig coalitiegenoot premier Joelia Timosjenko als Viktor Janoekovitsj, de kandidaat uit het overwegend Russisch-sprekend oosten van het land, gooien hoge ogen. Na weken van straatprotesten kwam Viktor Joesjtsjenko begin 2005 aan de macht, nadat aanvankelijk Viktor Janoekovitsj als winnaar was uitgeroepen. Veel Oekrainers voelen zich bedrogen, de revolutie heeft haar beloften niet waar kunnen maken, jarenlange politieke conflicten stonden vooruitgang in de weg.

Bovendien heeft de financiele crisis het land hard geraakt. De nationale munt glipte onderuit en werkeloosheid steeg terwijl de kosten voor levensonderhoud alleen maar omhoog gingen. Veel Europese banken trokken zich terug van de Oekrainse markt het land moest zich behelpen met een flink aantal leningen. Het Internationaal Monitair Fonds (IMF) leende Oekrainse het afgelopen jaar miljarden om het hoofd boven water te houden. Ondanks waarschuwingen van het IMF en premier Timosjenko tekende president Joesjtsjenko afgelopen vrijdag een wetsvoorstel dat de pensioenen met 20 procent verhoogt, een maatregel die flink druk zet op het budget. Timosjenko noemde het ‘populistisch’ en het IMF overweegt de financiele steun terug te trekken.

In allerlei delen van het land staan rijen voor apotheken voor mondkapjes en griepremmers. De regering kondigde een invenstarisatie van de voorraden aan en waarschuwde dat apothekers die hun prijzen omhoogdreven per direct hun vergunningen kwijt zouden raken. Verschillende analisten wijzen erop dat de maatregelen overtrokken zijn. Zowel de premier als de president zouden tegen elkaar opbieden om de ‘hardste maatregelen’ om zo daadkrachtiger over te komen. Begin volgend jaar mogen de Oekrainers naar de stembus.