‘Als de helft hier Russisch spreekt kunnen we het beter opdoeken’
Het zijn EU-burgers, maar ze hebben niet dezelfde rechten als hun landgenoten. De Russisch-sprekende ‘non-burgers’ in de Baltische Staten mogen sinds kort wel binnen de EU reizen, maar nog altijd niet werken. Ze hebben geen stemrecht en zijn feitelijk stateloos. ‘Ests leren of naar Rusland verhuizen’, is de boodschap.
Uithangborden, waarschuwingen, bewegwijzering en bijna alle signalisatie in de Estse hoofdstad Tallinn is tweetalig. In het Ests en Engels krijgen bewoners en toeristen de richtingen aangewezen in de stad. Dat gaat niet op voor wat er niet mag. De stickers en bordjes met ‘Verboden te roken’, ‘Geen vuil dumpen’ en ‘Niet betetalen voor de tram? 600 kronen boete’ zijn in het Ests èn in het Russisch. Het is een van de voorbeelden waar de Russisch sprekende minderheid in Estland dagelijks mee te maken heeft. ,,Die bordjes maken me niet zoveel uit”, zegt de radio-technicus Nikolai Vladetsin (60). ,,Het gaat erom wat er in je paspoort staat. Ik heb een grijs paspoort, maar de laatste jaren kun je daar steeds meer mee. Je hoeft alleen maar een taaltest te doen, die is niet eens zo ingewikkeld. Ik had dat paspoort al tien keer kunnen krijgen. Maar dan kan ik niet meer naar Rusland. Het is een vreselijk moeielijke keuze, ik ben er nog altijd niet uit.”
Estland wordt vanwege het discriminerende minderhedenbeleid regelmatig op de vingers getikt door allerlei internationale instanties. Deze week nog riep een speciale commissie van de Raad van Europa het land tot de orde, een rapport haalt uit naar de Estse autoriteiten die te weinig doen om de Russisch-sprekende minderheid te integreren. Het Russisch-talige onderwijs is onder de maat, de regels om burgerschap te krijgen zijn te strikt en de werkeloosheid onder het Russisch-sprekende deel van de bevolking is twee keer hoger dan in de rest van de samenleving. Het land bestaat voor een kwart uit etnische Russen, volgens officià«le cijfers is nog altijd zo’n acht procent van de bevolking stateloos.
De spanningen tussen de bevolking kwam in 2006 tot een hoogtepunt. Toen de regering besloot een Sovjet-monument uit het centrum van de stad Tallinn te verplaatsen gingen duizenden etnische Russen de straat op. Er waren rellen met de politie, delen van het centrum werden geplunderd en er onstond een diplomatieke rel met Rusland. Vladetsin is daar nog kwaad over. ,,Mijn vader vocht in de oorlog ook tegen de facsisten, en dan krijg je dit als dank terug. Mijn familie verhuisde na de oorlog naar Estland omdat het Sovjet-bewind hier wat losser was. Alleen omdat mijn gezin hier was toen de Sovjet-Unie in duigen viel hoor ik plots tot dit land. Eigenlijk puur toeval”, legt hij uit. Toch maakt het volgens hem niet heel veel uit of je nu wel of niet Ests staatsburger bent. ,,Je mag gewoon werken, een lening afsluiten en sinds anderhalf jaar ook door Europa reizen. Alleen mag je niet stemmen, maar wat maakt dat nou uit. En niet werken in de Schengen-landen, maar daar ben ik toch al te oud voor”. Rusland heeft speciale wetgeving voor de houders van grijze paspoorten in de Baltische Staten, ze mogen zonder visum naar Rusland reizen. Wie een Ests paspoort heeft moet uren in de rij staan en allerlei documenten overleggen bij het Russische consulaat in Tallinn om een visum te bemachten.
De jongere generatie heeft er minder moeite mee. ,,Mijn moeder is Russisch”, legt Jaan uit, een 18-jarige scholier die op vrijdagmiddag in een besneeuwd park met een paar vrienden sigaretten rookt. ,,Maar ik heb vorige maand mooi een blauw, Ests paspoort opgehaald. Je wilt toch geen halve burger zijn? Bovendien, als je zo nodig Russisch wilt zijn kun je wat mij betreft beter in Rusland gaan wonen”. Zijn vrienden zijn het roerend met hem eens. ,,Er zijn maar 1,3 miljoen mensen in dit land. Als de helft daarvan ook nog eens Russisch blijft spreken kunnen we de boel net zo goed opdoeken”.
