De afgelopen weken doken er in Rusland compromiterende video’s op van oppositiepolitici, activisten en bekende journalisten. De slachtoffers weten het zeker. Het Kremlin zet mooie meisjes, verborgen camera’s, cocaà¯ne en vooral YouTube in ze in de val te lokken.

De Katja in kwestie

‘Woord en daad’ is de titel van een korrelige video-opname die vorige maand een kleine internetsensatie teweeg bracht. Het waren opnames met een verborgen camera uit verschillende politieauto’s waarin de bekende oppositieleider Ilja Jasjin, de politiek analist Dimitri Oresjkin en de hoofdredacteur van de Russische editie van Newsweek Michail Fisjman verkeersagenten vroegen ‘of er nog alternatieven zijn’ en flinke sommen smeergeld betaalden. De drie slachtoffers ontkende alle betrokkenheid en zelfs de Moskouse verkeerspolitie liet later weten dat de video waarschijnlijk in scène was gezet. Maar een paar weken later kreeg het verhaal James Bond-achtige proporties toen er een video opdook waarin Fisjman in bijzijn van een jonge naakte vrouw cocaà¯ne snoof. Jasjin schrijft op zijn blog ‘Ik herkende het appartement direct. Ik ben daar ook geweest. in soortgelijke omstandigheden’. De afgelopen weken duiken er op videosites allerlei filmpjes op waarin bekende oppositiepolitici, activisten en bekende journalisten door mooie vrouwen in de val worden gelokt.

Tijdens de hoogtijdagen van de Koude Oorlog kregen Westerse diplomaten in de Sovjet-Unie duidelijk te verstaan op hun hoede te zijn voor verleidelijke vrouwen. De Sovjets aarzelden niet te chanteren met zogenaamde ‘honey-traps’, prostituees op de loonlijst van de geheime dienst. Zo’n twintig jaar na de val van de Sovjet-Unie blijkt die methode nog altijd springlevend. Jasjin schrijft dat hij ‘Katja’ in 2008 leerde kennen. ‘We gingen af en toe uit. Op een avond belde ze met een verrassing’, legt hij uit. Samen met een vriendin trok Katja allerlei seksspeeltjes uit de kast. Toen er ook cocaà¯ne in het spel kwam kreeg Jasjin een vermoeden dat hij in de val gelokt werd en is hij naar eigen zeggen vertrokken.

Donderdagnacht dook er ook van de radiopresentator Viktor Sjenderovitsj een video met dezelfde ‘Katja’ op. Ook de activist Alexander Potkin en de schrijver/provocateur Eduard Limonov komen naakt in de opname [niet voor hele jonge lezers] voor. Volgens Sjenderovitsj is het een kwestie van pure wraak. ‘Ik heb meer dan 10 jaar me kritisch uit kunnen laten over Poetin en zijn administratie. Ze hebben me van allerlei onzin kunnen beschuldigen, maar nu hebben ze eindelijk iets gevonden dat klopt. Ik ben met Katja naar bed geweest’. De video’s zijn in sommige gevallen ruim anderhalf jaar oud. Oppositieactivisten maken zich zorgen. ‘Wees voorzichtig’, schrijft Jasjin op zijn blog. ‘De klootzakken die de macht hebben deinzen niet terug voor de meest smerige methodes. Iedereen loopt gevaar’, waarschuwt hij.

Bij de steeds terugkeerende aanslagen is de politie altijd weer het doelwit in de gewelddadige Noordelijke Kaukasus. Volgens sommige agenten is dat te wijten aan het geweld en vooral de enorme corruptie binnen de dienst. Toch blijven jongeren zich aanmelden als politieagent, je kunt er flink verdienen.

,,Vroeger circuleerden er dodenlijsten, toen wist je tenminste waar je aan toe was. Nu plegen ze aanslagen op alle agenten, hoe hoger in rang hoe beter. De politie kan haar eigen veiligheid niet eens garanderen, laat staan die van anderen”, legt Isalmagomed Sjanilov (62) uit. Hij is de voorzitter van de Dagestaanse politiebond en neemt geen blad voor de mond ,,Ze halen hier smerige trucjes uit. Vorige maand nog werden een groep demonstrerende vrouwen in de val gelokt, de politie knuppelde de demonstratie hard neer. Overal was bloed, een aantal vrouwen braken hun neus. Iedereen denkt dat de aanslag op een politiepost hier in Kizljar, twee dagen na de zelfmoordaanslagen in de Moskouse metro, met elkaar te maken hebben. Onzin, dat was gewoon wraak voor de gebroken neuzen”, legt hij uit. Ook dinsdagnacht werden er een aanslagen gepleegd in de Dagestaanse hoofdstad Machatsjkala, daarbij kwamen twee mensen om het leven, familieleden van een kolonel van de geheime dienst die zelf een paar jaar geleden om het leven kwam. De Russische Noordelijke Kaukasus heeft me maken met een vicieuze cirkel van geweld.

Sjanilov werkt al twintig jaar bij de politie. Hij kijkt wantrouwig om zich heen en kauwt op suikerklontjes die hij met hete thee wegspoelt. ,,Ik was kapitein van een korps en heb een tijd lang de beveiliging van de Nationale Bank onder mijn hoede gehad. Maar ik ben nooit oneerlijk geweest, en nu heb ik niets meer. Ik heb een armetierig flatje en schone handen, meer niet.” Volgens Sjanilov worden de oudere politieagenten de dienst uitgewerkt en ingeruild voor jongere agenten die hun plaats gekocht hebben. ,,Nog hooguit 10 procent is eerlijk, de rest is zo corrupt als het maar kan”.

Wanneer Sjanilov is vertrokken stapt er een tengere man van middelbare leeftijd op me af. ,,Ik zeg het je duidelijk. Als je dat allemaal opschrijft maak ik je af.” Volgens hem werken er bij de politie in Dagestaan ‘alleen eerlijke mensen’. ,,Niemand doet het voor het geld, wie interesseert zich voor geld als je elk moment om het leven kunt komen?” Corruptie is volgens hem broodnodig. ,,Hoe moet ik anders die BMW betalen? Van die paar honderd euro die ik als salaris krijgt? En ik heb een snelle auto nodig om op tijd de terroristen te pakken te krijgen”. Hij is naar eigen zeggen kolonel en is eerder die dag teruggekomen van een speciale anti-terreuroperatie. ,,Alles is hier duidelijk”, legt hij uit. ,,Als de sterren stralen heeft iemand dat nodig. Je kunt hier alleen werken als je echt van Dagestan houdt. Schrijf dat maar op”, zegt hij.

Vanaf de achterbank van een geblindeerde auto vertelt Daoer, een 52-jarige hooggeplaatse politiefunctionaris, wat er allemaal mis is bij zijn dienst. Zijn achternaam wil hij niet prijsgeven. ,,Vroeger ging ik met trots in mijn uniform naar het werk, nu schaam ik me voor mijn beroep. Er zijn ruim 17.000 politieagenten in Dagestan, ze doen niks. Vorig jaar waren er zeker 65 moorden, geeneen is opgelots. En dan hebben we het nog niet eens over autodiefstal!” Ondanks het feit dat iedereen in Dagestan een hekel heeft aan de politie komen er steeds meer jongeren bij de dienst. ,,Er is geen werk, en bij de politie kun je goud geld verdienen. Maar het werkt op je zenuwen. Vroeger was ik een sportman, kerngezond. Nu ben ik mager en kwakkelt met mijn gezondheid. Ik heb een hekel aan corruptie, daarom noemen me ze in de wandelgangen van het bureau al jaren de vijand”, legt hij uit. ,,Iedereen naait elkaar. Want je denkt toch niet dat de politie actief op zoek is naar de terroristen? Die anti-terreureenheden blazen gewoon af en toe een flatgebouw op, en dan komt er weer geld uit Moskou. Niemand is hier eerlijk. Ik moet nog een paar jaar uitzingen en dan mag ik met pensioen. Ik hoop dat ik dat nog haal.”

Dinsdag 27 april van 19 tot 22 uur
Postgraduaat Internationale Researchjournalistiek
Katholieke Hogeschool Mechelen

De crisis in de mediasector is de uitgelezen kans voor iedere jonge journalist met ambitie. Altijd al als correspondent in het buitenland willen werken? De crisis is uw kans. Vergeet het bureau, de bevallige assistente, de perskaarten, de accreditatie en het hoge inkomen. De nieuwe journalist verkoopt zijn werk online, heeft een kantoor waar er een internetverbinding is en schrijft voor iedereen. Iedereen? Ja, voor iedereen.

Voor het harde nieuws zijn er de persbureau’s. Van terroristische aanslagen in de metro tot de resultaten van dede Olympische Spelen. Sla de Vlaamse kwaliteitskranten er op na, zeker 60 tot 70 procent van de buitenlandberichtgeving is afkomstig uit de ratelende telex van een persbureau. En met Nick Davies in de hand weten we hoe dat de journalistiek, en in zekere zin zelfs de samenleving als geheel uitholt.

Dat geeft de moderne journalist een vrijbrief tot onorthodoxe werkmethodes. Uw taak is duidelijk: het verhaal achter het verhaal vertellen. Dat mag een hoop kosten. Schuw de commercie niet en brengt het verhaal dat de persbureau’s niet zien. Hunter S. Thompson deed het al in de jaren ‘60. Met een neus voor een goed verhaal de massa-media het nakijken geven. Van Twitter tot Facebook, van onderzoeksjournalistiek tot ‘Search Engine Optimalisation’ en van Brussel tot Moskou. Voor de journalist 2.0 is de wereld dichterbij dan ooit tevoren.

Olaf Koens

Olaf Koens (Chatillon-sur-Seine, 1985) werkt in Rusland en de voormalige Sovjet-Unie als correspondent voor de GPD. Op freelance-basis, want naast zijn dagbladenwerk schrijft hij voor verschillende Nederlandse, Belgische en Russische publicaties.,,In dit gedeelte van de wereld liggen prachtige verhalen zomaar op straat, die moeten wel verteld worden.”

Komt allen! Aanmelden? Reageer hieronder!

Op een basis vlak buiten het historisch centrum van de Estse hoofdstad Tallinn ligt een van ’s werelds meest geavanceerde militaire onderzoeksinstituten. Onder toezicht van de NAVO werken IT-experts uit 10 verschillende landen hier samen om de toekomst van oorlogsvoering het hoofd te bieden. Want of het nu vijandige militaire organisaties, geinfecteerde botnets of enthousiaste pubers met een internetverbinding zijn, iedereen kan communicatie-netwerken, websites en uiteindelijk zelfs een heel land plat kunnen leggen.

Ooit legerde Tsaar Nicolaas II hier zijn verbindingstroepen. Nu heeft de NAVO er een ‘Center of Excellence’, een onderzoekscentrum dat de juridische en vooral technische aspecten van digitale oorlogsvoering onderzoekt. ,,Typisch iets wat je op internationaal niveau moet aanpakken”, zegt Kenneth Geers, een Amerikaanse onderzoeker en een van de weinige burgers in het centrum waar verder vooral breedgeschouderde mannen in groene uniformen rondlopen. ,,Beeld je maar eens in hoe dat werkt. Als men ergens ter wereld te maken krijgen met een serieuze cyberaanval zie je niet veel meer van je dader dan een lijst met IP-adressen uit alle hoeken van de wereld. Bij de lokale politiedienst gaat dat zo weer de prullenbak in. [Meer in het April/Mei nummer van BRIGHT. Koop dat blad!]

In de stoffige zijstraten langs de grote boulevards van Machatsjakala ligt, op steenwoord afstand van de Kaspische kust, het Dagestaanse museum voor de Schone Kunsten. Verstopt tussen de grote doeken over de Kaukasische oorlogen, de zalen vol wapentuig en nationale kledij zijn enkele werken van Vlaamse en Hollandse meesters te vinden.

Wanneer de deur opengaat schrikt iedereen op. Het licht gaat aan, de vrouwen die net nog rustig een kopje thee dronken schieten in de houding en een gardarobeman haast zich om de bezoeker van zijn jassen, tassen en paraplu’s af te helpen. Veel bezoekers komen er niet, de politieagent die in een hoekje op een stoel zit blijft rustig slapen. Volgens conservator Bela Kosimova komen er bijna geen toeristen meer. ,,Wat wil je, om de dag ontploft er wel ergens een bom. Niemand wil naar Dagestan, zeker niet sinds die aanslagen in de Moskouse metro, ze zijn bang voor ons geworden”, verzucht de kleine vrouw die met pretoogjes onder haar leesbril vandaan kijkt. ,,Je had hier in de Sovjet-tijd moeten komen, iedereen kwam toen naar Dagestan! We hadden busladingen vol met hoogopgeleide toeristen, ze kwamen uit alle sanatoria hier in de buurt en stonden te dringen om naar binnen te komen. Men noemde ons museum toen de ‘Kleine Hermitage’. Want we hebben hier alles, zelfs Hollandse meesterwerken!”

Op de tweede verdieping is, vestopt tussen Dagestaans geglazuurd aardewerk, fijne sierkunst en een grote zal met wapentuig, een zaaltje met ‘Europese kunst’ te vinden. Wie er binnenstapt staat direct tussen de werken van Vlaamse en Hollandse meesters als Adriaen de Gryeff, Alfred Bastiens, Remigius van Haanen en Jan Fyt. Volgens het museumpersoneel komen ze ‘uit Moskou’. ,,In de jaren ‘30 zijn we hier naartoe gebracht. We hebben ze alleen een beetje opgepoetst”, legt Kosimova uit. ,,En dat was meer dan welkom, want wij hadden zelf geen schilderkunst. Dit is een moslimland, wij mochten hier nooit mensen schilderen. Onze eerste kunstenaars stammen nog uit de beginjaren van de Sovjet-Unie. Daarom hebben we in ons museum prachtig houtsnijwerk, indrukwekkende wapens en prachtige serviezen, maar moet de fijne schilderkunst uit het buitenland komen”.

Een schoolklasje van een stuk of twaalf meisjes van ongeveer zeventien jaar loopt op hoge hakken snel aan de saaie Nederlandse burgemeestersportretten en stillevens voorbij. Sommige meisjes dragen een hoofddoekjes maar weten dat ruimschoots te compenseren met minirokjes. De meeste bezoekers in het museum interesseren zich vooral voor de enorme doeken van Franse en Duitse schilders die de Kaukasische oorlogen documenteerde. Op de meeste werken hakken de dappere strijders met kromme zwaarden het Tsaristische leger in hun nette uniformen de pan in. Waar een bezoeker naar buitenloop gaat direct het licht weer uit, een bezuinigingsmaatregel. Omdat er bijna niemand meer naar het museum gaat heeft de directie besloten dat het museum zelf maar naar de mensen toe moet. Medewerkers gaan met prenten naar verschillende scholen in de buurt en het museum heeft een eigen televisieshow in de avonduren van de lokale televise.

Naar goed Russisch gebruik zit er in iedere zaal een oudere dame op een stoel. Bij het Nederlandse zaaltje zit een vrouw die zich pertinent ‘Tante Asja’ noemt. Ze neuriet volksdeuntjes en laat iedere bezoeker op haar mobiele telefoon de foto’s van haar twee zoons in Moskou zien. In een antieke Italiaanse kast uit de vroege 16e eeuw heeft ze een waterkoker, zakjes thee en snoepjes staan. ,,Niemand werkt hier voor het geld”, legt ze uit. ,,Soms krijgen we uberhaupt geen vergoedingen. We doen het uit liefde”. Niet geheel zonder gevaar, want naast het museum ligt een belangrijke politiepost en juist die zijn de afgelopen jaren het doelwit van terroristische aanslagen. Over het naakt in de Europese afdeling van het museum maakt niemand zich zorgen. ,,Ik moet er altijd om lachen hoe veel schoolmeesters er snel voorbij lopen en de kinderen vertellen dat ze een andere kant op moeten kijken. Dat moeten ze maar slikken, die extremisten”, lacht Kosimova.

Het Dagestaanse Museum voor de Fijne Kunsten. Achemededovastraat 12, Machatsjakala. Op maandagen gesloten.

Het gonst in de Russische pers van de mogelijke terugkeer van Dick Advocaat naar Rusland. De Russen zijn na het vertrek van Hiddink naarstig op zoek naar een nieuwe trainer, en premier Vladimir Poetin zou zich persoonlijk met de aanstelling hebben ingelaten. Advocaat krijgt de moeilijke taak Russische voetbal weer vooruit te trekken.

Amper acht maanden na zijn vertrek uit Rusland gokt de Russische sportpers er op dat de 62-jarige Nederlandse trainer Dick Advocaat terugkeert als bondscoach van het Russische nationale elftal. Advocaat diende donderdagmiddag zijn ontslag in bij de Belgsiche voetbalbond, waar hij afgelopen oktober aan de slag ging. Advocaat heeft een goede reputatie in Rusland, onder zijn leiding won de Petersburgse club Zenit in 2007 de Russische eerste divisie en sleepte het een jaar later de UEFA-cup binnen. De Russische voetbalbond wil vooralsnog nog niets bevestigen. Sergej Foersenko, de voorzitter van de Russische voetbalbond, liet eerder weten dat er drie kandidaten waren, waaronder twee buitenlanders. De keuze voor Advocaat zou voor de hand liggen. Hij heeft een goede relatie met Foersenko, is razend populair in Rusland en heeft zich bewezen als trainer bij Zenit.

De Russische pers is voorzichtig met het maken van conclusies. Het toonaangevende ‘Sport-Express’ schrijft dat ‘De Belgische media Dick Advocaat naar Rusland stuurt’. De meeste Russische bronnen baseren zich dan ook op berichten in het Vlaamse Nieuwsblad, dat donderdag schreef dat de Russische premier Vladimir Poetin zich persoonlijk met de aanstelling van de 62-jarige Hagenees zou hebben ingelaten. Geld speelt in ieder geval geen rol. Met de steun van enkele steenrijke oligarchen zit de Russische voetbalbond er warmpjes bij. De meeste analisten gaan er vanuit dat Advocaat net als Hiddink een ‘monstercontract’ krijgt met vergoedingen die oplopen tot 12 miljoen euro per jaar. Wanneer Advocaat daadwerkelijk bij de Russen aan de slag gaat krijgt hij de moeilijke taak het Russische voetbal uit een dal te tillen.

In het grand-cafe ‘Jorsj’ aan de drukke Varsjaskojestraat in het zuiden van Moskou zijn de meeste bezoekers het eens: Over de ambitie van Advocaat maakt niemand zich illusies. ,,Twaalf miljoen!”, lacht Andrej, een 32-jarige ondernemer. Samen met zijn jeugdvriend Alexander en zijn handelspartner die ook Andrej heet hebben ze een flinke maaltijd genoten en drinken ze een aantal pinten die het cafe zelf brouwt. Dat Advocaat de juiste man is om het Russische elftal weer op niveau te krijgen staat buiten kijf. ,,Hij heeft de Russische landstitel gewonnen en later nog eens de UEFA-cup. Als hij het niet kan, wie dan wel?”, vraagt Alexander zich af.

,,Als ik heel eerlijk ben moet ik bekennen dat ik er wel eens van baal dat het altijd de buitenlandse voetballers en trainers zijn die hier de prijzen binnenslepen”, legt Andrej uit. ,,Er gaan een hoop dingen fout, dat zag je bij de desastreuze uitslag voor Rusland bij de Olympische Winterspelen in Vancouver. Maar we hebben alle Russische trainers gehad als bondscoaches, het lukt gewoon niet.” Het Russische nationale elftal wist zich afgelopen november niet te kwalificeren voor het aanstaande WK in Zuid-Afrika. ,,Vroeger waren onze spelers bescheiden, en werden ze getraind alsof het gewone werknemers waren”, legt Andrej uit. ,,Hiddink heeft er een echt team van gemaakt. En nadat ze van Nederland hebben gewonnen dachten ze dat ze alles konden. Hoogmoed. Nu staan ze niet eens in de WK-selectie. Het is een mentaliteitsprobleem, daar zal Advocaat het meeste werk aan hebben”.

Terwijl de dure nachtclubs, modeboetiekjes en zelfs de Starbucks langzaam het centrum van Moskou overnemen zijn ze hier en daar nog te vinden, ouderwetse Tsjeboeretsjnaja’s. Veel meer dan een paar tafels met wat asbakken is er niet. Het lekt op het toilet, koken doen ze met de magnetron. Bier komt uit een fles of lauw uit een druppelende tap, thee komt in plastic glazen.

Ook in Rusland hingen de vlaggen op overheidsgebouwen afgelopen maandag halfstok. Terwijl Polen met veel pijn en moeite de dood van de 96 passagiers aan boord van het presidentiele vliegtuig herdenkt riep Rusland een dag van nationale rouw uit. Hoewel de relatie met Polen niet altijd gemakkelijk is probeert Moskou alles in het werk te stellen om de Polen te steunen.

Monument voor de slachtoffers van Katyn, in New Jersey, VS. Foto door ‘p2-r2′ op Flickr

Op de voorpagina’s van de meeste Russische dagbladen staat het beeld van de twee ontredderde premiers die elkaar steviger dan ooit omhelzen. De Russische premier Vladimir Poetin vloog zaterdagavond naar Smolensk om het lichaam van de Poolse premier Lech Kachynski over te dragen aan zijn Poolse collega Donald Tusk. Terwijl het stoffelijk overschot van de president na een korte ceremonie naar Warschau werd gevlogen worden de rest van de 95 omgekomen Poolse hoogwaardigheidsbekleders voor identificatie naar Moskou gebracht. Hoewel maandag 12 april eigenlijk de feesdag is waarop Rusland de geslaagde ruimtemissie van kosmonaut Joeri Gagarin viert werd er een dag van nationale rouw uitgeroepen. Vlaggen in het hele land hingen halfstok en televisieshows werden afgeblazen. Bij de Poolse ambassade in Moskou kwamen honderden mensen hun steun betuigen, onder wie de Russische president Dimitri Medvedev die maandagmorgen het condoleanceregister tekende. Medvedev benoemde na het ongeluk premier Poetin als het hoofd van een speciale commissie die onderzoek gaat doen naar het ongeluk. Poetin liet op de Russische televisie weten dat het ongeluk ‘allereerst een tragedie voor de Polen’ was, maar dat het ongeluk ‘ook onze tragedie is, en dat we met jullie meeleven’.

De Pools-Russische betrekkingen zijn altijd lastig geweest. De meeste Polen zien de Russen als voormalige bezetters. Het Pools leiderschap steunde de afgelopen jaren actief de oranje-revolutie in Oekraà¯ne en was voorstander van Oekraà¯ns en Georgisch NAVO-lidmaatschap, iets waar Rusland fel op tegen is. De afgelopen jaren waren er talloze Pools-Russische conflicten. Onenigheid over vleesimport, de transit van aardgas en vooral historische onenigheid over de Tweede Wereldoorlog zette kwaad bloed tussen beide ’slavische broedervolken’. President Kaczynski, die altijd achterdochtig was over het assertieve Rusland onder Poetin, was onderweg naar Smolensk voor een herdenkingsceremonie in Katyn, het bos waar in 1940 ruim 22.000 Polen werden omgebracht door de geheime dienst van de Sovjet-Unie. Premier Poetin was vorige week in Polen om een andere ceremonie bij te wonen, maar liet excuses voor de massamoord achterwege. De gezamelijke herdenkingen waren een teken voor verbetering van de betrekkingen tussen beide landen. De afgelopen jaren stak Rusland de draak met de ‘westerse’ lezing van de geschiedenis en president Medvedev stelde vlak na zijn aantreden een speciale commissie tegen ‘geschiedvervalsing’ aan. In een ongewone stap publiceerde het Kremlin op haar website vandaag de condoleances in het Pools.

Ondertussen neemt de speculatie over de mogelijke toedracht van het ongeluk toe. Een hoge functionaris van de Russische luchtmacht liet weten dat de luchtsverkeersleiding meerdere malen heeft aangegeven dat het onveilig was te landen in de dichte mist bij Smolensk. Het vliegtuig, een Toepolev-134 154 van Sovjet-makelij, verongelukte bij de vierde landingspoging. Tegenover de BBC liet Witold Waszczykowski, een hoge functionaris binnen de Poolse veiligheidsdienst, weten dat men in Warschau erg tevreden is over de Russische steun. ‘We haden deze zachtaardige en vriendelijke aanpak en de persoonlijke bemoeienis van Poetin niet verwacht. Dit zal uiteraard een positieve bijdrage zijn aan de betrekkingen tussen beide landen.’

Vrijdag begon in het Russische Vyborg de bouw van de Nord-Stream pijplijn, een Russisch-Duits gasproject waarbij ook Nederland zich voor negen procent heeft ingekocht. Volgens critici zal Europa daarmee alleen maar verder afhankelijk worden van Russisch gas.

Een gaspitje. Door Michi Bertelinno op Flickr

Omdat er haast in het spel is de bouw eigenlijk al begonnen, maar afgelopen vrijdag ging in de Russische stad Vyborg aan de Finse golf de aanleg van de Nord-Stream pijplijn feestelijk van start. De Russische president Dimitri Medvedev gaf in gezelschap van minister van Economische Zaken Maria van der Hoeven en de nieuwe Europese commissaris voor energie Gà¼nther Oettinger het startschot voor de bouw van het project. De dubbele gaspijplijn moet tegen het eind van volgend jaar in het Duitse plaatsje Griefswald Greifswald weer boven water komen. Met 1220 kilometer een project waar ruim vijf jaar voorbereiding aan voorafging en dat naar schatting bijna 9 miljard euro kost. Nord-Stream is voor 51 procent in handen van het Russische staatsbedrijf Gazprom. De Duitse energiefirma’s BASF/Wintershall en E.ON Rurhgas hebben respectievelijk een aandeel van 20 procent, de Nederlandse Gasunie kocht zich in 2007 voor de resterende negen procent in.

Gazprom creeà«rt met Nord-Stream een rechtstreekse verbinding tussen de Russische gasvoorraden en de West-Europese afzetmarkt. Op dit moment lopen de meeste pijpleidingen nog over het grondgebied van de Baltische Staten, Polen, Wit-Rusland en vooral Oekraà¯ne, landen die de afgelopen jaren het toneel zijn geweest van politieke krachtmetingen met Rusland. Nadat Rusland in januari van vorig jaar de gaskraan naar Oekraà¯ne dichtdraaide kwamen verschillende delen van Oost- en Centraal-Europa in de kou te zitten. De pijplijn loopt door internationale wateren in de Baltische Zee en gaat over Fins, Zweeds, Deens en Duits grondgebied. Nord-Stream kwam vijf jaar geleden uit de koker van president Vladimir Poetin en de Duitse bondskanselier Gerard Schrà¶der, die later de voorzitter van de Raad van Bestuur werd. Pas een paar weken geleden kreeg Rusland de financiering van het project in orde. Financieel analisten maken zich zorgen over de verkoop van Russisch gas, sommige handelaars voorspellen de komende jaren een surplus en verwachten dat de marktprijs van aardgas nog verder zal dalen. De tweede pijplijn in het Nord-Stream project zal wel worden aangelegd maar blijft de komende jaren leeg.

Vooral Polen en de Baltische Staten klagen dat met het project de Europese afhankelijkheid van Russisch gas alleen maar groeit. Bovendien vrezen de Oost-Europese landen dat Rusland nu gemakkelijk om politieke redenen de gaskraan dicht kan draaien zonder dat Europese huishoudens daar last van krijgen. In Duitsland vrezen ecologen bovendien dat de aanleg de bodem van de Baltische Zee ernstig aantast. Nord-Stream is niet het enige pan-Europese energieprogramma dat in de pijplijn zit. Al jaren debatteert de Europese Unie over de diversificatie van de energietoevoer, plannen die Rusland actief ondermijnt door Nabucco, een leiding die de Europese markt via Turkije van Turkmeens en Kazachstaans gas zou voorzien, liggen nog altijd op de tekentafel.

Terwijl winkelcentra en markten geplunderd werden riep de Kirgizische oppositie donderdagmorgen een nieuwe regering uit. De Kirgizische president Bakijev lijkt spoorloos maar liet over de radio weten ‘geen enkele reden’ te zien op te stappen. Amper twee dagen na het begin van de gewelddadige protesten lijkt de machtswisseling in Kirgizià« een feit.

,,Noem het een revolutie, noem het een volksopstand. Het is hoe dan ook onze manier om duidelijk te maken dat we democratie en rechtvaardigheid willen”, liet de nieuwe zelfbenoemde Kirgizische premier Roza Otoenbajeva (59) weten tijdens een chaotische persconferentie woensdagnacht in het parlementsgebouw dat eerder die dag nog aan puin geslagen werd. De oppositie liet weten dat er een tijdelijke regering op poten is gezet die zes maanden het land zal besturen. President Koermanbek Bakijev is spoorloos, maar liet donderdagmiddag nog tegenover een Russisch radiostation weten ‘geen enkele reden’ te zien om op te stappen. Activisten sloegen eerder de minister van Binnenlandse Zaken Moldomoesa Kongantijev en Vice-Premier Akylbek Zjaparov het ziekenhuis in. Het was Vladimir Poetin die donderdagmorgen in een telefoongesprek met Otoenbajeva de machtswisseling erkende. Volgens de persdienst van de Russische premier garandeerde Otoenbajeva Poetin dat ‘de volksgerering de situatie in Kirgizià« volledig onder controle heeft’ en verzocht Rusland om economische steun. Rusland is de belangrijkste handelspartner en de financiele suikeroom van het straatarme Kirgizià«. Gedurende de nacht werden verschillende winkelcentra in de stad leeggehaald en braken hier en daar rellen uit. Volgens ooggetuigen heerst er complete anarchie in de hoofdstad. Volgens de laatste tellingen kwamen er bij het geweld de afgelopen dagen zeker 68 mensen om het leven en raakten er nog eens 400 gewond.

De geweldadige machtswisseling begon dinsdagmiddag in de noord-westelijke stad Talas toen een woedende menigte het presidentià«le gebouw binnendrong. De Kirgizià«rs zijn kwaad over de almaar stijgende kosten voor het levensonderhoud. De energieprijzen zijn de afgelopen maanden fors omhoog gegaan en in de winter zaten grote delen van het land lange tijd zonder gas of elektra. Ook beschuldigt men president Bakijev van corruptie en machtsmisbruik. De protesten sloegen snel over naar de hoofdstad, waar de ordetroepen het vuur openende. De betogers namen de wapens op, veroverden het parlement, de staatstelevisie en andere publieke gebouwen en wisten snel de juiste oppositieleiders bij elkaar te brengen. Het was merkwaardig genoeg ook de Russische premier Vladimir Poetin die een goede analyse gaf van wat er fout is gegaan in Kirgizià«. ,,Toen president Bakijev aan de macht kwam trok hij hard van leer tegen de gevallen president vanwege machtsmisbruik en vriendjespolitiek. Ik heb het idee dat hij in de kuil is gevallen die hij zelf gegraven heeft”, liet hij tijdens een persconferentie weten. De gevluchte president kwam vijf jaar geleden aan de macht na de zogenaamde ‘tulpenrevoltuie’, een vreedzame opstand analoog aan de eerste machtswisselingen in Oekraà¯ne en Georgià«. Ook in Kirgizià« werden de democratische hervormingen niet doorgevoerd en kwam er weinig tot niets van de verkiezingsbeloftes. In juni werd Bakijev nog met 78 procent van de stemmen herkozen in verkiezingen die volgens internationale waarnemers een aanfluiting waren.

De nieuwe ‘volksregering’ staat voor de uitdaging op korte termijn de orde in het land te herstellen en het vertrouwen van zowel Rusland als de Verenigde Staten te winnen. Beide landen hebben belangrijke militaire bases in het land. Rusland liet al weten zo’n 150 extra militairen te sturen om haar eigen burgers te beschermen. De Amerikaanse legerbasis nabij de Noordelijke stad Manas is een van de belangrijkste logestieke knooppunten voor de NAVO-troepen in Afghanistan. Ook moet de overheid alles in het werk stellen om energietekorten te voorkomen. Kirgizià« trok de afgelopen jaren herhaaldelijk aan het kortste eind in een regionale machtsstrijd om beperkte energieleveranties. In verschillende delen van Kirgizià« instaleren oppositiegroeperingen hun eigen mensen als burgemeesters, gouveneurs en lokale machthebbers. Volgens de nieuwe regering zijn door het hele land groepen vrijwilligers op pad om de orde te bewaken.