Dit is een klein land, je kunt de markt gemakkelijk bijsturen

Terwijl het slecht gaat met de euro en verschillende bewegingen de munt het liefst achter zich willen laten loopt het kleine Estland juist warm de munt volgend jaar te introduceren. De bevolking is bang voor flinke inflatie.

,,Ik wil ‘m eigenlijk helemaal niet, die euro”, zegt Andrej, de bestuurder van lijn twee die tijdens een pauze naast zijn tram een sigaretje rookt. ,,Wat zeg nou eerlijk, toen ze bij jullie in Nederland die gulpen – of hoe heette die munt ook al weer – inwisselden voor de euro, is het toen bij jullie goedkoper geworden? Precies.” Bovendien gaat het volgens hem met de Estse economie helemaal niet zo goed. ,,Denk je dat hier weinig werkloosheid is? Bij het transportbedrijf hebben ze inderdaad niemand ontslagen, maar werkt iedereen op 80 procent. En zo geweldig gaat het met die euro van jullie ook niet. Wat mij betreft hadden we beter een paar jaar moeten wachten, maar onze overheid wil weer eens een wit voetje halen in Brussel”, verzucht hij.

Brussel verwelkomde deze maand de toetreding van Estland tot de monetaire unie. Estland haalde met vlag en wimpel de vereiste voorwaarden en is naast Zweden het enige Europese land dat zich ondanks de crisis aan de financiele EU-verplichtingen weet te houden. Omdat het land bovendien een relatief kleine staatsschuld heeft veert de economie de afgelopen tijd weer op. Op 1 januari 2011 wisselen de Esten hun kronen definief in voor euro’s. Estse economen voorspelen dat het bedrijfsleven aan lagere kosten kan lenen en voorzien een influx van buitenlandse investeerders. Toch blijft iedereen bang voor inflatie. Zelfs het Europees Parlement liet deze maand in een resolutie weten dat de Estse overheid geen tijd heeft om uit te rusten en alles in het werk moet stellen om inflatie begin komend jaar te voorkomen.

Volgens de macro-econimisch analiste Maris Lauri valt dat risico best mee. ,,Estland heeft een bijzonder competatieve economie. Bedrijven die de euro als excuus zien om hun prijzen op te schroeven zullen hun klanten zien vertrekken”, laat ze weten. In het centrum van Tallinn staan de prijzen vaak al in euro’s aangegeven. Wie toevallig geen kronen op zak heeft hoeft zich bovendien geen zorgen te maken, taxichauffeurs, restaurants en zelfs in sommige winkelcentra kun je al met euro’s terecht. Het Estse onderzoeksbureau Faktum & Ariko maakt zich echter nu al zorgen om een negatief neveneffect van de muntwissel. Vooral het armere segment van de Estse sameleving zal zich met de euro realiseren hoe weinig ze eigenlijk te besteden hebben. ‘Pensioengerechtigden maken zich al zorgen om de komst van de euro, en de feitelijke overgang kan voor velen een depressie opleveren’, zegt het rapport naar aanleiding van een onderzoek onder 500 inwoners.

Volgens Lauri is er sprake van een marktcorrectie. ,,De afgelopen jaren waren de salarissen in sommige sectoren, bijvoorbeel de bouw, echt buitensporig hoog. De crisis kwam wat dat betreft wel aardig uit, want die uitwassen zijn nu aangepast”, legt ze uit. ,,Het aardige is dat Estland zo klein is, je kunt de markt gemakkelijk bijsturen. Dat is eigenlijk het geheim van de Estse economie, hervormingen doorvoeren is hier veel makkelijker dan in andere delen van de wereld. In Europa zal men de komende jaren nog veel pijnlijke zaken moeten veranderen. Dat hebben wij gelukkig allemaal al achter de rug”.

The clowns of war

“You, where are you from?” A tired, bored and maybe half-drunk Kyrgyz soldier flags me down on Osh’s main drag, Ulitsa Lenina.

In the past days, the city has been transformed into a war zone. Burned-out cars, tipped-over buses and sawn-down trees are makeshift blockades.

“You’re not supposed to be here,” the soldier says.

“I’m a journalist from Moscow.” As long as I stick to short phrases I can hide my very un-Russian accent.

I guess in a way, I am somehow a Muscovite: I say ‘malako’ for milk and even feel at home there while stuck in an endless traffic jam.

“He’s from Moscow!’ the soldier shouts to a shifty group of army men sitting around an old Mercedes on the edge of the Kyrgyz part of town.

Some of them are wearing uniforms, but others just shorts and T-shirts that bluntly say “FBI”, or armed vests that have “Shanghai Metropolitan Police” in yellow letters on the back. The clowns of war. They try to cook rice on a fire of rubbish and keep complaining that Uzbeks are better cooks.

“How much does it cost to buy an apartment in Moscow?” he asks while reloading his gun and slowly aiming it in my direction. “Are girls nice there?” he asks. “How much do they charge to sleep with you? You have a metro there, right? How much do you pay for gas? Why are you not sending any Russian troops? Could Putin not rule Kyrgyzstan? Are the streets clean?”

His friends call him Belek, I have to write down my phone number for him. In the end, they let me pass to the Uzbek area of town. Chances are that he and his mates drove through these streets a couple of nights ago in armed vehicles, fired at anything that moved and burned down the whole street except for the mosque.
The Uzbeks about 200 metres further down the road don’t have any guns – just sticks and kitchen-knives. A mob of men appears out of the rubble. Only men are left. Women and children have fled, trying frantically to cross the border into Uzbekistan.

“If you guys are really from Moscow, you’re a bunch of liars! Stop telling lies and do your job!” an older man shouts.

Like many others he brings his mobile to show the slaughter the Uzbeks managed to film while it happened. “And you in Moscow only show Kyrgyz victims,” he continues. “Your Channel One is lying to us!”

At this point, the Russian photographer I’m with snaps. “So why the hell are you shouting at me? Do I work for Channel One? I’m a photographer! Russian television always says bullshit. Now they’ve fucked you once, but you forget they fuck my whole country every day on TV.”

Then Belek calls.

“Did the Uzbeks kill you yet?” he laughs, but abruptly stops. “There is a problem,” he explains. “We are watching Russia’s Channel One here, and they’re only showing Uzbek victims! You’re a bunch of liars!”
Because war is complicated enough already I hang up the phone. He calls me back later that evening.

“Never mind the television – I want to come to Moscow too. I heard it’s cheap to buy a car there, and you can make a lot of money as a taxi driver. When I come, can I stay at your place?”

Illustration by Evgeni Vasiliev

Clowns of war

“You, where are you from?” A tired, bored and maybe half-drunk Kyrgyz soldier flags me down on Osh’s main drag, Ulitsa Lenina.

press

In the past days, the city has been transformed into a war zone. Burned-out cars, tipped-over buses and sawn-down trees are makeshift blockades.

“You’re not supposed to be here,” the soldier says.

“I’m a journalist from Moscow.” As long as I stick to short phrases I can hide my very un-Russian accent.

I guess in a way, I am somehow a Muscovite: I say ‘malaka’ for milk and even feel at home there while stuck in an endless traffic jam.

“He’s from Moscow!’ the soldier shouts to a shifty group of army men sitting around an old Mercedes on the edge of the Kyrgyz part of town.

Some of them are wearing uniforms, but others just shorts and T-shirts that bluntly say “FBI”, or armed vests that have “Shanghai Metropolitan Police” in yellow letters on the back. The clowns of war. They try to cook rice on a fire of rubbish and keep complaining that Uzbeks are better cooks.

“How much does it cost to buy an apartment in Moscow?” he asks while reloading his gun and slowly aiming it in my direction. “Are girls nice there?” he asks. “How much do they charge to sleep with you? You have a metro there, right? How much do you pay for gas? Why are you not sending any Russian troops? Could Putin not rule Kyrgyzstan? Are the streets clean?”

His friends call him Belek, I have to write down my phone number for him. In the end, they let me pass to the Uzbek area of town. Chances are that he and his mates drove through these streets a couple of nights ago in armed vehicles, fired at anything that moved and burned down the whole street except for the mosque.

The Uzbeks about 200 metres further down the road don’t have any guns – just sticks and kitchen-knives. A mob of men appears out of the rubble. Only men are left. Women and children have fled, trying frantically to cross the border into Uzbekistan.

“If you guys are really from Moscow, you’re a bunch of liars! Stop telling lies and do your job!” an older man shouts.

Like many others he brings his mobile to show the slaughter the Uzbeks managed to film while it happened. “And you in Moscow only show Kyrgyz victims,” he continues. “Your Channel One is lying to us!”

At this point, the Russian photographer I’m with snaps. “So why the hell are you shouting at me? Do I work for Channel One? I’m a photographer! Russian television always says bullshit. Now they’ve fucked you once, but you forget they fuck my whole country every day on TV.”

Then Belek calls.

“Did the Uzbeks kill you yet?” he laughs, but abruptly stops. “There is a problem,” he explains. “We are watching Russia’s Channel One here, and they’re only showing Uzbek victims! You’re a bunch of liars!”

Because war is complicated enough already I hang up the phone. He calls me back later that evening.

“Never mind the television – I want to come to Moscow too. I heard it’s cheap to buy a car there, and you can make a lot of money as a taxi driver. When I come, can I stay at your place?”

Gaskraan naar Wit-Rusland langzaam dicht

Na het verstrijken van een ultimatum over een Wit-Russsiche gasbetalin gaf de Russische president Dimitri Medvedev het staatsbedrijf Gazprom de opdracht de gaskraan richting het buurland langzaam dicht te draaien. Volgens Gazprom komen de leveranties aan de rest van Europa niet in het geding, maar Wit-Rusland dreigt de doorvoer stop te zetten.

President Medvedev liet duidelijk weten dat de Wit-Russische schuld gewoon moet worden voldaan. ‘Wij accepteren geen taartjes, boter of kaas als vergoeding’, liet hij weten nadat hij Gazprom topman Aleksej Miller de opdracht gaf de leveranties aan Wit-Rusland gedurende de dag met 15 procent af te laten nemen. Volgens Miller, die de onderhandelingen met de Wit-Russische delegatie in Moskou leidde, erkende de Wit-Russen de schuld maar wilde het buurland dat aflossen in de vorm van industriele apperatuur, kortingen en diensten. Volgens Gazprom heeft Wit-Rusland het afgelopen half jaar een lagere prijs overgemaakt dan afgesproken en moet het land nog zo’n 155 miljoen euro aflossen. Met het dichtdraaien van de gaskraan komen volgens Gazprom de leveranties naar andere Europese landen niet in het geding. In de zomer is er sowieso minder vraag voor gas en het bedrijf kan de leveranties aan de Poolse en Duitse markt omleiden via andere pijpleidingen.

Volgens de Wit-Russische president Alexandr Loekasjenko heeft zijn land geen schulden aan het Russische staatsbedrijf. Vice-premier Andrej Kobjakov klaagde afgelopen weekend in de marge van het Economisch Forum in Sint-Petersburg dat ‘het goed zou zijn wanneer de Russen zich realiseren dat ze de relatie met andere voormalige Sovjet-landen niet louter op Russische principes zouden moeten baseren’. Hoewel beide landen nauwe betrekkingen met elkaar hebben ontstaat er vaak ruzie over energieprijzen. In 2004 was er een impasse van een half jaar over de verkoop van het Wit-Russische gasbedrijf en in 2007 draaide Rusland de oliekraan richting het buurland een aantal dagen dicht. Ook politiek botert het al een tijd niet meer tussen de twee landen. Ruim een jaar geleden ontstond er een groot conflict over een import stop van Wit-Russische melkproducten en ook weigert het land de afvallige Georgische regio’s Abchazië en Zuid-Ossetië als onafhankelijke staten te erkennen. Sinds de onenigheid met Rusland probeert president Loekasjenko, die bekend staat als ‘de laatste dictator in Europa’, de banden met de Europese Unie juist aan te halen.

Het Wit-Russische staatsbedrijf BelTransGaz laat weten dat juist Gazprom een schuld heeft en is naar eigen zeggen verbaasd dat het management van Gazprom daarvan niet op de hoogte is. Volgens experts een duidelijke dreiging aan Russisch adres om de doorvoer naar Europa te onderbreken. In de winter van 2008 veroorzaakte een soortgelijk conflict tussen Rusland en Oekraine paniek op de Europese markt die enkele dagen zonder gas kwam te zitten. Rusland werkt sindsdien hard aan de diversificatie van energieleveranties naar het Westen, met pijplijnen door de Zware- en Baltische Zee wil het land de Europese markt rechtstreeks kunnen bedienen, zonder tussenkomst van transitlanden,. De Europese Unie dringt er ondertussen al jaren op aan dat Europa minder afhankelijk moet zijn van Russisch gas. De Russische analist Dimitri Orlov laat tegenover het het Russische gazeta.ru weten dat het nalaten van de betaling niet meer dan Wit-Russische blufpoker is. ‘Rusland staat sterk in z’n schoenen, en Loekasjenko weet dat dondersgoed’. De Russische minister van Buitenlandse Zaken Sergej Lavrov kwam maandag naar Minsk voor bilaterale onderhandelingen.

‘Ze had hier een week geleden moeten zijn’

Voor het eerst sinds de uitbraak van het massale geweld in de zuidelijke regio kwam interim-president Roza Otoenbajeva op bezoek in de stad Osj. Ze beloofde hulp en wederopbouw, de bevolking gelooft niet dat de regering bij machte is.

Otoenbajeva

,,Ik ben hier gekomen om met eigen ogen te zien wat er gebeurd is en van jullie te horen wat er moet gebeuren”, riep interim-president Roza Otoenbajeva op de trappen van het gemeentehuis van de stad Osj. Ze droeg een schermvest en werd omgeven door veiligheidsmensen. Volgens Otoenbajeva is er nog altijd sprake van goede wil tussen de Kirgizen en de Oezbeken en zal de regering er alles aan doen de stad te herbouwen. Een woedende menigte mensen die foto’s van overleden familieleden met zich droegen geloven niet dat de regering in Bisjkek nog bij machte is. ,,Geloof in ons. Onze troepen laten weten dat ze het zullen redden”, smeekte de presidentskandidate. De menigte werd alleen maar kwader en joelde dat ze beter weg kon wezen. ,,Ze snapt het niet”, liet een jonge Oezbeekse vrouw later weten. ,,Het is juist het leger dat hier alles kapotmaakt”. Eerder op de dat liet Otoenbajeva tegenover het Russische dagblad Kommersant weten dat het officiële dodenaantal van 193 slachtoffers ‘waarschijnlijk met 10 vermenigvuldigd kan worden’.

Een groepje zwargemaskerde elite-soldaten van het Kirgizische leger vinden de komst van hun tijdelijke president maar een aanfluiting. ,,Ze had zich hier vorige week moeten durven vertonen, toen wij ook uit het noorden hiernaar toe werden gezonden. Nu komt ze, straks gaat ze weer weg. Ze weet dondersgoed dat deze regio al lang niet meer onder haar controle is”, zegt Abdel, een 26-jarige soldaat uit het noorden van het land. Hij bevestigd het vermoeden dat de regering niet de volledige controle over het leger heeft. Ook komen er steeds meer aanwijzingen dat enkele legeronderdelen hebben meegedaan aan de pogroms in de Oezbeekse buitenwijken. Volgens schattingen van de Verenigde Naties zijn zo’n 400.000 mensen op de vlucht geslagen voor het geweld en zouden op de langere termijn ongeveer een miljoen mensen hulp nodig hebben.

The little man who wasn’t there

At one point, Oleg simply lost count. “I’ve been arrested so many times,” he says. “After 20 I stopped counting.”

187878457

And honestly, that’s not a bad score for a diminutive 26-year-old. Oleg joined Russia’s liberal opposition even before he turned 18 and, in his own way, has had a meteoric career.

Along with Garry Kasparov and Boris Nemtsov he’s one of the leaders of the Solidarity opposition movement, and for years he’s been guiding Oborona, the youth wing of the Yabloko party.

In fact, he’s one of the few left that still dares to take to the streets. In the past five years the opposition have become milder, moved abroad or in some cases simply joined the government. But Oleg is still fighting the good fight.

So it’s no wonder Moscow is a different city for somebody who’s seen the inside of many prisons and police stations. “It’s an aggressive city,” he explains. “I was in Washington recently. People took the time to explain to me where to go. When I took a long time buying a metro ticket from a machine, nobody complained. In Moscow people would start shouting. There a nice girl helped me out.”

You would think that someone at the heart of the Russian opposition would be at daggers drawn with Mayor Yury Luzhkov and angry at the pace at which his wife’s construction company replaces the city’s heritage with newly-built prime real estate.

But not Oleg. “Don’t get me wrong: I feel for the people trying to preserve the city and I care about historic buildings. But Moscow will never again be the way it was. And it has to be a modern city anyhow. I simply love this metropolitan way of life.”

Oleg, just like his parents, was born and raised in Moscow. He’s too young to remember much about the Soviet era. “But I do remember how quickly things could change. All the time there would be new cafes, shops and skyscrapers built everywhere. And when you hadn’t been in some district for a while, it would be hard to recognize it again.”

He explains the strange paradox of this capital. “It’s the heart of Russia and yet, somehow, you don’t really feel connected here to the rest of the country. In a way I feel more at home in Moscow than outside it.”

Oleg has hopes for a more democratic country where people don’t have to fear the state they live in – like the hopes that sprouted during Ukraine’s Orange Revolution, but in most cases fell apart with the political career of Viktor Yushchenko.

But Oleg, still a full-time activist, recently became a father, and now worries about his daughter’s future.

“What will they teach her in school?” he asks. “It’s not that I’m so afraid of the old Soviet traditions – more of the modern Russian ones that involve drugs and crime.”

Fortunately, his daughter is too young to go to school yet. Oleg takes her on sightseeing tours of Moscow. “She’s acquainted with the city,” he tells me with pride.

Yet family life hasn’t completely calmed him down. “My wife knew who she was marrying,” he says.
For an unconventional diversion (and despite what your embassy tells you), visit a protest rally in the city. Bring running shoes and stay a safe distance away. Then you can watch the amazing choreography among the hundreds or thousands of OMON officers, the handful of protesters and the press running around in circles.

And when you see the police turn a little guy upside down and fold him into a van, you can be almost certain it’s Oleg.

Met witte verf kalken de Oezbeken ‘SOS’ op hun moskeeen

In de zuid-Kirgizische stad Osj is het al een week onrustig. De wijken waar vooral Oezbeken wonen zijn inmiddels veranderd in enclaves, internationale hulp stroomt maar mondjesmaat binnen en er wordt nog altijd geschoten. De situatie is er erbarmelijk.

SOS

Svetlana Petrovna is de Russische uitbaatster van een klein restaurantje aan de Leninstraat in Osj. Het is nu een van de vele schaftplekken van het Kirgizische leger geworden, soldaten lopen in en uit en Svetlana en haar dochters zetten aan de lopende band pap, aardappels en thee op tafel. ,,Ik geloof het nog steeds niet”, zegt ze. ,,Op een gegeven moment kwamen hier zelfs 13-jarige kinderen de boel in elkaar meppen. We hebben hier altijd van dezelfde borden gegeten, Russen, Oezbeken en Kirgiezen. Nu is dit zo ongeveer het einde van de stad”. Verderop in de Leninstraat staat een paar tanks en een Kirgizische wachtpost. Daarachter liggen de Oezbeekse wijken, een paar uitgebrande auto’s en een omgezaagde boom dienen als wegblokkade. Alle winkels, restaurantjes, kiosken en het gros van de woonhuizen zijn kort en klein geslagen, kapotgeschoten en in brand gestoken.

In de meeste Oezbeekse wijken zijn alleen nog mannen te vinden, vrouwen en kinderen zijn in veel gevallen de grens met Oezbekistan over gegaan. Anders dan de Kirgizische soldaten beweren heeft niemand wapens, de mannen lopen slechts met scherpgeslepen keukenmessen over straat. ,,Ik heb ze zelf gezien, de Kirgiezen reden hier met pantservoertuigen door de straten”, zegt de 60-jarige Bagadir Pazilov. ,,Zij hebben deze ravage aangericht, niet die paar jeugdbendes. Rusland moet hier ingrijpen, net zoals ze in Zuid-Ossetië destijds hebben gedaan. En wat mij betreft maken ze van Kirgizië gewoon een Russische provincie, anders weet ik ook niet hoe het verder moet.” In een andere Oezbeekse buitenwijk konden de vluchtelingen niet de grens over en zitten honderden vrouwen en jonge kinderen samengepakt in een schoolgebouw. ‘We krijgen hier niets’, roepen de vrouwen die zich afvragen waar de internationale hulp blijft. ,,En we durven nergens heen. Als we de straat op gaan worden we neergeschoten”, zegt Elmira. Ze bijt door haar tranen heen en zegt dat ze niets liever wil dan dat de Russen de boel in Kirgizië overnemen. ,,Maar ze komen niet omdat de televisie laat zien dat hier alles goed is, maar de televisie laat alleen maar Kirgizien zien, hier komt de Russische media niet kijken”. Overal op straat komen jongeren met mobiele telefoons te voorschijn die filmpjes hebben gemaakt van de beschietingen, de brandende huizen en de opgestapelde lijken in de buurt. Mannen die beschoten zijn laten hun wonden zien, naar het ziekenhuis durven ze niet.

Meisje

Hoewel het geweld iedere dag afneemt is het nog altijd onveilig in de Oezbeekse buitenwijken. Een 19-jarig meisje dat met haar vijf maanden oude kind op zoek was naar haar ouderlijk huis werd onderweg verkracht en in elkaar geslagen door vier mannen in zwarte kleding. De bezoekers van de Nabizjan Hadzji-moskee vangen haar op, waar haar baby is gebleven weet niemand. Op de wegen en zelfs op de minaretten van de moskee staat in grote witte letters ‘SOS’ gekalkt. De iman slacht geiten om de stroom vluchtelingen te kunnen voeden. Een van de oudere mannen leest onophoudend uit de koraan. Hij gelooft niet dat er snel een einde komt aan het geweld. ,,Nu is er een kleine pauze, men doet het wat rustiger aan. Daarna barst het geweld weer los”, zegt hij. ,,Een politiek of een etnisch-conflict, noem het wat je wilt, maar dit is gewoon een poging tot genocide”.

Kirgizie! Kirgizie! Alle Oezbeken oprotten!

De ‘zuidelijke hoofdstad’ Osj is al bijna een week het toneel van zwaar geweld tussen Kirgiezen en Oezbeken. Terwijl het leger orde op zaken stelt druppelt de noodhulp langzaam maar zeker binnen. Omdat bijna iedereen gevlucht is heerst er relatieve rust in de stad, de achtergebleven bewoners proberen langzaam de draad weer op te pakken.

Huilende vrouw

Tsjinina, een Kirgizische vrouw van begin 40, staat met een paar plastic tassen op het vliegveld en wacht op haar man die eigenlijk gisteren al uit Bisjkek had moeten komen. Ze huilt. ,,Ik kan je precies vertellen hoe het allemaal begonnen is, mijn dochter heeft het allemaal gezien”, zegt ze. ,,Die vuile Oezbeken kwamen midden op de dag dronken uit het casino en zijn toen de universiteit binnengelopen om de meisjes lastig te vallen. Mijn dochter kon ontsnappen, maar andere meisjes zijn daar gewoon verkracht. En toen is er wraak genomen en zo gaat het maar door.” De afgelopen dagen is het iets rustiger geworden in de zuidelijke stad Osj, maar nog altijd durft Tsjinina’s dochter de straat niet op. ,,En ik heb al twee dagen niets van mijn zoon gehoord, ik hoop maar dat hij bij de sterke mannen van het leger zit, hij zat op de politieacademie”. Delen van sommige wijken in Osj smeulen nog na, hier en daar klinken pistoolschoten. Het is rustig op straat, de winkels zijn dicht. Brood, bier en sigaretten worden aan woekerprijzen verkocht.

Honderdduizenden Oezbeken uit de regio zijn op de vlucht geslagen en proberen de grens tussen met Oezbekistan over te komen. Oezbekistan hield die grens een paar dagen open maar deed die dinsdag weer op slot. Een hoge functionaris bij de Verenigde Naties heeft laten weten dat het geweld volgens hem ‘in scène’ is gezet om de politieke situatie in het land te doen escaleren. Volgens de tijdelijke regering in Bisjkek zit de familie van de gevluchte president Koermanbek Bakijev daar achter. In een korte tijd heeft een wederzijdse etnische haat de kop opgestoken, de winkels, markten, huizen en schoolgebouwen in de Oezbeekse wijken zijn kapotgeslagen of uitgebrand. De graffiti spreekt voor zich. ‘Kirgizië, Kirgizië! Oezbeken oprotten!’ staat er op veel plaatsen. ‘Als jullie ooit terugkomen schieten we jullie als honden af!’ staat er in slecht Russisch op een spandoek bij een kapotgeslagen winkel. De achtergebleven Oezbeken zijn bang de straat op te gaan, volgens veel mensen zijn er allerlei scherpschutters actief die ‘het karwij afmaken’. In de buitenwijken en in de andere zuidelijke regio’s van het land is het geweld nog altijd niet ten einde gekomen. De Kirgizische regering heeft dinsdag een dag van nationale rouw uitgeroepen, bij het stadhuis op het Leninplein hangt de rode Kirgizische vlag halfstok. Onder de schaduw van het enorme Leninbeeld heeft het leger een kwartier ingericht. Het leger voert familieleden, journalisten en hulpgoederen onder begeleiding van tanks van en naar het vliegveld.

Danier Abaidoeljaev van de Rode Halve Maan doet alles wat hij kan om 480 kisten met Turkse medicijnen op de juiste plaatsen uit te delen. Volgens hem is de situatie iets beter maar nog altijd verre van veilig. ,,Wij zijn neutraal in dit soort conflicten, maar we blijven Kirgiezen. Wanneer we met onze spullen in de Oezbeekse wijken komen worden we ook nu nog aangevallen”. De regering in Bisjkek heeft aangekondigd een ontwapeningsprogramma te beginnen. Wij zijn wapens vrijwillig in komt leveren zal strafrechtelijke vervolging ontlopen. In Osj is het volstrekt onduidelijk wie wel of niet een wapen mag dragen, soldaten lopen in burgerkleding en zelfs brandweermannen dragen autmotische pistolen. Ook de twee vrienden Gel en Talzjir leunen op het machinegeweren, ze houden de wacht bij een bankkantoor dat al vijf dagen gesloten is. ,,Gel is een Oezbeek”, lacht Talzjir. ,,En zie je, we zijn toch vrienden. We schieten niet op elkaar, we helpen elkaar juist”. Gel heeft een vrouw en drie dochters die veilig bij zijn schoonmoeder elders in de stad zijn ondergebracht. ,,Ze hebben mijn huis helemaal kort en klein geslagen, maar gelukkig niet in brand gestoken”, legt hij uit. ,,Natuurlijk hebben ze de televisie, het geld en de sieraden meegenomen, maar zelfs de theelepels zijn gejat”. Talzjir moet er om lachen. ,,Als we aan het eind van de maand salaris ontvangen krijg jij theelepels van me”, grapt hij. ,,En tot die tijd mag je de mijne hebben, anders komt het nooit meer goed in deze stad”.

‘Onze regering stelt niets meer voor’

In de centraal-Aziatische republiek Kirgizië verslechtert de situatie met het uur. De bevolking is het geloof in de tijdelijke regering kwijt en hulporganisaties doen hun uiterste best om de regio bij te staan. Terwijl zelfs officiële bronnen melden al meer dan 700 doden en organisaties spreken over 100.000 vluchtelingen. De Kirgiezen wachten met smart op internationale hulp.

Burgelijke ordeploeg in Bisjkek
 
Met felwitte T-shirts en blauwe armbandjes vallen Golad Gomanov en zijn mannen duidelijk op in de straten van de Kirgizische hoofdstad Bisjkek. ,,We moeten iedereen beschermen”, zegt hij. ,,De vrede herstellen. Als er jongeren zijn die hier net als in het zuiden de boel kort en klein willen slaan zijn ze bij ons aan het verkeerde adres.”

Overal in de stad hangen posters die burgers oproepen over twee weken te gaan stemmen bij het referendum over de nieuwe grondwet. Toen president Koermanbek Bakijev na de gewelddadige revolutie in april het land moest verlaten beloofde de tijdelijke regering onder leiding van Roza Otoenbajeva een nieuwe grondwet. Dat referendum staat op losse schroeven, in Kirgizië gelooft bijna niemand meer in de regering. ,,Ze stellen niets meer voor”, zegt de jonge ondernemer Zjogoel. ,,Het gaat misschien dan wel tussen de Kirgiezen en de Oezbeken, maar eigenlijk is het gewoon een politiek probleem”, legt hij uit. ,,Nu vragen ze Rusland om hulp, maar ze hadden dit zelf moeten oplossen. Ze hadden weken geleden al maatregelen moeten nemen om dit soort conflicten te voorkomen.” Op de Kirgizische staatstelevise meldde de het hoofd van de veiligheidsdiensten Kenesjbek Doeisjebaejev trots dat Maxim Bakijev, de zoon van de ex-president, op bevel van Interpol in Engeland is opgepakt. Hij zou met een prive-jet naar Farnborough in Hampshire gevlogen zijn om in het Verenigd Koninkrijk asiel aan te vragen. Volgens veel mensen is hij het brein achter de onlusten in Osj.

De Nederlander Pepijn Trapman werkt in Bisjkek voor de interkerkelijke organisatie ICCO. ,,Wij kunnen niet wachten op de Kirgizische overheid of de Verenigde Naties”, legt hij uit. Met hulp van lokale partnerorganisaties probeert hij hulp naar het zuiden te sturen. ,,We willen niemand in de weg lopen. Maar we hebben wel een noodbudget voor voedselhulp, medicijnen, tenten en schoon water, dat hebben ze nu eerst nodig.” Ook Trapman is kritisch over de nieuwe regering. ,,Eerst hadden ze een gemeenschappelijke vijand, Bakijev. Toen die vertrok ontstond er een machtsvacuüm. Niet alleen in het zuiden, maar ook binnen de regering.” Trapman bevestigt de berichten dat de situatie ieder uur slechter wordt. ,,Er worden nu groepen mensen, zowel Oezbeken als Kirgiezen, in gijzeling genomen. Er zijn zelfs kinderen met wapens”, legt hij uit. Verschillende wapendepots en politieposten tijdens de revolutie in april zijn geplunderd. ,,Zelfs in Bisjkek kreeg het 16-jarig neefje van mijn vrouw voor 100 dollar een pistool aangeboden”, zegt Trapman.

Precies twintig jaar geleden, vlak voor de val van de Sovjet-Unie, waren er ook rellen tussen Kirgiezen en Oezbeken in de stad Osj en de omliggende regio. Toen ging het conflict vooral om huisvesting en landbouwgrond. De Oezbeken wilden een vorm van autonomie waar de Kirgiezen fel op tegen waren. Ook toen kwam het tot rellen en zijn er aan beide kanten veel misdaden gepleegd. Na twee dagen greep het Sovjet-leger in, werd de grens met Oezbekistan afgesloten en was de orde hersteld. Ondertussen brengen burgers en organisaties in Bisjkek nog altijd water, voedsel en medicijnen bij elkaar. ,,Op de overheid hoef je niet te wachten, ik heb de deuren alvast maar opengezet”, legt huisvrouw Oesja uit. ,,Ik weet niet of er Oezbeken naar het noorden komen, maar hier zijn ze welkom.” Haar zoon rijdt in een oude Lada heen en weer naar het vliegveld met de voedselhulp. ,,Toen mijn zoon nog niet was geboren woonden wij ook in het zuiden. Na het geweld van toen zijn we hier naartoe gekomen. Ik weet precies hoe het daar is. Roza Otoenbajeva is een lieve vrouw, maar ze kan het nooit oplossen. We hebben een sterke hand nodig, het liefst de Russen.”