Kirgizie! Kirgizie! Alle Oezbeken oprotten!
De ‘zuidelijke hoofdstad’ Osj is al bijna een week het toneel van zwaar geweld tussen Kirgiezen en Oezbeken. Terwijl het leger orde op zaken stelt druppelt de noodhulp langzaam maar zeker binnen. Omdat bijna iedereen gevlucht is heerst er relatieve rust in de stad, de achtergebleven bewoners proberen langzaam de draad weer op te pakken.
Tsjinina, een Kirgizische vrouw van begin 40, staat met een paar plastic tassen op het vliegveld en wacht op haar man die eigenlijk gisteren al uit Bisjkek had moeten komen. Ze huilt. ,,Ik kan je precies vertellen hoe het allemaal begonnen is, mijn dochter heeft het allemaal gezien”, zegt ze. ,,Die vuile Oezbeken kwamen midden op de dag dronken uit het casino en zijn toen de universiteit binnengelopen om de meisjes lastig te vallen. Mijn dochter kon ontsnappen, maar andere meisjes zijn daar gewoon verkracht. En toen is er wraak genomen en zo gaat het maar door.” De afgelopen dagen is het iets rustiger geworden in de zuidelijke stad Osj, maar nog altijd durft Tsjinina’s dochter de straat niet op. ,,En ik heb al twee dagen niets van mijn zoon gehoord, ik hoop maar dat hij bij de sterke mannen van het leger zit, hij zat op de politieacademie”. Delen van sommige wijken in Osj smeulen nog na, hier en daar klinken pistoolschoten. Het is rustig op straat, de winkels zijn dicht. Brood, bier en sigaretten worden aan woekerprijzen verkocht.
Honderdduizenden Oezbeken uit de regio zijn op de vlucht geslagen en proberen de grens tussen met Oezbekistan over te komen. Oezbekistan hield die grens een paar dagen open maar deed die dinsdag weer op slot. Een hoge functionaris bij de Verenigde Naties heeft laten weten dat het geweld volgens hem ‘in scène’ is gezet om de politieke situatie in het land te doen escaleren. Volgens de tijdelijke regering in Bisjkek zit de familie van de gevluchte president Koermanbek Bakijev daar achter. In een korte tijd heeft een wederzijdse etnische haat de kop opgestoken, de winkels, markten, huizen en schoolgebouwen in de Oezbeekse wijken zijn kapotgeslagen of uitgebrand. De graffiti spreekt voor zich. ‘Kirgizië, Kirgizië! Oezbeken oprotten!’ staat er op veel plaatsen. ‘Als jullie ooit terugkomen schieten we jullie als honden af!’ staat er in slecht Russisch op een spandoek bij een kapotgeslagen winkel. De achtergebleven Oezbeken zijn bang de straat op te gaan, volgens veel mensen zijn er allerlei scherpschutters actief die ‘het karwij afmaken’. In de buitenwijken en in de andere zuidelijke regio’s van het land is het geweld nog altijd niet ten einde gekomen. De Kirgizische regering heeft dinsdag een dag van nationale rouw uitgeroepen, bij het stadhuis op het Leninplein hangt de rode Kirgizische vlag halfstok. Onder de schaduw van het enorme Leninbeeld heeft het leger een kwartier ingericht. Het leger voert familieleden, journalisten en hulpgoederen onder begeleiding van tanks van en naar het vliegveld.
Danier Abaidoeljaev van de Rode Halve Maan doet alles wat hij kan om 480 kisten met Turkse medicijnen op de juiste plaatsen uit te delen. Volgens hem is de situatie iets beter maar nog altijd verre van veilig. ,,Wij zijn neutraal in dit soort conflicten, maar we blijven Kirgiezen. Wanneer we met onze spullen in de Oezbeekse wijken komen worden we ook nu nog aangevallen”. De regering in Bisjkek heeft aangekondigd een ontwapeningsprogramma te beginnen. Wij zijn wapens vrijwillig in komt leveren zal strafrechtelijke vervolging ontlopen. In Osj is het volstrekt onduidelijk wie wel of niet een wapen mag dragen, soldaten lopen in burgerkleding en zelfs brandweermannen dragen autmotische pistolen. Ook de twee vrienden Gel en Talzjir leunen op het machinegeweren, ze houden de wacht bij een bankkantoor dat al vijf dagen gesloten is. ,,Gel is een Oezbeek”, lacht Talzjir. ,,En zie je, we zijn toch vrienden. We schieten niet op elkaar, we helpen elkaar juist”. Gel heeft een vrouw en drie dochters die veilig bij zijn schoonmoeder elders in de stad zijn ondergebracht. ,,Ze hebben mijn huis helemaal kort en klein geslagen, maar gelukkig niet in brand gestoken”, legt hij uit. ,,Natuurlijk hebben ze de televisie, het geld en de sieraden meegenomen, maar zelfs de theelepels zijn gejat”. Talzjir moet er om lachen. ,,Als we aan het eind van de maand salaris ontvangen krijg jij theelepels van me”, grapt hij. ,,En tot die tijd mag je de mijne hebben, anders komt het nooit meer goed in deze stad”.
