Moscow’s circle of life

Ask anybody what’s the best thing about Moscow and they’ll tell you it’s the speed. The blistering pace of life includes everything from the social whirl and nightclub beats to the money you spend.

188082213

Is there a way to take a break and enjoy life in the slow lane for just a little while? Sure: Just hop on a trolleybus with Vera.

There’s no better way to see Moscow then by making a trip on the circle line. Not the metro, but by overground trolleybus. They’re marked with a big ‘?’ and tootle amiably around the Garden Ring.

So find any bus stop there and just wait for the old trolleybus to roll along.

For a mere 28 roubles, you’ll get a fantastic tour of town. Alongside amazing Stalin-era architecture, you’ll pass the storied Gorky Park, soon to be replaced by some kind of Russian Disneyland. You’ll also go underneath the statue of Mayakovsky, fly over another intersection and pass clunky 1970s architecture, such as the RIA Novosti building where this paper is produced.

Vera loves the ride too. “It’s the most sought-after line amongst trolleybus drivers,” she explains. “Even though it gets harder every day with the traffic, it’s a beautiful circle time and time again.” Being a proper trolleybus driver, Vera wears a bright orange jacket and has a set of tools at the ready to repair the bus when it breaks down.

You’ll soon notice that it’s a whole different world out there on the circle line. Passengers greet each other when they get on and people mostly spend their time reading – on a wide range of topics. On one single ride last week, passengers variously recommended which poetry of Lermontov’s I should read; gave me an excellent recipe for fish cutlets; warned me against drinking pomegranate juice; and even gave me the number of a Chinese acupuncture therapist.

Vera knows the regulars on her bus – mostly elderly people who have a tough time walking. She greets them like old friends. When after a full circle on the bus, I got out and met her again a couple of hours later, she remembered me.

As if within a city of millions, you’re in a small village.

“I remember faces,” Vera told me. “Especially if they buy a ticket.”

She has to pay attention, though, as driving a trolleybus is pretty hard work.

“It’s quite a workout to push the pedals, sell tickets and keep an eye on the road in the meantime,” Vera says. “And then you have to fix the bus all the time.”

It’s a truth universally to be acknowledged that Moscow trolleybuses always break down halfway along their route, and have to be fixed on the spot. As the buses are hooked up to cables, they can’t pass one another that easily. With huge gloves Vera hooked the bus back on, apologised – and told me she has the best job in the world.

“Sure, the traffic is horrible and sometimes there are drunks shouting at you, but in general it’s a very friendly place,” she says. “It’s like driving your own car, but with a lot of friends aboard.”

Half-way during the ride there’s an announcement: The bus company is looking for new drivers to join the world’s biggest trolleybus network. They pay, at best, 35,000 roubles. So grab your chance now!

Burgemeester met pet per oekaze ontslagen

Na weken van politiek getouwtrek heeft president Dimitri Medvedev de Moskouse burgemeester Joeri Loezjkov (74) met een simpele oekaze ontslagen. Loco-burgemeester Vladimir Resin neemt tijdelijk waar en achter de schermen lopen de verschillende kandidaten warm.

‘Alles komt uit China tegenwoordig, zelfs het ontslag van Loezjkov’, grapte het radiostation Echo Moskvy maandagmorgen. Terwijl de burgemeester onderweg was naar het stadhuis aan de Tverskajastraat publiceerde het Kremlin de oekaze van Medvedev, op staatsbezoek in China, op de officiële website. Volgens een kleine voetnoot in de Russische wet krijgt Loezjkov per direct de wacht aangezegd omdat hij het vertrouwen van de president verloren heeft. Daarmee komt er na 18 jaar een einde aan het tijdperk-Loezjkov, die Moskou van een Sovjet-stad naar een cosmopolitiete metropool omtoverde. Hij wordt al jaren beschuldigd van inmense corruptie. Met een gewone zwart pet en hobby’s als imkeren probeerde hij desondanks zijn volkse imago hoog te houden. Vladimir Resin, de loco burgemeester die bouwzaken in de stad overziet, krijgt tijdelijk de sleutels van Moskou in handen. De eveneens 74-jarige Resin is al jaren de rechterhand van Loezjkov, hij heeft volgens zijn officiële biografie maar een hobby: werk.

Achter de schermen lopen allerlei figuren zich warm om de post over te nemen. Omdat zowel Moskou als Sint-Petersburg binnen Russische wetgeving strategische steden zijn hebben de burgemeesters de status van gouveneur. Die worden sinds 2004 niet meer gekozen, maar door de president aangewezen. De energieke Sergej Sjojgoe, de huidige minister van Urgente Zaken, is vaak getipt als potentieel opvolger omdat hij het vertrouwen van zowel Poetin als Medvedev geniet. Ook Sergej Ivanov, de vice-premier die in 2008 met Dimitri Medvedev in de race was om president te worden, gooit hoge ogen. De flamboyante leider van de Liberaal Democratische oppositiepartij roept al jaren dat Loezjkov zijn biezen moet pakken en liet vandaag tegenover persbureau Interfax nog eens weten dat hij klaar is om in te springen. ‘De prijzen zullen dalen, er zal minder criminaliteit en corruptie zijn en de stad zal zich vrolijk en vrij voelen’, belooft hij. Ook de liberale zakenman Alexander Lebedev, eigenaar van een flink deel van luchtvaartbedrijf Aeroflot en een aantal Britse kranten, weet zeker dat hij een betere burgemeester zal zijn. Tijdens de laatste directe burgemeestersverkiezingen in 2003 wist hij slechts 13 procent van de stemmen te behalen.

De stille derde in de machtsstrijd tussen het Kremlin en het stadhuis aan de Tverskajastraat is premier Vladimir Poetin. Volgens de Russische persbureau’s is Poetin ‘op de hoogte’ van het ontslag. De twee hebben volgens experts een goede verstandhouding met elkaar. Loezjkov zorgde er tijdens de verkiezingen van Poetin in 2000 voor ervoor dat een flink deel van de stemmen van de hoofdstad naar zijn protégé gingen. Loezjkov liet zijn politieke beweging ‘Vaderland’ in 2001 fuseren met Verenigd Rusland, de inmiddels almachtige partij waar ook Vladimir Poetin lid van is. De Russische premier hield zich de afgelopen weken op de vlakte, volgens veel analisten probeerde Loezjkov een wig te drijven tussen het tandem van de premier en de president. Nu Loezjkov is verdwenen zetten Kremlin-watchers in op de komende presidentsverkiezingen in 2012. Als de nieuwe burgemeester een vertrouweling van premier Poetin is zijn de kansen groot dat hij opnieuw als president terug zal keren.

Droogte en Russische mentaliteit nekken oogst

De aanhoudende droogte in Rusland eist zijn tol op de akkers en in de winkelschappen door het hele land. De prijzen voor allerlei levensmiddelen stijgen en voor het eerst in lange tijd moet Rusland tarwe en boekwijt in het buitenland aankopen. Maar de hittegolf is niet de enige reden voor de rampzalige oogst. Op grote stukken landbouwgrond groeit slechts onkruid.

,,Ik ben nooit in Frankrijk geweest”, verzucht Ali Komandirov terwijl zijn oude auto met moeite een heuvel opklimt . ,,Maar ze zeggen wel eens dat het heel erg op onze regio lijkt”. Het zou zo maar kunnen. Met een beetje voorstellingsvermogen zijn het glooiende landschap, de velden vol gewassen en de kleine dorpjes aan de horizon niet in de onrustige Kaukasus, maar in Zuid- Frankrijk. Maar met de droogte van de afgelopen maanden staan de velden er slecht bij. Een flink deel van de oogst is verloren gegaan en ook hier stijgen de prijzen voor levensmiddelen. Landbouw is een van de belangrijkste bronnen van inkomsten in Karatsjaj-Tsjerkessië, een autonome deelrepubliek in het zuiden van Rusland, vlak boven de grens met Georgië. Komandirov laat de boerderij zien waar hij vroeger werkte. ,,Ik was vrachtwagenchauffeur, we reden de suikerbieten naar de centrale verderop en waren het hele jaar in de weer rondom de boerderij. Een paar jaar geleden hield het op. De eigenaar deed niets, zaaide nergens. Op een gegeven moment was er gewoon niets meer te doen”. Bijna alle boerderijen in de buurt zijn verdwenen. Op veel akkers groeit alleen maar onkruid. Op andere maïs, maar een flink deel daarvan is met de droogte verloren gegaan.

Volgens het Russische Ministerie van Landbouw is door de bosbranden en vooral door de hittegolf van afgelopen zomer zo’n 30 procent van de totale oogst verloren gegaan. Naast de Verenigde Staten en Canada is Rusland de grootste tarwe-exporteur ter wereld. Voor het eerst in jaren moet Rusland nu tarwe importeren en is het onzeker of de hoeveelheid graan op de markt voldoende is. Om de prijzen onder controle te houden is de export van Russisch graan sinds vorige maand aan banden gelegd. Premier Vladimir Poetin kondigde een paar weken geleden nog aan dat het verbod ‘tot het einde van de volgende oogst’ van kracht zal blijven. De effecten op de wereldmarkt zijn grillig. In Mozambique vielen eerder deze maand doden bij rellen over de hoge broodprijs en ook in Egypte gingen mensen op de been tegen de prijsstijgingen. In Rusland zelf valt het mee. Hoewel in sommige delen van het land het boekwijt uit de winkels is verdwenen doet de overheid er alles aan om de prijzen onder controle te houden. De afgelopen week waren zowel premier Poetin als president Dimitri Medvedev steeds weer in plattelandsregio’s te vinden. Ze kwamen de kwaliteit van het graan controleren en stopten onderweg stevast in winkels om te laten zien dat het brood niet duurder is geworden. Premier Poetin waarschuwde bedrijven die probeerden te profiteren van de droogte. In Moskou ging afgelopen week de fiscus er met de boekhouding van enkele bakkerijen vandoor.

Op een paar kilometer buiten de stad staan twee loonwerkers naast hun landbouwmachines te roken. Ze mogen ondanks de slechte oogst niet klagen. ,,De prijs ligt hoger omdat er meer vraag is”, legt Igor Gesajev uit. Hij werkt voor een firma die volgens hem het grootste deel van de landbouw in de buurt in handen heeft. ,,De rest is verdwenen”, legt hij uit. Zijn collega Isa klinkt. ,,In de meeste dorpen houden de mensen hun eigen veestapel en bewerken ze zelf hun land”. Net als veel Russen kijken Igor en Isa weemoedig terug naar de Sovjettijd. ,,Natuurlijk was het niet geweldig, maar de chemische fabriek hier leverde verf aan maarliefst 42 verschillende landen. Onze wijnfabriek was wereldberoemd!” Het chemische complex is nu ingestort en van de wijnstokken en boomgaarden is weinig meer over. ,,We zijn te lui, het is de Russische mentaliteit”, lacht Igor. ,,Nu groeit er vooral onkruid. Als iemand al dat terrein nu zou inzaaien zouden we volgend jaar heel Rusland van brood kunnen voorzien”.

Up the canal without a filter

It’s without question one of the most unusual souvenirs to bring back from Moscow: a pack of Belomorkanal smokes. The hollow filters and Soviet design are stunning – a blast from the past. And best of all, a pack won’t set you back more then 10 roubles.

188062709

And don’t worry, Muscovites don’t smoke them either.

Somewhere in a little darkened student dormitory in Moscow I tried my first (and last) Belomorkanal cigarette. We wound a plastic bag around a smoke detector, bought the cheapest beer in the produkty store and lit up the thick cigarettes, just to taste these strange Soviet artefacts.

Some of us became instantly sick, while others vomited from the balcony. The faces around the table slowly turned green, and nobody managed to finish a single smoke. I remember feeling light-headed and wondering why anyone in the world would buy such heavy cigarettes.

The answer, the students told me later, is simple: to smoke marijuana.

Smoking dope in Russia is of course illegal and comes with hefty penalties, so this is not a recommendation. But the trick, they say, is to take out the tobacco from a Belomorkanal, toss it away and fill the empty tube with an eclectic mixture of better tobacco and marijuana. I’ve seen people doing it while driving a car and talking on the phone.

If you think it’s hard to find marijuana in Russia, try telling everybody that you’re from the Netherlands. With a Dutch passport, you get offered marijuana every other day. Police officers, businessmen, taxi drivers, young guys on the street or even customs officers – everybody seems to think that in Amsterdam we do virtually nothing else but smoke pot. And consequently, most Russians I’ve met want me to try their locally-grown greens.

I should say that I always decline the offer, but last week Igor, an acquaintance of mine, invited me to have a look at his semi-professional greenhouse.

Like most Muscovites, Igor does things at lightning speed. In the course of one year he got married, divorced, sent his little son to live with his mother – and did his own special form of yevro-remont in the rooms they vacated.

“I had no clue what to do with the apartment, so I took up gardening,” he says, laughing. On the sixth floor of an apartment block on the outskirts of town he has a sprinkler system, automated light regulation, a continuous breeze of fresh air and a complex filtration device that keeps the intense smell hidden from his neighbours.

A little forest of about 30 bright green plants was steadily growing. “The first challenge is waiting until it dries up,” Igor says. “The next one is not to smoke it all.”

Igor says he’s not in it for the money. He claims that he gives most of his supply to friends and friends of friends, and only takes some money to pay for the upkeep of the greenhouse.

“It’s hard to sell,” he says. “Since it’s a criminal business, the next thing you know there’s a bunch of police officers confiscating your supply and smoking it themselves.”
He also says he’s convinced that law enforcement officers are among some of the biggest drug dealers in the country. “They’re a bit more professional than me,” he says.

In his kitchen, naturally, there was a big stack of Belomorkanal. His friends fill them with marijuana and puff away, he says. “You know, its use is quite cunning,” Igor says, adding that Belomorkanal helped him to quit tobacco smoking.

“Just throw away your Marlboros and Parliament and promise yourself only to carry a pack of Belomorkanal,” he says.

“Within a day, you’ll lose the urge to light a ‘normal’ cigarette. It should be used in medicine!”

‘Hij gaf 1000 roebel en zei: ‘laat de rest maar zitten!’

In supermarkten, kioskjes, bij kleine standjes in de metro of uit ingemetselde automaten, overal zijn de felgekleurde Russische roddelbladen te koop. De keuze is enorm, van vele tientallen televisiegidsen tot speciale gelegenheidsglossy’s. In de meeste kiosken verdwijnen de serieuze weekbladen en de paar onafhankelijke kranten onder de enorme stapel lief en leed.

Net als de meeste roddelbladen brengt de Russische pers het nieuws vanaf de rode lopers in Hollywood of Cannes. De vakantie van Julia Roberts, de ongelukkige liefdes van Drew Barrymore, hoe Michael Dougles vecht tegen kanker en wat Sylvester Stallone schrijft op Twitter. Veel reportages en interviews zijn opgekocht uit buitenlandse bladen. Het dikke ‘Hello!’ opent met een fotoreportage van het huwelijk van Julio Iglesias en heeft, net als concurrent ’7dnej’ (Zeven Dagen) een groot interview met regisseur Quentin Tarantino. Toch heeft het een verplicht karakter, de bladen pakken liever uit met Russische sterren.

Met zijn blonde haar en blauwe ogen is drievoudig wereldkampioen kunstschaatsen Evgeni Ploesjenko al jaren publiekslieveling. Toen hij dit jaar tijdens de Olympische Spelen in Vancouver het goud verloor aan de Amerikaan Evan Lysacek was de verontwaardiging enorm. De boulevardpers schreef dat de Olympische Spelen een groot corrupt nest was en dat er gewoon sprake was van een ‘anti-Russisch’ sentiment. Bij 7dnej staat hij pontificaal op de cover. De 27-jarige sportman heeft ‘genoeg van alle schandalen’. Vorige maand legde de Internationale Schaatsunie hem een schorsing voor onbepaalde tijd op. Vanwege een blessure kon hij niet deelnemen aan de wereldkampioenschappen, maar figureerde hij wel in een aantal schaatsshows. Hij zegt dolgelukkig te zijn met zijn tweede vrouw Janna. ‘Ze is mijn vrouw, mijn beste vriend en mijn geliefde. Op haar kan ik bouwen en ik hoop dat het de rest van mijn leven zo mag blijven’. Het blad brengt hun huwelijksfoto’s en laat het echtpaar poseren in een duur hotel. Hij lijkt nog het meest in zijn element in een sportwagen met vleugeldeuren. Ploesjenko veroverde de harten van vele miljoenen Russische vrouwen. Hij rookt niet, drinkt niet en danst hartstochtelijk. De roddelbladen noemen hem de ideale schoonzoon.

Zijn vrouwelijke tegenpool is de televisiester Ksenia Sobtsjak, die de afgelopen jaren niet zonder reden naam maakte als de Russische Paris Hilton. Ze duikt op in seksvideo’s, crasht dure auto’s en verlaat feestjes zelden zonder iemand een drankje in het gezicht te gooien. Het liefdesleven van ‘de bekendste blondine van het land’ wordt breed uitgemeten. Ksenia Sobtsjak is de dochter van Anatoli Sobtsjak, de oud-burgemeester van Sint-Petersburg en politiek leermeester van premier Vladimir Poetin. Volgens veel analisten is Poetin schatplichtig aan de familie Sobtsjak en hebben de televisiester en de premier goed contact met elkaar. Dat de vedette korte lijntjes naar het Kremlin heeft bleek eind 2007, toen een aantal passagiers in een Aeroflot-vlucht naar New York het idee hadden dat de piloot dronken was. Een telefoontje van Ksenia uit de businessclas en de hele crew moest vervangen worden.

De Russische media staat onder strenge controle van het Kremlin. Ook in de boulevardbladen komen de machthebbers veelvuldig in beeld. In de reportage ‘Wij hebben Poetin gezien!’ trekt StarHit op met premier Poetin die eind augustus in een gele Lada zo’n 2000 kilometer snelweg in het oosten van Rusland inaugureerde. Op de foto staat ondermeer het bankje van Albina en Viktor Nikolaev waar Poetin op zat om een praatje te maken en figureren de flesjes water die serveerster Tatjana Kopitova aan de premier verkocht. Opmerkelijk is dat het blad openlijk schrijft over de reserve-auto’s die onderweg mee waren. Het Lada-concern trok alles uit de kast om te verbergen dat de eerste Lada het al na een paar honderd kilometer begaf. Een medewerker van een tankstation is nog altijd verguld toen de premier onderweg kwam tanken. ‘Hij gaf een biljet van 1000 roebel (25 euro) en zei: ‘Laat de rest maar zitten!’

In de rubriek ‘Het echte leven’ gaat StarHit in het laatste nummer een ronde langs de slachtoffers van een vliegramp van twee jaar geleden in de buurt van Perm. Alle 88 passagiers kwamen om het leven, de roddelkrant kijkt hoe het met de nabestaanden gaat. Svetlana Misjiko denkt nog vaak aan haar man Pjotr, maar hun 5-jarige dochter Alesja is haar vader al bijna vergeten. ‘Ze vraagt nooit meer om hem, dat zal wel komen als ze wat ouder is’. Op een volgende pagina het unieke verhaal van een stewardess aan boord van de Toepolev die vorige week een noodlanding maakte in een Siberisch bos. De passagiers gingen na de noodlanding op zoek naar paddestoelen en het boordpersoneel maakte zich vooral druk over het feit dat de Toepolev waarschijnlijk afgeschreven zou worden. ‘We vinden het zo jammer voor het vliegtuig’, legt Elena Razoemova uit. Of het angstig was? ‘Met een fantastisch team als het onze is er niets eng meer’.

Een terugkerend thema in alle roddelbladen zijn de woningen van de sterren. Hello! kijkt binnen bij de openlijk homoseksuele choreograaf en popzanger Boris Moisejev. Net als veel Russische sterren heeft hij een huis in Joermala, de badplaats aan de Letse kust. Het huis is spierwit en bijzonder minimalistisch ingericht. Vooral de huisbezoeken aan de wat oudere sterren uit de Sovjet-tijd leveren prachtig beeldmateriaal op. Sommige bekende Russen laten complete watervallen in hun appartementjes installeren. In de eerste nummers van september brengen de roddelbladen zonder uitzondering uitgebreide reportages waarin de showbizzwereld hun kinderen mee school nemen. De acteur Sergej Sjakoerov en zijn vrouw Jekaterina bregen hun zoontje Marat met een bos bloemen naar school. Sjakoerov hoopt dat hij ‘veel vriendjes’ zal maken. Opvallend is dat in de vele reisreportages de sterren de hele wereld afreizen, maar zelden in Rusland vakantie vieren. Alleen ‘Otdochni’ (Rust) schrijft in lovende woorden over Jaroslavl, de stad die afgelopen weekend zijn 1000-jarig bestaan vierde. Het is de geboortegrond van Valentina Teresjkova, de eerste vrouw in de ruimte. ‘Een ruimtestad dus’, schrijft het blad en waarschuwt lezers om niet zonder de laatste badmode, een smartphone en een nieuw merk chocolade op pad te gaan.

Vaderlandslievende facelift voor Gorki-park

Het vervallen Gorki-park aan de oever van de Moskou-rivier krijgt als het aan het gemeentebestuur van de Russische hoofdstad ligt een flinke facelift. Er zou een gloednieuw pretpark moeten komen dat niet onderdoet voor Disneyland in Parijs. En alles met een vaderlandslievende inslag.

Ballonnen

Slechts een van de enorme poorten van het ‘Centraal Cultuur en Rustpark Maxim Gorki’ staat op een kiertje open. Een oude man leunt tegen een lichtblauw dranghek. ,,Je moet bij de kassa een kaartje kopen. Ik waarschuw je alvast maar, er valt maar weinig te beleven”. Bij de kassa vraagt men 80 roebel (twee euro) entree, en wie langs de poorten loopt ruikt direct de popcorn. Het Gorki-Park heeft nog het meest weg van een enorme kermis. Hier en daar staan schiettentjes, in de verte knallen botsauto’s op elkaar en aan de horizon zoeven gillende meisjes in een achtbaan voorbij. Op een weekdag is er weinig te beleven, maar in de weekenden komen Russen van heinde en ver voor een middagje vermaak in het centrum van Moskou. Mannen drinken liters bier uit plastic bekers, jonge vrouwen eten behending sushi en kinderen kijken vol bewondering naar de Boeran, de testmodule van de Sovjet-spaceshuttle die als een van de hoofdattracties prominent op het terrein staat.

Als het aan de gemeente Moskou ligt maakt het park plaats voor een gloednieuw attractiecentrum. ‘De hele geschiedenis van Rusland moet er te vinden zijn, alles moet herinneren aan Rusland en ook de eettentjes zullen typisch Russisch eten serveren’, legt Michail Choeboetija bij het radiostation Vesti FM uit. Hij staat aan het hoofd van de onderzoeksraad die bekijkt waar de stad Moskou de komende jaren moet investeren. ‘Het gaat een soort klein Rusland worden, de bezoekers kunnen de grote gastvrijheid van dit land ervaren en het zal zeker een van de mooiste parken van Europa worden. De Russische pers doopte het project snel tot een ‘vaderlandslievend Disneyland’ en berekende dat er zeker 776 met de renovatie en bouw gemoeid zal zijn. Volgens directeur Vjatsjeslav Korol zal dat bedrag zich zeker terugbetalen. Hij laat via zijn woordvoerder weten dat de unieke Sovjet-architectuur bewaard zal blijven en dat het juist niet op Disneyland zal lijken. ‘Er komen concerten, lezingen en tentoonstellingen, alles met een Russisch tintje’.

Het Oezbeekse restaurant in de linker deurpoort, de kleine pizzaria’s en de Duitse biertentjes moeten dus plaatsmaken voor een groot Russisch attractiepark. Het amusementspark uit de prille dagen van de Sovjet-Unie is in 1923 aangelegd en is altijd een van de belangrijkste stadsgezichten geweest. Gorki-Park is in het westen bekend geworden na de gelijknamige Hollywoodthriller uit 1983. In 1990 scoorde de Duitse rockband The Scorpions een wereldhit met ‘Winds of Change’, waar het amusementspark symbool staat voor het einde van de Sovjet-Unie. Een aantal jaar geleden sloot de overheid een aantal van de attracties inclusief het enorme reuzenrad dat onveilig zou zijn. De directie hoopt dat de bouw volgend jaar kan beginnen en dat er jaarlijks tenminste zes miljoen mensen op het nieuwe Gorki-park af zullen komen.

Het gemis van een verloren jeugdliefde

De Georgische schrijver Nicholas Tchkotoua ontvluchtte op jonge leeftijd zijn bergachtige vaderland. Hij schreef slechts één roman, een ultieme liefdesverklaring aan Georgië, maar vooral aan Taya, zijn Russische jeugdliefde. Het boek bleef lange tijd onopgemerkt, tot een Britse uitgever het een paar jaar geleden redigeerde en opnieuw in omloop bracht.

[pictobrowser 28220020@N02 72157624722504699]
Foto’s: Molly Corso

Op de begraafplaats van de Sint Panteleimonkerk in een oud stadsdeel van de Georgische hoofdstad Tbilisi ligt een familiegraf waar de jongste zerk losjes tegen een muur staat. Een voorbijganger wierp er nonchalant een leeg pakje lucifers naast. De reden dat de zerk niet volledig is ingemetselt is simpel, Prins Nicholas Tchkotoua werd in 1984 begraven in Lausanne, alleen zijn hart werd op verzoek apart later door familieleden ‘bijgezet’ bij het familiegraf in wat toen nog de Sovjet-Unie was. Tchkotoua schreef in zijn leven slechts één roman, die bovendien ook nog eens grotendeels onopgemerkt bleef. Maar sinds de Britse reisauteur en uitgever Peter Nasmyth kwam het boek een aantal jaar geleden in een Londens antiquariaat tegenkwam en het opnieuw uitgaf is de aandacht hernieuwd. In de Nederlandse boekhandels is maar weinig Georgische literatuur te vinden, meestal zijn het de vertaalde epen van de vereerde 12e eeuwse dichter Sjota Roestaveli. Met de Nederlandse vertaling krijgen we eindelijk een inkijkje in een rijke literaire traditie.

De hoofdpersoon, die niet geheel toevallig ook Sjota heet, herinnert zich Georgie als een paradijs. Al op de eerste bladzijden schrijft hij over het land van ‘brede groene valleien, bedekt met wijngaarden, parkachtige weiden, boomgaarden, theeplantages en subtropsiche bossen, doorsneden door rivieren die door gesmolten sneeuw worden gevoed’. Scenes die de auteur kent als ‘uit een heroisch tijdperk toen dit land zoch als een christelijk bolwerk tegen de moslimvijand opstelde’. Het zijn de herinneringen van een balling, na de inval van de Bolsjewieken verkoos Tchkotoua, net als vele duizenden vluchtelingen, Parijs boven de Sovjet-Unie. Twaalf jaar na zijn uittrocht keer hij terug, op bezoek bij zijn grootvader waar hij op een tuinfeest de Russische prinses Taya Rurikova leert kennen, de ‘buitenlandse landgenote’ die eveneens in Parijs woont. De passages over de wederzijdse heftige liefde die met een knal inslaat zijn prachtig om te lezen, hoewel ze soms kinderlijk overkomen. De liefde maakt van de jonge hoofdpersoon plots een man. En wanneer ziekte, misverstand en de onoverbrugbare afstand tussen een Georgisch paleis en een appartementje in Parijs gaat Sjota er bijna aan onderdoor. De roman doet sterk denken aan ‘Ali en Nino’ van Kurban Said, het pseudoniem van de Joods-Azerbeizjaanse schrijver Lev Nussimbuam. Geen wonder, legt Peter Nasmyth in het voorwoord uit. Beide auteurs zijn in hetzelfde jaar geboren, vluchten in hetzelfde jaar naar Frankrijk, trouwen beide een Amerikaanse erfgename en in beide werken figureert de liefde voor het vaderland zo sterk als de liefde voor de Georgische vrouw.

Terug in Frankrijk krijgt het verhaal een tragische wending. De jonge Taya moet voor het voorbestemde huwelijk tussen de twee eeuwige geliefden een internaat afronden. Een boze moeder verzuurt het prille geluk en er volgt een delirium waarin Sjota vecht met alcohol en de geesten van de liefde die misschien toch niet eeuwig is. Hoe dat afloopt kunnen we alleen maar afleiden aan de biografie van de schrijver, die uiteindelijk in Amerika met de dochter van een automagnaat trouwt en nog een bewogen leven tegemoed zag. Hoewel er bijna een eeuw voorbij ging is er weinig veranderd in Georgië. De mooie ogen van de jonge vrouwen, de vergeten kastelen in de afgelegen wijngaarden en de ruimhartigheid van de bevolking, het is allemaal nog in levende lijve te aanschouwen. De tuinfeesten zijn nachtclubs geworden en de paarden draven op hoge snelheden door Tbilisi als geimporteerde Mercedessen. Georgiërs trouwen nog altijd op jonge leeftijd, al was het maar om nooit het gemis van een verloren jeugdliefde te kennen.

Nicholas Tchkotoua: Oneindig – een liefdesgeschidenis uit de Kaukasus’. Prometheus, 232 bladzijden.

The other Prokhorov

Russia’s richest man certainly seems to enjoy himself. Mikhail Prokhorov’s Live Journal page features him attempting a back-flip with a jet ski, amongst other fun stunts.

188034912

Then there’s his decision to pay tax not in Moscow, but in a little village far away from the capital.

It had an immediate benefit for the regional budget, which instantly quadrupled.

Less fortunate, perhaps, was his temporary detention over one New Year’s holidays – along with several young female Russian students-cum-models – in the French ski resort of Courchevel.

According to Prokhorov’s blog, the incident at the ski resort was based on a misunderstanding, and the French police offered their apologies. But in all frankness, who’d care? And if you like basketball, why not buy the New Jersey Nets?

So when someone called to ask if I’d like to meet Mikhail’s sister, Irina, I was quite intrigued. Not only because she’s well regarded as a patron of the Russian arts scene and a very respectable person, but also because I was interested to see how her brother’s wealth would rub off on her.

Where were we to meet? On the top floor of the Ritz Carlton, perhaps, or in a penthouse near Patriarshy Prudy? Not exactly, it turned out.

I got kind of worried, I have to admit. The tall quirky guy from a PR agency took me out for a long walk, somewhere near the last stop on the metro line. We passed rough streets and worn-out apartment blocks – and at last came to a crumbling building housing a publishing company.

“Here we are,” said my guide.

But something was out of whack. There were no high fences, no angry doormen or dogs, and no barbed wire – just an aged concierge with a boiling pot of tea, who actually seemed happy to see some guests.

As Irina poured out two cups of Nescafe from a simple boiler, I took a look around. For the offices of such a well-endowed foundation with millions to spend, it all looked very temporary.

“That’s exactly how I want it to be,” Irina explained. “Call it a non-Moscow approach, but I don’t want to be here.”

Back in Norilsk, the Mikhail Prokhorov Foundation is the driving force behind theatre festivals, and gives training and support to local journalists. It even brings a bit of life to one of the most polluted places on Earth by repainting ugly grey buildings in bright, shiny colours.

For Irina, who also is a literary publisher and holds a degree in philosophy, bankrolling art is an art in itself.

“In a way, it was way easier in the past,” she said. “There was the underground, and counter-posed to that, official art. Now there are no rules for censorship, yet it can always occur anywhere. We’re treading on eggshells, trying the best we can and keeping in line with local traditions.”

Irina said her foundation was “changing a paradigm. When the Soviet Union collapsed, everybody was expecting a cultural renaissance – but it never happened.”

She recalled that when the theatre festival first went to Norilsk some years ago, “it was a big shock. Now, we sometimes bring things that are far more shocking, yet nobody notices it. This renaissance is happening now, bit by bit.”

As we sipped our cups of instant coffee, I had to pinch myself. It seems that the worlds of the Russian oligarchs and genuine philanthropy do occasionally meet.

Berkenbos schetst Russische machtsstrijd

Het oude Chimki-bos vlak buiten Moskou blijft de gemoederen in Rusland bezighouden. De overheid wil een flink deel kappen voor een nieuwe snelweg, maar de kritiek welt aan. Toen zelfs zanger Bono van U2 zich er mee bemoeide liet president Dimitri Medvedev weten de bouw stil te leggen. De Moskouse burgemeester Joeri Loesjkov wil echter van geen wijken weten. Een typisch Russische machtsstrijd tekent zich af.

Dat die weg er moet komen, daar is vriend en vijand het over eens. Al sinds de Sovjet-tijd liggen er plannen op tafel om eindelijk een fatsoenlijke verbinding tussen Moskou en Sint-petersburg aan te leggen. Maar waar die precies moet lopen, daar woedt al maanden een bittere machtsstrijd om. Aanvankelijk liet de overheid een aanzienlijk deel van het Chimki-bos kappen om plaats te maken voor de eerste dertig kilometer van het traject. Maar de buurt kwam in verzet, er werden protestbijeenkomsten georganiseerd, omwonenden bezette het gemeentehuis, organiseerden concerten en al snel werd de bescherming van het Chimki-bos een van de belangrijkste projecten van de Russische oppositie. Toen zelfs rockband U2 zich er mee ging bemoeien kondigde president Dimitri Medvedev aan de bouw stil te leggen. Een historisch moment, voor het eerst in jaren luisterde het Kremlin naar boze burgers.

En daarmee is de 33-jarige huisvrouw Evgenia Tsjirikova de luis in de pels van de Russische macht geworden. Ze stuurt de actie-beweging voor het bosbehoud aan en weigert zich de mond te laten snoeren. Zelfs premier Vladimir Poetin kon zich niet beheersen. Toen een Poolse journalist op een persbijeenkomst dinsdagmiddag haar naam noemde schoot de premier uit zijn slof. ‘Zijn er in Polen geen leuke meisjes om te interviewen?’, beet hij terug. Zelf laat ze weten dat het haar gewoon om haar kinderen gaat. ,,Ik hoef niemand er aan te herinneren wat er hier de afgelopen maanden mis ging. Er was zoveel smog dat we bijna geen adem konden halen. Met de branden is al genoeg bos verloren gegaan, dan moet je niet nog extra willen kappen. Hoe minder bos, hoe minder zuurstof mijn kinderen krijgen”, legt ze tijdens een informatiebijeenkomst uit. Makkelijk heeft Tsjirikova het niet. Gemaskerde mannen kwamen haar bijeenkomsten verstoren, de politie pakt de actievoerders hardhandig aan en ze krijgt keer op keer bedreigingen aan haar adres. Nu de bouw op oekaze van de president is stilstaat geeft ze niet op. ,,Nu begint de echte strijd pas. Ze hebben al zoveel gekapt, we moeten voor iedere boom ons best doen”.

De Moskouse burgemeester Joeri Loesjkov schaarde zich ondanks alle kritiek tegen het besluit van de president en wil toch de snelweg door het bos aanleggen. Alternatieve routes zijn volgens hem onbetaalbaar, vooral omdat wijzigingen in de contracten met de Europese wegenbouwers erg prijzig zouden zijn. Maar de gouveneur van de grensgemeente zou juist weer aan de kant van het Kremlin staan. ,,Er gaan allerlei spookverhalen over die weg”, legt Sergej Kelbach van het Russische ministerie van Transport uit. ,,We gaan heus geen extra wegen of golfbanen in het bos bouwen”. Ook is het volgens hem ontzettend lastig om te laveren tussen alle verschillende overheidsorganisaties. ,,Moskou is waarschijnlijk de enige stad ter wereld waar het begrip agglomeratie niet bestaat. De ene meter van het bos is het zeggenschap van een kleine gemeente, de andere van het Kremlin”. De politiek-analist Andrej Jarosjenko kan er om lachen. ,,Het gaat allemaal om geld. Als je morgen alle demonstraten opsluit komt die weg er nog niet, de verschillende corrupte overheidsdiensten vechten elkaar de tent uit.” Volgens de zakenkrant Vedemosti behoort een groot deel van het omliggende land tot Inteko, het bedrijf van de vrouw van de burgemeester. Vorig jaar bleek uit berekeningen dat ondanks de lage loonkosten een kilometer snelweg nergens ter wereld duurder is dan in Rusland. De 680 kilometer lange tolweg moet eind 2011 klaar zijn.

Vrienden Bebenin geloven niets van zelfmoord

Vlak buiten Minsk is zaterdagmiddag lijk van oppositie-activist Oleg Bebenin (36) gevonden. Volgens de politie gaat het om zelfmoord, maar zijn familie en vrienden vrezen erger. Het is onrustig in Wit-Rusland, het land moet binnenkort naar de stembus en sinds het conflict met Rusland is voor het eerst in lange tijd de uitkomst onzeker.

Volgens zijn vrienden, collega’s en familie van de oppositie-activist Oleg Bebenin is zelfmoord uitgesloten. De politie beschrijft hoe hij zichzelf op zijn datsja buiten de stad heeft opgehangen met het touw van een hangmat. ‘Er is niet eens een afschreidsbrief gevonden’, legt zijn collega Zmitser Bandarenka een Russisch persbureau uit. ‘Er waren geen problemen op zijn werk, hij heeft een geweldige vrouw, twee zoontjes, zijn beide ouders en een broer. Het kan gewoon niet’. Bebenin stond al ruim tien jaar aan het hoofd van Charter ’97, een onafhankelijke nieuwssite en een van de belangrijkste communicatiekanalen van de Wit-Russische oppositie. Andere vrienden bevestigen dat ze eerder eerder die dag nog een SMS’je van hem hebben ontvangen met een uitnodiging om naar de bioscoop te gaan. De politie spreekt andere doodsoorzaken tegen. Volgens woordvoerder Alexander Daniltsjenko werd er naast de strop een omgetrapte stoel gevonden en lagen er lege flessen sterke drank in de buurt.

Veel analisten, politici en mensenrechtenorganisaties noemen Wit-Rusland de ‘laaste dictatuur in Europa’. Het land staat sinds 1994 al onder leiding van president Aleksandr Loekasjenko. Verkiezingen worden gefraudeerd, de oppositie de kop ingedrukt en vrije media aan banden gelegd. De afgelopen jaren zijn meerdere politici, zakenlieden en journalisten onder verdachte omstandigheden om het leven gekomen. Bebenin is in 1997 een tijd ontvoerd geweest doro de geheime dienst en werd twee jaar later door gemaskerde mannen met honkbalknuppels bewerkt. Een exacte datum is er nog niet, maar voor februari volgend jaar moeten er in Wit-Rusland presidentsverkiezingen gehouden worden. De autoriteiten voerden de druk op. Vorige winter werden verschillende oppositieleiders opgepakt en geblinddoekt afgevoerd naar een excecutieplaats, waar ze als ‘laaste waarschuwing’ genade kregen. Alle media in het land moesten zich de afgelopen maanden registreren.

Volgens de meeste analisten kunnen de Wit-Russische autoriteiten zich zoveel repressie veroorloven omdat president Loekasjenko altijd de steun van Rusland heeft. Maar de afgelopen maanden botert het niet tussen de twee buurlanden. Wit-Rusland dreigde de Russische gastoevoer naar Europa te onderbreken en er zijn allerlei problemen op douane-gebied. In beide landen doen de staatszenders hun best de ander zwart te maken. De belangrijkste oppositiekandidaat voor de komende verkiezingen, Andrej Sannikov, laat weten geschokt te zijn. ‘Oleg is mijn vriend, we werkten nauw samen en hij is een betrouwbaar persoon. We hadden veel plannen en we zagen elkaar bijna iedere dag’. De redactie van Charter97.org wijst tegenstrijdige feiten. ‘Volgens de politie is hij op 3 augustus in de middag om het leven gekomen, de akte die de nabestaanden in handen kregen heeft een andere datum’. Op de website stromen honderden reacties binnen. ‘We zullen je nooit vergeten’, schrijven lezers. En nog vaker: ‘We zullen je werk doorzetten’.