Chodorkovski schuldig in fluisterproces

Een Moskouse rechtbank oordeelde dat Michail Chodorkovski alweer schuldig is aan fraude. Ook de komende jaren blijft Vladimir Poetin’s grootste politieke tegenstander achter de tralies.

Eenzame demonstrant

In de glazen kooi ogen de twee verdachten ontspannen. Ze maken grapjes, bladeren door een stapel documenten en knikken af en toe naar bekenden. Ondertussen leest de zenuwachtige rechter Viktor Danilkin het vonnis voor. Hij is bijna niet te verstaan. Er is geen versterking in de zaal, en Danilkin gaat met een moordend tempo door de uitspraak. Hij oordeelde dat Chodorkovski en zijn zakenparter Platon Lebedev aan het hoofd stonden van een criminele organisatie die fraude pleegde in de Russische energiesector. Volgens de rechtbank stelden valse contracten met dochterondernemingen het oliebedijf Joekos in staat onregelmatig miljarden af te romen. Drie verdiepingen lager schreeuwen honderden demonstranten om rechtvaardigheid. De oproerpolitie greep hard in en arresteert tientallen mensen met plakkaten, spandoeken en foto’s. ‘Rusland zonder Poetin!’ klonk het zelfs door tot aan de rechter, die ongestoord bleef het vonnis voordroeg zonder op of om te kijken.

Tot zijn arrestatie in 2003 was Michail Chodorkovski de rijkste man in Rusland. Hij stond bekend als een harde onderhandelaar en gaf zelfs in een recent interview nog toe ‘geen heilige’ te zijn. Hij haalde zich de woede van toenmalig president Vladimir Poetin op de hals door te breken met de stilzwijgende overeenkomst tussen het Kremlin en de oligarchen. Wanneer de rijkgeworden zakenlieden zich niet met politiek bemoeiden zou de macht hen met rust laten. Chodorkovski financierde allerlei politieke organisaties, steunde democratiseringsprojecten en lobbyde in het buitenland voor politieke doeleinden. Maar toen zijn olieconcern Joekos op het punt stond een ander bedrijf over te nemen werd Chodorkovski opgepakt en twee jaar later veroordeeld wegens fraude. Joekos ging failliet en de losse onderdelen werden per opbod verkocht. Na jaren van opsluiting in een werkkamp en zonder vervroegde vrijlating zou Chodorkovski in 2012 vrijkomen, vlak voor de presidentsverkiezingen. Met de veroordeling van maandag is dat vooruitzicht verleden tijd.

Tijdens een live-televisieshow liet premier Poetin eerder deze week al weten dat ‘een dief in de gevangenis hoort te zitten’. President Dimitri Medvedev reageerde ongekend hard op zijn leermeester en zei dat ‘niemand zich met de rechtsgang mag bemoeien’. Veel Chodorkovski-aanhangers waren hoopten dat die uitspraak wellicht wees op vrijspraak, een scenario waarbij Medvedev in het westen een hoop krediet zou krijgen. ,,Ik denk dat er geen twijfel over hoeft te bestaan wie er druk uitoefent op dit hof”, zei advocaat Vadim Kljoevgant tijdens een korte pauze bij het vonnis. ,,Dit proces is een schertsvertoning, en de aantijgingen zijn absoluut vals, al vrees ik dat de strafmaat juist heel realistisch zal worden”, voegde hij daar aan toe. De overheid heeft er alles aan gedaan om de veroordeling zo stil mogelijk te laten verlopen. De uitspraak werd verplaatst naar de laatste dagen van het jaar, wanneer de westerse wereld vakantie viert. De veroordeling speelde zich bovendien af in een kleine rechtbank waar amper plaats is voor verslaggevers. Hoe lang Chodorkovski en Lebedev nog in de gevangenis moeten zitten is pas duidelijk wanneer het hele vonnis is voorgelezen, iets wat waarschijnlijk nog dagen in beslag zal nemen.

A day at the Khodorkovsky trial

Verzamelde pers

It took only two hours to get into the court, with several agencies reportedly already at scene at 7 am in the morning. Waiting, even in the snow, isn’t really cold as the group of reporters is pressed against each-other like sardines in a can.

Politie, pers en advocaten

There was a nervous buzz in the courtroom, which was in fact hideously small. I managed to sneak in as a photojournalist, with one of the camera-guys talking down my little Lumix GF1 as ‘amateurish’. Hey!

Protesten op straat

While judge Viktor Danilkin read the verdict the way you read the licensing-agreement for Apple’s iTunes – very fast – the crowd outside was roaring. ‘Freedom! Russia without Putin’. Even the judge could hear. Many of them were beaten, about 20 detained and taken away, including elderly.

Chodorkovski glimlacht

In this case, the judge was very nervous and the two suspects seemed relaxed, exchanged notes, cracked jokes and waved at friends and family. It’s the world upside down. Verdict: guilty.

P1030365

Why to hold a trial on the 27th of December? Exactly, because the whole foreign press corps in singing christmas-carols with their families in far-away and democratic countries. Yet even now the press didn’t fit into the tiny courtroom. Journalists waiting outside caught up with lawyers during a ten-minute break

Eenzame demonstrant

And when all this is history, there’s only one pensioneer still demonstrating. A pity. Russia.

Adopteer een oorlogsgraf

Een mooie kerstgedachte, adopteer een oorlogsgraf en help het levenswerk van mijn collega Remco Reiding vooruit. Met een kleine bijdrage van 50 euro ben ik donateur voor de herinnering aan Ivan Iosifovitsj Lasjkarasjvili uit het dorpje Lapankoeri vlakbij de Dagestaanse grens.

Anatoli Koedrin - Leusden

Foto: Anatoli Koedrin (knielend bij het graf) brengt met zijn vrouw Nadezjda voor het eerst een bezoek aan het graf van zijn vader Ivan Koedrin. Deze overleed op 10 mei 1945 in Duitsland, werd overgebracht naar Margraten en later herbegraven op het Russisch Ereveld in Leusden. (SHODY CAREMAN/AD).

De 865 graven op de Russische begraafplaats in Leusden worden ter adoptie aangeboden. De Stichting Russisch Ereveld wil zo het grafbezoek van nabestaanden mogelijk maken en de herinnering aan de soldaten levend houden. Op het Russisch Ereveld, naast de Amersfoortse begraafplaats Rusthof aan de Dodeweg, liggen 865 Sovjetrussische oorlogsslachtoffers begraven. Hun verwanten zijn daarover na de Tweede Wereldoorlog niet geïnformeerd. Pas de laatste jaren is de Amersfoortse onderzoeker held Remco Reiding erin geslaagd familieleden op te sporen. Inmiddels zijn de verwanten van 170 in Leusden begraven soldaten gevonden.

Nu de nabestaanden eindelijk weten waar hun vader of broer ligt, willen zij voor het eerst in hun leven het graf bezoeken. Velen kunnen de reis zelf niet betalen. Het Russisch Ereveld was lange tijd een min of meer vergeten plek. De begraafplaats was ommuurd en daardoor afgesloten van de geallieerde graven op de naastgelegen begraafplaats Rusthof. Op de grijze grafstenen staan namen in een vreemd letterschrift. Wie de hier begraven soldaten precies waren, bleef onduidelijk totdat in 2000 de eerste verwanten werden opgespoord. Om te voorkomen dat het ereveld weer in de vergetelheid raakt, wil de eerder dit jaar opgerichte Stichting Russisch Ereveld de samenleving meer bij de begraafplaats betrekken. Vanaf vandaag kan iedereen daarom voor 50 euro per jaar een graf adopteren. Aanmelden kan op de website www.russisch-ereveld.nl

Travel light

Mijn hippe vrienden van Johnny Wonder schreven een post over als digitale globetrotter. Wat voor gadgets neem je mee, wat doe je aan online voorbereiding en welke apps heb je nodig? Met een waanzinnig reisschema en een gemiddelde van twee dagen aan de wal en twee dagen op zee heb ik slecht een tip die ik graag deel: neem één tas mee.

Ik reis al jaren met zo’n tas, en de inhoud weegt zelden meer dan vier a vijf kilo. Op de bodem past precies een 13″ laptop, aan de zijkant een camera, je paspoort en een paar notitieblokjes. Duw er een schoon t-shirt in, een paar sokken, een schone onderbroek en een tandenborstel en je bent klaar. Je iPad past gemakkelijk in het zijvak. That’s it. Wasmachines zijn over de hele wereld te vinden, je favoriete tandpasta is zelfs in Teheran verkrijgbaar.

‘Do you have any luggage to check-in Sir?’
Nooit meer wachten bij een bagageband, niet je een breuk tillen aan overbodige ballest en overal op tijd naar binnen glippen. Buy the ticket, take the ride!

Brussel, Magritte en het mooiste cafe ter wereld

Magritte
Een bijna surrealistische propaganda-poster in een buitenwijk van Teheran.

Vorige week zat er bij de BKB-academie een jonge jongen met een Macbook. Niets bijzonders, want alle tovenaarsleerlingen hebben daar Macbooks, maar deze had er met een zwart viltstift een goed gelukte tekening van Magritte op gezet. De appel die van nature oplicht wanneer je de computer aanzet stond plots voor het gezicht van de welbekende man met de bolhoed.

Een van mijn favoriete Brusselse cafeverhalen over Magritte is dat hij geen titels voor zijn werk kon vinden. Wanneer hij een doek af had nam hij het mee naar zijn stamcafe, liet zijn vrienden, de klandizie en de kastelijn er over buigen, schreef alle suggesties achterop het doek en koos de titel die hem het minst tegenstond. Dat kun je nog altijd controleren in Brussel door, wanneer de suppost even niet kijkt, het doek op te tillen, om te draaien en snel weer terug te hangen.

Uit de oude doos daarom een schaakverhaal. Over Brussel, norse serveersters en het mooiste cafe ter wereld.

‘Neem wraak op de zwartkonten!’

De etnische spanningen in Rusland nemen toe nadat duizenden nationalisten, voetbalhooligans en opgeschoten jongeren de afgelopen dagen de straat op gingen. De menigten hebben het voorzien op de verschillende volkeren uit de Kaukasus en gastarbeiders uit Centraal-Azië. De politie grijpt hard in en ook de overheid laat van zich horen.

zyalt.livejournal.com

Ilya Varlamov volgde de rellen op de voet. Zijn website, portfolio en twitter.

‘Rusland voor de Russen, Moskou voor Moskovieten’, riep de menigte van gewapende hooligans en aangeschoten jongeren woensdagavond in de buurt van een groot treinstation. Om de onrust de kop in te drukken was de oproerpolitie massaal uitgerukt en werden er naar schatting zo’n 800 mensen opgepakt. Uit voorzorg ging een groot winkelcentrum op slot en werden passanten gefouilleerd. Zakken vol keukenmessen, schroevendraaiers, scheermesjes en luchtdrukpistolen werden in beslag genomen. Afgelopen weekend gebeurde hetzelfde aan de poorten van het Kremlin. Duizenden voetbalhooligans en nationalisten brachten daar de Hitlergroet en organiseerden een ware heksenjacht naar nietsvermoedende gastarbeiders of jongeren met donker haar en donkere ogen. De menigte trok een enorme kerstboom omver, ging op de vuist met de politie en sloeg enkele tientallen slachtoffers het ziekenhuis in. De Russische president Dimitri Medvedev noemde het op Twitter een ‘pogrom’ en beloofde de daders te zullen straffen. Rusland is een multi-etnische lappendeken aan verschillende volkeren en nationaliteiten, en in Moskou wonen de ‘etnische Russen’ in een precair evenwicht met gastarbeiders en de overwegend islamitische migranten uit de Kaukasus.

De overheid hield zich de afgelopen dagen stil, maar in een strak geregiseerde televisieshow met premier Vladimir Poetin kwam het donderdagmiddag al snel op de toenemende etnische spanningen. ‘Extremisme moet aan alle kanten de kop worden ingedrukt’, zei Poetin. ‘De politie is er om het volk te beschermen, en dat zouden onze zogenaamd liberale demonstranten ook eens moeten weten’, zei hij in een sneer naar de Russische oppositie die bij iedere demonstratie met de oproerpolitie te maken krijgt. ‘We mogen de politie dan ook niet zwartmaken’, waarschuwde Poetin. ‘Anders zouden de intellectuelen hun dunne baardjes moeten afscheren, helmen opzetten en zelf op de pleinen met de extremisten op de vuist gaan’. Verder prees hij het multi-etnische aspect van de Russische samenleving en legde hij uit dat het Rusissch Orthodox geloof misschien nog wel dichter bij de Islam staat dan bij het Katholieke geloof. ‘We moeten af van onze angst voor migranten. We zijn burgers van één land en mensen uit de Kaukasus mogen in Moskou de straat op zo goed als Russen niet bang hoeven zijn om in de Kaukasus te wonen’.

Toch komt het etnische geweld niet uit de lucht vallen. De volkswoede keert zich wel vaker tegen moslim-migranten en gelukszoekers uit de voormalige Sovjet-Unie, die volgens de Russen hun baantjes inpikken. Volgens politiek-analisten sympathiseren enkele hooggeplaatste figuren binnen de overheid met de nationalisten en krijgen dergelijke organisaties ruim baan. Voetbalhooligans en nationalistische jongeren worden door de politie af en toe ingehuurd om te provoceren tijdens oppositiebijeenkomsten. Overal in de metro hingen woensdagavond racistische vluchtschriften en stickers. ‘Je bent een slavische Rus, verdedig je moederland!’ of ‘Neem wraak op de zwartkonten!’ De volgende ochtend waren de meeste leuzen alweer verdwenen. Een oudere vrouw met een sopje en een plamuurmes bikte de laatste hardnekkige stickers weg. ,,Ik ben opgegroeid in de Sovjet-Unie”, vertelde ze. ,,Het is treurig te zien hoe dit land uit elkaar valt. Wij hebben altijd geleerd dat alle volkeren van elkaar horen te houden”.

‘We worden hier schat- en schatrijk van de olie’

‘Je ziet het, we zijn hard bezig hier. Over twintig dagen komt de president en ik moet er natuurlijk voor zorgen dat alles piekfijn is orde is!’ Ilgar Hoeseinov is de directeur van een kuuroord in Naftalan, een stad diep in het Azerbeidzjaanse binnenland. ‘Stook de voorraad maar vast op, vul de buizen en haal Tahir van bed!’, roept hij door een telefoon. Zijn kantoor hangt vol met foto’s van president Ilham Alijev. ‘Hij heeft nogal een karakter, die president van ons. Sterker nog, hij komt ieder jaar alles zelf controleren. En hij komt niet alleen kijken, hij zwaait er ook nog wel eens een hamer tegenaan om te kijken of een muurtje wel stevig genoeg is!’

Hij gaat er goed voor zitten en draait een puntje in zijn snor. ‘Nergens ter wereld is de olie zo schoon en zuiver als bij ons. Het komt rechtstreeks uit de grond zetten, je hoeft er bijna niets voor te doen’. Uit de hele wereld komen toeristen voor de bekende oliebaden naar Naftalan. ‘Al in 1927 kwamen hier de eerste patiënten, dat ging nog heel primitief. Maar in de Sovjet-tijd waren hier zeven sanatoria en meer dan 70.000 bezoekers per jaar. Tot die vervloekte oorlog met Armenië’. Tijdens het conflict over Nagorno-Karabach, vlak over de heuvels bij Naftalan, zaten de sanatoria vol met vluchtelingen. Pas de laatste jaren zijn de baden, hotelkamers en olieinstallaties in de kleine stad opgeknapt. Tegenover het sanatorium van Hoeseinov is een enorm complex met ‘ruim duizend’ kamers in aanbouw. Ook dat moet over twintig dagen klaar zijn.

Ilgar Huseinov
Ilgar Huseinov

De Azerbeidzjanen zweren bij de helende werking van hun olie, maar de medische wetenschap is daar niet zeker van. Er zitten kankerverwekkende stoffen in de olie die op de lange termijn schadelijk kunnen zijn. Huseinov is boos om. ‘Ja, dat hoor ik ook wel eens. Pure Armeense propaganda! Geloof maar niets van dat soort praatjes. Ik ken veel vrouwen die onvruchtbaar waren, nu hebben ze allemaal drie kinderen. Je wilt niet weten hoeveel bedankbrieven ik krijg!’

De telefoon gaat. ‘Tahir! Klaar? Mooi! Ik stuur ‘m op je af! Nou jongen, op je gezondheid! Dat je veel kinderen mag verwekken!’ Door een lange gang lopen allerlei figuren in witte doktorsjassen, de witte tegels zijn bruin geworden en er hangt een penetrante teerlucht door het hele complex. ‘Ook je onderbroek uit, niet bang zijn!’, roept Tahir, de badmeester. De diepzwarte badkuip loopt binnen een paar seconden vol met walmende olie. Wanneer je niet op de geur let zou je in een bad vol met chocolade kunnen liggen. Het is glibberig, kleeft aan je lijf en is op een vreemde manier niet onaangenaam. Het is alsof je in een vloeibare plastic zak zit opgesloten, die toch lekker warm is.  Na vijf minuten schraapt Tahir je met een schoenleper weer schoon. Met een flinke fles shampoo en een borstel krijg je het zelfs weer tussen je tenen vandaan.

Keukenrollen

De gitzwarte olie is het economische bestaansrecht van Azerbeidzjan. ‘Tien jaar geleden dacht de overheid nog dat ze hier het midden- en kleinbedrijf moesten stimuleren. Maar daar moet je uit eindelijk heel hard voor werken, het oppompen van de natuurlijke energievoorraden is gewoon veel gemakkerlijker’, vertel Ilham Sjaban, een onafhankelijke energie-expert in Baku. ‘Ik weet niet hoeveel ondernemers in Nederland bijdragen aan de export, maar in ons land is dat nog altijd maar 0,4 procent. We worden hier schat- en schatrijk van de olie’.

Iedere dag pompt het land 1,4 miljoen vaten olie de grens over richting Turkije, Rusland en Georgië. En het gaat goed, heel goed. ‘De olieproductie is ten opzichte van 2005 met zeker 300 procent gestegen’, legt Sjaban uit. ‘Het budget van ons land is in diezelfde tijd maar liefst twaalf keer gestegen. De bank heeft enorme reserves, we geven ontzettend veel uit. En als het de komende tien jaar zo door blijft zetten hoeven we ons nergens zorgen om te maken’. En als het aan het staatsbedrijf Socar ligt tankt men binnenkort andere delen van Europa ook bij een Azerbeidzjaanse pomp. ’De Georgische markt is al aardig onder controle, binnenkort gaan ze ook in Turkije aan de slag. Als het goed is kun je over een paar jaar van Baku naar Istanbul rijden op Azerbeidzjaanse benzine’, legt Sjaban uit.

Ilham Shaban
Ilham Sjaban

‘Je gelooft het misschien niet, maar tot 2007 moesten we nog gas importeren uit Iran. Ook daar exporteren we nu steeds meer van, wederom naar de Turken en de Georgiërs. Maar wanneer ze het in Istanbul en Athene eens kunnen worden over een pijplijn over de Bosperus gaat ons gas richting Europa. De Bulgaren en de Italianen staan er om te springen’, weet Sjaban.

Eindig is die voorraad olie en gas voorlopig niet. ‘Er zijn analisten die zeggen dat we over een paar jaar al aan de piek zitten. Volgens mij valt dat wel mee. Ik denk dat we tot 2017 flinke groeicijfers kunnen zien. Bovendien zal er de komende jaren flink geinvesteerd worden, er moeten buiten de stad grote nieuwe installaties komen. Dat kost miljarden, maar dat verdien je zo weer terug’.

Al in de 19e eeuw zaten buitenlandse bedrijven bovenop het zwarte goud in Baku. De gebroeders Nobel en de Rothschild-familie lieten boorinstallaties, spoorwegen en haven bouwen, die voor een gedeelte nog altijd in gebruik staan. In Balachani, inmiddels een voorstad van Baku, wonen de mensen tussen de jaknikkers die traag en bijna geruisloos rondjes maken. Soms is het door de olieplassen onmogelijk om bij de buren te komen. ‘Je went er aan’, zegt de 29-jarige Asja met haar zoontje van vijf. ‘Mijn familie woonde hier altijd al, ik zie de olie eigenlijk niet meer. In de bergen regent het, hier ligt overal olie. Ik ben alleen wel eens bang dat mijn kind zou kunnen verdrinken, maar zelfs die kleintjes weten met de olie om te gaan’.

Buizen

Water

Zwarte Zee
Balachani

Over Facebook, de gevangenis, Wikileaks en waarom de aarde plat is

,,Je hebt niets gemist tijdens de verkiezingen”, lacht Ali Novruzov ,,Van de 125 kiesdistricten mocht de oppositie er maar in een stuk of 30, hooguit 40 meedoen. En natuurlijk heeft de regerende partij gewonnen. Weinig nieuws dus, het is er hier niet veel democratischer op geworden”.

Ali Novruzov is een bekende Azerbeidzjaanse blogger. Hij traint verschillede media en werkt bij een organisatie die alternatieve lezingen aan studenten geeft. ,,Het gaat slecht met de onafhankelijke pers”, zegt hij. ,,Vergeet de televisie, want zelfs de commerciële zenders staan onder strikte controle. De meeste kranten staan onder enorme druk of worden simpelweg in leven gehouden door de overheid. Er zijn publicaties die hooguit 50 exemplaren per week verkopen, daar voert de overheid de redactie. Azadliq (Vrijheid) is de laatste, maar ook die hebben het moeilijk”.

Het redactiekantoor van Azadliq was vijf jaar geleden het epicentrum van de Azerbeidzjaanse oppositie. Journalisten, politici, jeugdactivisten en NGO’s liepen er de deur plat. Bij het kleine café op de binnenplaats was de revolutie in volle gang. Na de vreedzame machtsovergangen in Georgië en Oekraïne was Azerbeidzjan het volgende punt voor de oranje golf. Ook hier zouden straatprotesten de corrupte overheid op de knieën krijgen. Terwijl de politici aan de telefoon hingen met Amerika waren hun moeders en zusters bezig vlaggen en spandoeken te naaien. Zonder resultaat. Bij de laatste bijeenkomst greep de politie hard in en werden de demonstranten van het plein geslagen.

,,Azadliq bestaat nog wel, maar hun kantoor en het café is nu weg”, legt Novruzov uit. ,,Er is een enorm bankgebouw voor in de plaats gekomen en de redactie heeft nu alleen maar een klein kantoor bij het officiële staatspersbureau. De oppositiepartij in hetzelfde gebouw is nog altijd dakloos.”

En dus ‘vluchten’ veel journalisten naar het internet. Maar in Azerbeidjan is bloggen, of zelfs gewoon je mening geven, niet zonder risico. ,,Het punt is dat de lijn niet meer duidelijk is. De risico’s vallen mee, ik schrijf vooral voor een klein publiek. Maar voor je het weet valt het op. Niemand heeft nog een flauw idee wat er nog kan, en wat niet meer mag. Ik weet niet wat er morgen gaat gebeuren voor wat ik gisteren op mijn blog heb gezet”, zegt Novruzov.

Ali Novruzov
Ali Novruzov

Ook Adnan Hajizade herinnert zich de oranje-tijd goed. ,,Ik kwam net terug uit de Verenigde Staten. Mijn vader stond kandidaat en we wisten zeker dat er veranderingen op komst waren. Er heerste optimisme op de straat. Die laatste demonstratie was verschrikkelijk. Politieke kopstukken werden in elkaar geslagen, vlaggen kapotgetrokken. Ik wilde mijn vrienden bij de arm pakken en doorzetten, maar iedereen was al weg.” Daarna is Hajizade de jeugdbeweging OL! begonnen, de organisatie waar ook Novruzov voor werkt ,,Ik realiseerde me dat het anders moest, er moest iets gebeuren met de nieuwe generatie, de mensen die nog niet verpest zijn”.

Toen de Azerbeidzjaanse president Ilham Alijev vorig jaar in Duitsland voor 40.000 euro een ezel als souvenir kocht maakte zijn organisatie daar een satirische video van. Een paar dagen later werd hij met Emin Milli in een restaurant door twee mannen in elkaar geslagen, de politie pakte beide bloggers op voor openbare geweldpleging. Na twee maanden hoorzittingen werden de twee schuldig bevonden en kregen ze respectievelijk twee en twee jaar en zes maanden gevangenisstraf. Twee weken geleden waren ze plots weer vrij.

Hajizade weet nog altijd niet goed waarom. ,,Ik heb geen flauw idee waarom ik opgepakt ben, laat staan dat ik weet waarom ik weer vrij ben. Onder bepaalde voorwaarden kun je na een jaar vrijkomen vanwege goed gedrag. De aanklager legde uit wat voor bizarre regels ik overtreden had, en ik was in mijn hoofd al bezig met een speech. Tot de rechter plots concludeerde dat ik vrij was. Ik kan het nog altijd moeilijk geloven”.

Hajizade bladert door een gloednieuwe iPad. Zijn agenda staat de komende weken propvol met blauwe blokjes, maar wanneer hij twee weken terug veegt over het scherm is alles leeg. ,,Niet te geloven, toen zat ik nog in de gevangenis en had ik geen flauw idee wat er aan de hand was”.

De arrestatie van de twee bloggers is wereldwijd veroordeeld, zelfs Obama, Clinton en Sarkozy drongen aan op vrijlating. ,,Ik kreeg dingen te horen, maar het was allemaal moeilijk te geloven. Ik beloofde mezelf bij mijn vrijlating alles terug te lezen. Alle petities, blogposten en aantekeningen. Maar het valt me zwaar, het doet pijn dat allemaal terug te lezen.”

Uit de door Wikilieaks vrijgemaakte ‘cables’ is duidelijk dat de Amerikaanse onderminister van Buitenlandse Zaken William Burns op vrijlating van de twee aandrong bij president Alijev.

16.  (C) U/S Burns said that one of the ways Azerbaijan could
show leadership as a tolerant and secular country was in
advancing democracy and human rights.  He specifically asked
that, following the appeal process of the two youth
activists, the President find a way on humanitarian grounds
to release the two men.  Aliyev made no firm commitment, but
responded, "I think this can be done.  I had no intention to
hurt anyone."  When U/S Burns expressed the hope that the
government could quietly take this step, the President said,
"Okay." (link)

,,Onzin”, zegt Hajizade. ,,Hij wilde ons geen pijn doen, maar ze hebben wel mijn neus gebroken. Ik kan nog altijd amper ademhalen en moet binnenkort naar het ziekenhuis”. Zijn vrijlating, een paar dagen eerder dan die van Milli, is bovendien voorwaardelijk. Hij mag het land niet uit en moet zich om de zoveel dagen melden in Baku. ,,Maar ik ben me wel gaan realiseren dat Thomas Friedman van de New York Times gelijk heeft, de aarde is platter geworden. Er worden een paar onbeduidende bloggers opgepakt in een land ver weg, en toch krijgt het aandacht over de hele wereld. Mensenrechten zijn nog altijd universeel. Ik ben iedereen erg dankbaar. Iedereen die aan me heeft gedacht, iedereen die er iets mee heeft gedaan en iedereen die bij Facebook op ‘Like’ klikte.”

Hij heeft nergens spijt van. ,,Ik zou het zo weer doen. Sterker nog, ik zou het veel sterker aanzetten. Het is geweldig dat ze mij en Emin hebben vrijgelaten, maar er zijn duizenden mensen die nog iedere dag onder dit regime te lijden hebben. Ik hoop alleen maar dat mijn vrijlating iets heeft bijgedragen. Er zijn in het jaar dat ik achter de tralies zat vier keer meer bloggers gekomen, er zitten inmiddels drie keer meer Azerbeidzjani’s op Facebook. Wat ik toen deed, daar zijn nu zeker vijftig mensen mee bezig”.

Adnan Hajizade
Adnan Hajizade

Dagestan Airlines

Toepelov 154
April 2010

Wanneer de steward met z’n voet de deurvergrendeling van de Toepolev-154 dicht trapt is er geen weg meer terug. Alcohol aan boord serveren ze niet. Gelukkig maar, vliegen in Rusland is toch al niks en van drie glazen Dagestaanse cognac krijg je de zenuwen, zeker wanneer de motoren haperen of plot seen paar octaven van toon veranderen. Het bloemetjesbehang komt op me af. De hele reis klinkt er popmuziek, alsof er naast de cockpit een collectief verveeld op synthesizers speelt. Een prachtig meisje valt tegen mijn linkerschouder in slaap. Na een tijdje schrikt ze wakker, verontschuldigt zich en valt later weer in slaap.

Op de eerste rij achter de business-class, die helemaal leeg is, speelt een dikke kerel fanatiek een soort Flight Simulator op z’n laptop. Na tien minuten heeft hij er genoeg van en knalt hij tevreden zijn vliegtuig tegen een berg. Zelfs zeven rijen vererop kijken mensen op, hij schakelt over op autoracen, maar na een halve ronde is de batterij op. Met meisje links van mij krijgt een droom waarin ze met iemand naar bed gaat. Ze zet naar nagels in mijn arm, mompelt iets en slaapt weer verder. Het is het type Dagestaanse vrouw waar iedereen je voor waarschuwt. Om het kwartier schrikt ze wakker en kijkt ze me lang aan.

Plots trilt er iets. De landing is ingezet en haar telefoon heeft weer bereik. Het vliegtuig komt maar met moeite langs de Kaukasus. Wanneer de laatste heuvels voorbijscheren maken we een flinke draai en landen we naast de Kaspische Zee.

‘Geef me je telefoonnumer’, zegt ze. ‘Ik leg het later wel uit’. Ik schrijf negen nummers op een papiertje en ze slaat me op als ‘Leuke jongen, Moskou’. Wanneer ik in hotel Leningrad in slaap val krijg ik een sms’je. ‘Leuk je te ontmoeten. Ik bel je morgen’.

Ze belde niet. En toen ik het later die avond zelf probeerde bestond ze niet meer. ’The number you have dialed is currently unavailable’, zei een stem met een zwaar Russisch accent. ‘Please try again later’.

aviacatastrofa
December 2010 (gazeta.ru)

In Jakoetie is -47 graden onder nul frisjes

Ook in het oosten van Siberië is de winter begonnen. Temperaturen van ver onder de -50 graden onder nul zijn niet ongewoon, en het komende half jaar verdwijnt de regio onder een dik pak ijskoude sneeuw. Toch gaat het leven er gewoon door.

Street in Yakutsk

Het straatbeeld in Jakoetsk, december 2010. Foto: Bolot Botsjkarev (+twitter)

Wie in deze tijd van het jaar uitademt in de afgelegen Russische deelrepubiek Jakoetië hoort een knisperend geluid. Met temperaturen tussen de -40 en -50 graden Celsius is het geluid van de krakende ijskristallen duidelijk hoorbaar, een fenomeen dat de lokale bewoners ‘sterrenruis’ noemen. In Rusland gaan de bontjassen in oktober al uit de mottenballen en weet iedereen van kinds af aan dat je in de winter een sleutelbos niet zonder handschoenen moet vastpakken, laat staan dat je een bril met metalen montuur op zet. Waar het leven in West-Europa bij lage temperaturen en zware sneeuwval nagenoeg tot stilstand komt zijn de Russen goed op de kou ingespeeld. In alle delen van het land rijden de treinen op tijd. Met bijna een miljoen werknemers en een militaire planning zijn bij de Russische spoorwegen vertragingen uit den boze.

Vanuit Jakoetsk, de hoofdstad van de autonome deelrepubliek Jakoetië, schrijft Bolot Botsjkarev bijna dagelijks op zijn blog eyakutia.com. Met berichten, foto’s en video’s wil hij bij een groter publiek de aandacht vestigen op zijn afgelegen regio. Jakoetië ligt in het oosten van Siberië en is bijna 75 keer groter dan Nederland. Een paar dagen geleden was ‘s ochtends al -47 graden onder nul. ‘Zie je hoe koud het is?’, schrijft Botsjkarev. ‘Door de mist zie je zelfs het gebouw verderop niet meer’. Zijn foto’s en verhalen vertellen hoe auto’s vastgevroren staan, de hele stad onder een dikke mantel van sneeuw ligt en hoe het leven in de regio onder druk ligt, maar toch gewoon doorgaat. In november mochten zijn twee kinderen bij -15 nog buiten spelen, nu mag dat niet meer. ‘Geen buitenactiviteiten, niet meer spelen met de sneeuw tot maart volgend jaar. Dat is treurig, maar je maakt je als ouders altijd zorgen’. Ook Botsjkarev maakt deel uit van de etnische Jakoeten, een Turks volk dat in de noordelijke regio’s in de meerderheid is.

Delen van Jakoetië werden in de jaren ’30 als strafkamp ingericht. Miljoenen politieke tegenstanders van het Sovjet-regime werden naar de noordelijke strafkampen verbannen. Velen werden in de kou voor dood achtergelaten, anderen stierven door uitputting bij de aanleg van de verbindingsweg tussen Jakoetsk en Magadan. In de jaren ’60 probeerde het Sovjet-leiderschap de bevolking aan te moedigen het barre noorden carriere te maken. In de afgelegen regio’s waren de salarissen tot wel drie keer hoger dan in de rest van de Sovjet-Unie. Nog altijd springt de overheid bij. Gezinnen die in regio in de diamant-industrie aan de slag willen gaan kunnen rekenen op gratis huisvesting en een behoorlijk salaris. In Jakoetië strijden twee dorpjes om de titel van de koudste nederzetting op het noordelijk halfrond. In Ojmjakon claimen de inwoners dat het kwik er ooit tot -67,7 daalde, maar volgens metingen uit de Tsarentijd is het in het Verchojansk, 700 kilometer verderop ooit -67,8 graden geweest, een tiende graad kouder dan Ojmjakon. De koudste plek op aarde ligt technisch gezien ook in Rusland. Op het onderzoekscentrum Vostok op Antarctica registreerden Sovjetwetenschappers in 1983 een record van -89,2 graden onder nul.