Russen drinken minder te veel

President Dimitri Medvedev probeert op allerlei manieren zijn landgenoten minder te laten drinken. Zo is de wodka duurder geworden en mag het in de late uurtjes niet meer niet meer over de toonbank. Waar zijn voorgangers sneuvelden lijkt de stategie van Medvedev te werken.

,,Het mag hoor, jullie hoeven niet langer te wachten”, roept de beveiliger. Klokslag acht uur ‘s ochtends gaat in de kleine supermarkt ‘Sedmoj Kontinent’ het lint voor de flessen wodka weg en mag de sterke drank weer verkocht worden. Twee gehavende alcoholisten kopen tevreden een fles, maar verder is het rustig in de winkel. Buurtbewoners kopen yoghurt, versgebakken croissantjes of een krant. Dat is ‘s avonds wel anders, de kleine winkel in het centrum van Moskou ligt in een populair uitgaansgebied en vanaf een uur of tien ‘s avonds stromen groepen jongeren naar binnen, het is niet ongewoon dat de drankvoorraad van de winkel in de loop van de nacht al is uitgeput. Maar sinds een paar weken mag er op last van de autoriteiten na 11 uur ‘s avonds geen drank met meer dan vijf procent alcohol worden verkocht. Wodka, whisky, wijn en zelfs champagne gaat achter het lint en de beveiligers kijken streng op de alcoholpercentages van de verschillende bieren. Flesjes Heineken mogen wel, mixdrankjes of geïmporteerde Belgische bieren gaan niet langs de kassa.

Het zijn de maatregelen van president Dimitri Medvedev, die bij zijn aantreden in 2008 al aankondigde iets aan de alcoholverslaving van de Russen te willen doen. Ruim drie jaar later is er een minimumprijs voor wodka (tenminste 89 roebel, zo’n twee euro, per halve liter), staat bier niet langer als frisdrank maar als alcohol in de boeken en mag er in de meeste delen van Rusland in de kleine uurtjes geen sterke drank meer verkocht worden. In een serie wetsvoorstellen die deze maand door de Doema zijn goedgekeurt gaat ook de reclame voor alcohol aan banden, zal er strenger worden gecontroleerd op openbaar dronkenschap en mag er vanaf 2013 ‘s avonds zelfs geen bier meer worden verkocht. En de maatregelen lijken te werken. Het Ministerie van Volksgezondheid liet vorige week weten dat de jaarlijkse gemiddelde alcoholconsumptie in Rusland van 18 naar 15 liter is gezakt. De daling komt vooral uit de grote steden, op het platteland drinken de Russen nog evenveel als voorheen. De cijfers zijn volgens de Wereldgezondheidsorganisatie nog altijd het dubbele van de limiet. Al eeuwen proberen Russische leiders de bevolking zonder succes van de drank te krijgen. Tsaren die de wodka lieten rantsoeneren konden opstanden verwachten, en zelfs onder Gorbatsjov zijn de droogleggingsmaatregelen teruggedraaid nadat duizenden Russen om het leven kwamen door slechte zelfgestookte alcohol.

De maatregelen van Medvedev lijken te werken, al zijn er altijd slimme Russen te vinden. De kleine witte auto’tjes van ‘Agent 0.5′ rijden ‘s nachts steeds vaker over de Moskouse straten. Op internet, per telefoon of zelfs per sms kan er bij het bedrijf 24 uur per dag een selectie aan sterke drank worden bestelt, die binnen een half uur bezorgd wordt. Volgens de telefoniste van het bedrijf houden ze zich precies aan de regels. ,,Sterke drank mag ‘s avonds laat niet langer in supermarkten verkocht worden, en wij zijn dan ook geen supermarkt. We bezorgen alleen maar”. Op de bon blijkt hoe het werkt, de Ierse fles whisky is aangeslagen in en restaurant als ’14 glazen whisky’ voor tafel 3, met een flinke fooi voor de bezorging.

‘Een flinke klop met de rubberen hamer, dan ligt het wel goed’

De Moskouse burgemeester Sergej Sobjanin laat alle asfalttrottoirs in het centrum van de stad vervangen door stoeptegels van baksteen. Het project is een groot schandaal geworden, vooral omdat de vrouw van de burgemeester een steenfabriek zou bezitten. De stad is een puinhoop, meisjes op pumps klagen en de bakstenen zijn nu al op.

Meisjeshakjes

,,En denk eens aan al onze mooie meisjes, die breken hun enkels nog op die mooie hakken! Nee, van die tegeltjes moet ik niets hebben. En ze leggen ze ook nog eens slecht neer”. Aleksej Roedakov van een regionale tak van oppositiepartij LDPR loopt met een een groep partijgenoten moeizaam over de stoep van Strasnoj boulevard in het centrum van Moskou. Overal in de stad liggen de stoepen overhoop, ouderen lopen moeizaam over de weg, moeders tillen hun kinderwagens over de werkzaamheden heen en de miljoenen vrouwen in de stad die hoge hakken dragen lopen onwennig over de hobbelige bestrating. Afgelopen mei werden plots de stoepen in het centrum van de stad opgebroken. De asfalttrottoirs moeten vervangen worden door stoeptegels van baksteen. Sergej Sobjanin, de burgemeester die vorig jaar door president Dimitri Medvedev werd aangewezen, wilde de enorme klus in de zomermaanden klaren. De stoeptegels zijn niet alleen mooier, het materiaal is ook nog eens veel duurzamer, weet het gemeentehuis. Volgens rapporten gaat asfalt in de hoofdstad gemiddeld maar zeven jaar mee, terwijl bakstenen beter bestand zijn tegen extreme temperaturen en de komende twintig jaar niet vervangen hoeven worden.

Eerder liet Sobjanin in het Siberische Tjoemen, waar hij gouverneur was, ook het asfalt vervangen. Volgens sommigen omdat Irina Sobjanina, de vrouw van de burgemeester, destijds de fabriek in handen zou hebben gehad die de stoeptegels aanleverde. De aanbesteding in Moskou werd achter gesloten deuren doorgevoerd, en het stadhuis moet alle zeilen bijzetten om de reputatie van de burgemeester te redden. Zo liet Sobjanin in april al weten dat hij ‘beter is in ballet dan zijn vrouw in het zakenleven’ en herhaalde hij tegenover zakenkrant Vedomosti afgelopen week nog eens dat zijn echtgenote geen bakstenenfabriek zou kunnen bezitten omdat ze kleuterjuf is.

Volgens een peiling van een grote Russische carrièresite is slechts eenderde van de Moskovieten positief over de bakstenen. De werken lopen enorme vertraging op door een tekort aan materiaal, bakstenenfabrieken in heel Rusland draaien overuren. In sommige wijken hebben de stratenmakers uit wanhoop maar bakstenenmotiefjes in beton gegoten. In andere delen van de stad is de aanleg zo slecht gedaan dat ze de afgelopen weken alweer herstraat moesten worden. De eerste fase van het project omhelst 1,1 miljoen vierkante meter aan trottoirs en kost ruim 66 miljoen euro. Omdat binnenkort de scholen weer beginnen wordt het werk na 25 augustus stilgelegd. Over drie jaar moet er ruim 4 miljoen vierkante meter asfalttrottoir in Moskou vervangen zijn. De Armeense gastarbeiders die de tegels aan de Strasnoj-boulevard leggen halen hun schouders op. ,,We doen ons best”, zegt een van hen. ,,Als je er een paar keer flink op klopt met een rubberen hamer ligen die tegels de komende jaren wel goed”.

Stratenleggers

Duurste transfer naar armste regio

Samuel Eto’o vertrekt bij Inter Milan en gaat naar alle waarschijnlijkheid bij Anzji Machatsjkala spelen. Met de transfer zou een recordbedrag gemoeid zijn. Dagestan is de armste regio in Rusland, maar de club uit het onrustigste deel van de noordelijke Kaukasus heeft sinds kort een steenrijke eigenaar.

Het vertrek van Eto’o naar Anzji Machatsjkala is bijna rond en zal te boek gaan als een van de grootste transfers in de voetbalgeschiedenis. De club uit de Russische deelrepubliek Dagestan heeft 25 miljoen euro over voor de Kameroener, en zal hem een jaarinkomen van ruim 20 miljoen euro betalen. Anzji-woordvoerder Alexander Oedaltsov bevestigt tegenover de GPD dat er vergevorderde gesprekken zijn tussen Eto’o en zijn club. Hij wil niet zeggen om hoeveel geld het gaat, maar denkt dat de details binnenkort bekend zullen worden. ,,Er is nog geen contract, er zijn allerlei onderhandelingen. Het kan nog een dag of zelfs een week duren, maar ik denk dat het in orde komt”.

Anzji staat op de 4e plek in de Russische competitie, vlak onder bekende namen als Dinamo en Spartak uit Moskou en Zenit uit Sint-Petersburg. De 45-jarige miljardair Soelejman Kerimov kocht de club begin dit jaar van de plaatselijke autoriteiten en trok eerder Mbark Boussoufa van Anderlecht en de Braziliaanse sterspeler Roberto Carlos aan. Kerimov heeft een geschat vermogen van bijna 5,5 miljard euro en staat op de 117e plek van de Forbes-lijst van rijkste mensen ter wereld. Kerimov heeft aandelen in Russische staatsbedrijven en is parlementslid voor de almachtige regeringspartij Verenigd Rusland. In 2006 kwam hij bij een auto-ongeluk in Nice bijna om het leven, waarna hij met een Belgisch legervliegtuig voor behandeling werd overgevlogen. In 2009 moest de Belgische ambassadeur in Moskou zijn biezen pakken nadat bekend werd dat hij visa’s regelde voor een groep Thaise danseressen voor een optreden bij Kerimov.

Dagestan is de armste provincie in Rusland en een van de meest onrustige deelrepublieken in de noordelijke Kaukasus. Islamitische rebellen plegen met grote regelmaat aanslagen, vooral op politieposten. De rebellen en de corrupte veiligheidsdiensten spelen in het bergachtige landschap een schimmig kat- en muisspel. Anzji Machatsjkala traint vanwege de veiligheid dan ook op een verlaten complex buiten Moskou. Voor thuiswedstrijden wordt het team met een eigen Toepolev ingevlogen. Veel Russische fans zijn kwaad over het financiële voordeel van clubs uit de Kaukasus. De Russische middenvelder Joeri Zjikov werd vorige week nog uitgefloten toen hij voor Anzji uitkwam. Ook racisme leeft op, Roberto Carlos staakte dit seizoen wedstrijden nadat er bananen op het veld werden gegooid. Anzji hoopt dat Eto’o komend weekend in het veld te zien.

‘Natuurlijk is dat radicaal, maar soms is dat maar beter ook’

Het einde van de Sovjet-Unie betekende voor veel regio’s het begin van een lange lijdensweg van oorlog, conflict en corruptie. Het wegvallen van de Sovjetmacht betekende niet alleen oorlog in Abchazië, Nagorno-Karabach en Transdnistrië, het zorgde ook voor conflict in Centraal-Azië en de Kaukasus. De meeste conflictzones zitten in een neerwaartse spiraal, maar twee gebieden proberen het anders.

Irakli Matkava komt te laat zijn kantoor binnenwaaien. Hij biedt z’n verontschuldigingen aan, gooit een pak Malboro-sigaretten op tafel en neemt een flinke slok slappe koffie uit een grote mok met een Amerikaanse vlag. De 30-jarige onderminister voor economische zaken van Georgië legt graag uit hoe het veranderd is. ,,Ik was 19 toen ik in Amerika kon gaan studeren”, legt hij uit. ,,Maar ik had geen paspoort. Om dat te krijgen heeft mijn vader dagen lang voor honderden dollars allerlei mensen om moeten kopen. Vorige week bleek dat paspoort helemaal vol, en ik kreeg net een sms’je dat ik het voor een standaardprijs bij het gemeentehuis af kan halen”. De rozenrevolutie van 2003 bracht de jonge Michail Saakasjvili aan de macht, hij liet de oude garde ontslaan en voerde radicale hervormingen door. Ooit was Georgië het meest corrupte land in de voormalige Sovjet-Unie, nu is de corruptie bijna geen issue meer. ,,Je kunt de beste veranderingen doorvoeren wanneer alles op het diepste punt zit”, legt Matkava uit. ,,In 2003 hadden we 23 verschillende soorten belasting, dat zijn er nu nog maar zes. We hebben 86 procent van alle regels geschrapt. Natuurlijk is dat radicaal, maar soms is dat maar beter ook”. Niet iedereen heeft daar vrede mee, de Georgische economie draait op buitenlandse subsidies en terwijl de overheid een wit voetje in het westen wil halen is de werkeloosheid nog altijd hoog. ,,Er zijn problemen, en makkelijk is het hier nooit geweest. Maar het is een stuk beter dan vroeger en de hervormingen en de democratisering is nu niet meer terug te draaien”.

Een paar honderd kilometer ten noorden van Georgië ligt de Russische deelrepubliek Ingoesjetië, tot een paar jaar geleden de meest instabiele regio in de Noordelijke Kaukasus. Islamisten pleegden bijna dagelijks aanslagen en de corruptie was zo omvangrijk dat president Dimitri Medvedev in 2008 het hoofd van de republiek liet vervangen door de beroepsmilitiar Joenoes-bek Jevkoerov (48). ,,Het probleem is niet de corruptie”, legt hij uit in een zwaarbeveiligd complex in Moskou. ,,Corruptie is overal. Het probleem is hoe je daar mee omgaat. Ik zie niets door de vingers, hou iedereen dag en nacht in de gaten en zorg ervoor dat de letter van de wet tot in de details wordt nageleefd. Als je dan het salaris van de politie nog wat opkrikt gaat het vanzelf beter”. Jevkoerov praat met de oppositie, organiseerde een programma waarbij rebellen gerehabiliteerd worden en zorgt voor een onvermurwbare naleving van de regels. Amper negen maanden na zijn aanstelling kwam hij bijna om het leven nadat islamitische terroristen zijn auto opbliezen. ,,Dat hoef ik niet te dramatiseren”, vertelt hij koel. ,,We waren bezig met sociale- en economische vraagstukken, en je mag je niet af laten leiden”. Hij gaf de politie orders mensen niet langer zonder reden aan te houden. ,,Wie zich aan de regels weet te houden heeft nergens last van. Iedere politiepost heeft een noodnummer wat je kunt bellen wanneer iemand geld van je wil hebben”. Jevkoerov haalde buitenlandse investeerders binnen en probeert Russische bedrijven over te halen hun productie naar zijn deelrepubliek te verplaatsen. Zijn strategie lijkt te werken, het afgelopen jaar is het in Ingoesjetië relatief rustig. ,,Veel mensen denken dat het onmogelijk is om terroristen de kwade plannen uit het hoofd te praten. Daar geloof ik niet in. We vergeven ze, brengen ze terug naar hun familieleden en blijven met ze praten. Als je daar niet begint verandert er nooit wat”.

‘Denk niet dat ik de enige ben, al mijn vriendinnen willen hier weg’

Ze zijn geboren in de nadagen van de Sovjet-Unie en werden volwassen onder Poetin. De twintigers van nu willen het liefst allemaal weg. Portret van een generatie.

Tot een paar maanden geleden stond het Gorky Park vol attracties, achtbanen, popcornverkopers en schiethallen. Over de grote entreezuilen schalde militaire muziek, alleen oorlogsveteranen hoefden niet te betalen om binnen te komen. Maar deze zomer heeft een jongere generatie het park overgenomen. De attracties zijn afgebroken, aan de Moskou-rivier is een strand opgetrokken, er zijn fietspaden aangelegd en overal is gratis wifi. De oude Sovjetrestaurants hebben plaatsgemaakt voor hippe koffietentjes en restaurants waar biologisch eten op het menu staat. DJ’s verzorgen de muziek, de jongeren zoeven voorbij op skateboards, spelen pingpong of ontspannen bij de honderden zitkussens en ligbanken.

Dasja wacht op een paar vriendinnen aan het strand. Over een half uur begint de yogales in openlucht. ,,Dit is eigenlijk de enige normale plek in Moskou”, zegt ze. ,,De rest van de stad is zo rommelig, zo luid. Het is veel te duur, of er hangen allemaal louche types rondt”. Herinneringen aan de Sovjet-Unie heeft ze niet. ,,Ik ben geboren op de laatste dag van december in 1991, er staat zelfs geen Sovjet-Unie meer in mijn paspoort. Mijn vader was door het dolle heen, hij dacht dat ik een van de eerste burgers van een fantastisch nieuw land zou worden”. Die belofte is volgens Dasja niet waargemaakt. ,,Er is maar een man die hier de macht heeft, de corruptie tiert welig. Iedereen is al blij met een park waar je een beetje kunt ontspannen. Maar zo zou eigenlijk het hele land er uit moeten zien”. Dasja studeert literatuurwetenschap en weet nog niet wat ze in de toekomst wil doen. Wel weet ze dat ze weg wil. ,,Mijn faculteit heeft goede contacten in Engeland. Ik probeer mijn Engels te verbeteren, wie weet kan ik daar wel blijven. En denk niet dat ik de enige ben, al mijn vriendinnen willen hier weg”.

Boelat en Boelat, twee Kirgizische vrienden met dezelfde naam, verkopen beide ijs in het park. Op grote bakfietsen met koelboxen trappen ze langzaam langs de kade. ,,Wij zijn twee jaar geleden al weggegaan”, leggen ze uit. ,,Wanneer je 18 bent heb je bij ons twee keuzes. Of je blijft in je thuisland en blijft arm, of je gaat weg om geld te verdienen”. Met allerlei baantjes bekostigen ze hun studie. Een van de jongens wil arts worden, de ander studeert economie. ,,In de Sovjet-Unie waren de opleidingen veel beter”, vertelt de jongen die arts wil worden. ,,Bij ons in Bisjkek is er de afgelopen twintig jaar geen enkel nieuw ziekenhuis gekomen, alles stort daar in elkaar”. Hij hoopt nog een jaar op Cuba te studeren. ,,Daar is het onderwijs nog gratis. Daarna ga ik terug”. De andere Boelat wil liever snel geld verdienen. ,,Er valt een hoop te smokkelen, Kirgizië ligt vlak bij de grens met China, en in Moskou kun je gemakkelijk iPhones verkopen. Dat is big-business”.

Ook Anton en zijn vrienden willen het liefst weg. Ze breken al voor de derde dag een enorme houten installatie af waar afgelopen weekend een BMX-kampioenschap over werd gefietst. ,,Weet je wat we hiervoor betaald krijgen? Duizend roebel per dag! Da’s nog geen 30 euro, en daar moet je de hele dag voor in de brandende zon werken”. Hij wil de handel in. ,,Mijn ouders hebben beide een winkel, mijn moeder is dat al begonnen in de Sovjet-tijd, nog voor ik geboren was. Ik denk dat ik de zaak moet overnemen”. Hij is blij dat hij die tijd nooit heeft meegemaakt. ,,Die dagen dat er maar een paar schoenen te krijgen was, dat niks mocht. Nu kan er veel meer, je hebt alle keus”. Toch denkt hij ook aan een toekomst in Europa. ,,Er zit hier geen schot in. Ik heb vrienden die naar Tsjechië of Spanje verhuisd zijn, daar krijg je zomaar een paspoort. Wij zitten hier de komende jaren nog met die Poetin opgescheept. Dan had je nog beter in de Sovjet-Unie kunnen wonen”.

De dansers van het Sokolnikipark

In het enorme Sokolnikipark in het noorden van Moskou lopen jonge moeders achter kinderwagens, zoeven volwassen voorbij op rolschaatsen en maken gastarbeiders fortuin met de verkoop van verpakt ijs. Achter de hekken van een afgezet pleintje in het park klinkt ouderwetse muziek, het is de ‘dans- en ontmoetingsplaats’. Een entreebewijs kost iets meer dan een euro. Ieder weekend dansen hier honderden gepensioneerden, en ze missen stuk voor stuk de Sovjet-Unie.

P1050547

De dames staan allemaal op hoge hakken en hebben de mooiste hoeden uitgezocht. De heren zijn, ondanks de felle zomerzon, allemaal in pak. Behalve Sovjetklassiekers klinken er Franse chansons en oude nummers van Elvis Presley. De vaak alleenstaande bejaarden sloven zich uit. Er wordt gedanst, stiekem gekust, er worden telefoonnummers uitgewisselt en om het allemaal te vieren wordt er uit meegesmokkelde plastic flessen soms een slokje wodka gedronken. Ze zijn gelukkig, al mist iedereen de Sovjettijd van welleer.

Evgeni Borisov, een energieke tachtiger, veegt het zweet van zijn voorhoofd. ,,Ik ben nooit een communist geweest”, zegt hij trots. ,,En er waren allerlei minpunten aan het Sovjetbestaan. Maar er was tenminste wel stabiliteit, we wisten dat er morgen ging gebeuren. Het salaris, je pensioen, je krijg altijd op tijd betaald en de prijzen stegen niet zo snel. Toen kon ik nog op vakantie, nu is dat voorbij. Ik heb twee jaar pensioen gehad voor ’91, ik ben in die tijd zeker zeven keer op vakantie geweest. Nu kost het allemaal honderden dollars, en die hebben wij niet”. De meeste gepensioneerden in Rusland kunnen tegenwoordig niet rondkomen van hun pensioen, familieleden moeten bijspringen of er moet zelfs op late leeftijd nog gewerkt worden. ,,Vroeger was alles van iedereen”, legt Borisov uit. ,,Nu hebben ze alles verkocht. Niet alleen de olie en het gas, maar ook de huizen, de parken. Er zijn een paar mensen steenrijk geworden, de rest heeft het nakijken. En wanneer ik in mijn eige stad een dure winkel binnenstap kijken ze me aan alsof ik een dief ben. Ik zal het maar eerlijk zeggen, dat doet gewoon pijn”.

,,Bij jullie zitten bejaarden zeker allemaal achter de computer. Nou, wij niet hoor!” roept Sergej Medvedev (83), een van de beste dansers van het Sokolnikipark die steeds maar blijft uitleggen dat hij geen familie van de president is. ,,Je komt hier iedere keer nog jonger vandaan, en soms heb je beet”, zegt hij met een grote glimlach. Naast hem zit Jelena Karpova (85), ze hebben elkaar een half uur geleden ontmoet. ,,Eigenlijk is er niet zoveel veranderd”, legt Karpova uit. ,,Ik werkte als naaister gewoon in een fabriek, en of dat nou onder Gorbatsjov of Jeltsin was, dat maakte mij allemaal niet uit. De fabriek bleef draaien, ik kreeg iedere maand betaald en het appartement waar ik woonde is later mijn eigendom geworden. Alleen Moskou is zo druk geworden. Vroeger waren er nooit files, in de laatste jaren deedt de trolleybus er soms wel anderhalf uur over”. Haar danspartner denkt er anders over. ,,Alles viel in duigen”, legt hij uit. Ik werkte in de mijnen en mocht vroeg met pensioen. Maar met die verrekte Jeltsin ben ik alles kwijtgeraakt. Mijn spaargeld, mijn pensioen, mijn haar, mijn gezondheid. Nu krijg ik driehonderd euro per maand. Daar kun je een keer flink van uit eten, en de rest van de maand moet je op een houtje bijten”, legt Medvedev uit. ,,Het leven is verdomde lastig, maar gelukkig kan er nog gedanst worden”. De twee zwieren de rest van de middag samen over het dansplein.

Alle ouderen hebben een hekel aan de overheid. Wie in Moskou staat ingeschreven krijgt een maandelijks basispensioen van zo’n 300 euro, wie net buiten de stadsgrenzen woont krijgt maar de helft. Alleen veteranen, specialisten of mensen met een handicap krijgen bonussen, maar riant is het nooit. ,,De enige garantie op een goed pensioen is flink veel kleinkinderen”, zegt Vladimir Brintsev, een voormalig piloot. ,,Mijn vrouw en ik kregen zeven kinderen, ik heb inmiddels 11 kleinkinderen. Wat wil je nog meer?” Hij mist vooral het simpele bestaan van toen. ,,Je hoefde maar een brief te schrijven en alles werd geregeld. Wanneer je op vakantie wilde schreef je een brief over, en een week later laten je treinkaartjes klaar, kreeg je een keurig opgemaakte kamer en drie keer per dag een maaltijd. Dat kun je nu wel vergeten, alles is ingewikkeld geworden. Ik denk dat alle ouderen dat missen, die tijd dat we allemaal nog gelijk waren”.

P1050583

‘Lenin weghalen? Dat roepen alleen freaks!’

De melodie van het volkslied is hetzelfde gebleven, vanaf de torens van het Kremlin stralen rode sterren en in de meeste dorpen en steden in Rusland staan de standbeelden van Lenin nog fier op hun sokkels. Waarom is er in Rusland nooit afgerekend met het verleden?

Tussen de schreeuwerige reclames van Nokia, Pepsi en Coca-Cola valt het majesteuze pand van het museum voor de hedendaagse geschiedenis aan de Tverskajastraat bijna niet meer op. De naburige winkel die iPads verkoopt trekt meer klandizie. Naast een enorme wapencollectie en een Goya-tentoonstelling heeft het museum een permanente expositie moderne geschiedenis. De pijpjes van Stalin, de accordion van Jeltsin en een videoscherm met Vladimir Poetin moet de bezoekers inzicht geven in de wonderbaarlijke transitie van de Sovjet-Unie naar het hyperkapitalistische Rusland van nu. ,,Onze politieke leiders zijn eigenlijk schrizofreen”, legt de jonge historicus Nikita Anikin uit. Hij maakt deel uit van het bestuur van het museum en onderzoekt de ervaring en beleving van die tijd. ,,Aan de ene kant zie je dat Rusland afstand heeft genomen van de Sovjet-tijd en de bijbehoordende symboliek, aan de andere kant zie je het nog overal. In de grote steden valt het nog mee, maar in de provincie worden de rode vlaggen nog uitgehangen en krijgt het Leninbeeld ieder jaar een schilderbeurt”, legt hij uit. ,,Ze hebben niets om op terug te vallen en een groot deel van de bevolking heeft goede herinneringen aan die tijd”.

In een speech in 2005 noemde toenmalig president Vladimir Poetin het einde van de Sovjet-Unie de ‘grootste tragedie van de vorige eeuw’. ,,Die gebeurtenis is voor het Russische volk een ware tragedie. Miljoenen landgenoten maakten plots geen deel meer uit van ons land, een epidemie die enorme gevolgen had”. Het was destijds voor Poetin een reden uit te halen naar het westen. “Rusland besluit zelf het tempo en de voorwaarden voor een overgang naar een democratie. We zijn een vrije natie en onze plek in de moderne wereldgeschiedenis zal worden bepaald door hoe succesvol en hoe sterk we zijn”. De Oost-Europese landen, de Baltische Staten en de Sovjetrepublieken konden de schuld van het Sovjetverleden op Moskou afschuiven. In Rusland zelf is nooit afgerekend met het verleden. ,,Dat kan eigenlijk ook niet anders”, legt Anikin uit. ,,We wonen nog altijd in Sovjethuizen, rijden in Sovjettreinen en vliegen met Sovjetvliegtuigen. Probeer in Rusland maar eens een snelweg te vinden die niet uit die tijd komt”. Toch was er twintig jaar geleden een beweging die korte metten wilde maken met de Sovjetgeschiedenis. ,,In het prille begin van de jaren ’90 was alles wat uit het Westen kwam goed. Je hoeft je hier alleen de rijen voor de McDonalds maar in te denken. Er waren mensen die de communistische partij wilden verbieden, Lenin uit het mausoleum wilden weghalen. Dat is toen nooit gelukt, en daarmee is het momentum verdwenen. Om eerlijk te zijn, de mensen die nu nog willen dat de Leninbeelden worden weggehaald, dat zijn alleen freaks”.

De nostalgie naar de Sovjettijd is enorm. Het populaire televisiekanaal ‘Zvezda’ zendt iedere avond Sovjetfilms uit, een keur aan radiostations brengt alleen maar ‘de muziek van toen’. ,,Het is niet zozeer de nostalgie, mensen hebben het gevoel dat ze belazerd zijn”, legt Anikin uit. ,,Ze kregen een ideale, democratische samenleving beloofd, maar er kwam alleen maar crisis”. President Dimitri Medvedev heeft een iPad, zet sterk in op innovatie en probeert allerlei hervormingen door te drukken. Maar de samenleving is volgens de meeste analisten niet klaar voor. ,,Daarom is geschiedenis bij ons zo krampachtig”, legt Anikin uit. ,,We staan nog met een been in het verleden”.

Russen maken zich op voor rampenmaand

Het is vandaag 1 augustus, het begin van de ‘rampmaand’. De Russen maken hun borst nat. Door de geschiedenis heen en vooral de afgelopen jaren sloeg het noodlot meestal in deze zomermaand toe.

Het begon al in 1530 al met de geboorte van tsaar Ivan de Verschrikkelijke op 25 augustus. Later raakte Rusland in de achtste maand betrokken in de Eerste Wereldoorlog, reden Russische tanks in augustus 1968 Praag binnen en mislukte in diezelfde maand in 1991 een coup die het einde van de Sovjet-Unie betekende. Reisorganisaties in Moskou bieden speciale vakanties aan waarbij bijgelovige Russen de rampenmaand kunnen ontvluchten. Na de hittegolf en de enorme bosbranden van vorig jaar, de aanslag op de Sajano-Sjoesjenskoj waterkrachtcentrale en de korte oorlog met Georgi? in 2008 maken de Russen zich nu al zorgen om wat komen gaat.

De rampenmaand heeft ook repercussies op de beurs. In een notitie zet Chris Weafer, een analist bij ING, de gevolgen op een rij. ,,Tijdens de korte oorlog met Georgi? daalde de aandelenmarkt met 14 procent”, legt hij uit. ,,De rampen in augustus hebben meestal geen direct resultaat op de beurs, maar zetten wel de toon voor het beleid in de toekomst.” Zo zorgde de aanslag op de waterkrachtcentrale voor een debat over modernisering van de infrastructuur en zorgde de droogte van vorig jaar er voor dat de overheid meer oog heeft voor de agrarische sector. In het lijstje met rampen komt ook augustus 1999 voor, de maand waarin toenmalig president Boris Jeltsin Vladimir Poetin als premier aanwees. ,,De gevolgen van die gebeurtenis bepaald sindsdien het investeringsklimaat”, schrijft Weafer.

Niemand durft te voorspellen wat Rusland komende maand te wachten staat. In de onrustige Noordelijke Kaukasus is augustus berucht vanwege een sterke toename aan terroristische activiteit. De extremisten die zich schuilhouden in de bergen en bossen hebben in de zomer alle speelruimte. Voorlopig maken de Russen zich alleen zorgen om de Amerikaanse economie. Volgens een onderzoek van een Russische internetportaal denkt 31 procent van de bevolking dat wanneer de dollar klappen krijgt ook hun eigen spaargeld in gevaar komt.