Bolsjoi opent voor het eerst in zes jaar zijn deuren

Na jaren van renovatie en corruptieschandalen opent het Bolsjoi-theater in Moskou vrijdag eindelijk zijn deuren. Het bekendste theater van het land is een spiegel van de Russische geschiedenis.

,,Waar je ook bent in het Bolsjoi, je ziet overal de drie eeuwen door elkaar heenlopen”, vertelt perswoordvoerder Michail Siderov trots aan een paar cameraploegen. Hij heeft een dagtaak aan de toestromende wereldpers. ,,De 19e eeuw zie je in de Italiaanse motieven in de vloeren en de grandeur van de grote zaal. De 20e eeuw zie je in de kroonluchters die Stalin heeft laten bouwen of in het simpele ontwerp van sommige zalen. En nu hebben we eindelijk de 21e eeuw in kunnen bouwen. Liften, geluidsinstallaties, een bewegend podium, het licht, de douches voor de dansers. Alles is tip-top in orde”. Vrijdag gaat het Bolsjoi-theater voor het eerst in 2005 weer open. De restauratie duurde drie jaar langer dan aanvankelijk gedacht en viel ruim 16 keer duurder uit. Niet alleen kraakte de balletvloer en zaten er scheuren in de muren, het fundament stond op instorten en bijna 70 procent van het gebouw moest worden gestut. Ook het moraal van het gerenommeerde balletgezelschap raakte in verval, volgens ex-prima ballerina Anastasia Volotsjkova organiseerde het theater privé-feesten voor rijke sponsors en werkte de academie vooral als escort-service.

,,Net als La Scala konden wij bij de renovatie maar een kant op. Naar beneden”, legt Siderov uit. Omdat het Bolsjoi midden in het historische centrum ligt is de nieuwe concertzaal recht onder het theaterplein gebouwd. Maar omdat de hypermoderne zaal enkele tientallen meters van een metrostation is verwijderd komen Duitse ingenieurs komende maand de metrotunnels alsnog isoleren. Verschillende aannemers, bouwbedrijven en het Ministerie van Cultuur lagen verwikkeld in een juridische strijd, en verschillende bouwmeesters zijn er met grote sommen geld vandaan gegaan. Na jaren van strijd liet president Dimitri Medvedev vlak na zijn aanstelling in 2008 contracten met investeerder Summa tekenen, een vermogend bedrijf dat vorige week een deal sloot voor de aanleg van een nieuwe olieterminal in Rotterdam. Het bouwbedrijf hield woord en leverde het Bolsjoi op tijd aan. Het aantal stoelen is teruggebracht van 2200 tot maximaal 1740, de zetels in de orkestbak inbegrepen. De notoir oncomfortabele stoelen waar jarenlang communisten uit de hele Sovjet-Unie vergaderden zijn breder geworden en hebben hun tsaristische snit en pluche terug. Voor de restauratie moesten sommige oude technieken opnieuw worden uitgevonden. Het ragfijne bladgoud scheurt wanneer je het met de hand aanbrengt, maar op een basis van petroleum en met een strook van een borstel van eekhoornhaar geeft het in een mengsel van wodka en eiwit een diepe, massieve toon.

Het Bolsjoi is een spiegel van de Russische geschiedenis, de restauratie van het gebouw staat symbool voor het assertieve Rusland dat een rol van betekenis wil spelen op het wereldtoneel en alle herinneringen aan de chaotische jaren ’90 wegpoetst. Het Sovjetwapen aan de gevel van het gebouw heeft plaatsgemaakt voor de tweekoppige Russische adelaar. Het kleine betonnen muurtje dat Sovjet-leider Jozef Stalin in het tsarenbalkon liet bouwen om niet gezien te worden is intact gebleven. De astronomische prijzen voor een entreebewijs zorgde deze week voor opschudding. Nadat speculanten via internet sommige zitplaatsen probeerden te verkopen voor de prijs van een kleine koopwoning in Moskou liet de theaterdirectie weten dat er geen kaarten beschikbaar zijn en dat alleen de presidentiële administratie over de zitplaatsen bij de opening gaat. Perswoordvoerders en hooggeplaatste functionarissen in het Kremlin worden horendol van de duizenden mensen die wanhopig toch een plek proberen te bemachtigen. Het openingsspektakel wordt live uitgezonden op de Russische televisie en is behalve op videoschermen in Moskou ook in bioscopen over de hele wereld te zien.

Kirgizië wil de precaire vrede bewaren

Zondag gaat het kleine Centraal-Aziatische Kirgizië naar de stembus. Nu interim-president Roza Otoenbajeva op moet stappen moeten de 2,8 miljoen kiesgerechtigden een keuze maken tussen de politieke rivaliteit van de bergen en de steppe.

Voor het eerst in de geschiedenis van Kirgizië staat de uitslag van de presidentsverkiezingen niet van te voren vast. Het land is de uitzondering tussen de dictatoriale regimes in de voormalige Sovjetstaten in Centraal-Azië, ingesloten tussen grootmachten Rusland en China. Maar liefst 86 kandidaten schreven zich in, 19 staan er aanstaande zondag op de kieslijsten. En de spanning is om te snijden, de Kirgizische mensenrechtenraad liet deze week een verklaring uitgaan waarin het waarschuwt voor ‘groepen breedgeschouderde mannen’ die in verschillende zuidelijke steden van deur tot deur gaan om stemmers te intimideren. In de zomer van 2010 kwam het plots tot conflict in de zuidelijke regio’s. Na een aantal incidenten greep het Kirgizische leger in en ontstond er een bloederige strijd waarbij naar schatting 500 mensen om het leven kwamen en vele duizenden op de vlucht sloegen. Interim-president Roza Otoenbajeva, een stille diplomate die laveert tussen Moskou en Washington, heeft het afgelopen jaar alles gedaan om de precaire vrede in het verscheurde land te bewaren, maar moet nu de macht uit handen geven.

Geïnspireerd door de revoluties in Georgië en Oekraïne waarin de jongere generaties afrekenden met de Sovjetmachthebbers greep voormalig premier Koermanbek Bakijev tijdens de ‘Tulpenrevolutie’ van 2005 de macht. Vorig jaar moest hij vluchtten nadat een woedende menigte hem uit zijn kantoor joeg. Er loopt een breuklijn door de kleine voormalige Sovjetstaat ingesloten tussen China en Kazachstan. In het seculiere, pro-Russische en bergachtige noorden wonen vooral etnische Kirgiezen, in het islamitische zuiden van het land, ingesloten tussen woestijn en steppe, zijn vooral etnische Oezbeken. De noordelijke hoofdstad Bisjkek heeft de administratieve macht, maar in het zuiden controleren de Oezbeken de handel. De spanningen kwamen afgelopen zomer tot een dieptepunt. De reputatie van de veiligheidsdiensten en het leger is besmet, duizenden familie’s kunnen nog altijd nergens wonen en er heerst vooral in het zuiden nog altijd een diep wantrouwen tussen de twee bevolkingsgroepen. Alle kandidaten beloven de nationale eenheid te zullen herstellen, en een van de kandidaten wil zelfs het noemen van ‘noorden’ of ‘zuiden’ als verraad strafbaar stellen.

Kirgizië is het enige land ter wereld dat zowel een Amerikaanse als een Russische luchtmachtbasis heeft. Voor de Amerikanen is de basis van cruciaal belang bij voor de bevoorrading in Afghanistan. De verwachting is dat de verkiezingen zondag, waarbij 19 kandidaten meedoen, geen duidelijke winnaar met meer dan de helft van de stemmen naar voren zal brengen, waardoor er een aantal weken later nog een tweede ronde zal plaatsvinden. De belangrijkste kanshebbers zijn allemaal medestanders van oud-president Bakijev. De 55 jarige ex-premier Almazbek Atambajev, een pro-Russische sociaal-democraat, gooit de hoogste ogen. Hij zorgde het afgelopen jaar voor een economische groei van 7 procent en liet hogere salarissen betalen. Atambajev moet het opnemen tegen twee politici uit het zuiden, de 44-jarige nationalist Kamtsjibek Tasjijev, en voormalig parlementsvoorzitter Adachan Madoemarov.

Poetin laat beren vliegen

Nederland en andere NAVO-landen onderscheppen met regelmaat Russische bommenwerpers. President Vladimir Poetin liet de intercontinentale vluchten in 2007 hervatten en de oude symbolen uit de Koude Oorlog laten zien dat het menens is.

De Toepolev Tu-95 is ‘s werelds snelste propellervliegtuig. Na het einde van de Tweede Wereldoorlog liet Sovjetleider Jozef Stalin atoombommenwerpers bouwen die naar de Verenigde Staten konden vliegen, en weer terug. Met vier contraroterende turboprop-propellers zijn de vliegtuigen, die al sinds 1952 in verschillende versies in dienst zijn van de Russische luchtmacht, ook de luidste vliegtuigen ter wereld. De toestellen maken zoveel herrie dat de NAVO ze als ‘bears’, brullende beren, liet coderen. De Sovjet-Unie liet er honderden bouwen en het vliegtuig was tijdens de Koude Oorlog een van de belangrijkste symbolen van de Sovjetmacht.

Nadat de toestellen al vijftien jaar niet buiten de landsgrenzen waren gesignaleerd kondigde toenmalig president Vladimir Poetin in 2007 aan dat de Bears hun patrouilles zouden hervatten, iets wat op de Russische televisie breed werd uitgemeten. De boodschap is duidelijk, in 1992 werden de vluchten gestaakt omdat de brandstof te duur was, nu moeten ze de militaire slagkracht en machtsvertoon van het Rusland onder Poetin laten zien. De toestellen worden regelmatig onderschept, niet alleen door Nederland, maar ook door de Deense, Britse, Amerikaanse en Canadese straaljagers. Het Russische ministerie van Defensie laat in een verklaring weten dat de vluchten in ‘strikte overeenstemming met internationale regelgeving’ plaatshebben, en leggen keer op keer uit verbaasd te zijn over de commotie bij het ‘gebruik van het internationale luchtruim’.

Timosjenko toch naar gevangenis

De Oekraïense ex-premier Joelia Timosjenko moet toch de gevangenis in. Een rechtbank in Kiev oordeelde dat ze schuldig is aan machtsmisbruik en veroordeelde haar tot zeven jaar gevangenisstraf. Verschillende internationale organisaties noemen het vonnis onacceptabel, en zowel in Brussel als in Moskou staat de relatie met Oekraïne op het spel.

In een chaotische rechtszaal las de 31-jarige rechter Rodion Kirejev het vonnis monotoom voor. ‘Ze gebruikte haar administratieve macht met criminele doeleinden, handelde bewust en misbruikte haar macht met grote gevolgen’, oordeelde rechter. Onder toeziend oog van de wereldpers en fans van de 50-jarige ex-premier Joelia Timosjenko veroordeelde de rechtbank haar vanwege machtsmisbruik. Timosjenko moet een boete van bijna 140 miljoen euro betalen, mag de komende drie jaar geen ambtelijke functie hebben en krijg zeven jaar gevangenisschap opgelegd. De controverse gaat over een deal uit 2009 tussen Rusland en Oekraïne. Na jaren van conflict over energieleveranties tekende premier Timosjenko een tienjarige deal met Rusland. Volgens de rechter loopt het land daarmee een fortuin mis. ‘Lang leve Oekraïne!’ riep Timosjenko tijdens het vonnis. ‘Lang leven de helden!’ riepen haar supporters. ‘Het jaar 1937 is teruggekeerd’, liet ze later weten, een referentie naar het jaar waarin Sovjetleider Jozef Stalin een massale repressie begon. ‘Ik zal mijn goede naam tot in het Europese Hof verdedigen’, verklaarde ze. ‘Wanneer we ons Oekraïne niet verdedigen gaat onze grote macht en het hele overheidssysteem verloren’. Met haar man en dochter aan haar zijde betichtte ze de rechtbank er van partijdig te zijn en verklaarde ze het slachtoffer te zijn van een complot uit de koker van president Viktor Janoekovitsj.

Joelia Timosjenko kwam tijdens de Oranje Revolutie van 2004 aan de macht als premier onder de hervormingsgezinde en pro-Europese president Viktor Joesjtsjenko. Het tweetal kreeg ruzie, en na jaren van politiek gestegel won aartsrivaal Viktor Janoekovitsj vorig jaar de presidentsverkiezingen. Hij kondigde aan af te zullen rekenen met de politieke wanorde en beloofde betere relaties met Moskou. Ze staat bekend als de ‘gasprinses’ en maakte in de jaren ’90 fortuin met de handel in energie. In 2001 is ze al eens veroordeeld voor fraude, en zat ze een maand in een cel, dezelfde cel waar ze eerder deze maand werd vastgehouden. Ondanks tal van politieke blunders geniet Timosjenko een hoge mate van populariteit. Ze liet de pensioenen verhogen, had een pragmatische pro-Europese koers en wordt vanwege haar charismatische voorkomen en harde lijn vaak ‘de enige man’ in de Oekraïne politiek genoemd.

‘Dit is maar een voorbeeld van hoe slecht en politiek de juridische staat van zaken is. Het imago van Oekraïne als een pro-Europees land heeft een flinke deuk opgelopen’, liet het Poolse ministerie van Buitenlandse Zaken, momenteel EU-voorzitter, in een verklaring weten. De chef-buitenland van de Europese Unie, Catherine Ashton, liet weten geschokt te zijn en kondigde aan het beleid ten opzichte van het buurland te zullen herzien. Ook de Russische premier Vladimir Poetin, die de verdragen met Timosjenko in 2009 tekende, liet zich bij de aanvang van zijn staatsbezoek aan China kritisch uit over het proces. ‘Ik begrijp helemaal niet waarom ze die zeven jaar in de gevangenis moet zitten’, liet hij weten. ‘Deze uitspraak is gevaarlijk en contra-productief. Het trekt onze verstandhouding in twijfel’. Meer
dan 2000 demonstranten waren bij de rechtbank op de been. Ook radicaal-feministische actiegroep FEMEN protesteerde, ondanks de barre temperaturen, topless op het dak van een winkelcentrum tegenover de rechtbank. ‘Het is tijd om na te denken!’ riepen de meisjes.

Help! De Russen vertrekken!

Tijd om te vertrekken. Het is de naam van een populaire groep op het blognetwerk LiveJournal. Een teken aan de wand, zoals ook de Economist noteerde. De afgelopen jaren heb ik tientallen Russische vrienden zien vertrekken. En nu duidelijk is dat Poetin aan de macht blijft gaat er de komende jaren niet veel veranderen.

De cijfers zijn onduidelijk en spreken elkaar tegen, maar de tendens is duidelijk. Migranten zijn in de 21e eeuw niet langer mensen die hun koffers pakken en nooit meer terugkeren, ze vliegen heen en weer en wonen niet op een plaats, of in een land. Dit aardig en bijzonder grof liedje over een varkentje haalde de montage helaas niet. Het varkentje staat voor de ‘oude golf’, hij verkoopt zijn oude traktor voor een vermogen en trekt een mooi wit overhemd aan. ‘Hier ben ik een zwijn, daar een varkentje’.

Dzoragjoegh, een dorp zonder mannen

Doordat de mannen vertrekken als gastarbeiders hebben de vrouwen het in de Armeense dorpen het voor het zeggen. Ze doen het zware werk, zorgen voor de kinderen en kunnen makkelijk rondkomen van het geld dat hun mannen uit het buitenland toesturen. Toch zorgt de werkeloosheid in het kleine Kaukasusland voor tal van problemen.

P1050932

,,Onze mannen? Dat zijn net trekvogels! Als de zon in april of mei doorbreekt zijn ze alweer vertrokken, en pas in de wintermaanden komen ze weer terug”. Ramella, de 54-jarige directrice van de enige school in het dorp, legt uit waarom er bijna geen man te vinden is. Het is een vreemd gezicht, Dzoragjoegh telt officieel zo’n 2000 inwoners, maar de meeste maanden van het jaar zijn er alleen maar vrouwen te vinden. Ze slachten de dieren, repareren de auto’s en herstellen de daken wanneer de harde wind aan de oevers van het Sevanmeer de huizen beschadigd. Net als in andere delen van Armenië vertrekken de meeste mannen als gastarbeiders naar Rusland. ,,We hebben het wel gezellig hoor, daar niet van”, zegt Ramella. ,,Het is een soort vrouwenclub. We helpen elkaar met allerlei dagelijkse bezigheden, je hoeft hier nooit alleen aardappels te schillen. Alleen ga je ze wel missen, die mannen. De mijne komt volgende week terug. Tenminste, dat hoop ik dan maar”.

De migratie is een groot probleem in Armenië, een land met 3,5 miljoen inwoners. Vanwege de hoge werkeloosheid, die in sommige regio’s boven de 40 procent ligt, werken meer dan een miljoen mensen in het buitenland. Vaak beginnen de mannen in Rusland of andere delen van de voormalige Sovjet-Unie nieuwe gezinnen, soms komen ze nooit meer terug. Volgens cijfers van de Internationale Organisatie voor Migratie zorgt de uitkeer bovendien voor een enorme toename in het aantal HIV-besmettingen. Toch leeft het dorp er goed van. Bij een bankfiliaal in een ander dorp zo’n 15 kilometer verderop staan enorme rijen, de mannen sturen iedere week een deel van hun salaris terug naar het thuisland. Ieder huis in Dzoragjoegh een badkamer, overal zijn televisie-antennes en bijna iedereen heeft internet. ,,Je kunt met Skype gratis bellen”, legt Tagije uit, een jonge vrouw met twee kinderen. ,,Met de videoverbinding kunnen de kinderen hun vaders zien, en andersom. Dat helpt een beetje. En wij kunnen in de gaten houden of er bij onze mannen niet een of andere blonde Russische del rondscharrelt”.

Op een heuvel buiten het dorp zijn er toch mannen te vinden. Bij het monument voor de Tweede Wereldoorlog, een groot beeld van twee brede Sovjetsoldaten op een holle sokkel, hebben zich een stuk of twintig verzameld. Ze drinken om de herinnering aan de oorlog van hun vaders en grootvaders levend te houden. Bij ieder glas wodka gaat er een bodempje van de drank over de grond, als eerbetoon. ,,Dit is het hele dorp, meer mannen zijn er niet. En de meeste van ons zijn deze week pas teruggekomen”, legt Arthur Sarkozijan uit. Hij werkt in Vladivostok als buschauffeur. De weken dat de mannen terug zijn in het dorp rusten ze uit. ,,We hoeven niet zo veel te doen, de vrouwen doen het toch al. Bovendien, wij werken de rest van het jaar. Nu hebben we vakantie”. De meeste mannen erkennen dat ze er in Rusland nog een gezin, of tenminste nog een maîtraisse op nahouden. ,,Heb je die Khadaffi gezien op televisie? Hoeveel vrouwen heeft hij wel niet? Denk je dat wij minder zijn dan die woestijnrat? Je leeft maar één keer, wij hebben de pech dat we hier niet kunnen werken. Maar dat wil niet zeggen dat je maanden zonder vrouw hoeft te zitten”.

P1050946

P1050934

Zelfs Russische leger wil geen kalasjnikovs

Het Russische leger sluit geen contracten meer met Izjmasj, het bedrijf dat al ruim 200 jaar wapens levert en over de hele wereld bekend is vanwege de productie van de kalasjnikov. Het Russische leger wil moderniseren, maar de industrie blijft achter.

,,Michail Kalasjnikov wordt binnenkort 92 jaar. We willen hem niet het slechte nieuws overbrengen, dat zou hem wel eens fataal kunnen worden”, laat een familielid weten. Het nieuws dat het Russische leger niet langer kalasjnikovs wil kopen komt vooral hard aan in Izjevsk, de stad op ruim 900 kilometer ten oosten van Moskou waar al ruim 200 jaar wapens worden gemaakt. Het Russische leger liet deze week weten dat het geen contracten sluit met kalasjnikov-producent Izjmasj tot het bedrijf met een nieuw ontwerp van het aanvalsgeweer komt. Het Russische leger gebruikt nu de AK-74 als standaardwapen. ‘De wapendepots liggen er vol me, en wanneer je er goed voor zorgt kunnen ze zeker zo’n 15 tot 20 jaar mee’, legt legerexpert Igor Korotsjenko uit. ‘In Izjevsk moeten ze hard op zoek naar nieuwe markten’.

Luitenant-Generaal Michail Kalasjnikov hoorde in een ziekenhuis waar hij tijdens de Tweede Wereldoorlog werd verpleegd soldaten klagen over hun wapens. Nadat hij een aantal ontwerpen instuurde werd hij in 1942 te werk gesteld bij een machinegeweerfabrikant, en vijf jaar later ontwierp hij de AK-47, een simpel machinegeweer met slechts acht bewegende onderdelen. Het Sovjetwapen werd in korte tijd razend-populair onder revolutionairen en legerleiders over de hele aarde. Mozambique nam de kalasjnikov op in de officiële vlag, de Sovjet-Unie maakte fortuin met de export en het wapen werd een symbool van verzet tegen het westen. Naar schatting zijn er tot op de dag van vandaag zo’n 100 miljoen kalasjnikovs en kopieën in omloop. Ieder jaar komen naar schatting nog zo’n 250.000 mensen om het leven door de wapens. Kalasjnikov zelf slaapt er niet minder om. ,,Ik wilde een geweer maken dat ons vaderland zou beschermen”, liet hij bij zijn 90-jarige jubileum weten. President Dimitri Medvedev speldde hem de hoogste Russische onderscheiding op. ,,Het is jammer dat mijn vinding ook door terroristen gebruikt wordt, maar het is geen verrassing dat iedereen het simpelste geweer zoekt”. Behalve aan wapenlicencies verdient de familie van de ontwerper ook aan de verkoop van t-shirts, speelgoedmodellen en wodkaflessen in de vorm van een kalasjnikov.

Het Russische leger wil moderniseren, maar de industrie loopt achter. Eerder dit jaar liet de Minister van Defensie, Anatoli Serdjoekov, al weten dat de Russische T-90 tanks niet voldoen aan moderne standaarden. Voor de prijs van een T-90 zouden er drie Duitse Leopardtanks gekocht kunnen worden. Nationalisten willen dat het Russische leger alleen materiaal van Russische bodem koopt, maar deze zomer sloot Rusland een miljardendeal met Frankrijk voor de aankoop van een aantal luchtdekschepen. De financiën van het leger is een heet hangijzer in Rusland. De alom geprezen minister van Financiën Aleksej Koedrin diende deze week zijn ontslag in na een conflict met president Dimitri Medvedev over de enorme uitgaven voor defensie komend jaar. In Izjevsk probeert fabrikant Izjmasj hoopt volgend jaar met een nieuw model kalasjnikov te komen. ,,We hebben de prototypes al, we hopen dat het Russische leger ze mooi zal vinden. Tot die tijd blijven we jachtgeweren maken”, zegt een bron.