De steenrijke oligarch Michail Prochorov moet zich van zijn beste kant laten zien, en dat gaat hem niet makkelijk af. Op campagne komt hij houterig over en hij wil, zelfs daags voor de presidentsverkiezingen, liever niet over politiek praten. Toch is hij optimistisch. ‘Ik win altijd op zakelijk vlak, dus ga ik dit vroeg of laat ook winnen’. Steeds meer Russen twijfelen aan zijn oprechtheid.

In het dorpje Kreksjino, vlak buiten Moskou, staan vooral luxe buitenhuizen. In de vroege morgen komen de satellietwagens van de Russische televisiekanalen het erf van boer Aleksej Boerkov opgereden. Zijn dure terreinwagen, het twintigmeterbad en zijn grote woonhuis verraden dat hij eigenlijk hobbyboer is, van vijftien koeien kan iemand niet leven. Toch heeft hij grote plannen, en die dag krijgt hij hoog bezoek. Met nog minder dan een week op de agenda komt de oligarch en enige onafhankelijke presidentskandidaat Michal Prochorov in Kreksjino campagne voeren. Een uur van te voren nemen de bodyguards en PR-adviseurs van Prochorov het terrein onder controle. ,,We gaan laten zien hoe wij de Nederlanders binnenkort kunnen gaan adviseren over landbouw”, grapt Prochorov wanneer hij uit zijn auto stapt. ,,Bij jullie gaan de oogsten onderuit. Ik zal jullie laten zien hoe je dat goed moet doen”.

De 48-jarige Michail Prochorov maakte fortuin in het begin van de jaren ‘90. Overdag zat hij in de collegebanken, ’s nachts handelde hij in wagonladingen ijzerets en goederen uit Siberië. Met zijn eerste fortuin begon hij een bank, later wist hij van het logge staatsbedrijf Norilsk Nikkel een winstgevende organisatie te maken. De laatste jaren was Prochorov, met een geschat vermogen van zo’n 13 miljard euro, vooral controversieel in het nieuws. In 2007 werd hij met een groot aantal prostituees opgepakt in het Franse ski-resort Courchevel, al werd hij later vrijgesproken en kreeg hij excuses van de Franse politie. In 2009 kocht hij samen met rapper Jay-Z de Amerikaanse basketbalploeg New Jersey Nets. Zijn verkiezingscampagne loopt stroef. De boomlange Prochorov komt houterig over, aait in Kreksjino met moeite een konijntje en houdt onwennig de handen van de jonge dochters van boer Boerkov vast.

Zelfs daags voor de verkiezingen wil hij het liever niet over politiek hebben. Wanneer de tamme Russische pers voorzichtig een paar vragen stelt keert hij zich geirriteerd om. ,,Laten we niet vervallen in politieke agitatie”, zegt hij. ,,We hebben nog een paar dagen tot de verkiezingen en dat is als je het wel bekijkt een hoop tijd”. Hij probeert zich te profileren als de kandidaat van de demonstranten die de afgelopen maanden de straat op zijn gegaan. Toch is er veel wantrouwen. Russen stemmen niet graag op oligarchen, en veel mensen zien hem als een afleidingsmanoeuvre van het Kremlin – iets wat Prochorov zelf met kracht ontkent. In de peilingen krijgt hij amper zes procent van de stemmen. Toch ziet hij het optimistisch. ,,Mijn peilingen groeien. Ik win altijd op zakelijk vlak, dus zal ik dit vroeg of laat ook wel winnen”.

De sleutels uit je broekzak halen, je auto herstarten of even een raampje open doen. Het is allemaal onmogelijk in het Siberische Jakoetsk. Overdag is het er -35, ’s avonds daalt het kwik tot bijna vijftig graden onder nul.

In het centrum van Oost-Siberische stad Jakoetsk heeft het stadhuis twee glijbanen laten aanleggen. Een simpele houten constructie met een paar planken en een flinke laag ijs is groot vermaak voor de kinderen. Ze rennen de houten ladders op, zwaaien naar hun ouders en glijen nog een heel stuk door over het toch al spekgladde Leninplein. Boven het stadhuis knippert een informatiebord. Het is -36 graden onder nul. ,,Valt eigenlijk best mee”, zegt Aleksej Maksimov, een van de ouders bij de glijbaan. ,,De kinderen hebben helemaal nergens last van, die bewegen genoeg om warm te blijven”. Met een dubbele shawl, een pelsjas en ‘oenty’ – tradionele bontschoenen – heeft hij nergens last van. ,,Een paar weken geleden was het veel kouder. Mijn thermometer gaat tot 50 graden onder nul, die gaf al niets meer aan”.

Jakoetsk is een van de koudste steden op aarde. In de eerste maanden van het jaar komt het kwik gemiddeld niet boven 30 graden onder nul. Een paar honderd kilometer naar het noorden is bij het dorpje Verchojansk de koudste continentale temperatuur gemeten. Daar daalde het kwik tot -67,8 graden Celcius, een record dat de lokale overheid een paar jaar geleden officieel liet vastleggen. Egor Makarov, een lokale ondernemer, ziet brood in de kou. Hij organiseert voor buitenlandse avonturiers reizen naar Verchojansk en andere afgelegen gebieden. ,,De taiga is een prachtig stuk natuur, vooral in de winter”, legt Makarov uit. ,,Je voelt je eigen lichaam vechten met de kou, dat is prachtig om mee te maken”.

Met speciale handschoenen en een emmer vol lijm lopen de drie studenten Sergej, Andrej en Maksim door een buitenwijk. Ze plakken posters voor Ajsen Nikolajev, een van de kandidaten voor de burgemeesterspost in de stad. In Jakoetsk mogen de inwoners volgende week niet alleen een nieuwe president, maar ook een nieuwe burgemeester kiezen. ,,We plakken een half uur, dan weer een half uur naar binnen om op te warmen”, legt Maksim uit.

In sommige delen van Jakoetië, een gebied zo groot als West-Europa, mogen de bewoners van de afgelegen gebieden al stemmen. Met vliegtuigen, helikopters en desnoods per arrenslee zijn de kiescommissie’s met mobiele stembureau’s onderweg. Een hele logistieke onderneming, volgens de kieswet heeft iedereen het recht om te stemmen, ook de bewoners van de geïsoleerde gebieden. Marina Algirjan is uitgeput na een rit van 17 uur over de hobbelige taiga, waar ze bij een bizonfokkerij twee stemmen ophaalde. ,,Halverwege dacht ik, we gaan naar huis. Zelfs in de auto was de temperatuur flink onder nul. Maar de wet is de wet”.

Bijna alle gebouwen in de stad staan op betonnen palen een halve meter boven de grond. De gas- en waterleidingen lopen bovengronds en worden goed ingepakt met isolatiemateriaal. Op parkeerplaatsen draaien geparkeerde auto’s dag en nacht stationair. ,,Het moet wel”, lacht Arkadi Michejev. ,,Wanneer je de auto uitschakelt kun je de volgende ochtend nergens heen. Vroeger had ik een Lada Niva, daar hebben we soms vuurtjes onder moeten stoken om ‘m weer aan de praat te krijgen”.

De winnaar van de Russische presidentsverkiezingen volgende week zondag is eigenlijk al bekend. Premier Vladimir Poetin zal weer plaatsnemen op het presidentenpluche dat Medvedev vier jaar lang voor hem warm hield.

Maar de steun voor Poetin in Rusland brokkelt af. Na frauduleuze parlementsverkiezingen in december gingen tienduizenden Russen al drie keer de straat op. Sinds de val van de Sovjet-Unie zijn er niet meer zulke massale demonstraties geweest. Internet en sociale media spelen daarbij een grote rol.

Veel mensen demonstreren voor het eerst. En soms ze riskeren daarmee hun baan. Zoals journalist Roestem Davydoff, die bij de staatsomroep Het Eerste Kanaal werkt. ‘ s Avonds kruipt hij achter zijn thuiscomputer en beheert hij Facebookpagina’s van de protestbeweging.

Verslaggever Katy Sherriff en correspondent Olaf Koens volgen Roestem in aanloop naar de verkiezingen. Ze gingen onder andere mee naar de laatste grote demonstratie, begin februari, in een winters Moskou.

Nadat de Russische oppositie de afgelopen maanden de politiek in een houdgreep hield met straatprotesten trommelde het Kremlin duizenden fabrieksarbeiders, ambtenaren en schooljuffen op. Voor de stabiliteit, voor het vaderland, en vooral: voor Poetin.

Beeld: Yuri Timofeyev

Na een paar concerten, een toespraak van de burgemeester van Moskou en bemoedigende woorden van bekende Russen kondigde de presentator met veel bombast de volgende spreker aan. ‘Het is de man op wie we allemaal hebben gewacht, de hoeder van de stabiliteit en de belangrijkste kandidaat voor het presidentschap: Vladimir Vladimirovitsj Poetin!’ De 26-jarige veearts Michail kijkt even op. Het publiek juicht, maar niet uitbundig. Hij is er speciaal voor uit Vladimir gekomen, een stad zo’n 200 kilometer ten oosten van de hoofdstad. ,,Ik weet wel dat er veel mensen hier gedwongen zijn, ook bij ons in de stad stonden de bussen klaar. Maar ik ben gewoon zelf met de auto gekomen”, legt hij uit. ,,Ik geloof Poetin als mens. Hij staat garant voor de stabiliteit. Zonder hem zou het hele systeem in elkaar zakken”.

De grote protestdemonstratie moet het antwoord zijn op de straatprotesten van de jongere generatie. Maar de energie en het engagement ontbreekt. Na een protestmars worden de tienduizenden fabrieksarbeiders, ambtenaren en schooljuffen naar het Loezjniki-stadion geloodst. Het is de ‘dag van de beschermer van het vaderland’, een nationale feestdag, en veel van de demonstranten maken er geen geheim van dat ze verplicht aanwezig moeten zijn. Halverwege lopen veel mensen naar huis, de tribunes zijn tegen het einde van de show leeg en verlaten. In een korte speech belooft Poetin dat hij er voor zal zorgen dat ‘buitenlandse invloeden’ geen gevolg hebben in het land. ,,Wij hebben onze eigen wil. Wij zijn een land van overwinnaars. Het gevecht voor Rusland gaat door, en wij zullen winnen!” riep Poetin. “Ja, we houden van Rusland”, antwoordde het publiek vanaf de tribunes. Het is een strak-georganiseerd protest. De menigte wordt door de oproerpolitie de weg gewezen, er worden koppen thee en pannenkoekjes uitgedeeld en bij de ingangen van het stadion liggen de banners en posters voor het oprapen.

,,Het is alsof je naar de staatsomroep kijkt”, legt de 62-jarige ex-militair Gennady Gor uit. ,,Je ziet heel veel vaderlandslievende berichten, allerlei mensen die heel veel beloftes doen en tien minuten Poetin”. Hij steunt de Russische leider, maar gaat volgende week niet stemmen. ,,Ik wil stabiliteit, daarom ben ik hier. Maar ik wil ook de vrijheid hebben om niet om hem te hoeven stemmen”. Ook Sergej Parchomenko, een van de initiatiefnemers van de protesten tegen Poetin, bracht een paar uur door in het stadion. ,,Over het algemeen waren het aardige mensen”, schrijft hij op Facebook. ,,Ze mogen een dagje gratis naar Moskou, maken een wandeling over het Rode Plein en gaan dan weer terug naar de provinciesteden waar ze vandaan komen. Alleen baalden ze er allemaal van dat ze met vlaggen moesten zwaaien en naar zoveel politieke onzin moesten luisteren”

‘Wij veranderen voor u’ is de laatste slogan van de Russische spoorwegen, het enorme, logge en vooral ouderwetse staatsbedrijf dat sinds een paar jaar ook hogesnelheidstreinen opereert. Een ding zal nooit veranderen: de wonderbaarlijke punctualiteit. In een land waar infrastructuur te wensen overlaat zijn de spoorwegen de meest betrouwbare factor. Treinen rijden altijd op tijd. Met militaire precisie vertrekken passagierstreinen en vrachtwagons op de seconde nauwkeurig en komen ze – soms dagen later – weer op de seconde nauwkeurig aan. Grote delen van Rusland zetten er de klok op gelijk en veel mensen kijken bij een spoorwegovergang alleen op een horloge, niet rechts of links. Volgens analisten zijn er amper vertragingen door de ‘ijzeren mentaliteit’ bij het bedrijf, en kan er met de oude diesellocomotieven maar weinig fout gaan. Spoorwegovergangen en veel wissels in het enorme land zijn vierentwintig uur per dag bemand. Met ongeveer een miljoen werknemers is het bedrijf de grootste werkgever van het land. Er ligt 85.200 kilometer spoor in Rusland, en vorig jaar vervoerde de monopolist ruim 992 miljoen passagiers. Het bedrijf is ook een belangrijke politieke kracht, President Vladimir Jakoenin heeft meer invloed dan een gemiddelde minister. De politieke beweging ‘Poetin’s Front’ kreeg vorig jaar een impuls toen de miljoen werknemers van de spoorwegen allemaal verplicht lid werden. De Russische NS draagt voor 1,9 procent bij aan de totale Russische economie.

In de aanloop naar de presidentsverkiezingen in maart laat het Kremlin de teugels een beetje vieren. Terwijl grote demonstraties worden toegestaan groeit ook het kleine, creatieve verzet. De autoriteiten hebben geen idee hoe daar mee om te gaan.

De vrienden Lena, Stanislav en Roestem, jonge dertigers die net drie uur lang in een protestdemonstrantie hebben gereden, drinken tevreden een kop koffie in een café aan de Tuinenring. ,,Er waren zeker 3000 auto’s!” zegt Stanislav. ,,En de sfeer was geweldig. Iedereen zwaaide en toeterde naar elkaar”. In een enorme colonne trokken een paar duizend auto’s met witte lintjes en balonnen afgelopen zondag in een cirkel om de Moskouse ringweg. Wanneer Stanislav de officiële politiereactie op het protest voorleest wordt er hard gelachen. ,,Moet je luisteren!” roept hij. ,,Volgens berekeningen van de Moskouse politie waren er vandaag twintig auto’s op de ringweg die een verkeersopstopping veroorzaakten. Geen woord over het protest. Hoe durven ze!” Bij de koffie plannen ze de volgende protesten. Met iets meer dan een maand te gaan voor de presidentsverkiezingen is er haast geboden. De vrienden laten posters drukken, proberen een televisieprogramma te maken en zorgen er voor dat al hun vrienden en kennissen ook bij de grote demonstratie van aanstaande zaterdag aanwezig zullen zijn.

Terwijl in Moskou grote demonstraties worden toegestaan hebben de autoriteiten moeite met de creatieve uitlatingen van protest. Bij het autoprotest kon de politie niet veel meer doen dan de autopapieren van een paar deelnemers aan grondige inspectie onderwerpen. Steeds vaker duikt er in de stad graffiti op met oproepen tot protest. Ook de razend populaire t-shirts met een portret van premier Vladimir Poetin en de tekst ‘Tsaar. Gewoon Tsaar’, een verwijzing naar een bekende scène uit een Sovjetfilm over Ivan de Verschrikkelijke, zijn ondanks verschillende pogingen van de autoriteiten nog gewoon verkrijgbaar.

In de Zuid-Siberische stad Barnaul is al een week lang commotie over een ‘mini-demonstratie’. Omdat de oppositie geen toestemming kreeg om te demonstreren en het met een gemiddelde temperatuur van -25 te koud is om lang buiten te staan, werden er op het centrale plein van de stad een flink aantal lego-poppetjes, kinder-surprisefiguurtjes en teddybeertjes met mini-spandoeken neergezet. De speelgoedfiguren met borden als ‘Tijd voor eerlijke verkiezingen’ en ‘Weg met Poetin’ kregen landelijke bekendheid nadat er op YouTube een video opdook waarin de lokale politie de kleine banners en posters op ‘extremistische uitlatingen’ controleerden. Politiewoorvoerder Andrei Moelintsev liet tegenover een lokale internetpublicatie weten dat de mini-demonstratie simpelweg niet is toegestaan. ,,Het is een ongeautoriseerde publieke bijeenkomst. We hebben het verzamelde bewijs aan de Openbaar Aanklager doorgespeeld en verwachten dat de organisatoren zich hier binnenkort voor zullen moeten verantwoorden”.