Onafhankelijke nieuwssite krijgt Geuzenpenning

De Russische mensenrechtenactivist Gregori Sjvedov krijgt morgen in Vlaardingen de prestigieuze Geuzenpenning uitgereikt voor zijn werk als hoofdredacteur van de onafhankelijke nieuwssite Kaukasische Knoop.

In een klein cafe aan een zijstraat van de drukke Moskouse Tuinenring is Gregori Sjvedov een vaste klant. Wanneer hij met zijn laptop via Skype redactievergaderingen voorzit schuift het personeel een binnenwand dicht en heeft hij een eigen kamer. Hij is verheugd over de toenemende interesse in zijn werk. ,,We krijgen steeds meer lezers, er is meer interesse in de Kaukasus. De etnische spanning in dit land neemt toe, er zijn steeds meer mensen die willen begrijpen hoe het zit met de moslim-extremisten, met de corruptie en het nationalisme”.

De ‘Kaukasische Knoop’ is ruim tien jaar geleden begonnen als een e-maillijst binnen Memorial, de mensenrechtenorganisatie waar Sjvedov in het bestuur zit. Inmiddels is de site feitelijk het enige onafhankelijke medium in de onrustige regio. Met ruim vijftig plaatselijke journalisten brengt Sjvedov 24 uur per dag het laatste nieuws, van de bouwwerkzaamheden voor de Olympische Spelen in Sotsji tot incidenten bij het leger in de Armeens-Azerbeidzjaanse conflictzone Nagorno-Karabach. ,,Wij proberen ons op de kleine verhalen te richten, de verhalen die buiten het ‘grote nieuws’ vallen. In Rusland gaat het vooral over bureaucratie, over zakelijk succes of moord. Wij nemen de tijd voor klein leed, en zoeken uit wat er achter een verhaal zit”. Het is vechten tegen de bierkaai. ,,Hoe vaak lees je niet als nieuwskop ‘twee terroristen gedood’? Niemand zoekt uit wie die mensen waren, wat er precies aan de hand was. De waarheid is vaak veel complexer”, zucht Sjvedov. ,,In de rest van Rusland doet men de volken van de Kaukasus vaak gewoon af als terroristen. Wij maken het verhaal achter het verhaal”.

En dat is niet zonder risico. ,,Er zijn een hoop invloedrijke mensen die haten wat wij doen. Ze houden alles in de gaten, ze lezen alles wat we publiceren op de letter nauwkeurig”. Een jonge journaliste van de website was niet lang geleden betrokken in een ernstig auto-ongeluk, Sjvedov denkt dat ze is aangereden. Andere medewerkers zijn de afgelopen jaren bedreigd en in elkaar geslagen. ,,Maar als je het niet erg vind, ik heb het liever niet over de zwarte kant van het werk. Je ziet dat heel vaak in kringen van mensenrechtenactivisten, ze zoeken de slachtofferrol. Daar moet je altijd voor waken. Je moet gewoon je werk doen”.

Sjvedov laat een deel van de site vertalen naar het Engels. ,,Niet zozeer voor gewone lezers, vooral voor buitenlandse journalisten. Zo krijg je een verhaal naar buiten, de quotes die wij optekenen worden overgenomen door grote nieuwsmedia als de BBC, de New York Times, het persbureau Reuters – ga zo maar door”. Met de prijs probeert Sjvedov de aandacht te vestigen op zelfcensuur. ,,Niet zozeer van onze journalisten, maar de zelfcensuur van onze lezers. We hebben in Rusland gelukkig nog altijd vrij internet. Alle informatie is beschikbaar, je moet het alleen maar willen vinden. En juist daar ligt het probleem. Mensen beschermen zichzelf. Men verwacht dat informatie wel hun kant op komt. Ik hoop van harte dat met deze prijs mensen geprikkeld worden. Dat ze zelf op zoek gaan naar informatie, naar de verhalen achter de krantenkoppen. En dat ze dan op onze site terechtkomen”.

Emotionele Poetin opnieuw president

Ondanks maanden van protest komt Vladimir Poetin terug als president van Rusland. De eerste resultaten wijzen uit dat er geen tweede ronde nodig is, en dat de man die Rusland sinds 2000 aan het roer staat in ieder geval ook de komende zes jaar nog aan de macht blijft.

De televisiecamera het staatskanaal ‘Rossija 24′ zoomde net op tijd in. Terwijl president Dimitri Medvedev op een plein naast het Kremlin de massaal toegestroomde toespreekt kreeg Vladimir Poetin tranen in zijn ogen. ,,Onze kandidaat is een echte leider en ik maak me geen zorgen. We hebben de overwinning, we hebben het allemaal nodig en we geven dit niet meer uit handen”, zei Medvedev. De waterige ogen van Poetin blijven de hele tijd in beeld.

Volgens de eerste resultaten heeft de Russische leider zeker 63 procent van de stemmen gekregen. Een tweede ronde is overbodig en Poetin’s aanhangers vieren feest. ,,Het is meer dan we hoopten”, laat Sergej Govoroechin, het hoofd van Poetin’s verkiezingscampagne, aan persbureau Interfax weten. ,,Het was drie maanden geleden al duidelijk dat Poetin in de eerste ronde zou winnen”. De communist Gennady Zjoeganov loopt met 17,42 procent van de stemmen mijlenver achter. Zowel de nationalist Vladimir Zjirinovski als de enige onafhankelijke kandidaat, Michail Prochorov, hebben volgens de centrale kiescommissie minder dan 10 procent van de stemmen weten te behalen.

Ook op andere pleinen in de stad is het feest. ,,Vrienden, we hebben gewonnen! De keus is gemaakt, het resultaat mag er zijn en het hele land staat er achter – onze nieuwe president is Vladimir Vladimirovitsj Poetin! Laat je horen voor het vaderland!” Bij de centrale kiescommissie is het een hels kabaal. Duizenden jongeren staan er fanatiek met vlaggen te zwaaien. Voor het eerst sinds de jaren ’90 zijn er midden in de nacht protesten en bijeenkomsten. Het Moskouse stadsbestuur gaf maar liefst 13 vergunningen af voor pro-Poetin demonstraties, concerten en overwinningsfeesten. Het verkeer is afgezet, de ruim honderdduizend pro-Poetin betogers houden met het leger en de politie de stad in een houdgreep.

Even verderop in café Masterskaja heeft de bekende anti-corruptieblogger Aleksej Navalny zijn hoofdkwartier. Anders dan de afgelopen maanden is hij ineens moeilijk bereikbaar. Zijn bodyguards hebben het café afgezet, alleen journalisten met een accreditatie komen naar binnen. ,,Ik ben niet bang”, legt hij uit. ,,Maar je moet maatregelen nemen”. Hij is de hele dag druk in de weer via sociale media stembusfraude in kaart te brengen. ,,Er is ongelooflijk veel misgegaan, nog meer dan bij de parlementsverkiezingen in December. Je mag dit niet eens verkiezingen noemen”. Hij roept zijn aanhangers op de komende dagen flink te protesteren, en liet eerder tenten uitdelen om de pleinen in de stad te bezetten. Maandag is er een grote protestactie aangekondigd.

‘Vladimir, Moskou gelooft niet in tranen’, schrijft de socioloog Stanislav Zehner op zijn Twitter-account, een verwijzing naar een bekende Sovjetfilm. De jonge Russen die de afgelopen maanden massaal de straat op gingen zijn kwaad en teleurgesteld. ,,Ik heb de hele dag als waarnemer op een stembureau gezeten en ben nu doodop”, legt de 24-jarige Irina Lazereva uit. ,,Ik durf niet te gaan slapen. Wakker worden en weten dat je in een land woont waar Poetin nog zes jaar aan de macht blijft, ik durf er niet aan te denken”.

De strijd om het stembiljet

‘Zorg dat je uitgeslapen bent, neem genoeg proviand mee en vergeet je telefoon niet van te voren op te laden’, staat er in een brochure voor verkiezingswaarnemers. Duizenden Russen door het hele land maken zich op voor de presidentsverkiezingen alsof het een bokswedstrijd is. Voor het eerst is niet het oordeel van de internationale, maar vooral van de lokale waarnemers doorslaggevend.

Noem het maar de slag om eerlijke verkiezingen Moskou”, legt Georgy Alboerov uit. ,,Wat hier op 4 december tijdens de parlementsverkiezingen gebeurde was een aanfluiting, je mag het onder geen beding verkiezingen noemen. We wilden toen al iets doen, maar we hadden de middelen niet. Nu hebben we precies 17.209 waarnemers geregistreerd, waarvan zeker 5000 in Moskou. In opdracht van Aleksej Navalny, de bekende anti-corruptie activist, runt Alboerov ‘RosVybory.org‘, een website waar gewone burgers zich kunnen aanmelden om de verkiezingen in hun eigen stembureau’s legaal waar te nemen. ,,Wij werken met twee politieke partijen. Kandidaat Michail Prochorov heeft ons het mandaat gegeven om namens zijn partij waar te nemen in Moskou, met de communisten hebben we een deal dat we namens hen in de rest van Rusland formeel aan het proces deelnemen”. Via allerlei kanalen hebben de afgelopen maand tienduizenden Russen zich aangemeld als waarnemer, dagen voor de verkiezingen gaan de verplichte trainingen iedere dag tot diep in de nacht door.

Bij het kantoor van de Jabloko-partij aan de Pjatnitskajastraat staan de burger-waarnemers buiten de zaal nog te luisteren. Partijleider Grigory Javlinski werd door de kiescommissie van het stembiljet geschrapt, maar de partij heeft een list gevonden. Omdat journalisten ook het recht hebben de stembusgang in de gaten te houden krijgen alle waarnemers een perskaart en een officiële verklaring dat ze voor de Jabloko-partijkrant werken. Het Kremlin heeft probeert de tienduizenden burgerwaarnemers in de weg te zitten. Premier Vladimir Poetin liet deze week weten dat zijn tegenstanders alles in het werk stellen om de verkiezingen te vervalsen. ‘Ze proppen de stembussen zelf vol met valse stembiljetten en gaan daar vervolgens over klagen’, liet hij tegenover persbureau Interfax weten. Bij Golos, een organisatie die trainingen geeft en overtredingen van de kieswet in kaart brengt, legt Lilja Sjibanova uit dat de druk enorm is. ,,We zijn vorige week al ons kantoor uitgezet, het internet ligt er uit de geheime dienst zit ons op de hielen.

Ook SP-senator Tiny Kox, die voor de Raad van Europa de internationale waarnemingsmissie leidt, merkt op dat de bemoeienis veel groter is, en dat steeds meer jonge mensen zich opgeven als waarnemer. ,,Dat is een stuk beter dan bij de parlementsverkiezingen, daar zaten vooral waarnemers die gewoon wat roebels bijverdienden, maar geen oog hadden voor wat er gebeurde. Ik ben zelf op een stembureau geweest waar ik constateerde dat er toch extra extra stembiljetten in de bus geduwd waren, maar de waarnemers zagen niets gebeuren” Volgens Kox is het belangrijk dat de burgerwaarnemers en de internationale delegatie ‘min of meer’ tot een gezamenlijke conclusie komen. Hij staat onder strikte controle de overheid, die nauwlettend in de gaten houdt of de buitenlandse waarnemers hun boekje niet te buiten gaan. ,,Het zijn uiteindelijk dan ook Russische verkiezingen. Waarnemen is onze taak, het is aan de Russen om er zelf iets van te maken”.

Standplaats Moskou – De bistrorevolte

Ze mogen gerust mijn telefoon afluisteren, ze mogen interviews verstoren. Ze mogen me ‘s ochtends vroeg wakker bellen en zelfs hinderlijk volgen. Maar van mijn stamkroeg blijven ze af.

Ze hebben weinig tot niets met elkaar gemeen, de losse alliantie van kwade jongeren, felle nationalisten, oude communisten en oppositiefiguren. Behalve één ding dan: ze zitten allemaal in dezelfde cafés. Ik kom er al jaren, de bistro’s van Jean-Jacques, Majak of John Donn aan de Nikitski-boulevard. Ze zijn vierentwintig uur per dag open, je kunt er ver na middernacht nog een zware maaltijd nuttigen en er zijn altijd wel vrienden of bekenden te vinden. Vroeger ging het in de cafés over van alles, behalve politiek. Het was altijd een onderwerp dat zo zwaar, zo cynisch en zo ingewikkeld was dat je het bij een paar glazen wijn maar beter over iets anders kon hebben.

Maar na de massale fraude bij de parlementsverkiezingen afgelopen december sloeg de sfeer om. Plots had iedereen het over politiek. Een paar tafels verderop besprak de oppositie de tactiek. Op servetten en bierviltjes werden plannen gemaakt. De dag daarna zouden duizenden mensen de straat op gaan. Het lukte, en sinds begin december zijn de stamgasten permanent dronken. Van revolte en dure wijn. De sfeer is bijzonder, er hangt een gemeenschappelijk gevoel dat het allemaal morgen voorbij kan zijn. En dus moet er gedronken worden. Toen aan de vooravond van het eerste protest het Kremlin de stad liet belegeren was de stemming in Majak euforisch. ‘We moeten van elkaar houden, morgen worden we doodgeschoten!, riep een bekende filmregisseur. De champagnekurken vlogen in de rondte, op het toilet werden kinderen verwekt.

Het Kremlin heeft ondertussen de tegenaanval geopend. Een aantal hooggeplaatste ambtenaren lieten in de media weten dat de zittende macht niet hoefde te luisteren naar de eisen van ‘die paar dronkelappen in Jean-Jacques’. Een paar dagen geleden liep het uit de hand. Vrienden belden in paniek. ‘Olaf! Nasji heeft de Nikitski-boulevard bezet! We kunnen de cafés niet in!’ Ik heb de afgelopen jaren genoeg te maken gehad met Nasji, de jeugdige knokploeg van Poetin. Ze verstoren je interviews, bellen je midden in de nacht of vallen je op andere manieren lastig. Maar dat ze alle tafels in Jean-Jacques, Majak en John-Donn zouden reserveren, dat had niemand gedacht. Uit alle delen van Moskou kwamen de oppositiefiguren, de schrijvers, acteurs en journalisten naar de cafés om hun tafels terug te claimen. Nasji had al de benen genomen. ‘Ze mogen alles flikken’, zei de filmregisseur. ‘Ze mogen mijn stem frauderen, ze mogen mijn vrienden oppakken en al mijn vrijheden afnemen’, zei de filmregisseur. ‘Maar van mijn stamkroeg blijven ze af’. En zo is het.