Betaalkaart tegen corruptie

navalnycardNee, het is geen grap’, legt Anna Vedoeta met een zucht uit. ‘En nee, ik kan nog niet vertellen welke bank erachter zit. We zitten in een testfase, en de naam van de bank maken we pas later bekend.’

Vedoeta is de woordvoerster van oppositieactivist Aleksej Navalny. Deze bekende tegenstander van Vladimir Poetin heeft een nieuw plan om de corruptie in Rusland te bestrijden. Hij lanceert een eigen betaalkaart, waarbij één procent van de afgeschreven bedragen naar zijn anticorruptiefonds gaat. ‘Geloof me, het is een bloedserieus project en als alles volgens plan loopt, zijn de eerste betaalkaarten al in juli klaar’, zegt Vedoeta. De bank achter het project is een van de best bewaarde geheimen in Moskou. Het risico is enorm. Sinds de herverkiezing van Poetin is het onrustig in Moskou. Het Kremlin gebruikt allerlei manieren om de oppositie de voet dwars te zetten, en een banklicentie is zo ingetrokken.

In een promotiefilmpje voor de kaart met het MasterCardlogo vliegen de cijfers de kijker om de oren. ‘In 2011 betaalden de Russen ten minste € 220 mrd smeergeld.’ Navalny ziet duidelijk een grote markt voor zich: zeker anderhalf miljoen Russen lezen iedere maand zijn weblog. ‘Het enige wat we nodig hebben is één procent’, besluit de video. Het percentage komt niet boven op de betaling, maar gaat ten koste van de verdiensten van de bank. de oppositieleider zelf zit momenteel in de gevangenis.

Hij werd in de nasleep van de protesten bij de inauguratie van Poetin opgepakt en kreeg vijftien dagen celstraf wegens het niet opvolgen van politiebevelen. Donderdag kwam hij vrij. De bank die met Navalny in zee gaat, heeft kennelijk geoordeeld dat de nieuwe protestgeneratie een interessante doelgroep is. De jonge Russen die Navalny steunen, zijn meestal hoogopgeleid, bekleden vaak belangrijke posities en — nog belangrijker — geven in binnen- en buitenland bakken met geld uit.

In eerste instantie gaat het anticorruptiefonds uit van de uitgifte van zo’n 40.000 kaarten, maar een marktorganisatie ziet een potentieel voor maar liefst vier miljoen Navalny-kaarten. Een van de initiatiefnemers van het project, de ex-bankier Vladimir Asjoerkov, zei op de Russische televisie dat het project zeker een kans van slagen heeft. ‘We hadden ook nooit gedacht dat we met het anticorruptiefonds via internet ruim € 200.000 zouden binnenhalen. de tijden zijn veranderd, de afgelopen maanden gebeuren er alleen maar dingen die we nooit voor mogelijk hielden. De Russen gaan de straat op.’

De opgeheven middelvinger van Jamal Ali

Aan de vooravond van het Eurovisie Songfestival in Bakoe is de hoop vervlogen dat het grote Europese evenement iets kan bijdragen aan openheid, democratie en mensenrechten in Azerbeidzjan. Een paar dagen geleden is de populaire zanger Jamal Ali, nadat ‘ie weken is gemarteld, het land uitgevlucht.

In de laatste clip van Bulistan, de band van de Azerbeidzjaanse zanger Jamal Ali (24), neemt hij geen blad voor de mond. ‘Ze hebben me geslagen, ze duwden me in een politiewagen. Overal zijn camera’s, iedereen kijkt naar ons. Hier is mijn boodschap: mijn middelvinger kunnen ze krijgen’. In de clip loopt Ali langs de ruïnes van de straten in Bakoe die voor het Eurovisie Songfestival met de grond gelijk zijn gemaakt. Hij maakt hij de staatstelevisie belachelijk en kalkt hij met spuitbussen een grote opgeheven middelvinger op een muur. De video is een sensatie op Facebook, en de middelvingers duiken inmiddels op verschillende plekken in de stad op. Ali zelf heeft afgelopen week moeten vluchten en verblijft inmiddels in Berlijn.

,,Hij heeft de video donderdagochtend op YouTube gezet en is een paar uur later gevlucht”, legt zijn vriend Rasoel Jafarov uit. ,,Jamal Ali is op 17 maart opgepakt omdat hij de president beledigde tijdens een demonstratie. Daar hebben ze hem weken lang voor gemarteld. In de aanloop naar het Eurovisie is Jamal vrijgelaten, maar hij wist dat hij na afloop van het hele spektakel weer opgepakt zou worden. Die videoclip is zijn afscheidsbrief”. Jafarov, een activist die zelf ook problemen heeft met de autoriteiten, is bang dat het alleen maar erger wordt. ,,De autoriteiten schamen zich nergens voor. Zelfs in de aanloop naar het Eurovisie Songfestival martelen ze zangers. Iedereen maakt zich grote zorgen”. Veel activisten, oppositie-bewegingen en de organisatie van het Songfestival zelf hebben altijd gedacht dat het festival bij zou dragen aan de ontwikkeling van de mensenrechten in het Kaukasusland. Die hoop is ijdel gebleken.

,,Ik maak me vooral zorgen om volgende maand. Wanneer het feest voorbij is en de internationale pers weer naar huis gaat zal er een flinke crackdown plaatsvinden”, vertelt Hejdar, een jonge oppositie-activist, die als vrijwilliger in het enorme perscentrum van het Songfestival werkt. ,,Ik moet vooral vertalen, maar af en toe kan ik buitenlandse journalisten bijpraten. Ze zien alleen mooie gebouwen en de gelukkige mensen”. Wat hem betreft is Jamal Ali met zijn protestvideo de winnaar van het Songfestival. Zelf denkt Ali daar anders over. Vanuit Berlijn schrijft hij op Facebook: ‘Er zal wel een of ander shitliedje winnen op dat podium. Een podium gebouwd op kleuterscholen, woonhuizen en duizenden daklozen die hebben moeten vluchten”.

‘Wij dachten dat jullie zo rijk waren’

Het is het allerduurste evenement in de geschiedenis van het Eurovisie Songfestival. Bakoe is in de aanloop naar het belangrijkste feest van het jaar onbetaalbaar geworden. Toeristen zitten met de handen in het haar.

In de receptie van het Park-Inn hotel lacht de beeldschone receptioniste met een brede glimlach. Ze kijkt voor de zekerheid in het computersysteem, maar zegt met een verontschuldigend gebaar dat er voor de finale van het Eurovisie Songfestival geen gewone kamers beschikbaar zijn. ,,Er zijn nog wel enkele luxe-suites voor handen”, zegt een jonge manager die te hulp schiet. ,,Maar u begrijpt waarschijnlijk wel, die zijn behoorlijk duur”. Een Duits echtpaar zit met de handen in het haar in de lobby van het hotel. ,,De vlucht was al niet te betalen, de taxichauffeurs hanteren bizarre prijzen en we hebben geen flauw idee waar we nog enigszins betaalbaar kunnen overnachten”, vertelt het echtpaar. Ook de kleinere hotels hebben voor het Songfestival de prijzen omhooggeschroefd en op bijna alle diensten en services zit een flink prijskaartje in het Kaukasusland.

,,Je bent toch niet gek, dat heet corruptie!” De bekroonde onderzoeksjournaliste Chadija Ismailova lacht wanneer de een veel te duur kopje koffie moet afrekenen. ,,Een arts of een leraar verdient gemiddeld 130 euro per maand, zelfs een maaltijd in dit restaurant zouden ze niet kunnen betalen”. Een grote zwarte economie drijft de prijzen kunstmatig op, en omdat een klein deel van de bevolking de afgelopen jaren steenrijk is geworden is er een explosieve groei aan luxe-winkels. ,,Soms herken ik mijn eigen stad niet meer”, legt blogger Ali Novroezov uit. ,,94 procent van het geld wordt in Bakoe verdient, en 94 procent ook weer uitgegeven. Nog even en het is hier duurder dan in Zwitserland”. De bedragen duizelen. Rusland boekte in 2009 bij de organisatie van het Songfestival een recordbedrag aan ruim 42 miljoen euro af voor de organisatie. Volgens berekeningen van het Open Society Institute is er in Azerbeidzjan inmiddels ruim 540 miljoen euro uitgegeven, waarvan zeker 220 miljoen euro voor de bouw van de Crystal Hall, het fonkelnieuwe sportcomplex waar het Songfestival gehouden wordt. Alleen al aan touringcars en taxi’s die de deelnemende landen tussen de stad en de Crystal Hall pendelen is tenminste 28 miljoen euro uitgegeven.

Ondertussen kijkt de Europese Songfestivalorganisator EBU ook naar het kostenplaatje. Vermogende landen als Azerbeidzjaan en Rusland spenderen maar al te graag grote bedragen aan het festival, kleinere landen hebben moeite die standaard hoog te houden. Steve De Coninck-De Boeck, de adjunct-netmanager van de Vlaamse publieke omroep, verklaarde onlangs dat Songfestival op dit moment te duur is. ,,Het kost gewoon te veel. We zijn op dit moment verschillende scenario’s aan het bekijken om de kostprijs te drukken”. Dat deert het gastland op dit moment niet. Azerbeidzjan laat niets aan het toeval over en kocht zelfs duizend Londense zwarte taxi’s om de internationale gasten niet in oude Lada’s te vervoeren. Op de luchthaven snappen de promotiemeisjes niets van de klagende toeristen. ,,Wij dachten dat jullie in Europa juist zo rijk waren”.

Op de vleugels van Twitter

photo
Illustriate van Milo (wie anders!)

Toen Olaf Koens (1985) begin 2009 voor de Geassocieerde Pers Diensten (GPD) in Rusland ging werken, zette hij alles wat hij voor de GPD schreef ook op zijn eigen blog. ,,De GPD plaatste mijn artikelen alleen in de regionale kranten, maar je wilt als journalist altijd meer mensen bereiken. Ik vind dat je alles moet delen op een blog of op Facebook.” Voordat Koens naar Rusland vertrok, was hij al werkzaam als freelancer. ,,Mijn blog heb ik sinds 2006. Als beginnend freelancer moet je laten zien wie je bent, je kunt niet op je lauweren gaan rusten en wachten tot de telefoon een keer overgaat.” Inmiddels is Koens, die op Twitter 6.195 volgers heeft, correspondent in Moskou voor RTL Nieuws. In maart dit jaar verscheen zijn boek Koorddansen in de Kaukasus en gat hij schrijven voor Het Financieele Dagblad. ,,Alle reportages die ik voor RTL maak, zet ik ook weer op mijn blog. Het werk gewoon als visitekaartje, bovendien kunnen mensen die ik interview ook weer terugzien wat ik heb gedaan. Die communicatie en openheid is belangrijk”.

- NRC Handelsblad, Vrijdag 18 mei 2012.

Het gelijk van de winnaar

De militaire parades zijn geoefend, de vlaggen hangen uit en de veteranenorganisaties zijn er klaar voor. Ieder jaar viert Rusland op 9 mei ‘Overwinningsdag’, de herdenking van de Tweede Wereldoorlog waarin alleen plaats is voor heldenverhalen. Een kritische kijk op de eigen geschiedenis is Ruslands laatste taboe.

‘Sint-Jorislintjes! Meenemen nu het nog kan! Herdenk de oorlog en vier de overwinning!’ Op drukke kruispunten, langs snelwegen en op metrostations delen vrijwilligers van het Russische persbureau RIA-Novosti de zwart oranje lintjes uit aan de voorbijgangers die ze nog niet hebben. 9 mei, de dag waarop de Russen de overwinning op nazi-Duitsland vieren, is misschien wel de belangrijkste feestdag in het land. Overal in Rusland worden concerten, herdenkingen en militaire parades gehouden. De symboliek van toen is razend populair. Er wapperen rode Sovjet-vlaggen en al weken klinken er oorlogsliedjes. Sommige automobilisten hebben behalve een Sint-Jorislint ook ‘naar Berlijn!’ op hun achterruit geschilderd. Schoolkinderen hangen tekeningen op deuren van woonhuizen, veteranen verzamelen in parken, herdenken gesneuvelde kameraden en vieren de overwinning met familie en vrienden.

,,We hebben van de Duitsers gewonnen”, legt Joeri Baronov uit. De 91-jarige veteraan is nog goed ter been en loopt begin mei al met zijn onderscheidingen over straat. ,,Hoe we gewonnen hebben, dat is een andere vraag. Maar daar gaat het niet meer om, zeker niet op 9 mei”. Kritiek op de herdenking is voor de meeste Russen taboe. Het is een dag vol heldenverhalen, en volgens recent Russisch onderzoek een van de weinige feestdagen die de Russen verbroederd. Voor kritische noten is geen plaats. Een anonieme hoofdredacteur van een bekende Russische publicatie legt het uit. ,,Ik heb dagelijks met veel druk te maken en kan zelfs de strenge censuur van het Kremlin redelijk weerstaan. Maar als het over de oorlog gaat raak ik al mijn professionaliteit kwijt. Ik weet van alle misstanden, van de jongens zonder wapens aan het front tot de misdragingen van het Sovjet-leger. Maar ik zal het nooit toestaan dat er ook maar over getwijfeld zal worden in mijn publicatie. Ik wil geen kwaad woord over de oorlog zien. Dat is wel het minste wat ik aan mijn grootvader verontschuldigd ben”. Ook historici plaatsen weinig kanttekeningen. ‘De overwinnaar schrijft de geschiedenis’, is vaak het commentaar.

Ieder jaar beloofd de overheid betere voorzieningen, hogere pensioenen en gratis huisvesting voor veteranen. ,,Mijn overgrootvader heeft daar nooit een cent van gezien”, legt Jaroslav uit. In een opgevoerde Mazda rijdt hij tijdens de feestdagen met keiharde muziek door het centrum van Moskou. Aan de antenne wappert een vlag met het portret van Stalin. ,,Nu pas kijken ze een beetje om naar onze helden”, zegt Jaroslav. ,,En bij jullie staat het ongetwijfeld anders in de geschiedenisboekjes. Maar kritiek uit Europa hebben wij niet nodig. Wij hebben jullie per slot van rekening bevrijdt”.

Голландский журналист о торговле на рынках, омоновцах и Доме на набережной

Откуда приехал: «Это болезненный вопрос: я родился во Франции, в деревне с населением в четыре человека — включая меня самого. Жил в Северной Голландии, потом в Брюсселе. Если я перееду обратно в Европу, то буду жить в Амстердаме»
Кем работает: журналист-фрилансер (link)

85eac0e91cd048f0aa70eb3127ae

«В 2006 году я выиграл студенческий конкурс на двухмесячный курс русского языка в РУДН — и тогда впервые побывал в Москве. Когда вернулся в Бельгию, то понял, что мне там нечего делать и надо срочно поворачивать обратно. И в январе 2007-го я бросил философию и университет и начал работать в Москве журналистом. Сейчас я делаю репортажи для голландского телеканала RTL, пишу в газету, недавно вышла моя книга про Кавказ. Получается, всю карьеру я сделал здесь, в России. Бывает, во время поездок в Голландию я сижу в кафе, болтаю с другом, и бармен мне наливает бесплатную водку: мол, мы тебя видели по ящику.

Когда я оказался здесь, то решил, что хочу знать русский язык на хорошем уровне. И есть один способ: просто не общаться с другими иностранцами, чтобы поставить крест на английском. В Москве, не зная русского, невозможно что-то купить в магазине. На Ближнем Востоке, если ты не говоришь по-арабски, тебя тоже не понимают, но продавец все равно все для тебя сделает. А в Москве, пока ты не выучишь слово «хлеб», ты его и не получишь. Так что я это слово запомнил первым.

Когда мне было 16 лет, я прочитал «Дом на набережной» Трифонова. Естественно, я тогда вообще ничего не понял. Но я знал, что в Москве есть дом, где происходят такие сумасшедшие истории. Приехав сюда, я жил в разных местах — в Чертаново, на даче за городом, на «Пролетарской», в центре, — но мне всегда хотелось жить в Доме на набережной. И прошлым летом я переехал сюда, на Серафимовича, в квартиру с видом на Болотную площадь. Этот балкон во время первого митинга я сдал съемочной группе Reuters — они предложили в полтора раза больше денег, чем Первый канал. Ту квартиру мы снимали втроем, в какой-то момент я устал и снял в другом подъезде однушку. Конечно, это очень дорого — в Москве невозможные цены на недвижимость. Я плачу наличными 48 тысяч рублей каждый месяц, отдаю хозяйке солидную пачку бабла. За эти деньги я мог бы жить полгода в некоторых странах. И при этом рядом есть только «Седьмой континент» и «Азбука вкуса», где ты за йогурты платишь больше, чем за завтрак в Голландии.

Мой отец повар, и меня научили, что хорошо покушать — это важно. Но здесь это сложно сделать. Я ем только лаваш, здешние нарезные батоны — это гадость. Но зато, если ты ходишь на рынки, ты можешь купить там недорогие и отличные продукты. Если ты умеешь торговаться и ищешь, то все получится. Я раньше всегда ходил на Замоскворецкий рынок, там продавцы говорят хуже на русском, чем я, они не привыкли, что с ними торгуются, поэтому они начинают тебя уважать, узнают, спрашивают, как дела, как семья, делают скидку и т.д.

«Я мечтаю о том, чтобы ваши омоновцы работали у нас в Голландии на футбольных матчах»

Вы этого не замечаете, но Москва очень сильно изменилась с 2006 года. Вот вы помните, что раньше не было «Аэроэкспресса»? Попасть в Шереметьево — это была мука. Я с сумками ехал до «Речного вокзала», потом стоял в огромной очереди на какую-то страшную маршрутку. В этой очереди все с тобой ругаются. Там был специальный длинный автобус на газе, который ломался в пробке на Ленинградке. И ты бежишь с сумками по шоссе, пытаясь поймать машину, которая за 1000 рублей везет тебя в Шереметьево-2, где еще и воняло. А теперь ты добираешь до аэропорта за полчаса, из центра города, и там чисто и красиво. Это очень большое изменение — и таких вещей много. Раньше везде были только «Кофе Хаузы», сейчас стали появляться нормальные места. Ну и так далее.

Москва мне кажется безопасным городом, здесь я чувствую себя комфортно. Но я — мужчина, девушкам, возможно, живется здесь по-другому. У меня не было неприятностей, даже когда я жил в Чертаново. Опаснее всего здесь милиция, то есть полиция. Бывает, что спрашивают документы, разводят на деньги. Но сейчас я умею с ними разговаривать — требовать сначала их документы, переписывать данные, отправлять СМС с этими данными другу. Были случаи, когда я платил им деньги. Я мечтаю о том, чтобы ваши омоновцы работали у нас в Голландии на футбольных матчах. Меня били на митингах: «Ты что здесь стоишь?» — «Наблюдаю». — «Вот тебе!» И дубинкой по спине. Ох… К сожалению, опасность для иностранца в Москве пока что именно от полиции, потому что они смотрят на нас как на банкоматы.

Я долго не понимал логистику Москвы. Я разобрался в городе, только когда купил себе спортивный велосипед и каску. Я люблю адреналин. По Амстердаму после Москвы мне ездить скучно.

В Москве нет районов со своим лицом, может быть, Китай-город только. Очень жаль, что нет этнических кварталов. Есть только один парк в центре, который только год назад стал интересным, — при этом совсем недавно в парке Горького было просто страшно! Но мне так нравится движение в Москве, то, что здесь все так быстро. Вот я так скажу. Когда я уезжал из Голландии, все мои друзья говорили: «Олаф, когда ты будешь возвращаться, наши двери будут открыты для тебя! Пожалуйста, звони, добро пожаловать!» И вот иногда я возвращаюсь. У одного друга я могу жить всегда — он тупо дал мне ключ. А все остальные, даже мой лучший друг, когда я им звоню, говорят: «Ах, Олаф! Я так давно тебя не слышал. Почему же ты не позвонил мне раньше? Я занят, мы сейчас с подругой смотрим фильм…» А здесь ты можешь очень быстро познакомиться со многими людьми — и сразу станешь их близким другом. Сначала люди закрытые, но это быстро ломается. В Голландии наоборот — сначала все открытые, а потом… Ну вот я сейчас, в воскресенье утром, даю тебе интервью. И договорились мы о нем вчера поздним вечером. Ты можешь себе представить, что в Голландии кто-то согласится давать интервью в выходной день? Да никогда в жизни. Это классно. Думаю, что из-за этого я по-прежнему здесь. А в Голландии мне стало просто скучно. У меня есть московские привычки, без которых уже трудно.

Я очень люблю летом читать на улице. Сидеть на Патриарших на лавочках и просто читать. И ко мне все время подходят люди и спрашивают: «Что ты читаешь? Что это за книга? А на каком языке?» Это офигенно. В Голландии невозможно найти человека, который знает Булгакова. А здесь все его знают, и людям интересно, как ты узнал о нем и каково твое мнение. Я уверен, что здесь читают гораздо больше, чем в Голландии. Здесь все читали «Мертвые души». За это я тоже очень люблю Москву».