Pussy Riot verdeelt Russische samenleving

De drie jonge vrouwen die afgelopen maand een punkconcert gaven in de belangrijkste Russisch-Orthodoxe Kerk in het centrum van Moskou zitten nog tot januari 2013 in voorarrest. Wat aanvankelijk een kleine rel was is uitgelopen tot een politiek conflict van internationaal formaat.

Tijdens het jaarlijkse Afisha-festival in Moskou trotseerde de Schotse rockformatie Franz Ferdinand de felle zon. Zanger Alex Kapranos keek over de heuvels van het Kolomenskaja-park en droeg een nummer op aan ‘alle muzikanten die de gevangenis ingaan voor wat ze zingen’. Even was het stil. ,,Dit is voor Pussy Riot!”, riep hij vanaf het podium. Het publiek reageerde met luid applaus. Twee dagen later trok Antony Kiedis, de zanger van de Red Hot Chili Peppers, een Pussy Riot t-shirt aan tijdens een groot concert in het Loezjniki-stadion. De drie jonge vrouwen, Nadezjda Tolokonnikova, Maria Aljochina en Jekaterina Samoetsjevitsj, die als de punk-formatie Pussy Riot afgelopen februari een illegaal concert gaven in de Christus-de-Verlosserkerk, zijn in een paar maanden een internationaal fenomeen geworden. Op verdenking van ‘hooliganisme’, een dubbelzinnig artikel in het wetboek van strafrecht, hangt de leden van Pussy Riot zeven jaar gevangenisstraf boven het hoofd. Een Moskouse rechtbank oordeelde deze week dat het drietal tot januari 2013 in voorarrest blijft.

‘In februari had ik niets met Pussy Riot, echt niet’, schrijft de bekende journalist en presentator Tichon Dzjadko op de website van Echo Moskvy. ‘Maar hoe verder het proces loopt, hoe meer ik de provocatie ben gaan waarderen. Dankzij het optreden in de kerk komen veel pijnpunten in de samenleving naar buiten. Hoe agressief, complex en onrechtvaardig het rechtssysteem kan zijn. En daarmee heeft de actie juist effect gehad’. De drie meisjes in panty’s leggen de precaire verhoudingen tussen kerk en staat in Rusland bloot. Het Russisch Orthodoxe geloof is na decennia van onderdrukking in opkomst, en Patriarch Kirill noemde Vladimir Poetin in de aanloop naar de presidentsverkiezingen afgelopen maart de ‘redder van de natie’. De Orthodoxe Kerk kwam onder vuur te liggen nadat onderzoek uitwees dat het instituut enorme zakelijke belangen heeft, en dat er volgens de Russische Kamer van Koophandel tientallen dubieuze bedrijven zijn ingeschreven op het adres van de Christus-de-Verlosserkerk. Bloggers ridiculiseerden de Patriarch nadat een duur Zwitsers horloge was weggepoetst van officiële foto’s.

Orthodoxe gelovigen vinden dat hun geloof is gekwetst door de provocatie. Pussy Riot komt voort uit het kunstcollectief Voina, dat de afgelopen jaren furore maakte met schokkende acties. De band is een vrij gezelschap van activisten, in principe maakt iedereen die een felgekleurde panty over het hoofd trekt er deel van uit. ,,De internationale druk helpt natuurlijk. Dit is een zaak die zo veel mogelijk aandacht verdient”, legt Violetta Volkova uit, een van de advocaten van het collectief. ,,We doen wat we kunnen”, vertelt Volkova. ,,Maar als we overheid heeft besloten dat die meisjes de cel in gaan, dan is daar bijna niets meer aan te doen”.

Pro-Poetinkamp zingt toontje lager

Sinds 2005 organiseert Nasji, de Poetin-jeugdbeweging, een zomerkamp aan het idyllische Seligermeer. Zonder alcohol en met een flinke portie vaderlandsliefde worden de deelnemers klaargestoomd in de cynische wereld van de macht. De enorme portretten van president Vladimir Poetin zijn dit jaar verdwenen, maar een gezellig festival zal het nooit worden.

Guard of honor

Alleen de erewacht staat er nog. In een hoekje van het Seliger-zomerkamp, tussen de tentjes en conferentiezalen staan vierentwintig uur per dag twee jongeren in Sovjet-uniformen. Ze houden de wacht bij een geïmproviseerd oorlogsmonument. Het kamp maakte de afgelopen jaren furore door portretten van oppositieleiders in brand te steken en kon altijd op een bezoek van Poetin rekenen. Sinds een paar jaar is het roer om. Seliger heeft een internationaal karakter gekregen, en de deelnemers worden niet opgeleid tot straatvechters, maar krijgen een stoomcursus in de Russische politiek.

,,We willen laten zien dat Rusland een open en vriendelijk land is. Een land dat de dialoog aangaat”, legt Alexander Selivanov uit. Hij bracht tientallen hoogleraren, politici en zo’n 300 deelnemers uit de hele wereld naar het Seliger, ruim 300 kilometer buiten Moskou. ,,We willen de toekomstige wereldleiders verenigen voordat politieke spelletjes hen uit elkaar drijven”. Het sluit naadloos aan bij een nieuwe strategie die president Vladimir Poetin afgelopen week tijdens een ambassadeursconferentie uit de doeken deed: Rusland moet iets aan het imago van het land zelf doen. ,,Landen die regelmatig delen van de wereld bombarderen zijn de goedzakken. Zij die oproepen tot dialoog zijn fout. We zijn alleen schuldig aan het feit dat we onze positie maar slecht kunnen uitleggen”, valt er in een transcriptie van de speech te lezen. Met behulp van ‘soft-power’, culturele instituten, economische uitwisseling en PR-bedrijven wil Rusland de komende jaren beter te boek komen staan. Op het Seliger-kamp kunnen de internationale deelnemers zich alvast inschrijven als vrijwilliger voor de Olympische Winterspelen in Sotsji, of voor stages bij staatsbedrijven als Sberbank, Rostelekom en het Engelstalige televisiekanaal Russia Today.

,,We zingen dit jaar een toontje lager”, legt Soeltan Chamzajev uit. Hij leidt een Russische jeugdbeweging en laat trots de hypermoderne toiletten, de gaarkeukens en een tijdelijke bibliotheek zien. ,,Het was de afgelopen jaren erg negatief, nu proberen we het op een andere manier. Dit is een plek waar je de kans krijgt om contacten op de doen, waar je over de grens kunt kijken”. Bij een kampvuur klagen deelnemers over de strikte regels. ,,Je mag nergens roken, alcohol is verboden”, legt Denis Goloebjov uit, een 23 jarige student uit Tver. Deelnemers moeten vierentwintig uur per dag een badge dragen, de beveiliging knipt er bij iedere overtreding een hoekje af. Bij de vierde overtreding moeten de deelnemers naar huis. ,,Ik kwam tien minuten te laat bij een lezing, toen was ik al een hoekje kwijt”, vertelt Goloebjov. ,,Toen ik de beveiliger een klootzak noemde knipte hij er nog een af”. Het is de eerste en laatste keer dat hij naar Seliger gaat. ,,Het niveau is niet geweldig, sommige lezingen zijn interessant, maar in het algemeen is het allemaal wel heel erg oppervlakkig”. Van de carrière-mogelijkheden gelooft hij niets. ,,Je kunt wel doen alsof dit Europa is, maar het blijft gewoon Rusland. Politiek is hier smerig, en zo zal het altijd blijven”.

Saakasjvili geeft macht niet zomaar uit handen

De rijkste man van Georgië, Bidzina Ivanisjvili, neemt het met zijn partij de ‘Georgische Droom’ op tegen president Michail Saakasjvili, aan wiens bestuur vol hervormingen na tien jaar een einde komt. De politieke druk neemt toe, de Georgiërs maken zich op voor een tumultueuze reeks verkiezingen.

Voor het partijbureau in het centrum van de oude stad, recht tegenover de presidentiële administratie, is het een komen en gaan van mensen. De gepantserde terreinwagen van Ivanisjvili staat aan de kant geparkeerd, bodyguards, bloggers en adviseurs lopen het gebouw in en uit. De cameraploegen van 9TV, het televisiekanaal dat officieel eigendom is van Ivanisjvili’s echtgenoot, staan ongeduldig op de stoep te wachten. Wie er aan twijfelt hoeft maar een krant open te slaan, het gaat in de Georgische politiek alleen nog maar om Bidzina Ivanisjvili.

Met een geschat vermogen van 6,4 miljard dollar en dit jaar de 153e plaats op de jaarlijkse ranglijst van allerrijksten van het Amerikaanse Forbes is Ivanisjvili vooral bekend vanwege zijn woning in Tbilisi. Bovenop een heuvel in het centrum van de hoofdstad liet hij ter waarde van ruim 40 miljoen dollar een James Bond-achtig complex optrekken, compleet met zwembaden, een indrukwekkende kunstcollectie en helikopterplatform. Ivanisjvili liet zijn geboortestreek opknappen, restaureerde alle theaters in Georgië en betaalde in de beginjaren van het bestuur van Saakasjvili de salarissen van de ministers en financierde hervorming van het eens zo corrupte politieapparaat.

Vorig jaar kondigde Ivanisjvili aan de hoogste post van het land te ambiëren. De hervormer Saakasjvili overspeelt volgens veel Georgiërs zijn hand, en Ivanisjvili wil het land nog sneller op één lijn krijgen met het Westen. Behalve NAVO- en EU-lidmaatschap ambieert hij goede banden met Rusland en houdt hij Saakasjvili verantwoordelijk voor de korte oorlog tussen Rusland en Georgië in 2008. Saakasjvili legde hem en zijn partij een miljoenenboete wegens belastingontduiking. De politieke strijd laait op, de politie confiskeerde 300.000 schotelantennes die Ivanisjvili uit wilde delen om het bereik van zijn televisiekanaal te vergroten. Tijden een campagnebijeenkomst vorige week in een Georgisch dorp ontstond een massale vechtpartij tussen aanhangers van beide kemphanen. Om hem in de vingers te snijden nam de Georgische president Ivanisjvili zijn Georgische staatsburgerschap af omdat Ivanisjvili ook de Franse nationaliteit bezit. Na kritiek uit het Westen voerde de overheid een wet in die het voor in Georgië geboren EU-burgers mogelijk maakt zich kandidaat te stellen voor de presidentsverkiezingen in 2013.

,,Het is precies dat juridisch nihilisme waar we genoeg van hebben”, legt Maja Panjikidze uit. Ze was van 2007 tot 2011 de Georgische ambassadeur in Nederland, en werkt nu als belangrijkste woordvoerster van de ‘Georgische Droom’. Veel analisten vrezen een ‘Poetin – Medvedev’-scenario voor Georgië, waarbij Saakasjvili na de verkiezingen tijdelijk de post van premier op zich neemt, om later weer terug te keren als president. ,,Een flinke meerderheid van de Georgiërs heeft het inmiddels meer dan gehad met Saakasjvili en zijn machtsmisbruik. Wij moeten er met alle betrokken internationale organisaties voor zorgen dat de parlementsverkiezingen deze herfst eerlijk verlopen, dan zit er niets anders op dan dat Saakasjvili met pensioen gaat”, legt ze uit. Rustig zal het de komende maanden niet zijn, weet Panjikidze. ,,Een kat in het nauw maakt rare sprongen”.

Irakli’s guesthouse in Tbilisi

Irakli Paniashvili runs the best hide-out in Tbilisi, SKAdaVeli – right in a quiet corner of the old town. A large balcony, great rooms and a fantastic host. If you’re in Tbilisi, this is your stay. Book!

[pictobrowser 28220020@N02 72157630404175326]