,,Het mag hoor, jullie hoeven niet langer te wachten”, roept de beveiliger. Klokslag acht uur ’s ochtends gaat in de kleine supermarkt ‘Sedmoj Kontinent’ het lint voor de flessen wodka weg en mag de sterke drank weer verkocht worden. Twee gehavende alcoholisten kopen tevreden een fles, maar verder is het rustig in de winkel. Buurtbewoners kopen yoghurt, versgebakken croissantjes of een krant. Dat is ’s avonds wel anders, de kleine winkel in het centrum van Moskou ligt in een populair uitgaansgebied en vanaf een uur of tien ’s avonds stromen groepen jongeren naar binnen, het is niet ongewoon dat de drankvoorraad van de winkel in de loop van de nacht al is uitgeput. Maar sinds een paar weken mag er op last van de autoriteiten na 11 uur ’s avonds geen drank met meer dan vijf procent alcohol worden verkocht. Wodka, whisky, wijn en zelfs champagne gaat achter het lint en de beveiligers kijken streng op de alcoholpercentages van de verschillende bieren. Flesjes Heineken mogen wel, mixdrankjes of geïmporteerde Belgische bieren gaan niet langs de kassa.

Het zijn de maatregelen van president Dimitri Medvedev, die bij zijn aantreden in 2008 al aankondigde iets aan de alcoholverslaving van de Russen te willen doen. Ruim drie jaar later is er een minimumprijs voor wodka (tenminste 89 roebel, zo’n twee euro, per halve liter), staat bier niet langer als frisdrank maar als alcohol in de boeken en mag er in de meeste delen van Rusland in de kleine uurtjes geen sterke drank meer verkocht worden. In een serie wetsvoorstellen die deze maand door de Doema zijn goedgekeurt gaat ook de reclame voor alcohol aan banden, zal er strenger worden gecontroleerd op openbaar dronkenschap en mag er vanaf 2013 ’s avonds zelfs geen bier meer worden verkocht. En de maatregelen lijken te werken. Het Ministerie van Volksgezondheid liet vorige week weten dat de jaarlijkse gemiddelde alcoholconsumptie in Rusland van 18 naar 15 liter is gezakt. De daling komt vooral uit de grote steden, op het platteland drinken de Russen nog evenveel als voorheen. De cijfers zijn volgens de Wereldgezondheidsorganisatie nog altijd het dubbele van de limiet. Al eeuwen proberen Russische leiders de bevolking zonder succes van de drank te krijgen. Tsaren die de wodka lieten rantsoeneren konden opstanden verwachten, en zelfs onder Gorbatsjov zijn de droogleggingsmaatregelen teruggedraaid nadat duizenden Russen om het leven kwamen door slechte zelfgestookte alcohol.

De maatregelen van Medvedev lijken te werken, al zijn er altijd slimme Russen te vinden. De kleine witte auto’tjes van ‘Agent 0.5′ rijden ’s nachts steeds vaker over de Moskouse straten. Op internet, per telefoon of zelfs per sms kan er bij het bedrijf 24 uur per dag een selectie aan sterke drank worden bestelt, die binnen een half uur bezorgd wordt. Volgens de telefoniste van het bedrijf houden ze zich precies aan de regels. ,,Sterke drank mag ’s avonds laat niet langer in supermarkten verkocht worden, en wij zijn dan ook geen supermarkt. We bezorgen alleen maar”. Op de bon blijkt hoe het werkt, de Ierse fles whisky is aangeslagen in en restaurant als ‘14 glazen whisky’ voor tafel 3, met een flinke fooi voor de bezorging.

Opschrift: ‘Opgelet: vanaf 8 augustus 2008 is de verkoop van sterke drank tussen 23-00 en 08-00 de volgende dag niet toegestaan!’ In een winkel in Lisva

‘Hij drinkt’. Het zegt de gemiddelde famlie in Rusland meer dan genoeg. Alcoholisten raken als eerste hun werk kwijt. Dan verdwijnen de inkomsten, gaat het huwelijk er aan, wordt het huis verkocht en in veel gevallen krijgt de alcoholist ook nog eens problemen met de almachtige administratie. In de grotere Russische steden is het probleem aan de oppervlakte niet zo zichtbaar, in de kleinere des te meer. Alcoholisten liggen gewoon op straat, de inwoners laten ze links liggen en de medische diensten rijden er aan voorbij.

,,Laat ze kapotvriezen”, zegt Elena Soldatova (29). Ze loopt met haar twee kinderen door een parkje in Lisva, een kleine provinciestad aan de voet van het Oeralgeberte, zo’n 1500 kilometer ten oosten van Moskou. ,,Mijn man was vroeger een schat, maar toen ik zwanger was van onze tweede zoon is hij gaan drinken”, legt ze uit. ,,Hij sloeg alles stuk, mijn ouders hebben hem het huis uitgezet. Ik weet niet eens waar hij nu is. Tragisch, maar ik heb niet met hem te doen.” Wie de gevolgen van alcoholverslaving wil begrijpen hoeft alleen maar een lokale krant open te slaan. Deze week reedt in de kleine gemeenschap van Lisva een dronken vrachtwagenchauffeur een tentje heen. Twee doden. Een jong gezin kwam om het leven bij een aanrijding met een beschonken chauffeur. Een aantal houten huizen vlak buiten de stad brandde tot de grond toe af nadat een dronken bewoner met een brandende sigaret in slaap was gevallen.

President Dimitri Medvedev noemde de Russische alcoholconsumptie onlangs een ‘nationale ramp’. Gemiddeld gezien drinkt de Rus achtien liter pure alcohol op jaarbasis, vrouwen en kinderen meegerekend. ,,Wanneer je de cijfers omzet in flessen drank, dat gaat je verstand te boven”, liet Medvedev tijdens een kabinetszitting weten. Meer dan de helft van de mannen boven de 40 heeft een alcoholprobleem. Hij kondigde onder andere strengere wetgeving en hogere belastingen rondom aan. De administratie van de provincie rondom Perm, waar ook Lisva onder valt, nam alvast een voorschot op de maatregelen en verbood de verkoop van sterke drank na elf uur ’s avonds. Ook andere delen van Rusland hebben soortgelijke maatregelen genomen.

Alcoholverslaving plaagt Rusland al jaren. In de jaren ‘80 werd onder Michail Gorbatsjov al een ambitieus anti-alcoholprogramma ingevoerd. Maar de populariteit van de laatste Sovjetleider stortte in en veel Russen gingen in badkuipen hun eigen drank brouwen, met alle gevolgen van dien. Volgens Tatjana Golikova, de Russische minister van Volksgezondheid, verwacht men van slechts 40 procent van de huidige schoolverlaters dat men de pensioengerechtigde leeftijd, tussen de 55 en 60, zal halen.

Het ontbreekt in Lisva, net als in de rest van Rusland, aan medische zorg voor de chronische alcoholverslaafden. Doktor Lazareva van de polikliniek in de stad legt uit dat ze de dronkenlappen niet in haar kliniek wil hebben. ,,Er is maar een remedie, en je hoeft er geen arts voor te zijn. Ze moeten van de fles afblijven. Verder helpt er niets.” Ondertussen beconcurreren de winkeltjes in het stadje elkaar met de alcoholprijzen. Een blik ‘Baltika’-bier kost in achttien en een halve roebel, ongeveer 40 eurocent. ‘Goedkoper drink je nergens’, staat op een affiche. Een liter vodka gaat er voor 150 roebel, iets meer dan drie euro, over de toonbank. ,,We waren eerst 24 uur per dag open”, legt verkoopster Masja uit. ,,Maar sinds de nieuwe wetgeving draai ik na middernacht de deur op slot, daarna verkoop ik toch niets meer.” Veel verschil maakt het volgens haar niet. ,,Ze kopen voor sluitingstijd twee flessen vodka en liggen de volgende ochtend hier nog voor de deur.”