Tag Archives: Aleksej Navalny

‘Ik zal helaas niet laatste zijn die wordt vastgezet’

navalny_procesIn de Russische stad Ki­rov begint vandaag het proces te­gen oppositieleider Aleksej Naval­ny. De razend populaire anti-cor­ruptieactivist tart met behulp van sociale media al jaren het Kremlin. Zelfs bij een voorwaardelijke ver­oordeling mag hij nooit meer de politiek in.

Voor de tweede keer in een week zijn alle vliegtuigstoelen en trein­wagons van Moskou richting Ki­rov geboekt en vergeven. Vorige week gaf de rechter de verdedi­ging een extra week om alle stuk­ken door te nemen, vandaag zijn de ruim honderd politici, activis­ten en journalisten opnieuw in de stad voor de aanvang van het proces tegen Aleksej Navalny (36). Volgens de verdachte en zijn me­destanders is het onzin, maar het Openbaar Ministerie in Rusland verdenkt Navalny ervan een hout­bedrijf in de Kirov-regio zo’n 400.000 euro te hebben ontfut­seld. De politicus adviseerde het bedrijf, maar lacht de beschuldi­gingen weg. De afgelopen jaren groeide Naval­ny uit van een onbekende jurist tot een razend populaire opposi­tiepoliticus. In de aanloop naar de presidentsverkiezingen leidde hij de straatprotesten tegen Poetin, met behulp van sociale media weet hij nog altijd tienduizenden jonge Russen te mobiliseren.

Het Kremlin speelt hoog spel. Door Navalny achter de tralies te zetten wil de overheid de angel uit de protestbeweging halen. Maar politiek analisten waarschu­wen voor het ‘Nelson Mandela-ef­fect’. Achter de tralies zou Naval­ny zomaar een volksheld kunnen worden. Bij het laatste proces van een dergelijk formaat, de straf­zaak tegen de steenrijke Michail Chodorkovski, bleef massaal pro­test uit. Na zijn veroordeling in 2005 volgde slechts korte perio­des van protest.

Vladimir Markin, de voorzitter van de onderzoekscommissie van het Openbaar Ministerie, liet vori­ge week in een interview weten dat het gaat om een politiek-ge­motiveerde zaak. „Wanneer ie­mand zo veel aandacht naar zich­zelf toetrekt, de draak steekt met de autoriteiten en zelf zegt scho­ne handen te hebben, dan neemt bij ons de interesse toe zijn verle­den te ontmaskeren, natuurlijk.”

In interviews laat Navalny weten dat hij voorbereid is. „Ik heb het er vaak over gehad met mijn vrouw. Ik ben niet de eerste die ze gevangen zullen zetten, en ik zal helaas niet de laatste zijn.”

Zelfs met een voorwaardelijke ver­oordeling zou Navalny nooit meer de politiek in mogen. Een re­centelijk aangenomen wetswijzi­ging zorgt er voor dat personen die veroordeeld zijn van flinke fi­nanciële delicten niet langer een openbaar ambt mogen uitoefe­nen. „Dan moet ik thuis blijven zitten, mag ik me nergens mee be­moeien en hangt er continu een wapenstok boven mijn hoofd.”

Poetin laat weinig heel van protestbeweging in eigen land

poetin_portretSinds de herverkiezing van Vladimir Poetin een jaar geleden als president van Rusland krijgt de oppositie steeds minder bewegingsvrijheid en neemt het parlement in recordtempo repressieve wetgeving aan. Aan de vooravond van het staatsbezoek van Poetin aan Nederland is van de protestbeweging in Rusland weinig over.

De 85-jarige Ljoedmila Aleksejeva, het geweten van de Russische mensenrechtenbeweging, is pessimistisch gestemd. ‘Als je kijkt naar de wetten die de laatste tijd zijn aangenomen, dan zie je dat de overheid steeds meer autoritaire trekjes krijgt. Dit grenst aan totalitarisme’, legt ze tegenover een Russisch radiostation uit. Sinds Vladimir Poetin terug is als president worden critici systematisch de mond gesnoerd en neemt de druk op de samenleving toe. De hoop op positieve hervormingen is vervlogen.

Human Rights Watch zette 2012 in de boeken als het jaar met de hardste repressie sinds het einde van de Sovjet-Unie. Om dat nog eens te bevestigen vielen de autoriteiten de afgelopen week bij Amnesty International, Transparency International, en tientallen andere organisaties — waaronder Human Rights Watch — binnen. Dankzij een nieuwe wet moeten niet-gouvernementele organisaties (ngo’s) met financiering uit het buitenland zichzelf duidelijk positioneren als ‘buitenlands agent’. De organisaties staan hoge boetes, celstraffen en in sommige gevallen gedwongen sluiting te wachten.

Dat was anderhalf jaar geleden wel anders. Na de frauduleuze parlementsverkiezingen in december 2011 trokken de Russen massaal de straat op. Vooral de jongere generatie nam geen genoegen met de doorzichtige stoelendans waarbij premier Vladimir Poetin en president Dimitri Medvedev van stoel wisselden.

De corruptie en machtsmisbruik binnen de overheid dreef op het hoogtepunt bijna 200.000 mensen de straat op. Het Kremlin beloofde hervormingen. Maar het keerpunt kwam de dag voor de inauguratie. Tijdens een groot protest op het Bolotnajaplein in Moskou kwam het tot rellen. De oproerpolitie pakte honderden demonstranten op en ging over tot de vervolging van tientallen deelnemers.

‘Echte rellen waren het niet’, zegt Aleksejeva. ‘De politie greep juist hard in om ongeregeldheden te ontlokken.’ Het proces rondom de Bolotnajarellen is volgens haar de lakmoesproef van de toekomst van het land. Twaalf Russen zitten inmiddels in de gevangenis, vijftien anderen zijn in staat van beschuldiging gesteld. De radicale Sergej Oedaltsov, de roerganger van het protest, kreeg huisarrest en mag tot augustus van dit jaar geen contact hebben met de buitenwereld. De autoriteiten openden drie strafzaken tegen de bekende anti-corruptieblogger Aleksej Navalny.

Onder leiding van Verenigd Rusland, de partij van Vladimir Poetin, werd de afgelopen maanden een enorm pakket maatregelen door de Doema geloodst. De definitie van hoogverraad is opgerekt, Russen moeten zich opnieuw laten registreren bij lokale autoriteiten, demonstraties zijn aan banden gelegd, de censuur op internet is vergemakkelijkt, buitenlandse ngo’s moeten de deuren sluiten en vrijwilligerswerk is aan banden gelegd. Een wet die de ‘propaganda van homoseksualiteit’ illegaal wil maken, is in behandeling.

Masja Gessen, die vorig jaar een fel kritische biografie van Vladimir Poetin schreef, vergelijkt de Doema met een op hol geslagen printer. Wanneer die propagandawet is aangenomen moeten platenlabels liedjes van Lady Gaga censureren, filmhuizen de (Hollywood)films aanpassen en Google en andere bedrijven allerlei bizarre mazen in de wet zien te vinden,’ schrijft ze op haar blog.

De dood van een activist

Zeven maanden nadat de Russische activist Aleksandr Dolmatov naar Nederland is gevlucht, pleegt hij zelfmoord. Vandaag wordt hij begraven. De oppositie in Rusland is boos, zijn moeder bedroefd en de Nederlandse politiek bezorgd. Een reconstructie.

Dolmatov screenshot

door Olaf Koens en Cyril Rosman

Als je recht op het uitzetcentrum Rotterdam af rijdt, zie je een strak kantoorgebouw, opgetrokken uit moderne, zwarte bakstenen. Maar als je dichterbij komt, zie je de camera’s, het stroomdraad en de hoge muren. Zouden de uitgeprocedeerde asielzoekers die hier opgesloten zitten over die hoge muren heen kunnen kijken, dan zouden ze de startbaan van Rotterdam Airport zien. Uitzetting is nergens zo dichtbij als hier. Achter die muren, in zijn cel, hing de Russische vluchteling Aleksandr Dolmatov zichzelf op. Op donderdagochtend 17 januari om 7.00 uur werd hij gevonden; zeven maanden nadat hij in Nederland was aangekomen. In die periode veranderde hij van een trotse demonstrant in Moskou, die de regering van Vladimir Poetin tergde, tot een man die zó bang was voor de wraak van die leider, dat hij zijn eigen leven nam.

Moskou
6 mei 2012

Vanaf het Oktjaberplein, waar Lenin nog fier op zijn sokkel staat, lopen tienduizenden Russen naar het Bolotnajaplein, richting het Kremlin. Op de dag voordat Vladimir Poetin wordt geïnstalleerd als de ‘nieuwe’ president van Rusland, staat een grote protestdemonstratie gepland. Die is gericht tegen het resultaat van de volgens velen gemanipuleerde verkiezingen. Onder de aanwezigen heerst een gevoel van ‘nu of nooit’. Als Poetin eenmaal geïnstalleerd zal zijn, is de hoop op verandering vervlogen. De politiemacht is groter dan ooit tevoren. De brug over de Moskou-rivier – de verbinding tussen het Kremlin en het Bolotnajaplein – staat vol met soldaten, politieagenten en medewerkers van de geheime dienst. Zijstraten zijn afgezet met bussen vol oproeragenten. Als oppositieleider Aleksej Navalny hardhandig wordt opgepakt, gaat het mis. Het plein staat stampvol, de menigte duwt een haag politieagenten weg. Er ontstaan opstootjes. Stokken, vlaggen, glazen flessen – alles vliegt heen en weer. Het plein wordt schoongeveegd. Ook onschuldige demonstranten worden bewusteloos geslagen.

Aleksandr Dolmatov, een dan 36-jarige manager in een rakettenfabriek, wordt opgepakt en in een arrestantenbusje gesmeten. Hij is al sinds 2000 actief voor de niet-geregistreerde oppositiepartij Een Ander Rusland. Anderhalve dag later wordt Dolmatov weer vrijgelaten. Behalve tientallen gewonden onder de demonstranten, hadden bij de demonstratie ook oproeragenten klappen gekregen. Het is voor het Kremlin het perfecte excuus om de oppositie op de hielen te zitten. Iedereen die op het plein aanwezig was, geldt als medeschuldig aan het aanzetten tot rellen. Arrestatieteams vallen de woningen van opposi- tieleiders binnen om bewijs te verzamelen. Dolmatov is bang en slaapt de dagen na de in- auguratie van Poetin niet thuis, maar bij vrienden. Niet ten onrechte: niet veel later trapt een arrestatieteam bij zijn moeder de deur in om hem opnieuw op te pakken. Dolmatov blijft bij vrienden in de buurt logeren en besluit naar Nederland te vluchten.

Kiev
8 juni

Om geen argwaan te wekken vliegt Dolmatov niet direct naar Nederland. Hij vliegt vanaf Moskou Domodedovo naar Kiev. Russen hebben namelijk geen visum voor Oekraïne nodig. Vrienden en kennissen van Dolmatov be- vestigen dat hij in de periode tussen zijn vrijlating en zijn vlucht veelvuldig bedreigd is geweest door de geheime dienst. Soms gaat zijn telefoon vanzelf aan en uit. Van een FSB-medewerker krijgt hij snoepjes waar hij maagklachten van krijgt. „De angst dat ze je zo maar kunnen oppakken, dat je gemarteld kunt worden en dat je jaren de cel in verdwijnt, is verschrikkelijk”, legt de bekende schrijver Arkady Babtsjenko uit. „Ik ben in veel conflictgebieden geweest, maar het gevoel dat het zwaard van Damocles continu boven je hangt maakt je gek. Ik ging de deur niet uit zonder kogelwerend vest. Ik liet me altijd flankeren door vrienden.” Ook bij Maria Baronova trapte de politie afgelopen mei de deur in. „Ik was niet thuis, de kinderoppas werd door gemaskerde mannen onder schot gehouden, al mijn persoonlijke spul- len werden in beslag genomen. Mijn zaak loopt nog steeds, maar ik blijf gewoon hier. Er zit niets anders op. In de rest van de wereld begrijpt men maar weinig van wat er daadwerkelijk in Rusland gebeurt. Wanneer je wel vlucht, blijf je de rest van je leven een balling. Dat moet verschrikkelijk zijn.”

De vlucht van Dolmatov kent nog een diepere laag. De Russische geheime dienst FSB was in eerste instantie juist een fan van de ingenieur. Zoals Dolmatov later zou verklaren, had de geheime dienst hem in 2008 en 2011 benaderd om als informant voor hen te werken. Hij zou ergens in Europa moeten gaan wonen en infiltreren in een ‘organisatie’. De dienst benaderde hem via zijn werkgever: Tactical Missile Corporation, dat raketten maakt voor de staat, en waar Dolmatov werkte als ingenieur. Hij weigerde.

Schiphol
9 juni

Na een dag in Kiev vliegt Dolmatov via Parijs door naar Amsterdam. Hij meldt zich als asielzoeker en belandt via het aanmeldcentrum in Ter Apel in een asielzoekerscentrum bij Wageningen. Op 9 juli vraagt hij officieel asiel aan. In een interview zegt hij dan: „Ik voel me hier min of meer veilig, maar ik besef dat ik doelwit kan zijn. Ik denk niet dat ik vergiftigd zal worden, zoals Litvinenko (de vermoorde Russische ex-spion, red.). Maar als ze zouden beslissen me uit de weg te ruimen, zullen ze me vinden.” Ook zegt hij niet langer meer politiek actief te zijn: „Ik voel me klaar om in Nederland te leven. Ik denk dat het nu belangrijk is dat ik Nederlands leer. Ik moet aan mijn leven hier denken.”

’s Gravendeel
15 november

Het azc ’s Gravendeel ligt weggestopt in de polders van de Hoeksche Waard. Op de voormalige camping De Aalfuik wonen een paar honderd asielzoekers in stacaravans. Wie naar ’s Gravendeel, de dichtsbijzijnde plek van een beetje omvang wil, moet een paar kilometer fietsen: altijd wind tegen, langs de dijk. Aleksandr Dolmatov woont er sinds de zomer. Hij was er heel druk bezig Nederlands te leren, vertelt Vluchtelingenwerk. „En hij was heel trots op de eerste Nederlandse fiets die hij had gekocht”, zegt zijn advocaat. Daarmee fietst hij een paar keer per week de 3,5 kilometer naar zorgcentrum Immanuel in ’s Gravendeel. De Russische raketingenieur schenkt er als vrijwilliger koffie en thee voor dementerende ouderen. „Hij was een graag geziene vrijwilliger, was erg sociaal en sprak al heel goed Nederlands”, zegt Nico de Pijper, bestuurder bij Immanuel.

Eind oktober komt bij Dolmatovs advocaat Marq Wijngaarden het bericht van de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) binnen dat de dienst ‘voornemens is een negatief advies uit te brengen’ over de asielaanvraag. De IND stelt, kort door de bocht, dat Dolmatov bij terugkeer in Rusland alleen een boete wacht (van 12,50 euro) vanwege deelname aan de demonstratie. Op 12 december beslist de IND definitief negatief. Dat de IND de asielaanvraag afwijst omdat Rusland een veilig land is, stuit op onbegrip. Dolmatov was de dans net ontsprongen, zeggen vrienden en collega’s. Hij liep groot gevaar, en zou voor lange tijd achter de tralies verdwijnen wanneer hij naar Rusland teruggestuurd zou worden. De straffen op ongeoorloofd demonstreren zijn inmiddels vele malen strenger.

De 85-jarige Ljoedmila Aleksejeva, een van de meest gerespecteerde Russische mensenrechtenactivisten, begrijpt er niets van. ,,Weten ze in Nederland soms niet wat die Bolotnajazaak inhoudt? SNappen ze niet dat alle verdachten lange celstraffen gaan krijgen?” Het is deze periode in ‘s Gravendeel dat de Rus verandert. Hij gaat opeens vaak naar een Russisch-orthodoxe kerk in Rotterdam. De vriendenkring van Dolmatov begrijpt niet waarom de optimistische en opgewekte Aleksandr zich plots afsluit en steeds minder contact opneemt. Dimitri Netsjajev groeide met hem op in Koraljov, een Moskouse voorstad. ,,We hadden contact toen hij in Nederland was. Hij was altijd vrolijk. Maar opeens veranderde dat. Hij liet stuk voor stuk zijn vrienden links liggen en verbrak later het contact met zijn familie.”

Zijn advocaat Marq Wijngaarden ziet ook een verandering: bij een afspraak op 15 november waar ze het waarschijnlijke afwijzen van de asielaanvraag bespreken, is Aleksandr gesloten en terughouden en wil hij niet meer verklaren over de keren dat hij contact heeft gehad met de FSB in Rusland. Wijngaarden vermoedt dat de Rus in Nederland ook is benaderd en onder druk is gezet door de Russische geheime dienst. En nu bang is. Ook zijn vrienden denken dat. Dat de Russische geheime dienst zeer actief is in Nederland en geïnteresseerd in haar landgenoten hier, weet ook de Nederlandse inlichtingendienst AIVD. Die dienst waarschuwde onlangs nog voor de aanwezigheid van de Russen.

Ook wijzen velen op de absolute verwevenheid tussen de Russische politiek en FSB: president Poetin was vóór zijn aantreden het hoofd van de geheime dienst, en de huidige FSB-baas is een voormalig politi- cus. Zijn werk in een rakettenfabriek zou zich nu tegen Dolmatov kunnen keren. Hij kende geen staatsgeheimen, maar het is voor de Russische machthebbers een mooie kans een activist in de media af te schilderen als landverrader: hij zal in het buitenland vast raketgeheimen hebben losgelaten.

Uitzetcentrum Rotterdam
17 januari 2013, 07.00 uur

Achter de bakstenen muren van het uitzetcentrum Rotterdam vin- den de bewakers het levenloze lichaam van Aleksandr Dolmatov. Hij heeft zichzelf opgehangen in zijn cel. Het ging slecht met de Rus in de weken daarvóór. Hij kwam niet op- dagen voor het koffie schenken in ’s Gravendeel. „En dat was niets voor hem.” Voor de eerste keer haalde hij niet zijn wekelijkse stempel, zoals asielzoekers moeten doen, op het azc ’s Gravendeel. Hij kwam 8 januari niet opdagen voor een afspraak met zijn advo- caat in Amsterdam. „Ik heb hem op 9, 10 en 11 januari gebeld en ge-sms’t, maar hij reageerde niet”, zegt Wijngaarden. Daarop besluit hij zonder overleg met zijn cliënt beroep aan te tekenen tegen de beslissing van de IND.

Op zondag 13 januari belt Dolmatov vanaf het azc in ’s Gravendeel met de politie om te melden dat er iets ergs is gebeurd. Hij zou een zelfmoordpoging hebben gedaan. De Rus wordt naar het politiebureau in Dordrecht gebracht. Daar wordt hij op maandag onderzocht door een arts. Volgens Wijngaarden oor- deelt de arts dat zijn cliënt niet meer voor zijn eigen veiligheid hoeft te worden vastgehouden. Toch wordt Dolmatov op woens- dagavond overgebracht naar het uitzetcentrum naast Rotterdam Airport. De volgende ochtend is Aleksandr Dolmatov dood.

Amsterdam
30 januari

In de Russisch-orthodoxe kerk in Amsterdam is een herdenkingsdienst voor Aleksandr. Ook Dimitri Netsjajev, een jeugdvriend, is in Nederland, om de terugkeer van het lichaam naar Rusland te begeleiden. De dood van Dolmatov is in Rusland voorpaginanieuws. In Nederland heeft staatssecretaris Teeven een onderzoek aangekondigd naar het overlijden.

De moeder van Aleksandr heeft een brief geschreven aan koningin Beatrix met het verzoek de zaak tot op de bodem te laten uitzoeken. De koningin, en dat is uitzonderlijk, reageert in het openbaar en spreekt van een „grote tragedie” en een „ingewikkelde zaak”.

In de afscheidsbrief van Dolmatov aan zijn moeder, die in het uitzetcentrum werd gevonden, schrijft de activist dat hij ‘niet wil terugkeren als verrader’. „Ik heb de veiligheid van mijn vaderland verraden.” In een laatste blaadje van de brief, dat deze week opdook, zou staan dat hij de laatste jaren van zijn leven ‘stom en zinloos’ vond. Ze stonden in het teken van ‘drugs en losbandigheid’.

Volgens vrienden rookte hij hooguit zo nu en dan een joint. Dat Dolmatov vrijwillig een einde aan zijn leven gemaakt zou hebben, gaat er bij Dimitri Netsjajev niet in. „Niemand gelooft dat. Zijn vrienden niet, de familie niet. We gaan ervan uit dat hij onder druk is gezet, misschien wel door de Nederlandse veiligheidsdiensten. Misschien hebben ze hem gedreigd, misschien hebben ze hem onder medicamenten gezet, chemisch beïnvloed, misschien zelfs gemarteld. We weten het niet. Maar uit zichzelf zou hij dit nooit gedaan hebben.” De Russische vrienden den- ken ook dat Dolmatov zou worden uitgezet om de verhoudingen tussen Nederland en Rusland niet on- der druk te zetten. De economi- sche banden zijn hecht en Vladimir Poetin komt in april naar Nederland omdat 2013 het Nederland-Ruslandjaar is. Advocaat Wijngaarden heeft vier A4’tjes vol vragen opgestuurd naar staatssecretaris Teeven. Hij wil onder meer een onderzoek door een onafhankelijke instantie. De resultaten van een onderzoek van het ministerie van Jus- titie worden over een week of zes verwacht.

Moskou
6 februari

Aleksandr Dolmatov is terug in Moskou. Vandaag wordt hij begraven.

Oppositie organiseert ingewikkelde maar eerlijke verkiezingen

De afgelopen weken organiseerde de Russische oppositie verkiezingen onder haar eigen gelederen. Een gekozen raad moet het komende jaar het protest tegen Vladimir Poetin in goede banen leiden.

‘Het is net echt!’, merkt iemand van de regie enthousiast op. In de studio van Dozjd, een televisiekanaal dat ruimschoots verslag doet van de protestbeweging, stromen de kandidaten binnen. Aleksej Navalny, de charismatische jurist die al jaren een kruistocht tegen corruptie voert, haalde samen met schaker Garry Kasparov, televisiester Ksenia Sobtsjak, dichter Dimitri Bykov en activist Ilja Jasjin de meeste stemmen. Wanneer ‘s avonds laat de definitieve uitslagen binnen zijn gaan de winnaars en verliezers met elkaar in debat.

Het was het afgelopen jaar een groot dilemma voor de oppositie; wie mag de menigte toespreken tijdens de protestdemonstraties? Alleen de bekende gezichten, juist de nieuwe activisten – en mogen de nationalisten ook de menigte opruien? Met andere woorden, wie heeft de oppositie gekozen? Op initiatief van Leonid Volkov, een ex deputaat uit Jekaterinenburg, organiseerde de oppositie haar eigen verkiezingen. Via een ingewikkeld verificatieproces konden Russen zich de afgelopen maanden kandidaat stellen en uit een lijst van 200 vertegenwoordigers via internet een keuze maken. Zeker 160.000 kiezers wisten zich te registreren. Omdat het systeem de afgelopen week bijna continue door hackers is aangevallen hebben maar 81.000 mensen daadwerkelijk kunnen stemmen. Het kwam de oppositie op flinke kritiek te staan. Sommige kandidaten werden geschrapt, anderen trokken zich terug. Voor de oudere generatie was het internetstemmen veel te ingewikkeld. Volkov, die het systeem ontwikkelde in samenwerking met Yandex, de Russische evenknie van Google, had er een dagtaak aan zich te verdedigen. ,,Het was een keuze tussen een klein percentage echte, geverifieerde stemmers, of miljoenen valse internetstemmen”.

De komende tijd moet de raad in kaart te brengen wat ze precies gaan doen. Volgens sommigen moet het een schaduw-parlement worden, anderen hameren juist op het blijven organiseren van grote straatprotesten. Volgens Ksenia Sobtsjak moet de raad een cruciale rol gaan spelen in de regio’s. ,,Nu staan de regionale oppositiekandidaten er alleen voor. Wanneer we dat coördineren kunnen we de kleine, gemarginaliseerde kandidaten een nationale springplank geven”. De gekozen journalisten in de raad hameren op de persvrijheid, de nationalisten willen met harde hand migratieproblemen oplossen. Of de raad moet onderhandelen met het Kremlin was onderwerp van fel debat. Aan het eind van de avond zit Aleksej Navalny met zijn handen in het haar. ,,Saai zal het in ieder geval niet worden”, grapt hij.

Dimitri Peskov, de woordvoerder van Vladimir Poetin, liet weten dat het Kremlin de verkiezingen niet heef gevolgd. Het Engelstalige televisiestation Russia Today, onder strenge censuur van de macht, berekende dat slechts 0,08 procent van het electoraal aan de verkiezingen heeft meegedaan. ,,Het is gemakkelijk er cynisch over te doen, en het stikt van de gebreken en tekortkomingen”, schrijft de bekende journalist Tichon Dzjadko. ,,Maar dit waren levendige, echte verkiezingen. De eerste vrije verkiezingen in bijna twintig jaar”.

De strijd om het stembiljet

‘Zorg dat je uitgeslapen bent, neem genoeg proviand mee en vergeet je telefoon niet van te voren op te laden’, staat er in een brochure voor verkiezingswaarnemers. Duizenden Russen door het hele land maken zich op voor de presidentsverkiezingen alsof het een bokswedstrijd is. Voor het eerst is niet het oordeel van de internationale, maar vooral van de lokale waarnemers doorslaggevend.

Noem het maar de slag om eerlijke verkiezingen Moskou”, legt Georgy Alboerov uit. ,,Wat hier op 4 december tijdens de parlementsverkiezingen gebeurde was een aanfluiting, je mag het onder geen beding verkiezingen noemen. We wilden toen al iets doen, maar we hadden de middelen niet. Nu hebben we precies 17.209 waarnemers geregistreerd, waarvan zeker 5000 in Moskou. In opdracht van Aleksej Navalny, de bekende anti-corruptie activist, runt Alboerov ‘RosVybory.org‘, een website waar gewone burgers zich kunnen aanmelden om de verkiezingen in hun eigen stembureau’s legaal waar te nemen. ,,Wij werken met twee politieke partijen. Kandidaat Michail Prochorov heeft ons het mandaat gegeven om namens zijn partij waar te nemen in Moskou, met de communisten hebben we een deal dat we namens hen in de rest van Rusland formeel aan het proces deelnemen”. Via allerlei kanalen hebben de afgelopen maand tienduizenden Russen zich aangemeld als waarnemer, dagen voor de verkiezingen gaan de verplichte trainingen iedere dag tot diep in de nacht door.

Bij het kantoor van de Jabloko-partij aan de Pjatnitskajastraat staan de burger-waarnemers buiten de zaal nog te luisteren. Partijleider Grigory Javlinski werd door de kiescommissie van het stembiljet geschrapt, maar de partij heeft een list gevonden. Omdat journalisten ook het recht hebben de stembusgang in de gaten te houden krijgen alle waarnemers een perskaart en een officiële verklaring dat ze voor de Jabloko-partijkrant werken. Het Kremlin heeft probeert de tienduizenden burgerwaarnemers in de weg te zitten. Premier Vladimir Poetin liet deze week weten dat zijn tegenstanders alles in het werk stellen om de verkiezingen te vervalsen. ‘Ze proppen de stembussen zelf vol met valse stembiljetten en gaan daar vervolgens over klagen’, liet hij tegenover persbureau Interfax weten. Bij Golos, een organisatie die trainingen geeft en overtredingen van de kieswet in kaart brengt, legt Lilja Sjibanova uit dat de druk enorm is. ,,We zijn vorige week al ons kantoor uitgezet, het internet ligt er uit de geheime dienst zit ons op de hielen.

Ook SP-senator Tiny Kox, die voor de Raad van Europa de internationale waarnemingsmissie leidt, merkt op dat de bemoeienis veel groter is, en dat steeds meer jonge mensen zich opgeven als waarnemer. ,,Dat is een stuk beter dan bij de parlementsverkiezingen, daar zaten vooral waarnemers die gewoon wat roebels bijverdienden, maar geen oog hadden voor wat er gebeurde. Ik ben zelf op een stembureau geweest waar ik constateerde dat er toch extra extra stembiljetten in de bus geduwd waren, maar de waarnemers zagen niets gebeuren” Volgens Kox is het belangrijk dat de burgerwaarnemers en de internationale delegatie ‘min of meer’ tot een gezamenlijke conclusie komen. Hij staat onder strikte controle de overheid, die nauwlettend in de gaten houdt of de buitenlandse waarnemers hun boekje niet te buiten gaan. ,,Het zijn uiteindelijk dan ook Russische verkiezingen. Waarnemen is onze taak, het is aan de Russen om er zelf iets van te maken”.