Russische leiders slaan harde taal uit en beloven keer op keer de daders streng te zullen straffen en roepen om keiharde maatregelen. Toch is veiligheid ver te zoeken en blijft het echte probleem genegeerd.

Een nachtopname van een berg in de Kaukasus. De hele serie staat hier.

‘De criminelen moeten achter de tralies, en hun organisaties zullen vernietigd worden’, liet president Dimitri Medvedev een paar uur na de aanslag op de Moskouse luchthaven weten. Bij aanslagen vorig jaar riep hij dat de anti-terroristische operateis in Rusland ‘zonder aarzeling en tot het bittere eind’ door moeten gaan. Harde taal, die Medvedev overneemt van zijn voorganger en leermeester Vladimir Poetin. Die beloofde na aanslagen in 1999 de terroristen ‘tot op de toiletpot’ uit te zullen roeien. Harde taal, maar weinig resultaat. Rusland belooft na iedere aanslag met harde hand het extremistisch geweld de kop in de drukken, maar slaagt daar maar niet in.

Dat is grotendeels te wijten symptoombestrijding. De Moskouse politie kondigde deze week extra maatregelen af. In de praktijk staan op sommige metrostations een paar jonge politieagenten. Ze verveeld, spelen spelletjes op hun telefoons en houden af en toe mensen uit de Kaukasus staande. Niemand controleert bagage. Zelfs luttele uren na de aanslag op vliegveld Domodedovo schoven er onder toeziend oog van de top van de veiligheidsdienst nog tientallen koffers langs de geïmproviseerde controlepoortjes. Aanslagen zorgen in Rusland bovendien voor een opleving van racistisch geweld. Dat werd vorige maand pijnlijk zichtbaar toen voetbalhooligans en skinheads tijdens protestacties een ware heksenjacht organiseerden op migranten uit de Kaukasus of Centraal-Azië. En hoewel iedereen die zich in Moskou wil vestigen zich aan strikte bureaucratische regels moet voldoen worden de politiediensten simpelweg omgekocht.

De bevolking van de Kaukasus in problematische islamitische regio’s als Dagestan, Ingoesjetië en Tsjetsjenië weet goed hoe die harde Russische aanpak er uit ziet. Corruptie, angst en willekeur regeren. Terwijl de echte terroristen vrijuit gaan betaalt de lokale bevolking een enorme prijs. In een ingewikkeld systeem van corruptie sluist Moskou miljarden naar de regionale overheden en veiligheidsdiensten, waar het vervolgens in diepe zakken verdwijnt. Alleen mensen met goede connecties hebben geld, in de meeste bergdorpjes is de bevolking afhankelijk van de opbrengst van het land. Terwijl de meeste mensen geen auto kunnen betalen rijden politiediensten in Porsches. Wie een baan wil moet betalen en kan bovendien ieder moment weer ontslagen worden. De megalomane corruptie keert de lokale bevolking tegen Moskou. Jongeren zien geen kansen en worden gemakkelijk geronseld door het islamitisch verzet.

In de allerarmste gebieden van de Kaukasus is veel steun voor de terroristen. Op verschillende Russische extremistische websites waren binnen enkele uren na de aanslag op het vliegveld tientallen steunbetuigingen te lezen. Politieagenten en specialisten getuigen dat de veiligheidsdiensten geen jacht maken op de echte terroristen en af en toe huizen opblazen en willekeurige burgers oppakken om de schijn van daadkracht hoog te houden. Wanneer de echte terroristen achter tralies zitten en het probleem is opgelost droogt draait Moskou de geldkraan dicht.

Een jaar geleden benoemde president Medvedev de econoom Alexander Chloponin tot zijn nieuwe gazant in de Noordelijke Kaukasus. Hij liet bij zijn aantreden duidelijk weten dat het probleem van terrorisme economische oorzaken heeft, maar is tussen alleenheersers, veiligheidsdiensten en legerchefs in de regio amper hoorbaar. Op advies van Chloponin wilde Medvedev deze week op het Wereld Economisch Forum in het Zwitserse Davos een miljardenproject onthullen voor luxe-skiresorts in de Kaukasus. Met complexen in Dagestan, Noord-Ossetië en Karbardie-Balkarië moet de regio uit het slop getrokken worden, Russische leiders dromen van de Kaukasus als een groot Zwitserland vol toeristen uit de hele wereld. Bij iedere aanslag blijkt dat die droom verder weg is dan ooit.

De Russische president Medvedev benoemde afgelopen week Alexander Chloponin als de nieuwe gazant in de Noordelijke Kaukasus. Hij creà«erde er zelfs een speciaal ‘federaal district’ voor. Ondertussen mogen ook andere zetels worden opgevuld. Met een nieuwe strategie probeert het Kremlin de macht bij de regionale leiders weg te halen.

Langzaam ontvouwt de Russische president Dimitri Medvedev zijn plannen voor de onrustige Noordelijke Kaukasus, de regio die het afgelopen jaar geplaagd werd door een nieuwe golf van terroristische aanslagen. Wanneer de economie in de Kaukasus aantrekt, de corruptie afneemt en de werkgelegenheid toeneemt komt er vanzelf een einde aan de terroristische, seperaristische en extremisitsche bewegingen, meent Medvedev. Deze week benoemde hij de man die dat allemaal waar moet maken, de 44-jarige Alexander Chloponin, tot voorkort nog de gouveneur van de Siberische regio Krasnojarsk. Hij krijgt de verantwoordelijkheid over een nieuw in te richten administratieve regio waar onder andere Dagastan, Ingoesjetie en Tsjetsjenie onder zullen vallen.

Chloponin heeft geen banden met de regio maar staat bekend als een slimme politicus en succesvol zakenman. Onder zijn leiding groeide groeide de economie in de Krasnojarsk-regio sneller dan in Moskou en Sint-Petersburg. Bovendien wist hij in de jaren ‘90 mijnbouwgigant Norilsk Nikkel van een verliesmakend staatsbedrijf tot een van de grootste ondernemingen ter wereld te maken. De benoeming van Chloponin werd live uitgezonden op de Russische staatstelevisie. ,,U heeft een hoop bereikt, bovenal in de sociale- en economsche sector”, liet president Medvedev weten. ,,En juist daar hebben wij u nodig in de Noordelijke Kaukasus.” Naast de status van ’speciale gazant’ krijgt hij een rol als vice-premier in het kabinet van premier Vladimir Poetin. Hij moet dus zowel aan president Medvedev als aan premier Poetin verantwoording afleggen. Het is nog niet duidelijk hoe het nieuwe district, waar ook Kabardino-Balkaria, Karesjajevo-Cherkessia, Noord-Ossetie en de Stavropol-regio deel van uit maken, juridisch gezien precies vorm krijgt.

De benoeming van Chloponin komt in een tijd dat er allerlei verschuivingen plaatsvinden in de Kaukasus. Vorige week diende de president van het relatief welvarende Tatarstan, Mintimer Sjajmiejev, zijn ontslag in. Komende maand loopt ook de termijn van Dagastaanse president Moerkoe Alijev af. Volgens de meeste analisten wil Moskou meer grip hebben op de zuidelijke regio’s. De afgelopen jaren kregen de regionale leiders vrij spel, wat resulteerde in een toename van geweld, machtsmisbruik en vooral corruptie. Het Kremlin hoopt dat Chloponin als buitenstaander daarmee af kan rekenen. President Medvedev en premier Poetin geven daarmee een hoofdpijndossier uit handen, Chloponin krijgt de bijna omnogelijke taak de verschillende bestuurslagen en de almachtige veiligheidsdiensten in de regio onder controle te krijgen. De Tsjetsjeense alleenheerser Ramzan Kadyrov reageerde alvast koeltjes. Tegen lokale journalisten in Tsjetsjeense hoofdstad Grozny liet hij weten dat ‘wanneer Medvedev zijn steun geeft, Chloponin wel in staat zou zijn de problemen op te lossen’. Kadyrov liet ook weten dat het een goed idee zou zijn dat Chloponin een maand in Tsjetsjenie zou komen wonen, en bood hem alvast een slaapplaats aan.