Doordat de mannen vertrekken als gastarbeiders hebben de vrouwen het in de Armeense dorpen het voor het zeggen. Ze doen het zware werk, zorgen voor de kinderen en kunnen makkelijk rondkomen van het geld dat hun mannen uit het buitenland toesturen. Toch zorgt de werkeloosheid in het kleine Kaukasusland voor tal van problemen.

,,Onze mannen? Dat zijn net trekvogels! Als de zon in april of mei doorbreekt zijn ze alweer vertrokken, en pas in de wintermaanden komen ze weer terug”. Ramella, de 54-jarige directrice van de enige school in het dorp, legt uit waarom er bijna geen man te vinden is. Het is een vreemd gezicht, Dzoragjoegh telt officieel zo’n 2000 inwoners, maar de meeste maanden van het jaar zijn er alleen maar vrouwen te vinden. Ze slachten de dieren, repareren de auto’s en herstellen de daken wanneer de harde wind aan de oevers van het Sevanmeer de huizen beschadigd. Net als in andere delen van Armenië vertrekken de meeste mannen als gastarbeiders naar Rusland. ,,We hebben het wel gezellig hoor, daar niet van”, zegt Ramella. ,,Het is een soort vrouwenclub. We helpen elkaar met allerlei dagelijkse bezigheden, je hoeft hier nooit alleen aardappels te schillen. Alleen ga je ze wel missen, die mannen. De mijne komt volgende week terug. Tenminste, dat hoop ik dan maar”.

De migratie is een groot probleem in Armenië, een land met 3,5 miljoen inwoners. Vanwege de hoge werkeloosheid, die in sommige regio’s boven de 40 procent ligt, werken meer dan een miljoen mensen in het buitenland. Vaak beginnen de mannen in Rusland of andere delen van de voormalige Sovjet-Unie nieuwe gezinnen, soms komen ze nooit meer terug. Volgens cijfers van de Internationale Organisatie voor Migratie zorgt de uitkeer bovendien voor een enorme toename in het aantal HIV-besmettingen. Toch leeft het dorp er goed van. Bij een bankfiliaal in een ander dorp zo’n 15 kilometer verderop staan enorme rijen, de mannen sturen iedere week een deel van hun salaris terug naar het thuisland. Ieder huis in Dzoragjoegh een badkamer, overal zijn televisie-antennes en bijna iedereen heeft internet. ,,Je kunt met Skype gratis bellen”, legt Tagije uit, een jonge vrouw met twee kinderen. ,,Met de videoverbinding kunnen de kinderen hun vaders zien, en andersom. Dat helpt een beetje. En wij kunnen in de gaten houden of er bij onze mannen niet een of andere blonde Russische del rondscharrelt”.

Op een heuvel buiten het dorp zijn er toch mannen te vinden. Bij het monument voor de Tweede Wereldoorlog, een groot beeld van twee brede Sovjetsoldaten op een holle sokkel, hebben zich een stuk of twintig verzameld. Ze drinken om de herinnering aan de oorlog van hun vaders en grootvaders levend te houden. Bij ieder glas wodka gaat er een bodempje van de drank over de grond, als eerbetoon. ,,Dit is het hele dorp, meer mannen zijn er niet. En de meeste van ons zijn deze week pas teruggekomen”, legt Arthur Sarkozijan uit. Hij werkt in Vladivostok als buschauffeur. De weken dat de mannen terug zijn in het dorp rusten ze uit. ,,We hoeven niet zo veel te doen, de vrouwen doen het toch al. Bovendien, wij werken de rest van het jaar. Nu hebben we vakantie”. De meeste mannen erkennen dat ze er in Rusland nog een gezin, of tenminste nog een maîtraisse op nahouden. ,,Heb je die Khadaffi gezien op televisie? Hoeveel vrouwen heeft hij wel niet? Denk je dat wij minder zijn dan die woestijnrat? Je leeft maar één keer, wij hebben de pech dat we hier niet kunnen werken. Maar dat wil niet zeggen dat je maanden zonder vrouw hoeft te zitten”.

Azerbeidzjan won het songfestival, maar na de euforie komt de echte uitdaging. Het Kaukasusland is trotser dan ooit, en nog altijd in oorlog met Armenië. Homo’s worden uitgelachen, hotels zijn peperduur en het is bijzonder moeilijk het land binnen te komen. Hoe pakken ze het aan?

,,Het was me toch een feest! We zijn tot acht uur ’s ochtends doorgegaan” Op zijn telefoon laat de 22 jarige student Voesal Joessifonov een filmpje zien van de nacht waarin Azerbeidzjan het Eurovisie songfestival won. Honderden jongeren rijden luid toeterend door de straten, hangen uit ramen en deuren van racende auto’s en zwaaien met enorme vlaggen. Meisjes trekken hun topjes uit, jongens dansen om politieauto’s heen. Bepaald geen alledaags gezicht in het moslimland dat onder strenge overheidscontrole staat. ,,We zullen Europa laten zien dat wij ook een land zijn”, zegt Voesal. ,,En reken er maar op dat wij dit prachtige evenement heel goed kunnen organiseren”. Zijn vrienden zijn het er roerend mee eens. ,,Vroeger wisten mensen niet eens waar Azerbeidzjan lag, nu zal de hele wereld het weten”.

Toen het duo Eldar (Ell) Gasimov en Nigar (Nikki) Jamal in Düsseldorf de meeste punten kreeg en daarmee de wedstrijd volgens de regels volgend jaar in Azerbeidzjan georganiseerd moest worden, was het
ongetwijfeld ook feest in de hogere regionen van de overheid. Azerbeidzjan grijpt iedere gelegenheid aan om zich internationaal te profileren. Ismaïl Omarov, de directeur van de Azerbeidzjaanse publieke omroep, beloofde dat het Eurovisie in 2012 ‘het allergrootste en allermooiste’ songfestival in de geschiedenis zal worden. Ook vroeg hij journalisten zich niet zo bezig te houden met de vraag wat het allemaal moet kosten. ‘Richt je toch niet zo op financiën’, zei hij volgens het plaatselijke APA-persbureau. ‘Dit is een overwinning voor de Azerbeidzjaanse cultuur, muziek en Eldar en Nigar’.

Toch speelt geld een belangrijke rol. Er zijn weinig steden die de afgelopen jaren zo’n transformatie hebben doorgemaakt als Bakoe. Het historisch centrum is helemaal opgeknapt, overal worden nieuwe gevels aangebracht en sommige straten en pleinen zijn van marmer. Het Kaukasusland pomp dagelijks ruim een miljoen vaten olie naar het buitenland en verdient grof geld aan de energiesector. In de tijd dat de olieproductie in het land met 300 procent steeg groeide het overheidsbudget met de factor twaalf. De oude Sovjetfonteinen zijn opgeknapt, de dure boutiques hebben hun plaats gevonden en de Bentley-dealer doet goede zaken.

In diezelfde tijd trok het regime van president Ilham Alijev de teugels flink aan. Er zijn geen onafhankelijke politieke partijen, geen vrije rechtspraak, de media staat onder streng toezicht en tientallen burgerorganisaties zijn op last van de overheid gesloten. De corruptie is enorm, volgens de jaarlijkse index van Transparency International scoort het land nog altijd slechter dan bijvoorbeeld Eritrea, Guatamala en Syrië. In de stad schieten de gloednieuwe vijfsterrenhotels als paddestoelen uit de grond. De wandelboulevard langs de Kaspische Zee wordt voor de derde keer dit jaar opgeknapt. Alles moet nog mooier, nog duurder. Het stadsbestuur liet eeuwenoude bomen aanplanten die speciaal uit Australië en Argentië werden overgevlogen. Langs de boulevard wappert aan de horizon het blauw, rood en groen van de Azerbeidzjaanse vlag met sikkel en ster. Het is de grootste vlaggenmast ter wereld.

Azerbeidzjan deed pas vier keer mee aan het songfestival en eindige alle keren in de top tien. ,,We hebben een eeuwenoude muzikale traditie, we maken al honderden jaren muziek waar de wereld graag naar luistert”, zegt Elmira Mammedova, een moeder van drie kinderen. ,,Ze hebben de kandidaten goed uitgezocht en ze flink moeten trainen, maar zelfs Azerbeidzjaanse popmuziek weet blijkbaar een snaar te raken. We zijn een gastvrij volk en heten iedereen welkom. Zelfs homo’s”, zegt ze. De jongens op de boulevard kunnen er om lachen. ,,Ik heb wel eens gehoord dat er in Europa alleen homo’s naar het Songfestival kijken”, zegt Voesal Joessifonov. ,,Ze mogen wel komen, maar dan mogen wij ze ook uitlachen”, besluit hij.

De bekende Azerbeidzjaanse kunstenaar Babi Badalov maakte geen geheim van zijn geaardheid en werd meerdere malen in elkaar geslagen. Hij moest een kunstgebit laten plaatsen en vluchtte in 2006 het land uit. Vorige maand kreeg hij politiek asiel in Frankrijk. Via Facebook laat hij weten dat er genoeg homo’s zijn, maar dat het onmogelijk is uit de kast te komen. ,,Je moet of heel rijk zijn, of in een schijnhuwelijk stappen. Wanneer je over een bepaalde leeftijd bent is het heel moeilijk de vraag te beantwoorden waarom je geen vrouw en kinderen hebt”. Hij denkt niet dat het songfestival zal bijdragen aan begrip. ,,Het Eurovisie is gewoon een mooi excuus voor die dictator om nog rijker te worden”.

Volgens mensenrechtenadvocaten zou de toenemende interesse in Azerbeidzjan toch wel eens kunnen helpen. De 29-jarige activist Bachtijar Hajijev werd eerder dit jaar opgepakt nadat hij op Facebook een pagina aanmaakte waarin hij opriep tot een volksrevolutie. ,,De autoriteiten staan op scherp na de onrust in het Midden-Oosten”, zegt zijn advocaat Intigam Alijev. ,,Ze waren altijd al bang voor grote evenementen, en toen al die jongeren de straat op gingen om dat liedje te vieren zullen ze even hebben moeten slikken. Voor het Eurovisie zal ons land in de schijnwerpers staan, er zullen veel journalisten komen en de hele Europese Unie kijkt over de schouder mee. Daar zal de macht macht behoorlijk zenuwachtig van worden”.

Er moet een hoop gebeuren. Azerbeidzjan zal bijvoorbeeld de visumplicht moeten versoepelen. In de aanloop naar de parlementsverkiezingen vorig jaar gingen de grenzen op slot. Voor die tijd kregen EU-burgers op de luchthaven een visum, nu moet iedereen die het land wil bezoeken weken van te voren met stapels documenten langs de ambassade. Ook moet er betaalbare accommodatie komen. De hotelprijzen in Bakoe doen nu al niet onder voor die in New York, en een lokale krant ontdekte dat de prijs voor een kamer in mei 2012 nu al drie keer hoger ligt. Het steenrijke Kaukasusland is bovendien nog altijd in oorlog met buurland Armenië, een land dat ook meedoet aan het Eurovisie songfestival en net als Azerbeidzjan jaarlijks hoge ogen gooit. Mensen met paspoortstempels uit Armenië of met achternamen die Armeens klinken mogen het land niet in. De haat tegen het buurland zit zo diep dat de 43 mensen die twee jaar geleden per SMS een stem voor Armenië uitbrachten drie maanden later door de geheime dienst zijn verhoord. Een van de 43 liet destijds tegenover de BBC weten dat hij verdacht ‘onpatriottistisch’ zou zijn en een ‘mogelijk gevaar voor de veiligheid’ was.

De Azerbeidzjaanse schrijver Alekper Alijev brak met de twee belangrijkste taboe’s in het land toen hij drie jaar geleden een boek uitbracht over een homoseksuele relatie tussen een Armeense en een Azerbeidzjaanse jongen. Nadat er 300 exemplaren van werden verkocht werd het boek door de autoriteiten verboden. Volgens hem komt het wel goed met de Armeense delegatie. ,,Als ze al komen zal het heel soepel verlopen. Ze gaan onder politiebegeleiding naar een afgelegen hotel, worden in een geblindeerde bus naar het stadion gereden en worden dan weer stilletjes op de vlucht naar Moskou gezet”.

Net als de meeste Azerbeidzjani’s is hij er van overtuigd dat het land alles uit de kast zal trekken om het songfestival een succes te maken. ,,Op last van de president heeft de First Lady en het hele kabinet zitting moeten nemen in de commissie die het moet organiseren. Ken je een land waar ze dat zouden doen? Reken er maar op dat er dit jaar nog meer dure hotels komen, dat de straten nog mooier worden en dat ze alles nog eens een paar keer zullen restaureren. Het is alleen zo jammer dat het gewone volk daar niets aan overhoud”, zegt hij. ,,Ik hoop maar dat duidelijk wordt dat wij ook een Europees volk zijn, ergens aan de kantlijn van Europa. We zijn een Europees volk, we hebben alleen geen democratie”.

Het is al dagen onrustig in Georgià«. Een langdurig protest in Tbilisi werd de kop ingeslagen en eerder deze week kwam een legerdivisie in opstand. Georgià« wijst met de beschuligende vinger naar Rusland. Ondertussen houdt de NAVO een militaire oefening in het onstuimige gebied. Er woedt een mini-Koude Oorlog in de Kaukasus.

Een Georgische marktkoopvrouw in Tbilisi, door tomaradze

Een protest van de Georgische oppositie dat al weken aan de gang is werd woensdagnacht door de politie met geweld uit elkaar geslagen. De positie van president Micheil Saakasjvili wankelt, de demonstraten zijn inmiddels weer terug. Ze willen dat Saakasjvili de verantwoordelijkheid neemt voor de desastreuze oorlog met Rusland afgelopen zomer. Volgens het regime-Saakasjvili krijgt de oppositie steun uit Russische hoek.

Afgelopen dinsdag brak er ‘muiterij’ uit op een Georgische legerbasis. Volgens de berichten waren de opstandige soldaten van plan de NAVO-oefeningen te verstoren. Op de Georgische televisie was te zien hoe de president de opstandige militairen de les las. Volgens sommige analysten is het hele gebeuren door Saakasjvili in scene gezet. Hij brengt de oppositie in diskrediet en weet het westen er nogmaals van te overtuigen dat Rusland op het punt staat zijn kleine Kaukausrepubliek over te nemen.

Hoewel Rusland formeel alle betrokkenheid ontkent houdt het sinds jaar en dag een vinger in de pap te in de Kaukasus, een gebied dat men in Moskou aanmerkt als de ‘Russische achtertuin’. De belangen zijn groot. Rusland maakt geen geheim van de ambitie alle voormalige Sovjet-republieken onder controle te krijgen. Ondertussen doen ook de Verenigde Staten en de Europese Unie hun best voet aan de grond te krijgen in de Kaukasus. Een mini-Koude Oorlog.

De NAVO is Rusland nog altijd een doorn in het oog. Het militaire bondgenootschap doet er volgens veel Russen alles aan het land ‘te omsingelen’. Rusland is dan ook fel tegen de pogingen van Oekraine en vooral Georgià« lid te worden van het bondgenootschap. De oefeningen die op dit moment plaatsvinden in Georgià« zijn volgens Rusland provocerend. ,,Men zou beter in een psychiatrisch ziekenhuis kunnen oefenen dan in Georgià«”, liet Dimitri Rogozin weten, de Rusissche ambassadeur bij de NAVO.

Ook olie en gas speelt een rol in het conflict. Het Kaukausgebied heeft heeft toegang tot gas- en olievoorraden in de Kaspische Zee. De twee andere Kaukasuslanden, Azerbeidzjan en Armenià«, hebben goede banden met Rusland. Alleen Georgià« is opstandig. Wanneer de hele Kaukasus in het gareel wordt gehouden heeft Rusland het overgrote deel van de energietoevoer naar Europa in handen.

Nog belangrijker is misschien wel wraak. De ‘rozenrevolutie’ van 2003 in Georgià« en de Oekrainse ‘oranjerevolutie’ van 2004 bracht een anti-Russisch sentiment op gang. In Moskou werden niet alleen maatregelen genomen om dergelijke opstanden in Rusland tegen te gaan, ook de samenwerking met beide landen werd opgeschort. Oppositiepartijen in zowel Oekraine als Georgie kunnen rekenen op Russische steun en het Kremlin doet er alles aan de democratiseringsprocessen in deze landen te frustreren.

De vijfdaagse oorlog in Georgià« afgelopen zomer was daar het hoogtepunt van. Doordat Rusland nu defacto de baas is in Abchazià« en Zuid-Ossetià« hoopt het de situatie in de Kaukasus verder onder controle te krijgen. Beide gebieden liggen op steenworp afstand van Tsjetsjenià«, de Russische deelrepubliek waar het nog altijd onrustig is. Rusland duldt geen tegenspraak in haar achtertuin.