Over Facebook, de gevangenis, Wikileaks en waarom de aarde plat is

,,Je hebt niets gemist tijdens de verkiezingen”, lacht Ali Novruzov ,,Van de 125 kiesdistricten mocht de oppositie er maar in een stuk of 30, hooguit 40 meedoen. En natuurlijk heeft de regerende partij gewonnen. Weinig nieuws dus, het is er hier niet veel democratischer op geworden”.

Ali Novruzov is een bekende Azerbeidzjaanse blogger. Hij traint verschillede media en werkt bij een organisatie die alternatieve lezingen aan studenten geeft. ,,Het gaat slecht met de onafhankelijke pers”, zegt hij. ,,Vergeet de televisie, want zelfs de commerciële zenders staan onder strikte controle. De meeste kranten staan onder enorme druk of worden simpelweg in leven gehouden door de overheid. Er zijn publicaties die hooguit 50 exemplaren per week verkopen, daar voert de overheid de redactie. Azadliq (Vrijheid) is de laatste, maar ook die hebben het moeilijk”.

Het redactiekantoor van Azadliq was vijf jaar geleden het epicentrum van de Azerbeidzjaanse oppositie. Journalisten, politici, jeugdactivisten en NGO’s liepen er de deur plat. Bij het kleine café op de binnenplaats was de revolutie in volle gang. Na de vreedzame machtsovergangen in Georgië en Oekraïne was Azerbeidzjan het volgende punt voor de oranje golf. Ook hier zouden straatprotesten de corrupte overheid op de knieën krijgen. Terwijl de politici aan de telefoon hingen met Amerika waren hun moeders en zusters bezig vlaggen en spandoeken te naaien. Zonder resultaat. Bij de laatste bijeenkomst greep de politie hard in en werden de demonstranten van het plein geslagen.

,,Azadliq bestaat nog wel, maar hun kantoor en het café is nu weg”, legt Novruzov uit. ,,Er is een enorm bankgebouw voor in de plaats gekomen en de redactie heeft nu alleen maar een klein kantoor bij het officiële staatspersbureau. De oppositiepartij in hetzelfde gebouw is nog altijd dakloos.”

En dus ‘vluchten’ veel journalisten naar het internet. Maar in Azerbeidjan is bloggen, of zelfs gewoon je mening geven, niet zonder risico. ,,Het punt is dat de lijn niet meer duidelijk is. De risico’s vallen mee, ik schrijf vooral voor een klein publiek. Maar voor je het weet valt het op. Niemand heeft nog een flauw idee wat er nog kan, en wat niet meer mag. Ik weet niet wat er morgen gaat gebeuren voor wat ik gisteren op mijn blog heb gezet”, zegt Novruzov.

Ali Novruzov
Ali Novruzov

Ook Adnan Hajizade herinnert zich de oranje-tijd goed. ,,Ik kwam net terug uit de Verenigde Staten. Mijn vader stond kandidaat en we wisten zeker dat er veranderingen op komst waren. Er heerste optimisme op de straat. Die laatste demonstratie was verschrikkelijk. Politieke kopstukken werden in elkaar geslagen, vlaggen kapotgetrokken. Ik wilde mijn vrienden bij de arm pakken en doorzetten, maar iedereen was al weg.” Daarna is Hajizade de jeugdbeweging OL! begonnen, de organisatie waar ook Novruzov voor werkt ,,Ik realiseerde me dat het anders moest, er moest iets gebeuren met de nieuwe generatie, de mensen die nog niet verpest zijn”.

Toen de Azerbeidzjaanse president Ilham Alijev vorig jaar in Duitsland voor 40.000 euro een ezel als souvenir kocht maakte zijn organisatie daar een satirische video van. Een paar dagen later werd hij met Emin Milli in een restaurant door twee mannen in elkaar geslagen, de politie pakte beide bloggers op voor openbare geweldpleging. Na twee maanden hoorzittingen werden de twee schuldig bevonden en kregen ze respectievelijk twee en twee jaar en zes maanden gevangenisstraf. Twee weken geleden waren ze plots weer vrij.

Hajizade weet nog altijd niet goed waarom. ,,Ik heb geen flauw idee waarom ik opgepakt ben, laat staan dat ik weet waarom ik weer vrij ben. Onder bepaalde voorwaarden kun je na een jaar vrijkomen vanwege goed gedrag. De aanklager legde uit wat voor bizarre regels ik overtreden had, en ik was in mijn hoofd al bezig met een speech. Tot de rechter plots concludeerde dat ik vrij was. Ik kan het nog altijd moeilijk geloven”.

Hajizade bladert door een gloednieuwe iPad. Zijn agenda staat de komende weken propvol met blauwe blokjes, maar wanneer hij twee weken terug veegt over het scherm is alles leeg. ,,Niet te geloven, toen zat ik nog in de gevangenis en had ik geen flauw idee wat er aan de hand was”.

De arrestatie van de twee bloggers is wereldwijd veroordeeld, zelfs Obama, Clinton en Sarkozy drongen aan op vrijlating. ,,Ik kreeg dingen te horen, maar het was allemaal moeilijk te geloven. Ik beloofde mezelf bij mijn vrijlating alles terug te lezen. Alle petities, blogposten en aantekeningen. Maar het valt me zwaar, het doet pijn dat allemaal terug te lezen.”

Uit de door Wikilieaks vrijgemaakte ‘cables’ is duidelijk dat de Amerikaanse onderminister van Buitenlandse Zaken William Burns op vrijlating van de twee aandrong bij president Alijev.

16.  (C) U/S Burns said that one of the ways Azerbaijan could
show leadership as a tolerant and secular country was in
advancing democracy and human rights.  He specifically asked
that, following the appeal process of the two youth
activists, the President find a way on humanitarian grounds
to release the two men.  Aliyev made no firm commitment, but
responded, "I think this can be done.  I had no intention to
hurt anyone."  When U/S Burns expressed the hope that the
government could quietly take this step, the President said,
"Okay." (link)

,,Onzin”, zegt Hajizade. ,,Hij wilde ons geen pijn doen, maar ze hebben wel mijn neus gebroken. Ik kan nog altijd amper ademhalen en moet binnenkort naar het ziekenhuis”. Zijn vrijlating, een paar dagen eerder dan die van Milli, is bovendien voorwaardelijk. Hij mag het land niet uit en moet zich om de zoveel dagen melden in Baku. ,,Maar ik ben me wel gaan realiseren dat Thomas Friedman van de New York Times gelijk heeft, de aarde is platter geworden. Er worden een paar onbeduidende bloggers opgepakt in een land ver weg, en toch krijgt het aandacht over de hele wereld. Mensenrechten zijn nog altijd universeel. Ik ben iedereen erg dankbaar. Iedereen die aan me heeft gedacht, iedereen die er iets mee heeft gedaan en iedereen die bij Facebook op ‘Like’ klikte.”

Hij heeft nergens spijt van. ,,Ik zou het zo weer doen. Sterker nog, ik zou het veel sterker aanzetten. Het is geweldig dat ze mij en Emin hebben vrijgelaten, maar er zijn duizenden mensen die nog iedere dag onder dit regime te lijden hebben. Ik hoop alleen maar dat mijn vrijlating iets heeft bijgedragen. Er zijn in het jaar dat ik achter de tralies zat vier keer meer bloggers gekomen, er zitten inmiddels drie keer meer Azerbeidzjani’s op Facebook. Wat ik toen deed, daar zijn nu zeker vijftig mensen mee bezig”.

Adnan Hajizade
Adnan Hajizade