Na het stuklopen van de deal tussen het Russische staatsbedrijf Rosneft en de Britse gigant BP is plots Shell in beeld. Na verkennende gesprekken afgelopen week is Shell volgens het Kremlin een goede partner en aast het bedrijf, ondanks eerdere tegenslagen in Rusland, op de gigantische voorraden in de Noordelijke IJszee.

‘Ons werk met BP is nog niet klaar, alle opties liggen open’, liet de Russische premier Vladimir Poetin tegenover de Russische persbureaus weten. Toch krijgt Shell een voorkeursbehandeling in de race om de ontginning van de energievoorraden in de arctische gebieden. ‘We werken al langer prettig samen met Shell, het bedrijf is een comfortabele partner’, glimlachte de premier. Vorige week was de Peter Voser van Shell samen met Rosneft-voorzitter Eduard Choedainatov in gesprek met Igor Setsjin, de invloedrijke Russische vice-premier die in het Kremlin het monopolie op energieonderhandelingen heeft. Shell woordvoerder Kirsten Smart liet in een e-mail aan persbureau Bloomberg weten dat in het overleg de samenwerking op de Noordpool, de technologische ontwikkelingen en de wereldmarkt besproken is. Een mogelijke aandelenruil is volgens Shell niet aan de orde. Een soortgelijke ruil tussen Rosneft en BP ging eerder deze maand niet door nadat een Russische dochteronderneming van BP het alleenrecht op het handelen van het Britse oliebedrijf claimde. Rosneft probeerde de dochter uit te kopen, maar dat mislukte. Eerder liet Setsjin al weten dat Shell ‘een goed bedrijf met uitstekende technologie’ is. Volgens hem waren ook Exxon, het Maleisische Petronas en Petrobras uit Brazilië in de race. Toch mocht alleen Shell op audiëntie komen.

Dat is wel eens anders geweest. In 2006 raakte Shell een belangrijk aandeel kwijt in Sachalin, op dat moment ’s werelds grootste LPG-ontginning. De Russische overheid werd onder leiding van toenmalig president Poetin steeds assertiever en dwong Shell tot de verkoop van het meerderheidsaandeel. Shell hield een kwart van Sachalin in handen, en de ontwikkeling van de gasvelden werd aan staatsbedrijf Gazprom overgelaten. Maar tijdens de crisis bleek dat de Russische energiesector niet kapitaalkrachtig genoeg is en te weinig technische expertise in huis heeft om de eigen natuurlijke energievoorraden te ontginnen.

Volgens analist Andrej Polisjoek van BrokerKreditServis, een grote speler op de Russische aandelenmarkt, is Shell voor Rosneft een uitgelezen kans. ,,Shell heeft een strategisch partnerschap met Rusland. Het bedrijf heeft de ervaring en de slagkracht om hier effectief te kunnen werken. Shell is nog altijd betrokken bij Sachalin, en de spelregels zijn nu duidelijk”. Volgens Polisjoek is er na het stuklopen van de deal met BP aanvankelijk gekeken naar Exxon,
maar waren er voor de Amerikanen te veel risico’s aan verbonden. ,,Wat er precies speelt is onduidelijk, maar Rosneft werkt natuurlijk het liefst samen met Shell. De aandelenkoers van het bedrijf ziet er goed uit en het is niet zo voorzichtig met kapitaal als BP na het ongeluk in de Golf van Mexico”. Volgens de analist is alleen Shell is ervaren genoeg om met Rosneft samen te werken. De Russische overheid zet groot in op de voorraden in de Noordelijke IJszee. Volgens recente metingen is er in het moeilijk begaanbare gebied ongeveer vijf miljard ton olie en tien biljoen kubieke meter gas ter beschikking.

In het afgelegen noorden van Rusland, vlak onder de poolcirkel, hopen Nederlandse bedrijven contracten binnen te slepen bij energiegigant Gazprom. Met Nederlandse technologie kunnen de gasvelden op het schiereiland Yamal nog jaren ontgonnen worden. Minister Maria van der Hoeven leidt het bezoek in goede banen.

Een medewerker van het Nederlandse ministerie van Economische Zaken doet op de heenweg nog een laatste ronde door het Gazprom-vliegtuig. ,,Ik weet niet of je het hebt meegekregen, maar wij geloven heel erg in het idee van landuitbreiding”, fluistert hij. De baas van een grote Nederlandse multinational knikt. Afgelopen dagen was de BV Nederland hard aan het werk om mooie contracten binnen te slepen in het afgelegen Russische noorden. Minister Maria van der Hoeven nam bedrijven als GasTerra, Shell, Haskoning, ING, maar ook vertegenwoordigers van onderzoeksinstituut TNO en de Universiteit Delft mee op werkbezoek naar Novy-Oerengoj, bijna 3000 kilometer van Moskou. De gasvelden in de buurt van de poolcirkel leveren in totaal meer dan 80 procent van het Russische gas.

,,De Russen denken altijd in termen van land, ze laten de gasreserves die in zee liggen vaak links liggen”, legt Ben Mooibroek van Westminster Boskalis uit. ,,Wij zijn als Nederlanders niet bang voor natte voeten. Zo gaan we al eeuwen aan de slag en op dat gebied liggen hier de grootste kansen”. De ambitie van de delegatie liegt er niet om. Al geruime tijd werken zo’n 20 bedrijven in samenwerking met Gazprom onder de codenaam ‘project Delta’. Met ruime ervaring in Groningen, de Noordzee en vooral de bouw van de Tweede Maasvlakte willen de grote Nederlandse spelers in het barre Russische noorden een slag slaan. En hoewel Gazprom haar partners voor het kiezen heeft weet Van Der Hoeven de Russen te charmeren, de lokale televisiejournalisten raken maar niet uitgevraagd over de energieke grijze dame die een bende mannelijke CEO’s in toom moet houden. De Russen zijn op hun beurt op zoek naar wederkerige samenwerking. Als Nederlandse bedrijven contracten binnenhalen wil men er ook iets voor terug. Dat kan in de vorm van financiele ondersteuning, maar ook op hele andere gebieden. ,,Vice-premier Viktor Zoebkov was zeer geintereseerd in het concept van de Alsmeerse bloemenveiling”, legt de minister uit. ,,Hij wil er een Russische versie van opstarten. Ik heb hem natuurlijk van harte uitgenodigd”.

De lokale afdeling van Gazprom vliegt de delegatie in vier helikopters van Novy Oerengoj naar Zapoljarnoje, een gasveld boven de poolcirkel dat voor 40 procent van de productie van het Russische staatsbedrijf staat. Vselevod Tsjerepanov van de Raad van Bestuur van Gazprom legt uit dat hij de Nederlanders geen voorkeursbehandeling geeft. ,,Er kunnen allerlei partners zijn en we werken in dit gebied al veel internationaal samen. Ik ben vooral op zoek naar pragmatisme, en daar zijn jullie goed in”. Maar de Nederlanders hoeven hem de les niet te leren. ,,Wij komen hier al jaren en hebben technieken in huis waar jullie nog nooit van gehoord hebben”, lacht hij. Tegen het einde van het werkbezoek, waarbij ook de traditionele nomadenstammen, sportscholen, het gemeentebestuur en een showband de revu passeren, ligt er een voorstel tot strategische samenwerking op tafel. ,,Nu kan er over de inhoud worden gesproken, dan gaat het serieus worden”, legt Gert-Jan Lankhorst van GasTerra uit. Na amper een dag in het gebied moeten de Nederlanders weer terug naar ‘de wal’, zoals de lokale bewoners alles buiten hun eigen afgelegen regio noemen. ,,Jullie komen vast weer terug”, zegt een serveerster in het Gazprom-restaurant waar een 10-gangen diner wordt opgediend. ,,Want zo groot pakt zelfs Gazprom niet vaak uit”.

Zondag vindt in Oekraà¯ne de tweede en beslissende ronde van de presidentsverkiezingen plaats, die gaat tussen Viktor Janoekovitsj en Joelia Timosjenko. In Oekraà¯ne wegen de zakelijke belangen zwaarder dan de politieke standpunten.

,,We hebben er slaande ruzie om gehad. Echt, ik heb mijn moeder bijna een jaar niet gezien”, legt Tatjana Martsjoek (51) uit. ,,Ze was tijdens de oranje-revolutie van 2004 heel erg pro-Joesjtsjenko, en ik zei toen al dat het weinig voorstelde en dat het gewoon een nieuwe roversbende zou zijn.” De schoonheidsspecialiste uit Kiev had maandenlang geen contact meer met haar 74-jarige moeder, die ze daarvoor dagelijks verpleegde. ,,Als ik belde gooide ze de hoorn op de haak. ‘Wie gaat er dan voor je zorgen’, vroeg ik. ‘Joesjtsjenko zal voor me zorgen’, zei ze dan. Pas tien maanden later bood ze haar excuses aan. Ik had gelijk gekregen, en ik denk het nog. Het hele politieke spel in dit land gaat in de eerste plaats om geld.”

De uitslag van de verkiezingen van aankomende zondag hangen in veel opzichten af van de voorkeuren van de invloedrijke Oekraà¯nse oligarchen. Veel van de huidige miljardairs maakten fortuin tijdens de privatiseringen van de zware industrie in de jaren ‘90, vlak na de Oekraà¯nse onafhankelijkheid. De meeste oligarchen hebben weinig baat bij het doorvoeren van financiele en economische hervormingen. Dat erkende zelfs José Manuel Pinto Teixeira, het hoofd van de delegatie van de Europese Commissie in Kiev. Twee maanden geleden liet hij tegenover persbureau Reuters weten dat ‘oligarchen allergisch zijn voor competitie’. ,,Corruptie, formaliteiten en allerlei administratieve maatregelen spelen hen alleen maar in de kaart. Terwijl de grote meederheid van de Oekraà¯ners geen fatsoenlijk werk kan vinden, geen normaal salaris heeft en het hier nog altijd ontbreekt aan sociale zekerheid kun je stellen dat het land in veel opzichten lijkt op hoe het hier twintig jaar geleden was.”

Ook volgens de onafhankelijke politiek analist Konstantin Bondarenko zijn het de zakelijke belangen die de boventoon voeren. ,,Een kandidaat komt niet zomaar voort uit een politieke stroming, ze hebben altijd de steun van verschillende rijke geldschieters. En dat geld moet de kandidaat uiteindelijk terugverdienen”. Volgens Bondarenko is dat ook de reden waarom uittredend president Viktor Janoekovitsj in 2005 al brak met premier Joelia Timosjenko. ,,Ze konden het niet eens worden over wie welke verantwoordelijkheid krijgt, en waar ze het geld vandaan halen. Het gaat om hele percentages van bijvoorbeeld de importheffingen, belastingen en de olie- en gasdeals met buurland Rusland. Bondarenko noemde de situatie in het land om dit moment ‘te gek om los te lopen’.

De politieke crisis in Oekraà¯ne laait dan ook op. Afgelopen donderdag gingen de afgevaardigden van Janoekovitsj en Timosjenko nog met elkaar op de vuist in het Oekraà¯nse parlement. Op het laatste moment werden er wijzigingen in de kieswet aangebracht die volgens waarnemers fraude bij de verkiezingen van aanstaande zondag in de hand werken. In de laatste campagnedagen maakte beide kandidaten duidelijk dan wanneer ze de verkiezingen winnen de tegenkandidaat in de gevangenis zal belanden. De meeste burgers hopen dat er na zondag eindelijk rust komt in de politieke arena, zodat de financià«le situatie in het land zich langzaam kan herstellen. ,,Zalfjes en crèmes die wij uit Frankrijk importeren zijn soms al twee, drie keer duurder eer ze door de douane komen”, legt Tatjana Martsjoek uit. ,,Het maakt niet uit wie de nieuwe president gaat worden, ze moeten eens aan de portefuille van de gewone man denken, niet aan zichzelf. Dat weet inmiddels zelfs mijn 74-jarige moeder.”