Met nog minder dan vier jaar te gaan is in Sotsji het echte bouwwerk begonnen. Volgens critici gaat dat samen met enorme corruptie en allerlei politieke problemen. Terwijl de bulldozers de datsja’s van de kwade inwoners met de grond gelijk maken vliegen de prijzen in de regio omhoog. Het kleine kuuroord moet ’s werelds beste wintersportbestemming worden.

Iedere avond tegen een uur of tien gaat op de hotelkamer de telefoon. ‘Goedenavond, hoe voelt u zich?’ Voor ik een antwoord kan verzinnen krijg ik alweer een vraag. ‘U zit daar maar alleen in uw kamer, heeft u geen behoefte aan wat gezelschap? Bij ons heeft u het voor het uitzoeken, van blonde meisjes tot donkerharige meisjes uit de Kaukasus. U moet er wel een beetje van genieten meneer, u bent immers in Sotsji!’ Wie rondloopt in het kitsjerige kuuroord aan de Zwarte Zee kan zich moeilijk voorstellen dat er winterspelen georganiseerd kunnen worden, het doet er bijna tropisch aan. Overal staan palmbomen, het water van de Zwarte Zee is bijkans azuurgroen en in botanische tuinen groeien bananen. ,,Ik ben overal geweest, maar kom toch het liefst in Sotsji”, legt Vitali Genardenko (46) uit, een zakenman uit Rostov. ,,Natuurlijk is het in Turkije een stuk goedkoper en is het het strand in Egypte veel mooier, toch voelt het anders om in Sotsji op vakantie te gaan. Het voelt goed hier geld uit te geven.” Samen met zijn vrouw Natalia staat hij zonnend op het kiezelstrand. ,,Ik heb altijd al gehoopt dat Sotsji de rommelige Sovjet infrastructuur eens op zou kunnen ruimen, daar zullen ze nu vaart achter zetten, het gaat hier geweldig worden. En dat mag best wat kosten!”

Bij helder weer zijn vanaf het strand de besneeuwde bergtoppen van de Kaukasus zichtbaar. Op een uurtje rijden van Sotsji ligt Krasnaja Poljana, het bergresort waar over minder dan vier jaar de Olympische schansspringers, snowboarders en bobsleeërs zullen afdalen. Veel meer dan een oude open skilift is er nog niet, maar net als de rest van de regio is alles in aanbouw. Dwars door de bergketens graven bouwbedrijven nieuwe wegen en spoorlijnen. Overal langs de route schieten vijfsterrenhotels uit de grond. Volgens de laatste cijfers van de overheid zijn er op dit moment ruim 19.000 mensen aan het werk op 72 verschillende bouwplaatsen. Tegen het einde van het jaar zal dat aantal bijna verdubbelen. Veel van die arbeiders worden ondergebracht in Abchazië, de seperatische Georgische deelrepubliek die aansluiting met Rusland zoekt. Daar is de huisvesting goedkoper en kijkt niemand op de leefomstandigheden. Niet alleen Abchazië, maar ook de instabiele Russische regio’s Dagestan en Tsjetsjenië liggen om de hoek, sommige veiligheidsexperts spraken de vrees uit dat moslim-extremistische terroristen bij de Spelen simpelweg van de bergen komen skieen. Deze maand liet het hoofd van de Russische veiligheidsdienst FSB weten dat terroristen uit verschillende delen van de Noord-Kaukasus inderdaad hun zinnen hebben gezet op de regio en alles in het werk zullen stellen om de Olympische Spelen te frustreren. ‘De dreiging van Al-Qaida was de reden voor de annulering van de Dakar-race in 2008. De terroristen hebben een soortgelijk scenario voor Sotsji klaarliggen’, liet FSB-hoofd Alexander Bortnikov tegenover het Russische persbureau RIA Novosti weten. Sinds het begin van het jaar zijn er volgens hem ‘meer dan 20′ aanslagen voorkomen. Deze week nog werden in Dagestan zes vrouwen opgepakt die ervan verdacht worden aanslagen te willen plegen. De jonge vrouwen zijn weduwes van recentelijk omgekomen terroristen en hadden volgens het Nationale Antiterroristische Comite wapens, bomgordels en afscheidsbrieven bij zich.

Ook de corruptie in de aanloop naar de Spelen neemt Olympische proporties aan. Rusland trekt bijna 12 miljard euro uit voor het project, ruim zes keer meer dan de totale kosten van de winterspelen in Vancouver eerder dit jaar. Valeri Morozov, de eigenaar van bouwbedrijf Moskonversprom, bracht begin juni naar buiten dat dat hij twaalf procent smeergeld moest betalen over een contract ten waarde van bijna 40 miljoen euro. Hij stapte naar de politie en wist met behulp van agenten in burger en verborgen camera’s vast te leggen dat behalve hooggeplaatste functionarissen ook gewone ambtenaren enorme bedragen incasseren. Het onderzoek werd echter afgeblazen. Het Openbaar Ministerie liet beslag leggen op het materiaal van Moskonversprom en het staatsbouwbedrijf Olympstroi annuleerde alle contracten met het bedrijf. Morozov week uit naar het Verenigd Koninkrijk.

Ondertussen rijden in Sotsji en de omliggende gebieden de bulldozers af en aan. Hoewel de meeste huiseigenaren zijn uitgekocht blijft een kleine straat tussen het vliegveld en de Zwarte Zeekust zich verzetten tegen Olympstroi. Afgelopen mei gingen de bewoners ruim drie weken in hongerstaking, ze willen dat het bedrijf hogere bedragen uitkeert voor hun grond. ,,Dit is een prachtig stuk land”, legt Ljoebov Firsa uit. ,,Bij ons groeien banananen, nergens in heel Rusland zijn de tomaten, komkommers en radijsjes eerder rijp dan hier. Ik snap wel dat we moeten wijken voor dat ijsstadion, en ik heb ook niets tegen de Spelen, maar de overheid moet haar beloftes nakomen. Eerst zouden we zo’n 700 euro per vierkante meter krijgen, maar nu is het crisis en krijgen we amper de helft. Iedere dag sturen ze een telegram naar President Dimitri Medvedev, maar reactie blijft uit. ,,Ze lachen ons gewoon uit”, zegt Firsa. Om de dag komt een doktor langs om bloed af te nemen. Haar buurman, Pavel Zjoekovski, legt uit dat in de eerste dagen van de hongerstaking het wemelde van de pers. ,,Iedereen was er bij, de lokale televisiekanalen, de kranten en zelfs de grote nationale televisiestations. Maar denk je dat er ook maar iemand over durft te schrijven of dat het ook maar ergens is uitgezonden? Nergens!” De buurtbewoners hebben een wirwar aan documenten, beschikkingen, formulieren en gegevens bij elkaar geraapt om hun gelijk aan te tonen. Het probleem is volgens Olympstroi dat hun grond nooit officieel geregistreerd is geweest. ,,We hebben zeven jaar lang pogingen gedaan, het is nooit gelukt zo’n simpel stempeltje te krijgen. Maar de familieleden van plaatselijke machthebbers lopen dezelfde dag nog met die stempel naar buiten”, legt Zjoekovski uit. Zijn tuin ligt op steenworpafstand van het ijsstadion waar korte afstandsschaatsers om de eer moeten strijden. ,,Mijn vader heeft dit stuk land gekregen na trouwe dienst in het leger. Ik ben hier opgegroeid. Het liefst zou ik willen dat alles blijft zoals het vroeger was. Toen was hier niets, alleen harde wind”.

Sotsji en de skigebieden zijn de afgelopen jaren peperduur geworden. In Krasnaja Poljana kosten twee pannekoekjes met vanillesaus zo’n 20 euro. Het is moeilijk een hotelkamer onder de honderd euro te vinden, de vijfsterrenhotels met uitzicht op het water vragen voor een nacht in een kleine suite bijna zonder uitzondering meer dan 1000 euro. ,,De prijzen zijn hoger dan die in Europa, we zijn hard aan het werk om daar wat aan te doen. We proberen de toeristenbelasting aan te passen en stimuleren de bouw van goedkopere hotels”, legt Michail Makoerin van het stadhuis uit. Hij werkt op het departement voor jeugdzaken. ,,Er heerst een goede, optimistische sfeer in de stad. Natuurlijk zijn er ook jongeren die niets met de Spelen hebben, maar er zit vooruitgang in de stad”. Vorige maand introduceerde Sotsji een aantal rookvrije zones, een primeur in Rusland. ,,De sneeuw, zon en bergen zijn er altijd geweest, nu krijgen we er geweldige infrastructuur bij. Sotsji gaat het beste resort ter wereld worden, daar werken we dag en nacht aan”.

Bij de steeds terugkeerende aanslagen is de politie altijd weer het doelwit in de gewelddadige Noordelijke Kaukasus. Volgens sommige agenten is dat te wijten aan het geweld en vooral de enorme corruptie binnen de dienst. Toch blijven jongeren zich aanmelden als politieagent, je kunt er flink verdienen.

,,Vroeger circuleerden er dodenlijsten, toen wist je tenminste waar je aan toe was. Nu plegen ze aanslagen op alle agenten, hoe hoger in rang hoe beter. De politie kan haar eigen veiligheid niet eens garanderen, laat staan die van anderen”, legt Isalmagomed Sjanilov (62) uit. Hij is de voorzitter van de Dagestaanse politiebond en neemt geen blad voor de mond ,,Ze halen hier smerige trucjes uit. Vorige maand nog werden een groep demonstrerende vrouwen in de val gelokt, de politie knuppelde de demonstratie hard neer. Overal was bloed, een aantal vrouwen braken hun neus. Iedereen denkt dat de aanslag op een politiepost hier in Kizljar, twee dagen na de zelfmoordaanslagen in de Moskouse metro, met elkaar te maken hebben. Onzin, dat was gewoon wraak voor de gebroken neuzen”, legt hij uit. Ook dinsdagnacht werden er een aanslagen gepleegd in de Dagestaanse hoofdstad Machatsjkala, daarbij kwamen twee mensen om het leven, familieleden van een kolonel van de geheime dienst die zelf een paar jaar geleden om het leven kwam. De Russische Noordelijke Kaukasus heeft me maken met een vicieuze cirkel van geweld.

Sjanilov werkt al twintig jaar bij de politie. Hij kijkt wantrouwig om zich heen en kauwt op suikerklontjes die hij met hete thee wegspoelt. ,,Ik was kapitein van een korps en heb een tijd lang de beveiliging van de Nationale Bank onder mijn hoede gehad. Maar ik ben nooit oneerlijk geweest, en nu heb ik niets meer. Ik heb een armetierig flatje en schone handen, meer niet.” Volgens Sjanilov worden de oudere politieagenten de dienst uitgewerkt en ingeruild voor jongere agenten die hun plaats gekocht hebben. ,,Nog hooguit 10 procent is eerlijk, de rest is zo corrupt als het maar kan”.

Wanneer Sjanilov is vertrokken stapt er een tengere man van middelbare leeftijd op me af. ,,Ik zeg het je duidelijk. Als je dat allemaal opschrijft maak ik je af.” Volgens hem werken er bij de politie in Dagestaan ‘alleen eerlijke mensen’. ,,Niemand doet het voor het geld, wie interesseert zich voor geld als je elk moment om het leven kunt komen?” Corruptie is volgens hem broodnodig. ,,Hoe moet ik anders die BMW betalen? Van die paar honderd euro die ik als salaris krijgt? En ik heb een snelle auto nodig om op tijd de terroristen te pakken te krijgen”. Hij is naar eigen zeggen kolonel en is eerder die dag teruggekomen van een speciale anti-terreuroperatie. ,,Alles is hier duidelijk”, legt hij uit. ,,Als de sterren stralen heeft iemand dat nodig. Je kunt hier alleen werken als je echt van Dagestan houdt. Schrijf dat maar op”, zegt hij.

Vanaf de achterbank van een geblindeerde auto vertelt Daoer, een 52-jarige hooggeplaatse politiefunctionaris, wat er allemaal mis is bij zijn dienst. Zijn achternaam wil hij niet prijsgeven. ,,Vroeger ging ik met trots in mijn uniform naar het werk, nu schaam ik me voor mijn beroep. Er zijn ruim 17.000 politieagenten in Dagestan, ze doen niks. Vorig jaar waren er zeker 65 moorden, geeneen is opgelots. En dan hebben we het nog niet eens over autodiefstal!” Ondanks het feit dat iedereen in Dagestan een hekel heeft aan de politie komen er steeds meer jongeren bij de dienst. ,,Er is geen werk, en bij de politie kun je goud geld verdienen. Maar het werkt op je zenuwen. Vroeger was ik een sportman, kerngezond. Nu ben ik mager en kwakkelt met mijn gezondheid. Ik heb een hekel aan corruptie, daarom noemen me ze in de wandelgangen van het bureau al jaren de vijand”, legt hij uit. ,,Iedereen naait elkaar. Want je denkt toch niet dat de politie actief op zoek is naar de terroristen? Die anti-terreureenheden blazen gewoon af en toe een flatgebouw op, en dan komt er weer geld uit Moskou. Niemand is hier eerlijk. Ik moet nog een paar jaar uitzingen en dan mag ik met pensioen. Ik hoop dat ik dat nog haal.”

In de stoffige zijstraten langs de grote boulevards van Machatsjakala ligt, op steenwoord afstand van de Kaspische kust, het Dagestaanse museum voor de Schone Kunsten. Verstopt tussen de grote doeken over de Kaukasische oorlogen, de zalen vol wapentuig en nationale kledij zijn enkele werken van Vlaamse en Hollandse meesters te vinden.

Wanneer de deur opengaat schrikt iedereen op. Het licht gaat aan, de vrouwen die net nog rustig een kopje thee dronken schieten in de houding en een gardarobeman haast zich om de bezoeker van zijn jassen, tassen en paraplu’s af te helpen. Veel bezoekers komen er niet, de politieagent die in een hoekje op een stoel zit blijft rustig slapen. Volgens conservator Bela Kosimova komen er bijna geen toeristen meer. ,,Wat wil je, om de dag ontploft er wel ergens een bom. Niemand wil naar Dagestan, zeker niet sinds die aanslagen in de Moskouse metro, ze zijn bang voor ons geworden”, verzucht de kleine vrouw die met pretoogjes onder haar leesbril vandaan kijkt. ,,Je had hier in de Sovjet-tijd moeten komen, iedereen kwam toen naar Dagestan! We hadden busladingen vol met hoogopgeleide toeristen, ze kwamen uit alle sanatoria hier in de buurt en stonden te dringen om naar binnen te komen. Men noemde ons museum toen de ‘Kleine Hermitage’. Want we hebben hier alles, zelfs Hollandse meesterwerken!”

Op de tweede verdieping is, vestopt tussen Dagestaans geglazuurd aardewerk, fijne sierkunst en een grote zal met wapentuig, een zaaltje met ‘Europese kunst’ te vinden. Wie er binnenstapt staat direct tussen de werken van Vlaamse en Hollandse meesters als Adriaen de Gryeff, Alfred Bastiens, Remigius van Haanen en Jan Fyt. Volgens het museumpersoneel komen ze ‘uit Moskou’. ,,In de jaren ‘30 zijn we hier naartoe gebracht. We hebben ze alleen een beetje opgepoetst”, legt Kosimova uit. ,,En dat was meer dan welkom, want wij hadden zelf geen schilderkunst. Dit is een moslimland, wij mochten hier nooit mensen schilderen. Onze eerste kunstenaars stammen nog uit de beginjaren van de Sovjet-Unie. Daarom hebben we in ons museum prachtig houtsnijwerk, indrukwekkende wapens en prachtige serviezen, maar moet de fijne schilderkunst uit het buitenland komen”.

Een schoolklasje van een stuk of twaalf meisjes van ongeveer zeventien jaar loopt op hoge hakken snel aan de saaie Nederlandse burgemeestersportretten en stillevens voorbij. Sommige meisjes dragen een hoofddoekjes maar weten dat ruimschoots te compenseren met minirokjes. De meeste bezoekers in het museum interesseren zich vooral voor de enorme doeken van Franse en Duitse schilders die de Kaukasische oorlogen documenteerde. Op de meeste werken hakken de dappere strijders met kromme zwaarden het Tsaristische leger in hun nette uniformen de pan in. Waar een bezoeker naar buitenloop gaat direct het licht weer uit, een bezuinigingsmaatregel. Omdat er bijna niemand meer naar het museum gaat heeft de directie besloten dat het museum zelf maar naar de mensen toe moet. Medewerkers gaan met prenten naar verschillende scholen in de buurt en het museum heeft een eigen televisieshow in de avonduren van de lokale televise.

Naar goed Russisch gebruik zit er in iedere zaal een oudere dame op een stoel. Bij het Nederlandse zaaltje zit een vrouw die zich pertinent ‘Tante Asja’ noemt. Ze neuriet volksdeuntjes en laat iedere bezoeker op haar mobiele telefoon de foto’s van haar twee zoons in Moskou zien. In een antieke Italiaanse kast uit de vroege 16e eeuw heeft ze een waterkoker, zakjes thee en snoepjes staan. ,,Niemand werkt hier voor het geld”, legt ze uit. ,,Soms krijgen we uberhaupt geen vergoedingen. We doen het uit liefde”. Niet geheel zonder gevaar, want naast het museum ligt een belangrijke politiepost en juist die zijn de afgelopen jaren het doelwit van terroristische aanslagen. Over het naakt in de Europese afdeling van het museum maakt niemand zich zorgen. ,,Ik moet er altijd om lachen hoe veel schoolmeesters er snel voorbij lopen en de kinderen vertellen dat ze een andere kant op moeten kijken. Dat moeten ze maar slikken, die extremisten”, lacht Kosimova.

Het Dagestaanse Museum voor de Fijne Kunsten. Achemededovastraat 12, Machatsjakala. Op maandagen gesloten.

In Dagestan zijn aanslagen aan de orde van de dag. Het is oorlog tussen de terroristen in de bergen en de veiligheidsdiensten in de stad. Volgens de inwoners bedienen beide zich van dezelfde methodes en wakkert het geweld alleen maar aan.

,,Daar in de bergen, wat moet er van je worden? Je kunt de stad in om te werken, maar daar is het leven duur. Je kunt naar Moskou, maar daar haten de mensen je omdat je uit de Kaukasus komt. Eigenlijk kun je alleen schaapsherder worden. Ja, of terrorist. Eigenlijk is die keuze niet zo moeilijk”, zegt Zaoer Magmeddanov (25). Hij legt uit dat hij zich ‘net op tijd’ heeft bedacht. ,,Het is voor veel jongeren in de bergen een soort droom. Je voelt je belangrijk, mensen luisteren naar je. Later verhuisde hij naar de Dagestaanse hoofdstad Machatsjkala waar hij als gids in een museum werkt en boeken schrijf in zijn eigen taal, het Avaars. Het kleine Dagestan in de Kaukasus is een lappendeken aan verschillende talen en volkeren. Ruim 90 procent van de inwoners zijn moslim, maar slechts zo’n 15 tot 20 procent gaat naar de moskee. Religie is er, volgens de meeste inwoners, de laatste jaren ‘in de mode’. ,,Het is gewoon business, de moskeeën hebben hun eigen banken en eigen toerfirma’s die reizen naar Mekka organiseren”, weet Magmeddanov.

De aanslagen in de Moskouse metro vorige week waren het werk van twee jonge Dagestaanse zelfmoordterroristes. De jacht op de familieleden is inmiddels geopend, in het dorpje Balachani herkende de schoolmeester Rasoel Magomedov zijn 28-jarige dochter Marjam Sjaripova als een van de daders. De andere zelfmoordterroriste was de 17-jarige Zjennet Abdoellajeva, de vrouw van de zelfbenoemde ‘Emir van Dagestan’ Oemalat Magomedov, die in December vorig jaar bij een anti-terroristische operatie om het leven kwam. Aanslagen zijn in de Noordelijke Kaukasus aan de orde van de dag. Daags na de aanslagen in de metro blies in de Dagestaanse stad Kizljar een terrorist zichzelf op bij een politiepost, daarbij kwamen twaalf mensen om het leven. Afgelopen weekend ontspoorde er een Dagestaanse goederentrein door een bomaanslag en kwamen in de deelrepubliek Ingoesetie nog eens twee mensen om het leven door een explosie. In de Kaukasus gaat de strijd tussen de radicale islamisten en de anti-terreureenheden van het Russische leger, de politie en de geheime dienst. Het gaat oog om oog, tand om tand. Wanneer speciale politieeenheden een dorpje uitmoorden plegen de radicalisten een aanslag op een politiepost.

,,Ik ken genoeg vrouwen die ook aanslagen willen plegen, ze weten van wanhoop niet wat ze moeten doen. Ik moet het uit hun hoofden praten”, vertelt Svetlana Isajeva. Haar 25-jarige zoon is drie jaar geleden spoorloos verdwenen. ,,Ze zeggen dat hij met de terroristen de bergen in is gegaan. Maar daar geloof ik niets van, het zijn de veiligheidsdiensten geweest die hem hebben meegenomen. Haar zoon werkte, net als veel jongeren in de Kaukasus, af en toe voor de politie. Hij kreeg een paar honderd euro per maand, een pistool en een gloednieuwe telefoon. ,,Ik denk dat hij daar op een gegeven ogenblik iets moest doen wat hij niet wilde. Toen is verdwenen”, legt Isajeva uit. Samen met andere moeders van verdwenen kinderen heeft ze een organisatie opgericht, de ‘Moeders van Dagestan’. Ze is gelukkig als er een week voorbijgaat wanneer ze niet van nieuw leed hoort. ,,Hier aan de muur hingen de portretten van de jongens”, legt ze uit. ,,Maar een half jaar geleden is ons kantoor in brand gestoken. Ze noemen ons handlangers van de terroristen en oppositie. Onzin, we zijn gewoon moeders.” Volgens Isajeva versterkt de politie de haat van de terroristen. ,,Ik ken een jongen die naar de politie is gegaan om verhaal te doen. Hij had nog nooit iets kwaads gedaan, maar vervoerde ooit een tas met wapens. Hij wilde helpen de terroristen te pakken. Ze hebben hem gemarteld en nu moet hij vijf jaar de gevangenis in”, vertelt ze. ,,Wie z’n mond hier opendoet is er geweest”, legt Isajeva uit. ,,Maar ik ben niet bang, ik heb alles al verloren. Daarom zeg ik het maar. De veiligheidsdiensten en de terroristen, ze versterken alleen maar. Op deze manier komt er geen einde aan.”

Daags na de aanslagen in de Moskouse metro zat ik nog in een extra-uitzending van Het Gesprek. Met in dit geval niemand minder dan Arjan Erkel en ene ‘Hassan’ uit Antwerpen. Uitzending gemist!

Terwijl in Rusland een dag van nationale rouw is afgekondigd en overal in het land de vlaggen halfstok hangen zwelt de kritiek tegenover politie en vooral de geheime dienst FSB aan. Sommige experts menen dat de aanslagen van gisteren voorkomen hadden moeten worden.

,,Sta niet zo te lummelen en ga eens aan het werk!” snauwt een oudere vrouw een mollige politieagent toe die in z’n eentje de veiligheid van het Tsjertanovskaja-metrostation moet waarborgen, amper 24 uur na de aanslagen op de Moskouse metro waarbij maandagmorgen volgens de laatste gegevens 39 mensen om het leven kwamen. De agent haalt zijn schouders op. ,,Ik kan er ook niets aan doen”, zegt hij. De vrouw loopt kwaad weg. Op een aantal metrostations is de beveiliging opgeschroefd maar in de meeste stations is de situatie als vanouders. Sinds de aanslagen in 2004 hebben politieagenten metaaldetectoren op zak, maar die worden volgens Moskovieten zelden gebruikt. Terwijl een dag van nationale rouw is afgekondigd neemt in Rusland de kritiek op de overheid, het politiekorps en vooral op de veiligheidsdiensten toe. In een hoofdredactioneel commentaar schrijft de toonaangevende krant Vedemosti dat ‘de overheid ons jarenlang slaapliedjes heeft voorgezongen’ over de werkelijke situatie in de Kaukasus.

De Russische geheime dienst FSB verdenkt Dokoe Oemarov ervan het brein achter de aanslagen geweest te zijn. Eerder dit jaar eiste hij in een videoboodschap al de aanslag op een luxe-nachttrein tussen Moskou en Sint-Petersburg op, daar kwamen afgelopen november 26 mensen bij om het leven. De zelfmoordterroristen zouden onder leiding hebben gestaan van Saïd Boerjatski, een schuilnaam van de Russische extremist Alexander Tichomirov. Die werd tijdens een speciale anti-terroristische operatie begin deze maand om het leven gebracht, maar de naar schattig dertig zelfmoordterroristen zijn nog altijd spoorloos. Steeds meer mensen vragen zich af waarom de almachtige veiligheidsdiensten de aanslagen niet konden voorkomen. ,,Veiligheid in Rusland blijft laks, de politie is amateuristisch en corrupt, het leger is nutteloos”, weet Dimitri Trenin, directeur van de Carnagie-denktenk in Moskou. ,,Deze aanslagen waren een schok voor Moskou maar vooral een enorme blamage voor de autoriteiten”, laat hij desgewenst weten. ,,We zullen de komende jaren meer terrorisme zien, nu al hoor je oproepen tot aanslagen in Sotsji waar in 2014 de Olypische Winterspelen moeten plaatsvinden. Nu is de veiligheid in de Moskouse metro wat hoger, maar over een week is alles weer bij het oude.”

Vrijwel direct na na de aanslagen wees ook de Rusissche president Dimitri Medvedev naar de tekortkomen van de veiligheidsdiensten. ‘De maatregelen die tot op heden zijn genomen zijn duidelijk onvoldoende’, liet hij weten. ‘We moeten de schaal zienderogen vergroten, niet alleen in de metro of alleen in een bepaalde stad, maar in het hele land’. Veel analisten roepen dat de terroristen lang de tijd voor voorbereidingen genomen hebben. Vandaag werd ook bekend dat er vorige week een aantal waarschuwingen bij de FSB zijn binnengekomen over mogelijke bomaanslagen en dat de politie de dagen voor de aanslag met speurhonden nog op zoek is geweest naar explosieven.

Tijdens het spitsuur in de Moskouse metro bliezen maandagmorgen twee vrouwelijke zelfmoordterroristen zichzelf op strategische plaatsen op. Terwijl de reddingsoperatie in volle gang is beloofde de Russische president Dimitri Medvedev de terreur ‘zonder aarzeling en tot het eind’ aan te pakken. De aanslagen bewijzen dat de oorlog in de Noordelijke Kaukasus nog altijd springlevend is.

,,Als de Russen denken dat de oorlog alleen op televisie plaatsvindt, ver weg van de Kaukaus en dat ze er niets van zullen merken, dan hebben ze het mis. We zullen laten zien dat de oorlog ook naar hun eigen voordeur komt”, liet de Tsjetsjeense rebellenleider Dokoe Oemarov twee maanden geleden tegen een lokale nieuwssite weten. Maandagmorgen is die belofte in Moskou waargemaakt. Bij een dubbele zelfmoordaanslag kwamen volgens de laatste berichten 37 mensen om het leven, 65 andere passagiers liggen in kritieke toestand in verschillende ziekenhuizen in de stad. Later op de dag werd een derde, onontplofte bomgordel gevonden. President Medvedev liet tijdens een persconferentie weten dat hij opdracht heeft gegeven de anti-terroristische operatie in de Kaukasus ‘zonder aarzeling en tot het eind’ door te zetten.

De eerste aanslag vond in de vroege morgen plaats bij het Loebjanka-metrostation, enkele tientallen meters van het hoofdkwartier van de Russische geheime dienst. Bovendien was de speciale ‘Rode Pijl’ metrowagon het doelwit. Terwijl de meeste metrowagons in Moskou mosgroen zijn is de Rode Pijl een ‘herdenkingstrein’ vol patriotistische gedichten en foto’s van de Sovjet-overwinning op Nazi-Duitsland, die voor de gelegenheid knalrood is geverfd. Nog geen 40 minuten na de eerste aanslag blies een tweede zelfmoordterrorist zich op aan de andere kant van het centrum, niet ver van het Russische ministerie van Binnenlandse Zaken. Volgens het Openbaar Ministerie zijn de aanslagen het werk van zogenaamde ‘zwarte weduwen’, vrouwen uit de Kaukasus die bomgordels gebruiken om zichzelf op te blazen. Rusland voerde twee bloedige oorlogen tegen de seperatische Kaukasusrepublieken. De afgelopen jaren is het daar rustiger geworden, maar aanslagen en ontvoeringen zijn er nog altijd aan de orde van de dag. Volgens verschillende experts zijn de aanslagen van vandaag een vergelding voor de antiterreuroperaties van het Russische leger die afgelopen weken plaatsvonden, daarbij werden ruim 20 rebellen gedood. Het is niet de eerste keer dat de Moskouse metro het doelwit is van een terreurdaad, in 2004 kwamen bij een soortgelijke aanslag op het metrostation Avtozavodskaja 41 mensen om het leven. Afgelopen November was bovendien een luxe-nachttrein op het traject Moskou – Sint-Petersburg nog het doelwit van een aanslag, daarbij kwamen 26 mensen om het leven.

Grootschalige paniek is uitgebleven. Terwijl aanvankelijk een deel van de metro stil kwam te liggen en er in het centrum van de stad een verkeerschaos ontstond werd dat snel opgelost. Dagelijks vervoert de Moskouse metro ruim 8 miljoen passagiers. De politie verwacht dat zelfs de stations die vandaag het doelwit waren later op de dag nog opengaan. Passagiers blijven er gelaten onder. ,,Ik ben niet bang, gewoon geschokt”, zegt Ivan Koetoezov, een 22-jarige student die bij Koeznetski Most, een station met een overstap naar Loebjanka, uit de metro stapt. ,,Er heerst wel een vreemde sfeer. Niemand praat met elkaar, iedereen kijkt star voor zich uit.” Hij verwacht dat de autoriteiten de komende tijd een harde hand zullen laten zien, ,,Ik heb het nooit zo op Medvedev gehad, maar ik hoop dat hij de touwtjes in handen neemt en hier een einde aan maakt. Dit verdient niemand.”

Deze morgen tijdens het spitsuur vonden er twee achtereenvolgende terroristische aanslagen plaats in de Moskouse metro. Volgens de laatste cijfers zijn er 35 mensen om het leven gekomen. Paniek in de Russische hoofdstad blijft uit.

Tijdens het spitsuur in de Moskouse metro ontplofte om 05:56 Nederlandse tijd op metrostation Loebjanka in het centrum van de stad een bom waarbij 23 mensen om het leven kwamen. Nog geen 40 minuten later was er een tweede aanslag op de metro bij Park Koeltoeri, een drukbezocht metrostation aan de rand van het centrum. Daarbij kwamen zeker 12 mensen om het leven. Volgens de geheime dienst FSB zijn de aanslagen het werk van vrouwelijke zelfmoordterroristen. Volgens openbaar aanklager Vladimir Markin zijn de aanslagen het werk van zogenaamde ‘zwarte weduwes’, vrouwen met bomgordels die zichzelf opblazen. Volgens onderzoekers werd er bij de aanslagen tenminste twee kilo TNT gebruikt.

Paniek blijft in de Russishe hoofdstad voorlopig uit. Berichten over een derde aanslag werden later in de morgen ingetrokken. Een paar metrolijnen zijn gesloten maar de meeste mensen gaan gewoon naar hun werk. De metro werkt nog, massale verkeersontstoppingen zijn uitgebleven. De politie roept automobilisten op om niet naar het centrum af te reizen om zo de hulpdiensten vrij spel te geven. Ondertussen is een enorme reddingsopatie op touw gezet. Volgens radiostation Echo Moskvi zijn ruim 70 brandweerteams in de weer om slachtoffers te redden. Reddingshelicopters vliegen af en aan om de zwaargewonden naar ziekenhuizen te vervoeren, op de radio worden lijsten voorgelezen met de namen van de mensen die de aanslagen overleefd hebben. De Moskouse politie kondigde ondertussen een ’speciaal regime’ af in de hoofdstad. Op de luchthavens, treinstations en in de metro zijn speurhonden aanwezig en hier en daar worden passagiers gefouilleerd.

De Moskouse burgemeester Joeri Loesjkov is volgens de berichten ter plaatse en de Russische minister voor Urgente Zaken Sergej Sjojgoe overziet namens president Medvedev de reddingsoperatie. Op radio en televise worden burgers opgeroepen ‘alert’ te blijven. De meeste burgers blijven koel onder de aanslagen. ,,Je kunt wel in paniek raken, maar daar help je niemand mee”, zegt zakenman Aleksej Dovolkin die in de buurt van metrostation Loebjanka werkt. ,,Ik blijf gewoon mijn werk doen, als de hulpdiensten en de politie dat ook doet komt het vast wel goed. Ik hoop dat ze de terroristen met wortel en tak uitroeien.”

De Russische president Medvedev benoemde afgelopen week Alexander Chloponin als de nieuwe gazant in de Noordelijke Kaukasus. Hij creëerde er zelfs een speciaal ‘federaal district’ voor. Ondertussen mogen ook andere zetels worden opgevuld. Met een nieuwe strategie probeert het Kremlin de macht bij de regionale leiders weg te halen.

Langzaam ontvouwt de Russische president Dimitri Medvedev zijn plannen voor de onrustige Noordelijke Kaukasus, de regio die het afgelopen jaar geplaagd werd door een nieuwe golf van terroristische aanslagen. Wanneer de economie in de Kaukasus aantrekt, de corruptie afneemt en de werkgelegenheid toeneemt komt er vanzelf een einde aan de terroristische, seperaristische en extremisitsche bewegingen, meent Medvedev. Deze week benoemde hij de man die dat allemaal waar moet maken, de 44-jarige Alexander Chloponin, tot voorkort nog de gouveneur van de Siberische regio Krasnojarsk. Hij krijgt de verantwoordelijkheid over een nieuw in te richten administratieve regio waar onder andere Dagastan, Ingoesjetie en Tsjetsjenie onder zullen vallen.

Chloponin heeft geen banden met de regio maar staat bekend als een slimme politicus en succesvol zakenman. Onder zijn leiding groeide groeide de economie in de Krasnojarsk-regio sneller dan in Moskou en Sint-Petersburg. Bovendien wist hij in de jaren ‘90 mijnbouwgigant Norilsk Nikkel van een verliesmakend staatsbedrijf tot een van de grootste ondernemingen ter wereld te maken. De benoeming van Chloponin werd live uitgezonden op de Russische staatstelevisie. ,,U heeft een hoop bereikt, bovenal in de sociale- en economsche sector”, liet president Medvedev weten. ,,En juist daar hebben wij u nodig in de Noordelijke Kaukasus.” Naast de status van ’speciale gazant’ krijgt hij een rol als vice-premier in het kabinet van premier Vladimir Poetin. Hij moet dus zowel aan president Medvedev als aan premier Poetin verantwoording afleggen. Het is nog niet duidelijk hoe het nieuwe district, waar ook Kabardino-Balkaria, Karesjajevo-Cherkessia, Noord-Ossetie en de Stavropol-regio deel van uit maken, juridisch gezien precies vorm krijgt.

De benoeming van Chloponin komt in een tijd dat er allerlei verschuivingen plaatsvinden in de Kaukasus. Vorige week diende de president van het relatief welvarende Tatarstan, Mintimer Sjajmiejev, zijn ontslag in. Komende maand loopt ook de termijn van Dagastaanse president Moerkoe Alijev af. Volgens de meeste analisten wil Moskou meer grip hebben op de zuidelijke regio’s. De afgelopen jaren kregen de regionale leiders vrij spel, wat resulteerde in een toename van geweld, machtsmisbruik en vooral corruptie. Het Kremlin hoopt dat Chloponin als buitenstaander daarmee af kan rekenen. President Medvedev en premier Poetin geven daarmee een hoofdpijndossier uit handen, Chloponin krijgt de bijna omnogelijke taak de verschillende bestuurslagen en de almachtige veiligheidsdiensten in de regio onder controle te krijgen. De Tsjetsjeense alleenheerser Ramzan Kadyrov reageerde alvast koeltjes. Tegen lokale journalisten in Tsjetsjeense hoofdstad Grozny liet hij weten dat ‘wanneer Medvedev zijn steun geeft, Chloponin wel in staat zou zijn de problemen op te lossen’. Kadyrov liet ook weten dat het een goed idee zou zijn dat Chloponin een maand in Tsjetsjenie zou komen wonen, en bood hem alvast een slaapplaats aan.