Олаф Кунс: «В Дагестане я нашел деревню канатоходцев»

ИноСМИ продолжает серию интервью с зарубежными журналистами. Сегодня в этой рубрике Олаф Кунс (Olaf Koens), журналист из Нидерландов, сотрудничавший со многими голландскими международными изданиями, а также автор книги «Хождение по канату на Кавказе» (Koorddansen in de Kaukasus) и колонок для газеты Moscow News. Вопросы задавал Алексей Ковалев. Интервью проходило на английском, но Олаф прекрасно говорит по-русски и постоянно вставляет в свою речь русские словечки, так что мы решили передать этот разговор в духе «Заводного апельсина».

Алексей Ковалев: Давай ты для начала расскажешь немного про себя: где родился, чему учился, как попал в журналистику и в Россию.
Олаф Кунс: На самом деле я сначала оказался в России, а потом уже стал журналистом. В общем, мне 27 лет, я родился в маленькой французской деревушке. В Нидерландах я изучал философию, и тогда мне казалось, что ничего лучше этого нет. Правда, я не имел ни малейшего понятия о том, чем же я буду заниматься с дипломом философа. Еще в студенческие годы, когда мне было лет 19-20, я отправился путешествовать и оказался на Украине, где в этот момент как раз шла Оранжевая революция. Это было очень круто, и я завис там надолго. Влюбился в девушку, потом в другую, потом уехал в Москву, где ходил на языковые курсы при РУДН. Москва – удивительный город, тут столько всего сразу происходит! Правда, я был так завален занятиями по грамматике, что ничего толком посмотреть не успел. Затем я вернулся в Брюссель, посидел там немного и понял – нет, это не мое. И опять поехал в Москву. Я вообще не представлял, что я там буду делать. Приехал я в 2007 году вместе с девушкой, которую встретил за год до этого – кстати, мы до сих пор вместе – и подружился со многими журналистами. И они мне говорили – слушай, что ты фигней страдаешь, иди пиши! Нам нужны внештатные авторы.

А я и вправду занимался полной ерундой. На мне еще долг висел за учебу в университете, и приходилось браться за любую работу. Сидел в конторе, которая занималась оффшорными инвестициями – мрак, короче. Насчет карьеры в журналистике я никогда не задумывался. Мне вообще это никогда не нравилось – я думал, что там главное сочинить кричащий заголовок, что журналисты предвзяты к героям своих статей и так далее. Но уже через месяц меня взяли на работу в штат.

- Очень знакомая история. Почти никто из моих коллег не учился журналистике специально.
- Более того, я вообще не понимаю, зачем этому учиться. Со всем уважением к людям, которые преподают и изучают журналистику, что там учить-то? Разве что чисто практические штуки – как самому смонтировать сюжет на видео. Вот этому я бы научился, это полезно. А так я считаю, что если уж ты пошел получать высшее образование, то надо потратить время на что-нибудь действительно нужное – экономику там или историю. А журналистика – это свободная профессия. Хочешь быть журналистом – будь им.

Правда, хочу заметить, что в России полно журналистов очень высокого уровня, и они начинают очень рано. Факультет журналистики в Нидерландах и журфак МГУ обмениваются студентами, и это невероятно круто, потому что российские студенты – умнейшие ребята, а голландские – ужас какие тупые. Фантастика, на самом деле.

Кстати, прежде чем окончательно переехать в Москву, я поехал в Брюссель и сказал своим преподавателям: извините, но я не могу этим заниматься, я хочу ездить по миру, видеть всякие события и писать про них. Почти все мне ответили в том духе, что да, если у тебя к этому душа лежит, то, конечно, поезжай. И только один сказал, что это – глупость, что я выбрасываю на помойку свое будущее. Через полгода один журнал отказался брать его колонку, и вместо нее взяли мою.

- А про что была твоя первая статья?
- Про московский гей-парад. И, не поверишь, для гей-журнала. Получилось очень круто. Я там такие вещи видел… Это был 2007 год, и со всей Москвы собралось в лучшем случае человек 500 геев с флагами. Против них – три тысячи бойцов ОМОНа, две тысячи футбольных фанатов из разных клубов, всякие batushki и монахини, безумные babushki и вдобавок еще тысяча журналистов. И все они толкутся на пятачке перед мэрией. Ничего особенного не происходит, поэтому полицейские начинают выталкивать людей с тротуара на проезжую часть – и тут же арестовывать их за нарушение правил дорожного движения. Там уникальные вещи творились. Я видел, как полицейский объяснял футбольным хулиганам, как пользоваться электрошокером. Вот буквально – перед ним стояла группа этих парней – хулиганов, gopniki, я не в курсе, как они точно называются – и внимательно слушала, а полицейский показывал: вот сюда, мол, нажать, если хочешь дать мощный заряд, а вот сюда – если послабее, и так далее. И тут я понял – это же гениальная история. Ну и описал все это в репортаже, мне очень понравилось, редактору – тоже, так что с тех пор это моя работа.

- Возвращаясь к предыдущему вопросу, хочу заметить, что в России часто учатся чему бы то ни было из-за корочки.

- А что такое korochka?

- Это, грубо говоря, красивая бумажка с печатью, которая производит на людей впечатление.
- А, я понял. Я просто не знал, что это так называется. Кстати, у меня есть шикарная история про korochka. Я был в Грозном со своими голландскими друзьями. А ты, наверное, знаешь, как в Грозном трудно достать выпивку. В общем, на третий день мы затосковали, у нас была масса новых впечатлений, которые хотелось обсудить за кружечкой пива. Мы спросили у местных – а где тут у вас пивка можно выпить? Нам дали инструкции, и мы поехали на очень странную khata: на входе – вооруженные okhranniki, внутри – куча каких-то комнатушек, полно проституток. Короче, мы присаживаемся, а вокруг народ, понятное дело, пляшет лезгинку, мы осторожно осматриваемся. А кроме меня, никто по-русски не говорит, в лучшем случае vodka, privet, dosvidanya. И я говорю своим спутникам: сидим спокойно, пьем пиво, громко не разговариваем, а главное – не смотрите никому в глаза. Если вы кому-нибудь посмотрите в глаза, он тут же начнет нас угощать. И тогда нам п…ц. И вслед за этим один из нашей компании осматривается вокруг… и ловит взгляд чеченца, который танцует лезгинку. И он сразу такой: «Ооо, nashi gosti!» Я думаю: ну все, приехали. И этот чувак говорит по-английски: «I am the sheriff» (Я – шериф). Я понимаю, что сейчас начнется что-то очень неправильное, и думаю – ну его к черту, но деваться уже некуда. Притворился, что по-русски не понимаю и говорю «Окей, шериф». Чеченское гостеприимство может зайти очень далеко, и было понятно, что этот парень – очень важная шишка. Вокруг него суетилась куча народу, девушки оказывали ему всяческие знаки внимания, а когда он танцевал, его пистолет бережно охранял специальный человек и так далее. И вот он нам говорит: «Поехали ко мне!» Он называет место, и у меня – мурашки по коже, я думаю: «Куда угодно, только не туда». Там же полно кадыровцев! В общем, мы посидели еще немного, решили, что нам пора. Подзываем официантку, просим счет. Она возвращается с очень испуганным видом и говорит, что не может дать нам счет, потому что его оплачивают те ребята. В это время наш важный чеченский чувак напивается так, что его важность куда-то исчезает, и я понимаю, что вот он, момент! И говорю своим: «Парни, пошли, быстро!» Мы встаем – и тут же вскакивает все кафе, все начинают орать, спорить, кто куда едет и с кем, кто платит за выпивку, кто проституткам, кто-то уже выбегает наружу, слышны выстрелы. Мы уже почти под шумок успели выбраться, и тут наш чувак просыпается и говорит: «Они никуда не идут, садитесь в машину!» Нас заталкивают в машину, и мы едем. Парень пьян просто в лоскуты. Мы проезжаем резиденцию Кадырова, и один из моих голландских друзей-идиотов говорит: «О, ето резиденсия Кадирофф?» Он пытается говорить по-русски, дескать, он знает это место. И тут наш новый чеченский приятель отвечает: «Конечно, давайте в гости заедем». Blyat! И вот мы подъезжаем к резиденции Кадырова, а ты понимаешь, какая там охрана. И этот чувак показывает им свою korochka – и нас пропускают! Это была самая крутая korochka, которую я когда-либо видел. К счастью, Рамзана дома не было, так что нам удалось убраться.

- Шикарная история! Судя по всему, твоя карьера складывалась в весьма приключенческом духе.
- Совсем нет. Моя первая настоящая работа была в крупнейшем информационном агентстве Нидерландов, ANP. Вернее – в единственном информационном агентстве в Нидерландах. И я стал их корреспондентом в Москве. И вот когда ты приходишь на прием в голландском посольстве, и у тебя на груди висит бейдж с надписью «Олаф Кунс, ANP», все к тебе подходят, жмут руку, заглядывают в глаза и льют тебе сахарный сироп в уши: «Ой, здравствуйте, как поживаете? Может, напишете про нас что-нибудь?» Но стоит снять этот бейдж или написать на нем что-нибудь другое, как тебя тут же все игнорируют. Меня это так раздражало, что я до сих пор никогда не ношу пресс-карту на виду.

Что касается журналистики, то работа в этом агентстве стала для меня настоящим откровением. Сначала я думал: ни фига себе, я только пару месяцев проработал журналистом-фрилансером – и меня взяли на работу иностранным корреспондентом в крупнейшее агентство моей страны! Но постепенно выяснилось, что мне придется выдавать на-гора полное дерьмо. Мне нужно было писать короткие сообщения для новостной ленты, и редакторам совершенно не нужны были никакие подробности, подоплека, исследования и так далее. Им нужны были только «бредовые истории из России». Я полгода этим занимался. Заголовки были примерно такие: «Россиянка примерзла к пограничному столбу», «У собаки Путина появился ошейник с GPS», «Новый российский президент умеет стоять на голове», «Летающий член атаковал российского оппозиционного активиста». Все в таком духе примерно. Я предлагал самые разные темы: дескать, я же тут, на земле, я могу писать про что угодно! Все мои предложения одно за другим уходили прямо в корзину, но стоило мне подкинуть очередную дичь, как именно про нее и приходилось писать.

Проблема в том, что это крупнейшее агентство, их новостной лентой пользуются абсолютно все национальные издания. Через пару минут после того, как я сдаю заметку, она появляется сначала на сайте агентства, потом на сайтах всех крупных газет и телекомпаний, на каждом мыслимом блоге и так далее. Это поточное производство ерунды. И именно по таким историям у голландской публики складывается представление о России.

Меня это очень сильно напрягало. Ну, потому что серьезно, это же – полное дерьмо, а не журналистика. Ведь если задуматься, как на самом деле работает индустрия новостей, можно прийти к очень неутешительным выводам. Целая страна потребляет информационный продукт, который делает один парень в Москве без всякой возможности написать о чем-то важном или провести серьезные расследования, потому что его агентство хочет продавать своим клиентам легкоусвояемые приколы. Разумеется, если на оппозиционного активиста нападает летающий член, это же, действительно, чертовски смешно! Если недавно избранный президент заявляет, что умеет стоять на голове – а я узнал об этом из его интервью журналу про йогу – это тоже смешно, из этого можно сделать броский заголовок. И это настолько отвратительно, и так искажает истинное положение вещей – не только в России, но и в мире вообще, – что меня эта работа начинала все больше и больше угнетать.

Ведь обрати внимание – из двухсот с лишним стран на планете только в 80-ти есть офисы и AP, и Reuters. Их нет в таких странах, как, например, Канада и Саудовская Аравия. Про них некому писать. А ведь это офигенно большие страны. Некому писать и про Бельгию. Есть корреспондент, который освещает дела Евросоюза, но не Бельгию отдельно. А в моем случае некому было нормально освещать Россию, потому что редакторам нужна была только легкая чепуха. «Русский парень побил рекорд поедания блинов». Это был 2009 год, когда какой-то чувак съел 73 блина. Серьезно, я про это писал. Я сейчас иногда перечитываю эти заметки и благодарю Бога за то, что под ними не стоит моя фамилия. Это было ужасно, ужасно.

- Ну не вечно же ты там мучился?
- В конце концов я плюнул и устроился в национальную газету. Я узнал, что они ищут московского корреспондента, написал им письмо, объяснил, что я живу в России, сравнительно неплохо говорю по-русски, я молод и амбициозен – и меня взяли. Мне тогда было 23 года. И я до сих пор работаю в этой газете. А к 2008 году финансовая ситуация в большинстве СМИ складывалась, мягко говоря, не лучшим образом. Особенно хорошо это видно в сравнении. У меня скромная зарплата, на жизнь хватает, но без излишеств. Зато у моего предшественника были: собственный офис, пятикомнатная квартира, машина с водителем, два переводчика.

- А по-русски-то он говорил?
- Нет, конечно. В общем, на одного корреспондента трудилось шесть человек, плюс он получал зарплату в шесть тысяч евро в месяц. С тех пор, конечно, многое изменилось. Но меня это нисколько не расстраивает – ведь именно благодаря такому положению вещей, сейчас можно устроиться зарубежным корреспондентом в 22 года. Раньше такое было немыслимо. В прошлом веке успешная журналистская карьера была расписана на много лет вперед: сначала, если тебе повезло, тебя берут в газету на стажировку, и два года подряд ты носишь кофе всей редакции. Потом тебе доверяют редактировать отдел колонок. Потом ты переходишь в отдел местных новостей, потом (лет через 12), если тебе еще раз повезет, тебя могут отправить в зарубежную командировку. И вот, когда тебе уже 45, тебя могут отправить корреспондентом куда-нибудь в Прагу или Копенгаген. И, наконец, когда ты разменял седьмой десяток, венцом твоей карьеры станет должность шефа московского бюро.

Но финансовый кризис все изменил и в СМИ. Сейчас агентствам приходится экономить, нанимая молодых людей. И это круто! Ведь именно благодаря этому, у меня появилась возможность приехать в Москву и сделать карьеру в журналистике. И работать тоже стали по-другому. Я приведу такой пример. Вот, скажем, я – московский корреспондент с зарплатой в шесть тысяч евро и кучей помощников. Мне звонит мой редактор в Нидерландах и говорит, что неплохо было бы написать что-нибудь про Тольятти, про автопромышленность и так далее. Тогда мой ассистент отправляет в Тольятти факс – а то, может быть, и телекс – и два месяца спустя от них придет ответ, и я поеду в Тольятти. Завод мне оплатит все: дорогу, гостиницу, возможно, даже проституток. Потом мне покажут завод, я возьму скучное интервью у директора, и на этом все закончится.

А сейчас у меня нет никаких водителей, ассистентов и переводчиков. И у меня нет ни малейшего желания отправлять факсы на «АвтоВАЗ» и ждать ответа неделями. Я просто возьму и поеду в Тольятти, постучусь в дверь и скажу: «Привет, ребята! Я – журналист». Я так во многих местах делаю. Чаще всего там начинают мяться – дескать, надо было позвонить заранее, за два месяца отправить заявку по факсу. На что я отвечаю: но я-то уже здесь, может, побеседуете со мной? Нет так нет. Иногда меня пускают, и мне удается написать шикарную статью, потому что выпадает редкая возможность увидеть не показуху, которую готовили специально к приезду репортеров, а настоящую жизнь. Если не пускают – нет проблем! У меня полно времени. Я встану у проходной, познакомлюсь с рабочими, выходящими после смены, выпью с ними пива, поговорю о работе. Я много раз так делал. И такой подход дает гораздо более широкие возможности для журналиста. Ведь чем выше ты поднимаешься, тем меньше ценной информации тебе удается выяснить.

- Да, но тут вопрос в том, насколько такие истории про российскую действительность, без сенсаций и желтизны, интересны голландскому читателю, который с Россией знаком только по газетным статьям.
- Не стоит недооценивать интерес к России. Людям интересно. Они – не идиоты. Им хочется узнать, что же тут происходит на самом деле – и именно из-за того, что газеты пичкают их идиотскими историями про рекордное поедание блинов вместо правдивой информации. Так что интерес есть, тем более, что Нидерланды – во многих смыслах международно ориентированная страна. Тут еще следует учесть, что я пишу для газеты, которую читают люди среднего возраста, ближе к пожилому. Они, скорее всего, в молодости отслужили в армии, где им рассказывали, что делать, если на Нидерланды нападет СССР. Все чувствовали ugroza. Сейчас, конечно, мир изменился, Россия – это совсем другая страна, и им хочется знать, что в ней происходит. Если ты выучил все типы советских танков и пушек, то тебе захочется узнать, что же это за люди, которые смотрят на тебя через прицел.

- А какие истории тебе лично больше всего нравится писать?
- Мне нравится описывать контекст, в котором происходит какое-то событие: не только что произошло, но и почему, что к этому привело. Это – именно то, чего я не мог делать в новостном агентстве. А для газеты я пишу о текущих событиях, но мне не нужно освещать их на ходу. Скажем, когда началась вся эта история с Pussy Riot, мне не нужно было сломя голову писать об этом, чтобы заметка утром уже была в газете. У меня было время подождать, посмотреть, как история будет развиваться, поговорить с людьми и так далее.

- Ты говорил, что тебе нравится Москва, но ты же, наверняка, не сидишь на месте. Где ты еще побывал, что запомнилось?
- Я – большой фанат Кавказа – и северного, и южного, но северный мне нравится, пожалуй, больше всего. Для журналиста это место – как золотая жила. Там столько удивительных историй, потрясающих людей, невероятное гостеприимство – просто слов нет. Но, находясь там, ты понимаешь, насколько Кавказ отличается не только от Москвы, но и вообще от всей России. Кстати, интересно, что когда здесь в Москве проходили митинги под лозунгом «Хватит кормить Кавказ!», в других местах скандировали «Хватит кормить Москву!» Я за несколько недель до недавних выборов в Думу был в Екатеринбурге – это тоже отличное место. Он, конечно, как Москва в миниатюре, но там можно жить честно. Там есть spravedlivost. Если ты хочешь заняться малым бизнесом, в Екатеринбурге это сделать гораздо проще, чем в Москве. В супермаркете можно купить свежую руколу за 60 рублей пакет. Почему? Потому что они везут ее напрямую из Италии, минуя Москву со всеми ее таможнями и бюрократией. И они этим совершенно довольны. При этом, регионы на удивление медленно развиваются. Все постоянно ноют на тему того, что китайцы скоро захватят Дальний Восток. Ничего они не захватят. У них своих дел полно, да и не так уж их там много.

Еще я заметил одну вещь. Россия – очень горизонтальная страна. Расстояние от самой дальней восточной точки до самой дальней западной гораздо больше, чем от южной до северной. Меня это сначала это поразило: сколько по ней не перемещайся, Россия везде выглядит одинаково. Из Москвы в Пермь, из Перми в Екатеринбург, Омск, Томск, Красноярск, Хабаровск – везде одинаковые дома, одинаковые сосны, одинаковые люди с одинаковыми проблемами. У себя в Нидерландах я могу проехать на велосипеде 50 километров – и там люди уже говорят на другом языке. Мой дедушка не смог бы пообщаться со своим сверстником, жившим на расстоянии 200 километров от него, настолько отличались их диалекты. Они не смогли бы найти obschii yazik, потому что у них его просто не было. А тут ты летишь восемь часов на долбаном самолете – и прилетаешь в то же место. Во Владивостоке народ жалуется, что все таксисты – kavkaztsi. Какого черта? Я же это только что в Москве слышал.

А вот самое интересное в России начинается, если свернуть с параллели и отправиться на юг или на север. Разница между Мурманском и Махачкалой – гораздо заметнее, чем между Москвой и Магаданом. Я сразу для себя решил, что если я буду писать про Россию, то поеду на север или на юг. Я был в Мурманске и Новом Уренгое – безумное место, такой Газпром-сити, где абсолютно все, от гостиниц до банкоматов принадлежит «Газпрому» – и там очень интересно, у этих мест свой неповторимый дух. Но меня все-таки тянет на юг. И с тех пор, как произошли эти недавние взрывы в московском метро, я постоянно езжу на Кавказ – скоро три года, кажется. И в журналистском смысле это – абсолютно уникальный опыт. Мне угрожали, за мной следили, мне приставляли ствол к виску, меня грабили, избивали – все неприятности, которые только могли со мной произойти, произошли. Но в то же время я увидел столько удивительных вещей! Например, в Дагестане я обнаружил деревню, где все ходят по канату.

- Погоди, то есть как? Они там все в цирке тренируются, что ли?
- В том-то и дело, что нет! Туда надо ехать от Махачкалы шесть часов на машине и проезжать через все эти blokposti, где от тебя все требуют эти бесконечные registratsiya, ездят тебе по мозгам, как только могут. И вот, наконец, спустя восемь часов мы с моим фотографом приезжаем на место – а это деревня на 80 жителей. И все ходят по канату – от детей, которые ходить едва научились, до столетних старух.

- Но почему?!
- Никто не знает! «Predki nam tak zaveshali». Папа так делал, дедушка так делал, прадедушка так делал – и я так делаю. То есть у них есть какие-то версии – дескать, был пожар, и спастись можно было только по веревкам, или на одной горе было много мужчин, на другой много женщин, и чтобы одним попасть к другим, им приходилось идти по натянутой между горами веревке. Эта деревня – удивительное место. Раньше там жили человек 300 – все канатоходцы – но сейчас многие уже разъехались. Другая деревня – так далеко от Москвы, что, когда я спросил, что они думают про Путина, жители спросили – а с Ельциным-то что случилось? И меня вся эта история так поразила, что я решил, что в этом и будет моя журналистская миссия – я буду разыскивать такие вот удивительные явления и рассказывать про них. Про эту деревню я написал книжку – правда, она вышла только на голландском – и она называется «Хождение по канату на Кавказе» (Koorddansen in de Kaukasus). Для меня эта деревня – это вообще очень мощная метафора. Ведь любой, кто живет на Кавказе – как на северном, так и на южном, хотя на севере все-таки в большей степени – в определенном смысле ходит по канату. Нужно быть очень внимательным, ступать очень осторожно, чтобы не свалиться. Когда мы ехали обратно в Махачкалу, нас на каждом блокпосту останавливали и начинали допрашивать водителя: “Что за иностранец у тебя в машине? Что он там делает?” И водителю – а он родом из этой деревни – приходилось все время вести переговоры, решать вопросы, иногда давать денег. Я его спросил: “Как тебе это удается – убеждать всех этих страшных мужиков с автоматами?” А он с улыбкой ответил: «Я же – канатоходец, я все могу». Удивительные люди.

- А что случилось, когда тебя избили?
- О, это тоже прекрасная история. В общем, поехал я в Абхазию на какое-то очередное задание, собирать материал для книги и так далее. А дело в том, что в Сухуми после девяти отключается электричество. Я пил отличное абхазское вино с одним владельцем кафе, с которым я познакомился. Отличный парень, очень гостеприимный. И вот мы с ним попрощались, я иду по naberezhnaya в свою гостиницу и освещаю себе путь телефоном, а вокруг – тьма тьмущая. И вдруг в свете экрана телефона я вижу множество ботинок. А потом много ног. И я такой – ну, приехали. Кто-то заламывает мне руку за спину и говорит: «Драться не надо, просто отдавай нам все, что у тебя в карманах». Ну я его послал, меня, разумеется, избили и все отобрали. Тогда я пошел в милицию, туда приехал милицейский nachalnik Сухуми с кучей крепких ребят. Этот начальник меня спрашивает: «У тебя есть абхазский номер?» Я ему называю номер, тогда он заставляет всех подчиненных достать телефоны, кладет их на стол передо мной и начинает по очереди набирать. Все по очереди звонят. Тогда он начинает орать на самом заковыристом mat, который я когда-либо слышал: смесь самых отборных русских и абхазских ругательств с ochen plokhoi russki yazik. Мне удалось только разобрать, что он приказал всем патрулям задержать всех мужчин в возрасте от 15 до 35 лет, находившихся на улице после наступления темноты. Я пытаюсь объяснить, что это, пожалуй, уж слишком, но он говорит: «Не беспокойся, иди промой раны». А у меня, действительно, все лицо было в мясо – «а завтра заходи ко мне». На следующее утро я пришел к нему в кабинет, там мне по очереди показали множество молодых людей. Я, разумеется, никого не узнал, потому что видел только их ноги, когда они меня били. Ни у кого не оказалось ни моего телефона, ни валюты, так что их всех отпустили. Nachalnik был в отчаянии – в кои-то веки в их дальний угол заехал иностранный журналист, и такой конфуз. Он дал мне тысячу рублей, напоил кофе и выделил двух охранников. И вот они за мной ходили везде – здоровенные такие громилы. Я их спрашиваю – дескать, а чем вы по жизни-то занимаетесь? «А мы уходим в поле и там курим траву». И я такой: отлично, пойдем!

- У меня слов нет. Как тебе только удается в такие ситуации попадать? Хотя для журналиста это, конечно, полезное качество – на недостаток тем ты явно не жалуешься.
- Ну, тут есть и свои недостатки. Во-первых, ты один. Никто не придет тебе на помощь. У меня нет команды юристов, которая будет вытаскивать меня из суда, если что случится. У меня есть только два редактора, которым, по сути, совершенно все равно, чем я занимаюсь, лишь бы статьи сдавал вовремя. И тебя могут послать, например, на войну, а это довольно мрачно. Ты рискуешь собственной жизнью – за что? За статью в газете? За это ты должен уворачиваться от пуль, подвергаться допросам, угрозам. Весело, конечно, накуриваться с абхазскими полицейскими, но не стоит забывать, что я в этот момент даже воду пить не мог – мне так расквасили лицо, что вода просто выливалась у меня изо рта, когда я пытался пить. Вечно не хватает денег. Первые пару лет я вообще не мог себе ничего позволить. Я же не из New York Times, а работаю для очень маленькой голландской газеты. Никто не хочет с тобой разговаривать. И, прежде чем ты наконец сделаешь себе имя, тебе придется долго и нудно обивать пороги редакций в надежде, что тебе закажут статью. Короче, недостатков в нашем ремесле достаточно. Но все равно, это лучшая работа на свете.

‘Tsaar Guus’ naar Dagestan

De geruchten worden steeds hardnekkiger; Guus Hiddink gaat begin volgend jaar aan de slag als trainer van Anzji Machatsjkala, de steenrijke Russische club uit het weerbarstige Dagestan.

Voor de luchthaven van Machatsjkala staat een gepantserde politiebunker. Wanneer het Anzji-elftal aankomt mag niemand het terrein op. Auto’s worden aan een grondige inspectie onderworpen en moeten langs de kant van de weg wachten tot het elftal is vertrokken. ‘Voetbal is oorlog’, lacht een van de agenten. De agenten patrouilleren met geladen pistolen en staan continue op scherp. Het straatarme Dagestan is de thuisbasis Anzji Machatsjkala, een middelmatige club uit de Russische competitie die begin dit jaar is opgekocht door de Dagestaanse miljardair Soelejman Kerimov. De club staat op de 7e plaats in de Russische competitie, maar barst van de ambitie. Behalve Mbark Boussoufa en Braziliaanse sterspeler Roberto Carlos wist de club afgelopen zomer de Kameroener Samuel Eto’o onder contract te stellen. Met de transfer ging de grootste financiële transactie in de voetbalgeschiedenis gepaard.

De goedgeïnformeerde website lifenews.ru brak maandagmorgen het nieuws dat Hiddink op het punt staat terug te keren naar Rusland. Volgens de site tekent Hiddink ‘op korte termijn’ een driejarig contract met de club. Hij zou jaarlijks acht miljoen euro verdienen en woont begin januari de eerste training bij. Volgens de Russische pers zou Hiddink een mondelinge overeenkomst hebben met Pro Sports Management, een transferbedrijf in handen van een vertrouweling van Kerimov. Andere bronnen beweren weer dat de vertrouweling uit de gratie is gevallen bij de miljardair en zeggen met nadruk dat de deal verre van zeker is. Aleksander Oedaltsov, de woordvoerder van Anzji, verklaart tegenover de GPD niets over de komst van Hiddink te kunnen zeggen. ,,Ik kan daar echt niets over zeggen”, verzucht hij. ,,Ik zou wel willen, maar ik kan echt niets zeggen”.

De gezaghebbende krant Sovjetski Sport schrijft op donderdagmorgen dat Hiddink waarschijnlijk een technische functie bij de club krijgt, en verwacht dat wanneer de onderhandelingen vastlopen Hiddink bij een Nederlands team aan de slag zal gaan. Het gerucht dat Guus Hiddink als trainer bij Anzji aan de slag gaat hangt al sinds zijn vertrek bij het Turkse nationale elftal in de lucht. De 65-jarige Nederlander is na vier succesvolle jaren als coach van het Russische team nog altijd razend populair. Nadat de Russen onder zijn leiding Nederland versloegen tijdens de Europacup in 2008 kan Hiddink niet meer stuk. In verschillende Russische steden staan standbeelden van de Nederlander, en de afgelopen jaren zijn er tientallen kinderen naar hem vernoemd.

De Russische deelrepubliek Dagestan, aan de verste buitengrens van Europa langs de Kaspische Zee, is een van de gevaarlijkste gebieden in de toch al onrustige Noordelijke Kaukasus. Extremistische moslims vechten er een guerrilla-oorlog uit met de corrupte politiediensten. Er gaat geen week voorbij zonder dat er auto’s of politieposten worden opgeblazen. Chadzjimoerad Kamalov, de uitgever van een kritische krant in Machatsjkala, werd afgelopen week op de stoep van zijn kantoor doodgeschoten. Bij een aanslag eerder deze week kwam een generaal van de veiligheidsdienst FSB om het leven. Volgens mensenrechtenorganisaties zijn er in 2010 tenminste 378 mensen om het leven gebracht. De aanstelling van Hiddink doet denken aan het weinig succesvolle avontuur van Ruud Gullit in het naburige Tsjetsjenië. Toch heeft Anzji volgens experts meer kans van slagen. De club heeft brede steun, meer bewegingsvrijheid en is vele malen professioneler dan Terek Grozny. Over het verblijf in de weerbarstige bergregio hoeft Hiddink zich geen zorgen te maken. Anzji is zelden in Dagestan. De club traint op in een sportcomplex even buiten Moskou en vliegt alleen voor thuiswedstrijden naar Machatsjkala.

‘Rusland voor de Russen, Moskou voor de Moskovieten’

Wat de dag van de nationale eenheid moet zijn loopt in Moskou de laatste jaren uit op een grote demonstratie van nationalisten, neo-nazi’s en skinheads. Rusland is alleen voor de Russen, vinden ze, een slogan die bij een steeds groter deel van de bevolking aanslaat. Het Kremlin geeft de nationalisten ruim baan.

P1060453

,,Recht voor je uitkijken”, roept de voorman. ,,Ik roep eerst ‘Rusland voor de Russen’, dan jullie. Goed je banner vasthouden, niet met die kutjournalisten praten en pas wanneer ik zeg ‘mars!’ mogen jullie een stap zetten”. De voorman kijkt om zich heen en overlegt met een portofoon over de coördinatie. ,,Rusland voor de Russen! Moskou voor de Moskovieten! Europa voor de blanken!”, roept hij. ,,Mars!” Met bivakmutsen, mondkapjes, zonnebrillen of capuchons trekken duizenden kwade Russen tijdens de ‘Russische Mars’ door een Moskouse buitenwijk. Een jaarlijks terugkerend protest op de ‘Dag van de Nationale Eenheid’. Daar moeten de demonstranten juist niets van hebben, ze zijn tegen migranten, tegen het Kremlin, tegen de pers en tegen Israël. De politie geeft de organisatie alle ruimte. Oppositiebewegingen of politieke partijen mogen nergens demonstreren, voor de nationalisten heeft de overheid de boulevards tussen twee metrostations afgezet, moet iedereen door metaaldetectors en werd het geheel met een helikopter in de gaten gehouden. Wanneer zijn voorman niet kijkt wil de 18-jarige student Vladimir toch praten. ,,Ik ben een Rus, wij hebben het historisch voorrecht op onze grond”, legt hij uit. ,,Er zijn hier te veel Kaukasiërs, te veel migranten uit Centraal-Azië, te veel niet-Slavische volkeren. Ze nemen onze banen in, ze stelen onze meisjes. Ik wil dat ze oprotten”.

Het Kremlin heeft een moeilijke verstandhouding met de nationalisten. Officieel is Rusland een federatie waar meer dan 160 verschillende etniciteiten samenwonen, maar de laatste jaren is het nationalisme in opmars. Er wordt steeds harder opgetreden tegen illegale migranten, sommige nationalisten en ex-skinheads hebben officiële posities gekregen, en onder druk van de publieke opinie zijn de subsidies voor de regio’s waar overwegend moslims wonen tijdelijk stopgezet. Een van de organisatoren dit jaar is Aleksej Navalny, de anti-corruptieblogger een paar weken geleden nog te gast was bij premier Mark Rutte tijdens zijn staatsbezoek aan Rusland. Navalny heeft geen moeite met de slogans. ,,Jullie hebben in Nederland ook nationalistische bewegingen, alleen zijn ze verboden. Hier mag het in alle openheid. En omdat de oppositie hier geen kans krijgt komen de nationalisten met standpunten die je bijna democratisch kunt noemen. Ze zijn tegen de corruptie, voor de Russen. Daar hoeft niemand bang voor te zijn. Natuurlijk zijn er veel scholieren met maskers die domme dingen roepen, maar de corrupte bende in het Kremlin gaat zonder maskers over straat, die zijn nog veel enger”.

Onderzoeker Aleksander Verchovski van het Centrum tegen Xenofobie was ook bij de demonstratie, maar moest halverwege rennen voor zijn leven. Volgens hem groeit de beweging. ,,Nu waren er zo’n 7000 mensen aanwezig, een paar jaar geleden was het veel kleiner. Je ziet bovendien dat het niet alleen maar kwade mannen van middelbare leeftijd zijn, er komen ook steeds meer jongeren en pensioengerechtigden”. Zijn onderzoek brengt racistisch geweld in kaart, het afgelopen jaar zijn er volgens hem zeker 19 mensen om het leven gebracht, en honderden ernstig gewond geraakt. ,,Er zijn geen officiële gegevens beschikbaar, we verzamelen deze cijfers met behulp van de slachtoffers en familieleden. Ik werkelijkheid zal het nog veel groter zijn”. Een shaurmaverkoper heeft uit voorzorg zijn zaakje gesloten, hij staat verbaasd te kijken naar grote groepen demonstranten die af en toe de Hitlergroet brengen. ,,Ze hebben een monster gecreëerd”, zegt hij. ,,Het Kremlin geeft ze alle vrijheid, nu zijn ze niet meer te stoppen”.

Georgische demonstranten willen af van nep-democratie

‘De revolutie is begonnen’ claimt de Georgische oppositieleider Nino Boerjanadze na rellen dit weekeinde in de hoofdstad Tbilisi, waar de politie hard optrad tegen tegenstanders van president Saakasjvili. De demonstranten willen af van de ‘façadedemocratie’ in het land.

Een van de belangrijkste boulevards in Tbilisi is met een groot ijzeren koord afgezet. De sfeer is grimmig, honderden demonstranten lopen met afgezaagde vlaggenstokken in de rondte. Een handjevol politieagenten staat op de uitkijk, de menigte rust uit of knutselt nieuwe borden. ‘Ga vreedzaam weg’, staat er. Of, in het Engels: ‘Misha must go’, refererend aan de koosnaam voor de Georgische president Mikhail Saakasjvili. Nadat duizenden demonstranten in het weekend op de boulevard bleven protesteren greep de politie zondagmorgen hard in. Toen politieagenten in burger een oppositieleider probeerden op te pakken sloegen de demonstranten met hun vlaggenstokken er op los. De politie schoot terug met rubberen kogels en probeerde de menigte met traangas uit elkaar te drijven. Nino Boerjanadze, ooit een medestander van president Saakasjvili, vertelde aan internationale persbureau’s dat ‘de revolutie begonnen is’.

,,Het was heftig, maar de politie trok zich terug. Nu staan we hier tegenover elkaar. En ik blijf”, zegt Zaza Nikiforevitsj, een vader van twee kinderen. ,,We willen een echte democratie, niet de virtuele variant die de regering hier in elkaar zet”. Het gaat relatief goed met Georgië. De corruptie is sinds het aantreden van Saakasjvili in 2003 enorm afgelopen en het land is volgens recente rapporten een van de meest interessante landen om te investeren. Volgens Nikiforevitsj valt het tegen. ,,Natuurlijk was er vroeger meer corruptie, maar je wist waar je aan toe was. Nu is er klassenjustitie, het gewone volk hoeft geen politiemannen meer te betalen, maar wil je echt iets bereiken moet je miljoenen uitdelen”.

Het zijn vooral oudere mannen die de boulevard bezetten. Een paar jongeren met mondkapjes en vlaggenstokken houden de politie in de gaten. Ze wachten op een nieuwe confrontatie met de politie. ,,Onze eis is simpel”, legt Radi Kotsiulasjvili (23) uit. ,,We willen vrijheid, democratie en rechtvaardigheid. De regering doet alsof ze dat ook willen, maar ze steken alles in eigen zak. Er is geen werk. Ik ben jurist, ik heb een prachtig diploma van een goede universiteit, maar net als mijn vrienden kan ik geen werk vinden”. Tussen de demonstranten verkopen oude vrouwen nootjes, sigaretten en flessen cola. ,,Ik blijf hier net zo lang tot we eerlijke verkiezingen krijgen”, zegt Kotsiulasjvili. ,,Vrije, eerlijke verkiezingen of een baan”.

Conflict in de Kaukasus loopt uit de hand

Zelfs in de Russische deelrepublieken waar het voorheen rustig was zijn nu dagelijks incidenten. Het conflict escaleert, en terwijl het Russische leger bommen loslaat op skipistes ziet het Kremlin een verband met de onrust in het Midden-Oosten.

‘Je hoeft geen groot geograaf te zijn om te zien dat de incidenten in Kabardië-Balkarië en de toekomstige Olympische wintersportplaats Sotsji niet ver van elkaar verwijderd zijn’, las het hoofdredactioneel commentaar van een Russische publicatie deze week. Terwijl president Dimitri Medvedev en premier Vladimir Poetin in Sotsji aan het skiën waren werd amper 200 kilometer verderop een gloednieuwe skilift opgeblazen. Niet veel eerder kwamen in dezelfde regio drie toeristen uit Moskou om het leven nadat extremistische moslims hun personenbus onder vuur namen. Ooit was Kabardië-Balkarië het schoolvoorbeeld van de Kaukasus, duizenden toeristen komen er jaarlijks op wintersport en bezoeken de Elbroes, de hoogste piek van Europa. In de onrustige Noordelijke Kaukasus was de toeristische trekpleister relatief veilig. Nu is het toerisme op last van de autoriteiten stilgelegd. Vanaf de plek van de aanslag liet Alexander Chloponin, de presidentiële gezant voor de regio, tegen een Russisch persbureau weten dat er geen toeristen meer kunnen komen. ,,Terwijl er hier contra-terroristische operaties bezig zijn kunnen de toeristen maar beter naar huis. We kunnen niemand meer ontvangen. Reisbureau’s moeten hun klanten maar uitleggen dat het in de eerste plaats om veiligheid gaat”.

Het Kremlin liet deze week de luchtmacht uitrukken om enkele pistes aan de Elbroes te bombarderen en nam met mortiergeschut de schuilplaatsen van de terroristen onder vuur. Volgens de overheid zijn de daders van de twee aanslagen in Kabardië-Balkarië gedood maar is het werk van de veiligheidsdiensten ernstig bemoeilijkt door de zware sneeuwval in de regio. President Dimitri Medvedev gelastte eerder deze week een speciale vergadering van de anti-terrorisme commissie. Volgens hem heeft de onrust in het Midden-Oosten zijn weerslag in Rusland. ,,Het gaat bijzonder complex worden. Er komen misschien fanatiekelingen aan de macht, en dat betekent decennia van onrust en een verdere verspreiding van extremisme”. Volgens de president zitten buitenlandse mogendheden achter de onrust in het Midden-Oosten en zinspelen de terroristen op een zelfde scenario voor Rusland. ,,Hoe dan ook, zo’n scenario werkt niet”, verzekerde Medvedev.

De Russische autoriteiten maken zich ernstige zorgen om de veiligheid in de aanloop naar de Olympische Spelen. Afgelopen dinsdag werd in paniek de luchthaven van Sotsji ontruimd nadat de chauffeur van een geparkeerde vrachtwagen een tijd lang spoorloos was. De spanning is groot. Uit vrijdag vrijgegeven documenten blijkt sinds het begin van het jaar de politie in de buurt van Sotsji jacht maakt op een groep van zo’n twintig terroristen die zich voordoen als medewerkers van de veiligheidsdienst. In een nieuwe strategie wil de politie jagers, boeren en artsen inzetten om de verdachten op het spoor te komen. ,,Al-Qaida en andere Arabische terroristen bereiden allerlei aanslagen voor”, liet vice-premier Dimitri Kozak deze week tegenover de BBC weten. ,,Onze veiligheidsdiensten hebben plannen voor meer aanslagen ontdekt. Omdat de terroristen zoveel mogelijk internationale attentie willen hebben verwachten we in de aanloop naar de Spelen nog veel meer terroristische activiteiten”.

Ruslands onbeheersbare achtertuin

Russische leiders slaan harde taal uit en beloven keer op keer de daders streng te zullen straffen en roepen om keiharde maatregelen. Toch is veiligheid ver te zoeken en blijft het echte probleem genegeerd.

Bij nachtEen nachtopname van een berg in de Kaukasus. De hele serie staat hier.

‘De criminelen moeten achter de tralies, en hun organisaties zullen vernietigd worden’, liet president Dimitri Medvedev een paar uur na de aanslag op de Moskouse luchthaven weten. Bij aanslagen vorig jaar riep hij dat de anti-terroristische operateis in Rusland ‘zonder aarzeling en tot het bittere eind’ door moeten gaan. Harde taal, die Medvedev overneemt van zijn voorganger en leermeester Vladimir Poetin. Die beloofde na aanslagen in 1999 de terroristen ‘tot op de toiletpot’ uit te zullen roeien. Harde taal, maar weinig resultaat. Rusland belooft na iedere aanslag met harde hand het extremistisch geweld de kop in de drukken, maar slaagt daar maar niet in.

Dat is grotendeels te wijten symptoombestrijding. De Moskouse politie kondigde deze week extra maatregelen af. In de praktijk staan op sommige metrostations een paar jonge politieagenten. Ze verveeld, spelen spelletjes op hun telefoons en houden af en toe mensen uit de Kaukasus staande. Niemand controleert bagage. Zelfs luttele uren na de aanslag op vliegveld Domodedovo schoven er onder toeziend oog van de top van de veiligheidsdienst nog tientallen koffers langs de geïmproviseerde controlepoortjes. Aanslagen zorgen in Rusland bovendien voor een opleving van racistisch geweld. Dat werd vorige maand pijnlijk zichtbaar toen voetbalhooligans en skinheads tijdens protestacties een ware heksenjacht organiseerden op migranten uit de Kaukasus of Centraal-Azië. En hoewel iedereen die zich in Moskou wil vestigen zich aan strikte bureaucratische regels moet voldoen worden de politiediensten simpelweg omgekocht.

De bevolking van de Kaukasus in problematische islamitische regio’s als Dagestan, Ingoesjetië en Tsjetsjenië weet goed hoe die harde Russische aanpak er uit ziet. Corruptie, angst en willekeur regeren. Terwijl de echte terroristen vrijuit gaan betaalt de lokale bevolking een enorme prijs. In een ingewikkeld systeem van corruptie sluist Moskou miljarden naar de regionale overheden en veiligheidsdiensten, waar het vervolgens in diepe zakken verdwijnt. Alleen mensen met goede connecties hebben geld, in de meeste bergdorpjes is de bevolking afhankelijk van de opbrengst van het land. Terwijl de meeste mensen geen auto kunnen betalen rijden politiediensten in Porsches. Wie een baan wil moet betalen en kan bovendien ieder moment weer ontslagen worden. De megalomane corruptie keert de lokale bevolking tegen Moskou. Jongeren zien geen kansen en worden gemakkelijk geronseld door het islamitisch verzet.

In de allerarmste gebieden van de Kaukasus is veel steun voor de terroristen. Op verschillende Russische extremistische websites waren binnen enkele uren na de aanslag op het vliegveld tientallen steunbetuigingen te lezen. Politieagenten en specialisten getuigen dat de veiligheidsdiensten geen jacht maken op de echte terroristen en af en toe huizen opblazen en willekeurige burgers oppakken om de schijn van daadkracht hoog te houden. Wanneer de echte terroristen achter tralies zitten en het probleem is opgelost droogt draait Moskou de geldkraan dicht.

Een jaar geleden benoemde president Medvedev de econoom Alexander Chloponin tot zijn nieuwe gazant in de Noordelijke Kaukasus. Hij liet bij zijn aantreden duidelijk weten dat het probleem van terrorisme economische oorzaken heeft, maar is tussen alleenheersers, veiligheidsdiensten en legerchefs in de regio amper hoorbaar. Op advies van Chloponin wilde Medvedev deze week op het Wereld Economisch Forum in het Zwitserse Davos een miljardenproject onthullen voor luxe-skiresorts in de Kaukasus. Met complexen in Dagestan, Noord-Ossetië en Karbardie-Balkarië moet de regio uit het slop getrokken worden, Russische leiders dromen van de Kaukasus als een groot Zwitserland vol toeristen uit de hele wereld. Bij iedere aanslag blijkt dat die droom verder weg is dan ooit.

Aanslag op luchthaven: ‘Iedereen om me heen was dood’

Bij een zelfmoordaanslag op de Moskouse luchthaven Domodedovo kwamen zeker 35 mensen om het leven. Terwijl ooggetuigen op het vliegveld op adem komen gaat het vliegverkeer door en checken de Russen toch maar in op vakantievluchten.

,,Het was verschrikkelijk. Het gebeurde in een kleine ruimte en iedereen om me heen was eigenlijk op slag dood”, vertelt Artjom Zjichanov, een stevige dertiger die op het moment van de aanslag van een vlucht van Duesseldorf kwam afhalen. ,,Ik ben op mijn hoofd gevallen en even bewusteloos geweest, maar uiteindelijk valt het voor mij mee. Mijn been doet pijn, en zie dit soort beelden maar eens te vergeten”. Zijn jas zit onder het bloed, op zijn schoenen kleven kleine stukjes opgeblazen mensen. ,,Er waren ook buitenlandse slachtoffers”, vertelde Zjichanov tegen de verzamelde Russische pers. ,,Ik heb nog een Chinese vrouw zien liggen. Overal was rook, er ontstond enorme paniek. Ik kon nog lopen en ben maar naar buiten gegaan”. Volgens de laatste gegevens van het Russische Ministerie van Urgente Zaken zijn er 35 doden gevallen, ruim honderd mensen zijn gewond, waarvan 20 in ernstig. Een politeagent die buiten een sigaretje rookt weet zeker dat er buitenlanders achter de aanslagen zitten. ,,We hebben ze nog niet in het vizier, maar van wat ik gezien heb was het extremistische moslims uit Centraal-Azie”. Een andere politieagent liet tegen het Russische persbureau Interfax weten dat het hoofd van de dader is gevonden. ‘Het is een man met een Arabisch voorkomen, ergens tussen de 30 en 35 jaar oud’.

Volgens overheidsfunctionarissen is er een bom met zeker 5 kilo explosief materiaal ontploft. De bom was verpakt in een koffier die bovendien gevuld was met metalen deeltjes om extra schade te berokkenen. In Moskou is de controle opgevoerd. Bij metrostations en op strategische plekken in de stad worden mensen moeten mensen door detectiepoorten. Domodedovo is de grootste luchthaven in Rusland, er vertrekken behalve vluchten naar Russische en Europese bestemmingen ook een hoop lange-afstandsreizen. In 2004 werden twee vliegentuigen die vanaf Domodedovo vertrokken door terroristen opgeblazen. De controle op de luchthaven is niet waterdicht. Wie voor een vertrekkende vlucht gaat of iemand op wil halen mag meestal gewoon langs de controle lopen. Voor Russische begrippen kwam de reddingsoperatie snel op gang. Er was geen paniek onder de hulpverleners en wegen werden vrijgehouden om ambulances vrij baan te geven. De Russische president Dimitri Medvedev liet weten dat de families van de slachtoffers financiele steun krijgen. Hij stelde zijn reis naar het Economisch Forum in Davos uit en schreef op Twitter dat de daders ‘gevonden en gestraft’ zullen worden.

Ondanks alles is het vliegverkeer maar heel kort onderbroken geweest. Amper een half uur na de aanslag vertrokken de eerste vliegtuigen alweer. Net als bij de aanslagen in de metro van vorig jaar maart blijven de Russen koel onder de gebeurtenis. ,,Ze droegen hier de gewonden voorbij, het ging heel snel”, vertelt Joelia, de koffiedame van een klein cafe’tje in de vertrekhal. ,,Ik moest overgeven, maar ben daarna gewoon weer aan het werk gegaan. Wat moet je anders. Sommige mensen moeten even bijkomen en krijgen een kop koffie”. Valerija (24) checkte toch maar in op haar vakantievlucht naar Thailand. ,,Ik ben wel bang, maar als je niet vliegt winnen de terroristen. Ik hoop maar dat onze veiligheidsdiensten nu goed werken en dat alles goed komt”.

UPDATE: Volgens politiewoordvoerder Vladimir Markin zijn er twee Britten bij de aanslag om het leven gekomen zijn. De Nederlandse ambassade in Moskou laat weten dat er vooralsnog geen sprake is van Nederlandse slachtoffers.

Rust in Tsjetsjenie ‘Voor je het weet is het voorbij’

Onder het ijzeren regime van de Tsjetsjeense president Ramzan Kadirov is de hoofdstad Grozny in razend tempo weer opgebouwd. Het normale leven komt voorzichtig op gang, maar de bevolking moet er flink voor betalen.

P1030483

,,Vijf jaar geleden? Toen had ik niet eens gedacht dat ik nog zou leven, dat ik hier kon zijn. Nu zijn we er allemaal, maken we muziek en genieten we van iedere dag.” Marad (40) is de zanger en gitarist van G-Town, een Tsjetsjeense band die bijna iedere dag in een omgebouwde garage in het centrum van Grozny repeteert. ,,We geven bijna geen concerten, er werkt verder niemand in deze studio. We spelen gewoon voor onszelf”, vertelt hij. De vijfkoppige formatie speelt geen Tsjetsjeense volksmuziek of Russische pop, maar Engelstalige blues en rock, van Johnny Cash tot AC/DC. Sommige versterkers en gitaren hebben de mannen zelf gemaakt, de rest is de afgelopen jaren uit een gemeenschappelijk budget gekocht. ,,We hebben allemaal een andere achtergrond, onze gitarist is het hoofd beveiliging bij een overheidseenheid, anderen zijn ingenieurs of doen zaken. Het allerbelangrijkste is dat we hier de muziek kunnen spelen waar we van houden. Noem het maar een vorm van therapie”.

Na twee bloedige oorlogen komt het normale leven langzaam op gang in Tsjetsjenië. Op het centrale plein is een nieuwjaarsmarkt, jongeren slaan om het hardst op boksballen, kinderen vliegen in draaimolens heen en weer. Op de hoeken van het plein houden bewapende militairen een oogje in het zeil. Onder leiding van toenmalig premier Vladimir Poetin hebben de Russen de macht uit handen gegeven aan een selecte groep Tsjetsjenen. Het leger trok zich grotendeels terug en de administratie van de energieke president Ramzan Kadyrov drijft een systeem van megalomane corruptie. Hele woonwijken worden in een paar maanden uit de grond gestampt, maar wie iets wil bereiken of een gezinswoning claimt moet daar flink voor betalen. De kritische pers is monddood gemaakt, mensenrechtenactivisten worden gemarteld of dood teruggevonden. ,,Ze bouwen overal winkelcentra, maar wie heeft het geld om daar iets te kopen? Ze zijn de gewone mensen vergeten”, zegt Makka Koerbanova (42), moeder van vier kinderen. Met 116 andere families wonen ze in een verlaten overheidsgebouw. De enige kraan in het gebouw staat bij het modderige voorportiek. ,,Geen warm water, geen toiletten. Alle kinderen worden ziek. Ze roepen al zeven jaar dat we nieuwe woningen krijgen, maar zolang we niet betalen krijgen we niets”.

,,Ik ben wel onder de indruk van wat ze allemaal gedaan hebben”, legt de 22-jarige Tsjetsjeen Aslan uit met een zachte Limburgse tongval. Hij speelt met een paar vrienden biljart in een klein zaaltje waar ze, net als in de rest van de deelrepubliek, geen alcohol schenken. Op zijn 14e kwam hij als vluchteling naar Nederland, en nu keert hij af en toe terug naar Tsjetsjenië om zaken te doen. ,,President Kadirov geeft een order om een nieuwe straat aan te leggen, en als ‘ie er binnen een maand niet is krijgt iedereen de zak”, vertelt hij. Maar ook volgens hem is het systeem door en door corrupt. ,,Toen ik hier voor het eerst weer kwam beloofden ze me werk in de IT-sector. Ik had een afspraak bij een minister, en al snel was het duidelijk dat ik moest betalen. Wanneer je 10.000 euro of meer afkoopt krijg je een goede baan, maar na een half jaar kunnen ze je evengoed weer ontslaan.” Nu importeert hij uit Nederland witgoed en technische apperatuur. ,,Er valt hier nu flink geld te verdienen, de nieuwe elite heeft diepe zakken. Maar zo’n systeem kan nooit lang bestaan. Ik doe als de meeste mensen hier, we genieten er van zolang het kan. Voor je het weet is het allemaal weer voorbij”.

‘Neem wraak op de zwartkonten!’

De etnische spanningen in Rusland nemen toe nadat duizenden nationalisten, voetbalhooligans en opgeschoten jongeren de afgelopen dagen de straat op gingen. De menigten hebben het voorzien op de verschillende volkeren uit de Kaukasus en gastarbeiders uit Centraal-Azië. De politie grijpt hard in en ook de overheid laat van zich horen.

zyalt.livejournal.com

Ilya Varlamov volgde de rellen op de voet. Zijn website, portfolio en twitter.

‘Rusland voor de Russen, Moskou voor Moskovieten’, riep de menigte van gewapende hooligans en aangeschoten jongeren woensdagavond in de buurt van een groot treinstation. Om de onrust de kop in te drukken was de oproerpolitie massaal uitgerukt en werden er naar schatting zo’n 800 mensen opgepakt. Uit voorzorg ging een groot winkelcentrum op slot en werden passanten gefouilleerd. Zakken vol keukenmessen, schroevendraaiers, scheermesjes en luchtdrukpistolen werden in beslag genomen. Afgelopen weekend gebeurde hetzelfde aan de poorten van het Kremlin. Duizenden voetbalhooligans en nationalisten brachten daar de Hitlergroet en organiseerden een ware heksenjacht naar nietsvermoedende gastarbeiders of jongeren met donker haar en donkere ogen. De menigte trok een enorme kerstboom omver, ging op de vuist met de politie en sloeg enkele tientallen slachtoffers het ziekenhuis in. De Russische president Dimitri Medvedev noemde het op Twitter een ‘pogrom’ en beloofde de daders te zullen straffen. Rusland is een multi-etnische lappendeken aan verschillende volkeren en nationaliteiten, en in Moskou wonen de ‘etnische Russen’ in een precair evenwicht met gastarbeiders en de overwegend islamitische migranten uit de Kaukasus.

De overheid hield zich de afgelopen dagen stil, maar in een strak geregiseerde televisieshow met premier Vladimir Poetin kwam het donderdagmiddag al snel op de toenemende etnische spanningen. ‘Extremisme moet aan alle kanten de kop worden ingedrukt’, zei Poetin. ‘De politie is er om het volk te beschermen, en dat zouden onze zogenaamd liberale demonstranten ook eens moeten weten’, zei hij in een sneer naar de Russische oppositie die bij iedere demonstratie met de oproerpolitie te maken krijgt. ‘We mogen de politie dan ook niet zwartmaken’, waarschuwde Poetin. ‘Anders zouden de intellectuelen hun dunne baardjes moeten afscheren, helmen opzetten en zelf op de pleinen met de extremisten op de vuist gaan’. Verder prees hij het multi-etnische aspect van de Russische samenleving en legde hij uit dat het Rusissch Orthodox geloof misschien nog wel dichter bij de Islam staat dan bij het Katholieke geloof. ‘We moeten af van onze angst voor migranten. We zijn burgers van één land en mensen uit de Kaukasus mogen in Moskou de straat op zo goed als Russen niet bang hoeven zijn om in de Kaukasus te wonen’.

Toch komt het etnische geweld niet uit de lucht vallen. De volkswoede keert zich wel vaker tegen moslim-migranten en gelukszoekers uit de voormalige Sovjet-Unie, die volgens de Russen hun baantjes inpikken. Volgens politiek-analisten sympathiseren enkele hooggeplaatste figuren binnen de overheid met de nationalisten en krijgen dergelijke organisaties ruim baan. Voetbalhooligans en nationalistische jongeren worden door de politie af en toe ingehuurd om te provoceren tijdens oppositiebijeenkomsten. Overal in de metro hingen woensdagavond racistische vluchtschriften en stickers. ‘Je bent een slavische Rus, verdedig je moederland!’ of ‘Neem wraak op de zwartkonten!’ De volgende ochtend waren de meeste leuzen alweer verdwenen. Een oudere vrouw met een sopje en een plamuurmes bikte de laatste hardnekkige stickers weg. ,,Ik ben opgegroeid in de Sovjet-Unie”, vertelde ze. ,,Het is treurig te zien hoe dit land uit elkaar valt. Wij hebben altijd geleerd dat alle volkeren van elkaar horen te houden”.