Michail Beketov schreef kritisch over de aanleg van een snelweg en werd twee jaar geleden ernstig toegetakeld. Hoewel hij niet meer kan praten en langzaam met een looprek probeert te revalideren denkt hij toch dat het kilmaat voor journalisten aan de beterende hand is. De publieke opinie roert zich en er is steeds meer druk op de autoriteiten.

Shot uit een RTL-reportage over Beketov

,,Natuurlijk heeft het met mijn werk te maken. Ze hebben mijn handen kapotgeslagen en benen verbrijzeld, precies zo dat ik niet meer kan lopen en niet meer kan schrijven”, wil Michail Beketov zeggen. Hij wil het zeggen, maar kan het niet. Twee jaar geleden werd hij door onbekenden met honkbalknuppels in elkaar geslagen en lag hij twee dagen voor zijn huis in de sneeuw. Zijn rechterbeen is hij kwijt, net als de meeste van zijn vingerkootjes. Hij heeft blijvend hersenletsel opgelopen, maar is volgens vrienden nog altijd scherp van geest. Zijn vrienden verplegen hem en interpreteren wat hij probeert te vertellen. ,,Ik voel me beter nu”, legt Beketov uit. ,,Met de steun van familie, vrienden en collega’s kom ik er wel bovenop. De revalidatie is pijnlijk en duurt lang. Maar met protheses en een looprek kan ik voorzichtig schuifelen. Iedere dag probeer ik een stap verder te zetten”.

Michail Beketov was de breedgeschouderde hoofdredacteur van de Chimkinskaya Pravda, een kleine krant in de Moskouse voorstad Chimki waar de overheid een nieuwe snelweg wil aanleggen. Zijn krant schreef eerlijk en open over corruptie en voerde actie tegen de aanleg waarvoor een eeuwenoud eikenbos tegen de vlakte moest. Zijn kritiek kwam hem duur te staan. De aanleg van de weg is sinds afgelopen zomer een heet politiek hangijzer, President Dimitri Medvedev riep de bouw een tijdelijke halt toe, maar nog altijd deinst de lokale overheid niet terug voor intimidatie. ,,Ik was dan ook gewaarschuwt”, zegt Beketov. ,,Mijn auto is opgeblazen, mijn hond was plots dood. Niet veel later kreeg ik telefoon dat ik ‘op de lijst’ stond. Ik wist dat er iets ging gebeuren”. De burgemeester van Chimki, Vladimir Streltsjenko, sleepte Beketov nog eens voor de rechter wegens smaad, een zaak die de overheid vorige maand won. Beketov ging in hoger beroep en blijft doorvechten. Hij denkt dat het langzaam beter gaat. ,,Niet alleen met mij, maar ook met Rusland. Twee jaar geleden kraaide er geen haan om mij, nu krijg ik zelfs medailles. Het is genoeg geweest, en ik hoop alleen maar dat ik binnenkort weer kan schrijven”. Volgens een vriendin die helpt in het huishouden doet Beketov iedere dag oefeningen om een pen vast te kunnen houden. Met ingezameld geld moet binnenkort een Duitse logopedist hem om opnieuw te kunnen praten.

In het Russische parlement is afgelopen week een wetsvoorstel besproken dat journalisten verder moet beschermen. Het lastigvallen, bedreigen en verhinderen van journalisten is voorstaan strafbaar. Er is sprake van een kentening. Tijdens een ceremoniele gala-avond haalde de bekende televisiepersoonlijkheid Leonid Parfjonov afgelopen weekend hard uit naar zijn collega’s. Met trillende handen las hij een onverwachte speech voor waarin hij uitlegt dat de Russische televisie niet meer dan een spreekbuis van het Kremlin is. ,,Voor de nationale kanalen zijn de autoriteiten geen bron, maar broodheer”, vertelde hij. ,,Ik ben zelf geen held en verwacht dat ook niet van anderen, maar we moeten op z’n minst erkennen hoe het is”. Ondertussen is de Kommersant-verslaggever Oleg Kasjin weer begonnen met schrijven. Ook hij werd drie weken geleden in elkaar geslagen, een gebeurtenis die de publieke opinie roerde en waarna honderden mensen de straat opgingen. ‘Na de kerstvakantie ga ik weer aan het werk. Niemand zal het herinneren, niemand merkt het op’, schreef Kasjin afgelopen maandag in een column. ‘Ze krijgen mij niet stil‘.

Het is een vreemde wereld. Hollywood-gossip site ‘Gawker’ springt in de bres voor de persvrijheid en zet scans van een artikel uit GQ online en laat het vertalen naar het Russisch. Heeft het Kremlin GQ verboden in Rusland? Worden journalisten onder druk gezet? Voor de verandering eens niet! GQ past flinke zelfcensuur toe en probeert te voorkomen dat het stuk in Rusland opduikt, op internet verschijnt of ‘aan Russische functionarissen, journalisten of adverteerders waar dan ook ter wereld’ verschijnt. De New York Times legt het uit. GQ heeft een – matig interessante – versie van haar eigen blad op de Russische markt. Ik kocht gisteren nog een exemplaar.

En in een fijn staaltje ‘crowdsourcing’ zette Gawker de stukken online en vroeg haar Russische lezers het stuk te vertalen: ‘Эй, вы можете прочитать запрещенную статью GQ про Путина здесь‘. ‘Hey, jullie kunnen het GQ-artikel over Poetin hier lezen’, staat er. En dat kunt u ook. Want informatie wil vrij zijn.

Op “˜De Nieuwe Reporter”™ werd onlangs geschreven dat de Nederlandse berichtgeving uit Afghanistan ver onder de maat is. Journalisten censureren zichzelf, laten Afghanen nauwelijks aan het woord en leveren ““ op z”™n best ““ half werk. Arnold Karskens weet het beter: “œHalve journalistiek bestaat niet”.

“œHet is een principià«le keuze. Of je buigt voor de censuur, of je doet dat niet. Je kunt ook niet “˜half-zwanger”™ zijn. Je moet daar tegengas aan geven. Helemaal in een tijd waarin in Nederland de vrijheid van meningsuiting toch al onder druk staat. Door genoegen te nemen met “˜embedded”™-berichtgeving graaft de journalistiek haar eigen graf. Wanneer je dat tegengas niet geeft, verlies je terrein. Dat zie je zelfs bij popconcerten, waar fotografen soms maar een paar nummers mogen meekijken. Persvrijheid is een groot goed, één van de pijlers van de democratie.”

Arnold Karskens (1954) windt er geen doekjes om. “œAfghanistan is de belangrijkste Nederlandse oorlog sinds Korea. Het is verbazingwekkend dat de Nederlandse journalistiek onder druk van Defensie buigt. Ik heb een Australische journalist gesproken die ook mee was met het Nederlandse leger in Uruzgan. Defensie vroeg hem ook zijn stukken voor te leggen, dat weigerde hij. Toch reisde hij mee en toch is het gepubliceerd.”

Halve journalistiek
Met een strijdende groepering meereizen is volgens Karskens niet zozeer het probleem. “œHet gaat om de censuur. Wanneer je “˜embedded”™ reist, dan zie je misschien de helft van wat je zou kunnen zien. Dat zou je halve journalistiek kunnen noemen. Wanneer defensie dan nog eens met het rode potlood door je stuk heengaat, dan hou je misschien nog een kwart over. Er zijn zoveel factoren die je werk onmogelijk maken in een oorlogsgebied, van de taal tot de onherbergzaamheid. Censuur is de nekslag.”

“œHet gaat erom je intellectuele vrijheid te behouden”, stelt Karskens. “œWie “˜embedded”™ meegaat krijgt te maken met de rode streep. Je ziet hem misschien niet, maar hij is er toch. Ze betalen je vliegtickets, je eten, je veiligheid en je vervoer. Als goed journalist hou je het niet vol binnen de muren van “˜Kamp Holland”™, dan heb je de verkeerde instelling.”

Geen amateur-voetbal
Het punt is volgens Karskens dat er een consensus heerst in de Nederlandse journalistiek over de gang van zaken. “œIedereen doet het. Wanneer RTL bijvoorbeeld “˜embedded”™ reportages zou leveren en de NOS “˜unembedded”™, dan zou er een discussie ontstaan. Die is nu nagenoeg afwezig. Er is geen discussie binnen de Nederlandse Vereniging van Journalisten en niet binnen het Genootschap van Hoofdredacteuren. Sterker nog, er is zelfs geen discussie in de Tweede Kamer over de werkwijze van Defensie.”

“œDat verbaast me”, legt Karskens uit. “œOmdat het hier niet om amateur-voetbal gaat, maar om mensenlevens. De politiek komt zelf ook niet buiten de poorten van Kamp Holland, die zijn dus afhankelijk van de pers.”

“œIedereen doet aan dit spel mee. De Volkskrant, NRC, Trouw, de NOS. Vrij Nederland laat zich zelfs betalen voor een bijlage over Afghanistan. Alsof je een blad vol reclame voor Unilever hebt en er nog eens een interview met de CEO van Unilever bijzet. Iedereen doet het en juist die consensus is funest.”

Schoonmakers en keukenhulpen
De grote vraag is: waarom? Karskens: “œIk begrijp Defensie goed. Het is niet alleen prettig om schrijvende lakeien mee te nemen, het is ook nog eens uitgekiende PR. Bovendien hoeft op deze manier de minister van Defensie niet iedere keer naar de Kamer te rennen om uitleg te geven.”

Ook de gemakzucht van redacties speelt een rol. “œAlles is gratis. Wanneer je met Defensie meegaat heb je niet eens een visum nodig om naar Uruzgan te gaan.” Argumenten als “˜bezuinigingen op redacties”™ wimpelt Karskens af. “œEr is wel geld, het wordt alleen niet vrijgemaakt.”

“œHet argument van Defensie, namelijk dat operationele geheimen openbaar kunnen worden, is onjuist. In de eerste plaats lopen er op Kamp Holland genoeg spionnen van de Taliban in de vorm van schoonmakers en keukenhulpen en in de tweede plaats omdat journalisten die geheimen niet horen te weten. Je laat een journalist niet toe in de stafkamer.”

De methode Karskens
“œAfghanistan is geen Drente”, legt Karskens uit. Hij is sinds de Nederlandse aanwezigheid in Uruzgan al vijf keer “˜unembedded”™ in Afghanistan geweest. “œJe vliegt er zomaar naartoe vanuit Dubai en dan is het “˜liften”™ naar Uruzgan. We rijden in konvooien, soms met meer dan honderd man.”

Eenmaal in Tarin-Kowt werkt Karskens simpelweg met een notitieblok. “œIk was daar de eerste Westerse journalist, lang geleden, en de Afghanen herkennen mij inmiddels. Ik kan daar bij wijze van spreken niet een kruispunt oversteken zonder een bekende tegen te komen. Zodoende heb je altijd mensen om je heen. Natuurlijk kun je niet zomaar een dorpje binnenstappen, je hebt een netwerk. Altijd eerst het dorpshoofd proberen te spreken. Het klinkt simpel, maar praten met lokale mensen heeft de meeste journalistieke waarde.”

De lokale bewoners staan lang niet altijd positief tegenover de Nederlandse aanwezigheid. “œVooral niet in een dorp waar tachtig doden zijn gevallen bij Nederlandse bombardementen.”

Karskens is wel eens in Kamp Holland geweest. “œDat was een uitzondering. Eerder kreeg de bewaking de instructie dat ik alleen het terrein op mocht komen “˜als ze m”™n poot d”™r af geschoten hadden”™.”

“œOorlog is duur”
Afghanistan is geen plaats voor freelancers. “œTe duur. Wanneer er honderd journalisten zijn en tien jeeps, dan is het een kwestie van betalen. Oorlog is duur, niet alleen in Afghanistan, maar bijvoorbeeld ook in Congo. Ik ben in het begin van mijn carrière daarom maar naar El Salvador gegaan, dat was nog betaalbaar.”

Voor zijn beeldreportages werkt Karskens als “˜camjo”™, dus zonder cameraman of geluidstechnicus. “œJe hebt alles zelf in de hand en je bent overal verantwoordelijk voor. Bovendien is het sinds de digitale camera simpeler geworden.”

Vanaf 1 april gaat Karskens aan de slag bij De Pers. “œIk heb een goed budget gekregen voor oorlogsverslaggeving. We gaan ons daar sterk op profileren.” Daarmee komt zijn werk voor Nieuwe Revu ten einde. “œMaar ik blijf wel soms nog beeldreportages doen, bijvoorbeeld voor EenVandaag, daar is nog ruimte voor “˜unembedded”™ journalistiek.”

Voorbeeldfunctie
Karskens ziet het draagvlak in Nederland voor de Uruzgan-missie steeds kleiner worden. “œIk denk dat uit deze “˜embedded”™ -vorm van journalistiek een “˜Vietnam-beweging”™ voorkomt.” Toch hoopt hij op verandering. “œHet moet wel, ik hoop dat ik een voorbeeldfunctie heb, of dat er tenminste nog iets als “˜gezonde competitie”™ heerst. Journalisten die denken: “˜Als Karsens het kan, kan ik het ook!”™ In ieder geval gaat het er om dat de journalist de kijker, of de lezer, recht in de ogen kan kijken. Een “˜embedded”™-journalist bij het Nederlandse leger kan dat niet.”

“œEen slecht geà¯nformeerde pers kost onnodige levens, dat leer je uit de geschiedenis van de oorlogsverslaggeving. Dat was in Nederlands-Indià« zo en misschien is dat ook wel het geval in Uruzgan. Wederopbouw is bedrog. Nederland verwoest daar meer dan dat we opbouwen en we maken steeds meer burgerslachtoffers.”

Een paar weken geleden liet de Wit Russische president Lukashenko weten “de anarchie op internet een halt toe te roepen”. Internet is namelijk een broedplaats voor de oppositie, en daar heeft Aleksendr het niet zo op. Hoe het er in Wit-Rusland precies aan toe gaat kunt u hier lezen Een collectief onder de naam ‘derde weg’, heeft als verjaardagscadeau verjaardagscadeau voor de dictator een ’schone’ versie van het internet aangeboden. LuTube, LuJournal en Lundex. (via)

Een fletse ansichtkaart uit de Sovjet-Unie van de jaren “™70 – dat is de eerste indruk wanneer je aankomt in Minsk, de hoofdstad van Wit-Rusland. We schrijven echter 2007, de Muur is gevallen en Wit-Rusland grenst inmiddels aan de Europese Unie.

Sinds zijn onafhankelijkheid in 1991 staat het land onder de controle van Aleksandr Lukashenko, de president die zichzelf aan de macht weet te houden door keer op keer met verkiezingen en referenda te frauderen. Wit-Rusland kan met recht de “˜laatste dictatuur van Europa”™ genoemd worden, en is volgens “˜Reporters Without Borders”™ een internet-blackhole.

In Minsk zijn de straten leeg. Beangstigend leeg. Blauwe trolleybusen, ook leeg, rijden in een traag tempo door het straatbeeld. Sommige supermarkten zijn opgedeeld in zones; eentje met “˜Buitenlandse Produkten”™ ““ waar je Russische worst, Poolse yoghurt en Nederlands bier kunt vinden, en een met “˜Nationale Produkten”™, melk, bloem, eieren, groenten. De “˜buitenlandse”™ produkten zijn duurder, de binnenlandse spotgoedkoop en simpel. Op het pak melk staat louter “˜melk”™, de suiker heeft alleen het opschrift: “˜suiker, wit”™. (lees verder bij De Nieuwe Reporter)

Article 22. Information of denied provision and (or) distribution

It shall be forbidden to spread and distribute information that:

is directed towards a violent change of a constitutional system, propaganda of war,raising racial, national or religious hostility or discord towards humiliation of national honor and dignity;

infringes upon morals, dignity, honor and business reputation of citizens, business reputation of legal entities;

other information, provision and (or) distribution of which is prohibited according to legislative acts of the Republic of Belarus.

from: Mikhail Doroshevich * e-belarus.org