Moordenaar gevonden, nu de opdrachtgever nog

De hoofdverdachte in de zaak na de moord op de kritische journaliste Anna Politkovskaja is eindelijk opgepakt. Volgens zijn advocaat heeft hij zichzelf aangegeven, en de familie van Politkovskaja waarschuwt dat de zaak pas is opgelost wanneer de opdrachtgever wordt gevonden.

ANNA POLITKOVSKAYA

In alle vroegte is dinsdagmorgen Roestam Machmoedov in zijn ouderlijk huis in het afgelegen Atsjchoi Martanski gebied in Tsjetsjenië van zijn bed gelicht. Hij is de belangrijkste verdachte in het proces na de moord op Anna Politkovskaja (1958), de kritische journaliste die openlijk schreef over corruptie, moord en ontvoering in de Tsjetsjeense deelrepubliek en op 7 oktober 2006 op klaarlichte dag in Moskou werd doodgeschoten. De moord kwam Rusland op scherpe internationale veroordelingen te staan. Moerad Moesajev, de advocaat van de familie Machmoedov, legt tegenover internetportaal gazeta.ru uit dat hij vorige week in Europa was en onverwachts een telefoontje kreeg. ‘Zijn ouders vroegen om een ontmoeting. Het werd al snel duidelijk dat ze wilden bekijken hoe Roestam zich het beste aan kon geven. Hij wilde niet langer op de vlucht zijn’. Niet veel later werd hij opgepakt. ‘Als hij zelf naar de autoriteiten is gestapt kun je dit dus moeilijk een overwinning voor de politie en de geheime dienst noemen’.

Dzjabrail en Ibrahim, de twee broers van de waarschijnlijke dader, werden in een gesloten proces verdacht van medeplichtigheid. Ze hielden zich op in de buurt van het appartement van Politkovskaja. Samen met voormalig politieagent Sergej Chadzjikoerbanov en geheim agent Pavel Rjagoezov werden de twee broers in 2009 vrijgesproken, maar het hooggerechtshof annuleerde de zaak en gaf de opdracht tot een nieuw onderzoek. In het proces verdween belangrijke bewijsstukken en de hoofdverdachte hield zich volgens de Russische openbaar aanklager schuil in België. Duidelijk werd dat de drie broers slechts loopjongens waren, en dat de werkelijke opdrachtgever vrij rondloopt. Vrienden en collega’s van Politkovskaja wezen naar de hoogste regionen van de macht. De Tsjetsjeense president Ramzan Kadirov ontkende elke betrokkenheid en liet weten ‘geen vrouwen te doden’. Toenmalig president Vladimir Poetin noemde de journaliste na haar dood ’irrelevant’. Volgens Novaja Gazeta hoofdredacteur Dimitri Moeratov was Politkovskaja voor haar dood bezig met een groot onderzoek naar de ontvoeringen en mishandelingen onder het gezag van Kadirov in Tsjetsjenië.

Uit haar naam is de Anna Politkovskaja-prijs in het leven geroepen. De eerste winnaar van die prijs, de Tsjetsjeense mensenrechtenactivsite Natalia Estemirova, werd twee jaar geleden ontvoerd en vermoord. Stanislav Markelov, die als advocaat voor de familie Politkovskaja optrad, werd begin 2009 op klaarlichte dag in het centrum van Moskou doodgeschoten. Ook een andere journaliste van Novaja Gazeta, Anastasia Barboerova, kwam daarbij om het leven. Voor die dubbele moord werd begin mei van dit jaar de ultranationalist Nikita Tichonov tot levenslang veroordeeld. De moord op Estemirova is nog altijd niet opgelost. Anna Stavitskaja, een andere advocaat voor de nabestaanden van Politkovskaja, liet tegenover persbureau Ria Novosti weten dat de arrestatie van Machmoedov niet wil zeggen dat ze zaak is opgelost. ‘De zaak is pas opgelost wanneer diegenen die de opdracht ertoe gegeven hebben gevonden en gestraft worden’. Rusland is een de gevaarlijkste landen ter wereld voor journalisten. Het afgelopen decennium zijn er zeker 17 journalisten vermoord en nog eens honderden mishandeld.

Gullit verliest met Grozny opening Russische seizoen

Terek Grozny speelde gisteren onder leiding van Ruud Gullit de eerste wedstrijd van het seizoen tegen Zenit uit Sint-Petersburg. Onder toeziend oog van duizenden fans en onder permanente bewaking van sluipschutters verloor Terek de wedstrijd met 1-0.

De veiligheidsmaatregelen in de Tsjetsjeense hoofdstad Grozny waren draconisch. De straten rondom het voetbalstadion waren met legertrucks afgezet, zwaarbewapende mannen hielden de buurt scherp in de gaten en de fans moesten door allerlei controlepoortjes om de wedstrijd te kunnen zien. Voormalig PSV-speler Danko Lazovic scoorde in de 15-de minuut het beslissende doelpunt voor Zenit, de opper-machtige kampioen van afgelopen seizoen, dat donderdag in de Europa League nog verrassend met 3-0 door FC Twente naar huis werd gestuurd. Terek speelde niet slecht en had ook een aantal goede kansen. Zoals een vrije trap van Blagoj Georgijev die er net niet in ging. De wedstrijd werd gespeeld in het Bilimchanov-stadion, de plaats waar in 2004 Achmed Kadyrov, de vader van de huidige president, om het leven kwam door een bom die onder zijn stoel was ingemetseld. Het was de eerste Russische competitiewedstrijd voor Gullit, die een golf van kritiek over zich heenkrijgt omdat hij nu in dienst is van Ramzan Kadyrov, de voorzitter van de club en vooral de president die als een despoot de scepter zwaait over Tsjetsjenië.

Behalve Kadyrov heeft ook Terek Grozny een dubieuze reputatie. De club sloot het vorig seizoen af op de elfde plaats, en in het verleden waren verschillende wedstrijden duidelijk doorgestoken kaart. De beelden waarin het Tsjetsjeense team opzettelijk verliest of hele makkelijke ballen krijgt voorgezet zijn nog altijd een Russische YouTube-sensatie. Het voetbal zit in de lift in de onrustige noordelijke Kaukasus. De club Anzji in het naburige Dagestan wist onder andere Roberto Carlos en Moubarak Boussoufa van Anderlecht aan te kopen, en Kadyrov liet vorige week de Braziliaanse oud-sterren Romario, Dunga, Cafu en Bebeto invliegen om een wedstrijdje te spelen tegen Kadyrov en zijn lijfwachten. De wedstrijden die dit weekend werden gespeeld in Rusland markeren het begin van een nieuwe spelopzet in de Russische competitie. Het land schakelt over op een ‘herfst-lente’-systeem waarbij de Premjer Liga samenvalt met de Europese competitie. Om de verandering door te voeren duurt het komende seizoen bijna anderhalf jaar.

De verwachtingen in Grozny zijn hooggespannen. Bij de aanstelling van Ruud Gullit als nieuwe trainer liet Kadyrov weten dat zijn Tsjetsjeense ploeg hoog moet eindigen in de Russische competitie, en bovendien Europees voetbal moet gaan spelen. Het contract van Gullit heeft een looptijd van anderhalf jaar, tot het einde van het seizoen. Gullit beloofde op zijn beurt aan Kadyrov dat hij bij winst de traditionele ‘Lezginka’-dans zou leren. Tijdens de rust knalde de traditionele Kaukasus-muziek uit de stadionspeakers, maar niemand durfde nog te dansen.

‘De zwarte tulp is een geschenk uit de hemel’

,,Ruud, Roed. Hoe heet je precies?” ,,Ruud”, zegt Gullit met de glimlach op zijn gezicht. ,,Mooi, dan had ik dat gelijk goed”, lacht de Tsjetsjeense president Ramzan Kadyrov. Het is een onwerkelijk gezicht. De voetballer die ooit zijn beker opdroeg aan Nelson Mandela zit nu monter naast Ramzan Kadyrov, de Tsjetsjeense ex-rebel die in opdracht van Moskou de deelrepubliek met harde hand onder controle heeft.

Eerder die dag kijkt op de luchthaven van Grozny iedereen vol spanning naar de hemel. Terwijl het in de rest van Rusland koud is lijkt in Tsjetsjenië de lente begonnen, de tientallen verzamelde fans op de luchthaven lopen soms in t-shirts. ,,Gullit is een droom”, zegt Aslan, een van die fans. ,,Met de komst van Gullit zal het hier rustiger worden. Toen we nog oorlog met Rusland hadden was ik altijd voor Nederland, nooit voor het Russische elftal. Nu komt de Nederlandse held voor mijn team spelen. Dat had ik nooit durven dromen, de zwarte tulp is een geschenk uit de hemel”. Op de landingsbaan verzamelt zich de pers, de fans, een dansgenootschap, een accordionspeler en een reeks gesluierde meisjes met een stapel traditionele Tsjetsjeense pannenkoekjes. Dan daalt er een klein privé-vliegtuigje neer en stijgt de spanning op de tarmac. Wanneer Gullit naar buiten stapt klinkt er gejuich. Hij lijkt onder de indruk, kijkt of zijn tolk alles goed opneemt op een kleine camera en eet van de stapel met pannenkoeken. ,,Heel lekker!”, zegt hij in het Nederlands. De gesluierde meisjes giechelen om de vreemde taal.

In een geblindeerde Mercedes zoeft Gullit naar de stad. Behalve de billboards met de portretten van president Dimitri Medvedev en premier Vladimir Poetin hangen er voor de gelegenheid ook enorme posters met verschillende afbeeldingen van Gullit. ‘Ruud, welkom in Grozny!’, staat er. Het verkeer is afgezet en op kruispunten houden zwaarbewapende mannen de wacht. Want rustig is het in Tsjetsjenië niet. In de nacht van dinsdag op woensdag zijn er nog drie aanslagen gepleegd. In verschillende buitenwijken raakten bij acties van islamitische extremisten vier mensen gewond, waaronder twee politieagenten. Een paar uur voor Gullit het aankwam raakte een bloemverkoper in het centrum van de stad gewond bij een aanslag, al beweerden de Tsjetsjeense autoriteiten al snel dat het om een gasexplosie ging.

,,Zijn er hier Nederlandse journalisten in de zaal?” vraagt een woordvoerder van de presidentiële administratie. ,,Niet om het een of ander, maar Gullit zal alleen vragen over voetbal en de club beantwoorden. Is dat duidelijk?” Terwijl president Kadyrov een soort gewaad aan heeft draagt Gullit een net pak. Hij legt uit dat hij door de voorzitter van de voetbalclub is benaderd om bij Terek Grozny te komen trainen. ,,En de voorzitter, dat is natuurlijk de president”, zegt Gullit. ,,Ik heb de afgelopen twee weken naar het elftal gekeken. Het is een goede groep mensen en ze zijn bereid om flink te trainen”. Kadyrov legt de lat hoog. ,,Ik wil dat Gullit het onderste uit de kan haalt en dat ze natuurlijk Europees bekervoetbal gaan spelen. We moeten de komende maanden tenminste in de top vijf van de Russische competitie terecht komen”, legt hij uit. Gullit heeft tot maart om het team op orde te krijgen en kan naar eigen zeggen ‘niet wachten om competitie te gaan spelen’.

Kritiek dat het in Tsjetsjenië gevaarlijk is wuift hij naast zich neer. ,,Ik ben over de hele wereld geweest, en heb gebieden gezien die veel gevaarlijk zijn dan Tsjetsjenië. Ik ben in Dafur geweest en in delen van Midden-Afrika. En als me iets is bijgebleven dan is het wel dat voetbal vreugde geeft. Als ik de mensen kan laten glimlachen en ze ergens trots op kunnen zijn, dan is dat voor mij genoeg. Met politiek wil ik verder niets te maken hebben”. Het salaris wat hij krijgt speelde ook een rol. ,,Ik zal je eerlijk vertellen dat ik hier goed, zelfs heel goed verdien”, zegt Gullit. ,,Maar er zit ambitie in het team, en ik wil daar vooral mee aan de slag”. Wanneer een Russische journaliste vraagt of het klopt dat Gullit 10 miljoen roebel (zo’n 250.000 euro, red) krijgt wanneer hij een beker wint, grijpt Kadyrov in. ,,Tien miljoen roebel, da’s toch geen geld! Je bedoelt waarschijnlijk 10 miljoen euro!” Gullit kijkt hem hoopvol aan. ,,Afgesproken?” vraagt Gullit. ,,Deal!” zegt Kadyrov. De toon is gezet.

Wanneer iemand vraagt naar de explosies en aanslagen de afgelopen 24 uur raakt Kadyrov zichtbaar geïrriteerd. ,,Ze proberen ons gewoon zwart te maken. Ik ben vandaag overal in de stad geweest en heb nergens explosies gezien”. Even later nuanceert hij dat. ,,Het valt allemaal wel mee. Er zijn bommen en landmijnen, dat zijn echte aanslagen. Maar iemand die een handgranaat uit een auto gooit, dat stelt niet zo veel voor. Bandieten en terroristen heb je overal ter wereld, maar geloof mij op mijn woord dat het hier in Tsjetsjenië veiliger is dan de rest van Rusland!” Gullit vertelt dat hij het zekere voor het onzekere neemt en toch niet in Tsjetsjenië gaat wonen. ,,We hebben een trainingskamp in Kislovodsk verderop in de Kaukasus, daar zal ik wonen en daar zal het team trainen”.

Kadyrov verveelt zich tijdens de persconferentie en zegt plots dat hij Gullit wel mag omdat het een echte man is. ,,Hij is niet bang. En zo zijn wij ook, Tsjetsjenen zijn niet eens bang voor de dood”. Gullit blijft glimlachen en vertelt dat zijn eerste goede daad al achter de rug is. ,,Tot vorige maand wist niemand in Europa van Terek Grozny. Nu weet de hele sportwereld waar dit team speelt”. Dan staat de Tsjetsjeense president op en haalt hij het groene Terek-shirt met de naam van Gullit onder zijn bureau vandaan. ,,Trek het maar gelijk aan”, zegt Kadyrov, maar de Nederlandse tolk vergeet het te vertalen en Gullit loopt in stropdas de persconferentie uit.

Daarna gaat het in hoge snelheid naar het voetbalstadion dan nog in aanbouw is. Wanneer de journalisten aankomen is de Nederlandse trainer al bijna weer vertrokken. Met hoge snelheid stuift een terreinwagen met Kadyrov aan het stuur voorbij over een hobbelige modderweg. Gullit zit in de bijrijdersstoel en moet zich goed vasthouden. Later wacht er bij de de voetbalacademie met de ondubbelzinnige naam ‘Ramzan’ een grote groep kinderen op de Nederlander. Kadyrov speelt met de F-jes, laat ze ballen trappen op het doel en juicht wanneer de kinderen scoren. ,,Talent is belangrijk, maar goede wil is nog belangrijker”, legt Gullit uit. ,,Dus als jullie goed je best doen mogen jullie over tien of vijftien jaar bij mij komen spelen”. Op de achtergrond houden mannen met handpistolen het alles scherp in de gaten. ,,Nu moet iedereen op de foto”, roept de president. Alle kinderen gaan in de houding staan en roepen ‘Allah is groot!’. Ze wijzen met één vinger naar de hemel en roepen daarna weer ‘Gullit! Gullit! Terek! Terek!’

Gullit is onder de indruk van de voetbalacademie. ,,Nog maar drie maanden geleden gebouwd”, zegt iemand van de presidentiële administratie. Verderop dansen een paar mannen. ,,Leer je ook zo’n mooie Kaukasusdans, Ruud?” vraagt president Kadyrov hoopvol. ,,Dat wil ik best doen”, zegt Gullit. ,,Maar alleen als we wedstrijden winnen”. Kadyrov moet er hard om lachen. ,,Stap maar weer in”, zegt hij terwijl er een Mercedes voor komt rijden en zelf weer plaats neemt achter het stuur. Gullit haalt diep adem en lacht naar zijn tolk. ,,Kun je hem niet vragen of ik een helm op mag?”

Rust in Tsjetsjenie ‘Voor je het weet is het voorbij’

Onder het ijzeren regime van de Tsjetsjeense president Ramzan Kadirov is de hoofdstad Grozny in razend tempo weer opgebouwd. Het normale leven komt voorzichtig op gang, maar de bevolking moet er flink voor betalen.

P1030483

,,Vijf jaar geleden? Toen had ik niet eens gedacht dat ik nog zou leven, dat ik hier kon zijn. Nu zijn we er allemaal, maken we muziek en genieten we van iedere dag.” Marad (40) is de zanger en gitarist van G-Town, een Tsjetsjeense band die bijna iedere dag in een omgebouwde garage in het centrum van Grozny repeteert. ,,We geven bijna geen concerten, er werkt verder niemand in deze studio. We spelen gewoon voor onszelf”, vertelt hij. De vijfkoppige formatie speelt geen Tsjetsjeense volksmuziek of Russische pop, maar Engelstalige blues en rock, van Johnny Cash tot AC/DC. Sommige versterkers en gitaren hebben de mannen zelf gemaakt, de rest is de afgelopen jaren uit een gemeenschappelijk budget gekocht. ,,We hebben allemaal een andere achtergrond, onze gitarist is het hoofd beveiliging bij een overheidseenheid, anderen zijn ingenieurs of doen zaken. Het allerbelangrijkste is dat we hier de muziek kunnen spelen waar we van houden. Noem het maar een vorm van therapie”.

Na twee bloedige oorlogen komt het normale leven langzaam op gang in Tsjetsjenië. Op het centrale plein is een nieuwjaarsmarkt, jongeren slaan om het hardst op boksballen, kinderen vliegen in draaimolens heen en weer. Op de hoeken van het plein houden bewapende militairen een oogje in het zeil. Onder leiding van toenmalig premier Vladimir Poetin hebben de Russen de macht uit handen gegeven aan een selecte groep Tsjetsjenen. Het leger trok zich grotendeels terug en de administratie van de energieke president Ramzan Kadyrov drijft een systeem van megalomane corruptie. Hele woonwijken worden in een paar maanden uit de grond gestampt, maar wie iets wil bereiken of een gezinswoning claimt moet daar flink voor betalen. De kritische pers is monddood gemaakt, mensenrechtenactivisten worden gemarteld of dood teruggevonden. ,,Ze bouwen overal winkelcentra, maar wie heeft het geld om daar iets te kopen? Ze zijn de gewone mensen vergeten”, zegt Makka Koerbanova (42), moeder van vier kinderen. Met 116 andere families wonen ze in een verlaten overheidsgebouw. De enige kraan in het gebouw staat bij het modderige voorportiek. ,,Geen warm water, geen toiletten. Alle kinderen worden ziek. Ze roepen al zeven jaar dat we nieuwe woningen krijgen, maar zolang we niet betalen krijgen we niets”.

,,Ik ben wel onder de indruk van wat ze allemaal gedaan hebben”, legt de 22-jarige Tsjetsjeen Aslan uit met een zachte Limburgse tongval. Hij speelt met een paar vrienden biljart in een klein zaaltje waar ze, net als in de rest van de deelrepubliek, geen alcohol schenken. Op zijn 14e kwam hij als vluchteling naar Nederland, en nu keert hij af en toe terug naar Tsjetsjenië om zaken te doen. ,,President Kadirov geeft een order om een nieuwe straat aan te leggen, en als ‘ie er binnen een maand niet is krijgt iedereen de zak”, vertelt hij. Maar ook volgens hem is het systeem door en door corrupt. ,,Toen ik hier voor het eerst weer kwam beloofden ze me werk in de IT-sector. Ik had een afspraak bij een minister, en al snel was het duidelijk dat ik moest betalen. Wanneer je 10.000 euro of meer afkoopt krijg je een goede baan, maar na een half jaar kunnen ze je evengoed weer ontslaan.” Nu importeert hij uit Nederland witgoed en technische apperatuur. ,,Er valt hier nu flink geld te verdienen, de nieuwe elite heeft diepe zakken. Maar zo’n systeem kan nooit lang bestaan. Ik doe als de meeste mensen hier, we genieten er van zolang het kan. Voor je het weet is het allemaal weer voorbij”.

Ruud Gullit naar Tsjetsjenie

Na onderhandelingen met verschillende trainers werd dinsdagavond bekend dat Ruud Gullit de nieuwe trainer van de Tsjetsjeense club Terek Grozny wordt. Geld speelt in de Russische deelrepubliek geen rol en de president laat weten ‘zeer, zeer gelukkig’ met de Nederlander te zijn.

Voor anderhalf jaar en met een optie tot verlenging tekent de Nederlandse trainer Ruud Gullit voor de Tsjetsjeense voetbalclub Terek Grozny. Tot 2007 speelde de Terek Grozny thuiswedstrijden uit veiligheidsoverwegingen niet in Tsjetsjenië. Maar na twee bloedige oorlogen probeert de Russische deelrepubliek in de Kaukasus zijn plek weer te vinden. Terwijl de stad in rap tempo herbouwd wordt moet Grozny ook internationaal weer op de kaart komen. De club staat inmiddels op de twaalfde plaats in de hoogste Russische competitie en heeft de ambitie om nog hoger te komen. ,,De Nederlandse voetballegende brengt internationale allure naar ons team. Zijn ervaring in Italië, Engeland en vooral in Nederland hebben we hard nodig”, liet Alvi Karimov, de woordvoerder van de Tsjetsjeense president Ramzan Kadyrov, tegenover de GPD weten. Hij bevestigt de komst van de 48-jarige Nederlander. Volgens Karimov is Gullit op initiatief van Kadyrov aangetrokken. ,,Onze president is daar zeer, zeer gelukkig mee”.

De Tsjetsjeense president, die ook nog eens de voorzitter van Terek Grozny is, staat bekend vanwege de massale schending van mensenrechten in de kleine islamitische deelrepubliek. Rusland investeert fors in de wederopbouw. In de aanloop naar de Olympische Spelen in Sotsji in 2014 moet de situatie in de regio stabiliseren. De inwoners klagen over enorme corruptie en zijn vaak kwaad dat er wel grote stadions komen, maar dat er in sommige delen van de stad geen stromend water is. Hoewel het worstelen in de regio veruit de favoriete sport is, wint het voetbal aan populariteit. Mede dankzij het succes van het Russische elftal de afgelopen jaren. Veel Russen zijn er van overtuigd dat een Nederlandse trainer een garantie voor succes is. Gullit heeft zijn doelstellingen ook duidelijk gekregen. Op de officiele website van de club is te lezen dat president Kadyrov verwacht dat na dertig wedstrijden Terek Grozny tenminste op de achtste plaats in de Russische competitie staat en dat de club volgend jaar Europees voetbal moet spelen. Hoeveel geld er met het contract gemoeid is, is onbekend. Wel liet Kadyrov’s woordvoerder weten dat ‘aan alle eisen van Gullit zijn voldaan.’

Gunplay (the Roman way)

We never really shook hands or were introduced, but I think his name was Roman. He was a young, rather aggressive fellow who had an angry look in his eyes. Like me, he spent most of the day at home. We met occasionally when he was smoking cigarettes in the hallway.

187993512

During a house-warming party we threw there, one of our guests walked in pale as a sheet and crashed on the couch. Not being able to speak much, she spluttered that there was a guy pointing a gun at her in the hallway. As I opened the door to see, the gun was pointed in my face, and my neighbour pulled the trigger.

Unlike a Hollywood movie, my life didn’t flash by before my eyes. But I remember thinking that it seemed somehow very inappropriate to die before meeting my story deadline.

The sound of the hammer hitting the empty slide resonated in the hallway. Roma laughed. “Just to say,” he suddenly observed, very seriously, “your music is kind of loud. We’re trying to sleep, so turn it down a little bit.”

I unplugged the speakers from the laptop and somehow the party continued.

As the other people in the building knew, Roman had been to Chechnya. To most, that explained his behaviour. Some say he was running around the block naked looking for Chechens. Others reported he was handling his war trauma much better these days, not yelling as much as he used to.

Calling the police on him was not an option, however. He came from a family of respected militia men that went back generations.

Sometimes in the morning he’d leave the apartment in his MVD uniform, while other days he just hung around the place wearing not much more than jeans.

It’s hard to believe that this dark force ruling the capital will soon be renamed the police and will consist of friendly, honest officers who help tourists find their way. At least they won’t stick guns in innocent people’s faces, I hope.

We never spoke again about the “gun incident”, and in general Roman wasn’t very talkative. One day I saw him smash all the locals off the rink in a game of ice hockey on Patriarshy Prudy.

“On the ice, you’re free,” he said. “And you’re much stronger if you can dance.”

About the war he witnessed, he didn’t say much more than that it was “bad” and the whole of the North Caucasus should be bombed to pieces.

Yet in one respect, having a gun-crazed war vet for a neighbour actually turned out to be useful.

As our rental apartment was put up for sale, we’d tell potential buyers all about the lovely area, the structurally sound walls, the nice bathroom – and the little problem with Roma.
Back in the Moscow real estate boom, we managed to stay there for over a year.

In the end, the apartement was sold for half a million dollars to somebody with over 30 years of experience in counter-intelligence. He would have no troubles with Roma, he assured us.

“Every asshole fits in a jar,” he said. “You just have to show him who’s stronger.”

For days afterwards, I scoured the pages of Moskovsky Komsomolets to see who would survive the shootout.

Sometimes I think I should pay Roma a visit one of these days.

He might be missing that loud music by now.

‘Als de sterren stralen heeft iemand dat nodig’

Bij de steeds terugkeerende aanslagen is de politie altijd weer het doelwit in de gewelddadige Noordelijke Kaukasus. Volgens sommige agenten is dat te wijten aan het geweld en vooral de enorme corruptie binnen de dienst. Toch blijven jongeren zich aanmelden als politieagent, je kunt er flink verdienen.

Landschap

,,Vroeger circuleerden er dodenlijsten, toen wist je tenminste waar je aan toe was. Nu plegen ze aanslagen op alle agenten, hoe hoger in rang hoe beter. De politie kan haar eigen veiligheid niet eens garanderen, laat staan die van anderen”, legt Isalmagomed Sjanilov (62) uit. Hij is de voorzitter van de Dagestaanse politiebond en neemt geen blad voor de mond ,,Ze halen hier smerige trucjes uit. Vorige maand nog werden een groep demonstrerende vrouwen in de val gelokt, de politie knuppelde de demonstratie hard neer. Overal was bloed, een aantal vrouwen braken hun neus. Iedereen denkt dat de aanslag op een politiepost hier in Kizljar, twee dagen na de zelfmoordaanslagen in de Moskouse metro, met elkaar te maken hebben. Onzin, dat was gewoon wraak voor de gebroken neuzen”, legt hij uit. Ook dinsdagnacht werden er een aanslagen gepleegd in de Dagestaanse hoofdstad Machatsjkala, daarbij kwamen twee mensen om het leven, familieleden van een kolonel van de geheime dienst die zelf een paar jaar geleden om het leven kwam. De Russische Noordelijke Kaukasus heeft me maken met een vicieuze cirkel van geweld.

Sjanilov werkt al twintig jaar bij de politie. Hij kijkt wantrouwig om zich heen en kauwt op suikerklontjes die hij met hete thee wegspoelt. ,,Ik was kapitein van een korps en heb een tijd lang de beveiliging van de Nationale Bank onder mijn hoede gehad. Maar ik ben nooit oneerlijk geweest, en nu heb ik niets meer. Ik heb een armetierig flatje en schone handen, meer niet.” Volgens Sjanilov worden de oudere politieagenten de dienst uitgewerkt en ingeruild voor jongere agenten die hun plaats gekocht hebben. ,,Nog hooguit 10 procent is eerlijk, de rest is zo corrupt als het maar kan”.

Wanneer Sjanilov is vertrokken stapt er een tengere man van middelbare leeftijd op me af. ,,Ik zeg het je duidelijk. Als je dat allemaal opschrijft maak ik je af.” Volgens hem werken er bij de politie in Dagestaan ‘alleen eerlijke mensen’. ,,Niemand doet het voor het geld, wie interesseert zich voor geld als je elk moment om het leven kunt komen?” Corruptie is volgens hem broodnodig. ,,Hoe moet ik anders die BMW betalen? Van die paar honderd euro die ik als salaris krijgt? En ik heb een snelle auto nodig om op tijd de terroristen te pakken te krijgen”. Hij is naar eigen zeggen kolonel en is eerder die dag teruggekomen van een speciale anti-terreuroperatie. ,,Alles is hier duidelijk”, legt hij uit. ,,Als de sterren stralen heeft iemand dat nodig. Je kunt hier alleen werken als je echt van Dagestan houdt. Schrijf dat maar op”, zegt hij.

Vanaf de achterbank van een geblindeerde auto vertelt Daoer, een 52-jarige hooggeplaatse politiefunctionaris, wat er allemaal mis is bij zijn dienst. Zijn achternaam wil hij niet prijsgeven. ,,Vroeger ging ik met trots in mijn uniform naar het werk, nu schaam ik me voor mijn beroep. Er zijn ruim 17.000 politieagenten in Dagestan, ze doen niks. Vorig jaar waren er zeker 65 moorden, geeneen is opgelots. En dan hebben we het nog niet eens over autodiefstal!” Ondanks het feit dat iedereen in Dagestan een hekel heeft aan de politie komen er steeds meer jongeren bij de dienst. ,,Er is geen werk, en bij de politie kun je goud geld verdienen. Maar het werkt op je zenuwen. Vroeger was ik een sportman, kerngezond. Nu ben ik mager en kwakkelt met mijn gezondheid. Ik heb een hekel aan corruptie, daarom noemen me ze in de wandelgangen van het bureau al jaren de vijand”, legt hij uit. ,,Iedereen naait elkaar. Want je denkt toch niet dat de politie actief op zoek is naar de terroristen? Die anti-terreureenheden blazen gewoon af en toe een flatgebouw op, en dan komt er weer geld uit Moskou. Niemand is hier eerlijk. Ik moet nog een paar jaar uitzingen en dan mag ik met pensioen. Ik hoop dat ik dat nog haal.”

‘Veiligheid in Rusland blijft laks’

Terwijl in Rusland een dag van nationale rouw is afgekondigd en overal in het land de vlaggen halfstok hangen zwelt de kritiek tegenover politie en vooral de geheime dienst FSB aan. Sommige experts menen dat de aanslagen van gisteren voorkomen hadden moeten worden.

,,Sta niet zo te lummelen en ga eens aan het werk!” snauwt een oudere vrouw een mollige politieagent toe die in z’n eentje de veiligheid van het Tsjertanovskaja-metrostation moet waarborgen, amper 24 uur na de aanslagen op de Moskouse metro waarbij maandagmorgen volgens de laatste gegevens 39 mensen om het leven kwamen. De agent haalt zijn schouders op. ,,Ik kan er ook niets aan doen”, zegt hij. De vrouw loopt kwaad weg. Op een aantal metrostations is de beveiliging opgeschroefd maar in de meeste stations is de situatie als vanouders. Sinds de aanslagen in 2004 hebben politieagenten metaaldetectoren op zak, maar die worden volgens Moskovieten zelden gebruikt. Terwijl een dag van nationale rouw is afgekondigd neemt in Rusland de kritiek op de overheid, het politiekorps en vooral op de veiligheidsdiensten toe. In een hoofdredactioneel commentaar schrijft de toonaangevende krant Vedemosti dat ‘de overheid ons jarenlang slaapliedjes heeft voorgezongen’ over de werkelijke situatie in de Kaukasus.

De Russische geheime dienst FSB verdenkt Dokoe Oemarov ervan het brein achter de aanslagen geweest te zijn. Eerder dit jaar eiste hij in een videoboodschap al de aanslag op een luxe-nachttrein tussen Moskou en Sint-Petersburg op, daar kwamen afgelopen november 26 mensen bij om het leven. De zelfmoordterroristen zouden onder leiding hebben gestaan van Saà¯d Boerjatski, een schuilnaam van de Russische extremist Alexander Tichomirov. Die werd tijdens een speciale anti-terroristische operatie begin deze maand om het leven gebracht, maar de naar schattig dertig zelfmoordterroristen zijn nog altijd spoorloos. Steeds meer mensen vragen zich af waarom de almachtige veiligheidsdiensten de aanslagen niet konden voorkomen. ,,Veiligheid in Rusland blijft laks, de politie is amateuristisch en corrupt, het leger is nutteloos”, weet Dimitri Trenin, directeur van de Carnagie-denktenk in Moskou. ,,Deze aanslagen waren een schok voor Moskou maar vooral een enorme blamage voor de autoriteiten”, laat hij desgewenst weten. ,,We zullen de komende jaren meer terrorisme zien, nu al hoor je oproepen tot aanslagen in Sotsji waar in 2014 de Olypische Winterspelen moeten plaatsvinden. Nu is de veiligheid in de Moskouse metro wat hoger, maar over een week is alles weer bij het oude.”

Vrijwel direct na na de aanslagen wees ook de Rusissche president Dimitri Medvedev naar de tekortkomen van de veiligheidsdiensten. ‘De maatregelen die tot op heden zijn genomen zijn duidelijk onvoldoende’, liet hij weten. ‘We moeten de schaal zienderogen vergroten, niet alleen in de metro of alleen in een bepaalde stad, maar in het hele land’. Veel analisten roepen dat de terroristen lang de tijd voor voorbereidingen genomen hebben. Vandaag werd ook bekend dat er vorige week een aantal waarschuwingen bij de FSB zijn binnengekomen over mogelijke bomaanslagen en dat de politie de dagen voor de aanslag met speurhonden nog op zoek is geweest naar explosieven.

Moskou blijft kalm onder aanslagen

Tijdens het spitsuur vonden er deze morgen in de Moskouse metro twee achtereenvolgende zelfmoordaanslagen plaats. Volgens de laatste cijfers zijn er 38 mensen om het leven gekomen. Op een aantal incidenten na blijft paniek in de Russische hoofdstad uit, zelfs de metrostations die het doelwit waren zijn inmiddels al weer open.

DSC_9020

Een paar uur na de aanslagen is Koeznetksi Most, een station met een overstap naar Loebjanka waar vanmorgen de eerste aanslag plaatsvond, gewoon open. Er is geen teken van paniek. Terwijl achterin het station politieagenten lijkkisten met de stoffelijke overschotten wegdragen lossen wachtende passagiers gewoon kruiswoordpuzzels op. Een politieagent belt familieleden om te zeggen dat hij ongedeerd is gebleven. Het is stiller dan normaal, mensen kijken angstig op wanneer iemand vlak na het fluitsignaal nog de deuren van een wagon inspringt. ,,Iedereen kijkt naar me” zegt Arthoer Atrosijan, een 42-jarige Armenier die al twintig jaar in Moskou woont en voor zijn werk dag en nacht met de metro rijdt. ,,Ik heb een donker tintje en flinke baardgroei, ze denken dat ik een terrorist ben. Mensen stappen uit als ik binnenstap.” Artrosijan werkt voor een bezorgdienst die met de metro pizza’s bij mensen thuisbrengt. ,,Dat is gewoon sneller”, legt hij uit. ,,Maar als dit zo doorgaat moet ik maar een ander baantje zoeken of ergens in de provincie gaan wonen”, verzucht hij. Volgens politieberichten waren er in verschillende delen van Moskou vandaag incidenten, een vrouw met een hoofddoekje werd van een roltrap geslagen.

Volgens de geheime dienst FSB zijn de bomaanslagen de aanslagen het werk van vrouwelijke zelfmoordterroristen. Volgens Openbaar aanklager Vladimir Markin gaat het om zogenaamde ‘zwarte weduwen’, vrouwen met bomgordels die zichzelf opbliezen. Later op de morgen werd nog een derde, onontplofte bomgordel in de metro gevonden. President Medvedev liet tijdens een persconferentie weten dat hij opdracht heeft gegeven de anti-terroristische operatie in de Kaukasus ‘zonder aarzeling en tot het eind’ door te zetten. Premier Poetin liet vanuit de Siberische stad Krasnojarsk weten de terroristen ‘te zullen vernietigen’. De Moskouse politie kondigde ondertussen een ‘speciaal regime’ af in de hoofdstad. Op luchthavens, treinstation en in de metro zijn speurhonden aanwezig en hier en daar worden passagiers gefouilleerd. Volgens de laatste cijfers zijn bij de aanslagen 38 mensen om het leven gekomen en raakten 102 mensen zwaargewond, tot op heden konden slechts 22 omgekomen passagiers geidentificeerd worden. De Nederlandse Ambassade in Moskou liet weten dat zich onder de slachtoffers geen Nederlanders bevonden. Reisorganisaties melden dat er in deze tijd van het jaar weinig toeristen naar Rusland komen.

Toch gelooft niet iedereen dat de aanslagen het werk zijn van Tsjetsjeense terroristen. Sergej Lebedev, een 34-jarige handelaar, weet zeker dat de aanslagen het werk zijn van de geheime diensten zelf. ,,Leg de puzzelstukjes maar naast elkaar. De populariteit van premier Poetin daalt vanwege de crisis en dus flikken ze ons dit om binnenkort met harde hand terug te slaan”, zegt hij. ,,Zo is hij immers ook aan de macht gekomen. Bij mij op het werk heeft iedereen het er over”, voegt hij daar aan toe. In de herfst van 1999 vonden in Rusland een serie bomaanslagen plaats, Vladimir Poetin won destijds aan populariteit omdat hij destijds ook beloofde de terroristen uit te roeien. Tegen het einde van de middag gingen zelfs de metrostations die het doelwit waren van de aanslagen weer open. Mensen leggen bloemen en laten briefjes of pluche teddyberen achter. De inwoners van de stad blijven koel maar maken zich toch zorgen. ,,Het lijkt wel alsof we tien jaar terug de tijd in gaan”, zegt de gepensioneerde Natalia Andrejevna. ,,En de afgelopen tien jaar hebben we het al zo moeilijk gehad. Ik ben vandaag voor het eerst in jaren weer naar de kerk gegaan. Wie weet helpt het.”

‘Wie denkt dat de oorlog alleen op televisie is heeft het mis’

Tijdens het spitsuur in de Moskouse metro bliezen maandagmorgen twee vrouwelijke zelfmoordterroristen zichzelf op strategische plaatsen op. Terwijl de reddingsoperatie in volle gang is beloofde de Russische president Dimitri Medvedev de terreur ‘zonder aarzeling en tot het eind’ aan te pakken. De aanslagen bewijzen dat de oorlog in de Noordelijke Kaukasus nog altijd springlevend is.

,,Als de Russen denken dat de oorlog alleen op televisie plaatsvindt, ver weg van de Kaukaus en dat ze er niets van zullen merken, dan hebben ze het mis. We zullen laten zien dat de oorlog ook naar hun eigen voordeur komt”, liet de Tsjetsjeense rebellenleider Dokoe Oemarov twee maanden geleden tegen een lokale nieuwssite weten. Maandagmorgen is die belofte in Moskou waargemaakt. Bij een dubbele zelfmoordaanslag kwamen volgens de laatste berichten 37 mensen om het leven, 65 andere passagiers liggen in kritieke toestand in verschillende ziekenhuizen in de stad. Later op de dag werd een derde, onontplofte bomgordel gevonden. President Medvedev liet tijdens een persconferentie weten dat hij opdracht heeft gegeven de anti-terroristische operatie in de Kaukasus ‘zonder aarzeling en tot het eind’ door te zetten.

De eerste aanslag vond in de vroege morgen plaats bij het Loebjanka-metrostation, enkele tientallen meters van het hoofdkwartier van de Russische geheime dienst. Bovendien was de speciale ‘Rode Pijl’ metrowagon het doelwit. Terwijl de meeste metrowagons in Moskou mosgroen zijn is de Rode Pijl een ‘herdenkingstrein’ vol patriotistische gedichten en foto’s van de Sovjet-overwinning op Nazi-Duitsland, die voor de gelegenheid knalrood is geverfd. Nog geen 40 minuten na de eerste aanslag blies een tweede zelfmoordterrorist zich op aan de andere kant van het centrum, niet ver van het Russische ministerie van Binnenlandse Zaken. Volgens het Openbaar Ministerie zijn de aanslagen het werk van zogenaamde ‘zwarte weduwen’, vrouwen uit de Kaukasus die bomgordels gebruiken om zichzelf op te blazen. Rusland voerde twee bloedige oorlogen tegen de seperatische Kaukasusrepublieken. De afgelopen jaren is het daar rustiger geworden, maar aanslagen en ontvoeringen zijn er nog altijd aan de orde van de dag. Volgens verschillende experts zijn de aanslagen van vandaag een vergelding voor de antiterreuroperaties van het Russische leger die afgelopen weken plaatsvonden, daarbij werden ruim 20 rebellen gedood. Het is niet de eerste keer dat de Moskouse metro het doelwit is van een terreurdaad, in 2004 kwamen bij een soortgelijke aanslag op het metrostation Avtozavodskaja 41 mensen om het leven. Afgelopen November was bovendien een luxe-nachttrein op het traject Moskou ““ Sint-Petersburg nog het doelwit van een aanslag, daarbij kwamen 26 mensen om het leven.

Grootschalige paniek is uitgebleven. Terwijl aanvankelijk een deel van de metro stil kwam te liggen en er in het centrum van de stad een verkeerschaos ontstond werd dat snel opgelost. Dagelijks vervoert de Moskouse metro ruim 8 miljoen passagiers. De politie verwacht dat zelfs de stations die vandaag het doelwit waren later op de dag nog opengaan. Passagiers blijven er gelaten onder. ,,Ik ben niet bang, gewoon geschokt”, zegt Ivan Koetoezov, een 22-jarige student die bij Koeznetski Most, een station met een overstap naar Loebjanka, uit de metro stapt. ,,Er heerst wel een vreemde sfeer. Niemand praat met elkaar, iedereen kijkt star voor zich uit.” Hij verwacht dat de autoriteiten de komende tijd een harde hand zullen laten zien, ,,Ik heb het nooit zo op Medvedev gehad, maar ik hoop dat hij de touwtjes in handen neemt en hier een einde aan maakt. Dit verdient niemand.”