De Russische president Medvedev benoemde afgelopen week Alexander Chloponin als de nieuwe gazant in de Noordelijke Kaukasus. Hij creà«erde er zelfs een speciaal ‘federaal district’ voor. Ondertussen mogen ook andere zetels worden opgevuld. Met een nieuwe strategie probeert het Kremlin de macht bij de regionale leiders weg te halen.

Langzaam ontvouwt de Russische president Dimitri Medvedev zijn plannen voor de onrustige Noordelijke Kaukasus, de regio die het afgelopen jaar geplaagd werd door een nieuwe golf van terroristische aanslagen. Wanneer de economie in de Kaukasus aantrekt, de corruptie afneemt en de werkgelegenheid toeneemt komt er vanzelf een einde aan de terroristische, seperaristische en extremisitsche bewegingen, meent Medvedev. Deze week benoemde hij de man die dat allemaal waar moet maken, de 44-jarige Alexander Chloponin, tot voorkort nog de gouveneur van de Siberische regio Krasnojarsk. Hij krijgt de verantwoordelijkheid over een nieuw in te richten administratieve regio waar onder andere Dagastan, Ingoesjetie en Tsjetsjenie onder zullen vallen.

Chloponin heeft geen banden met de regio maar staat bekend als een slimme politicus en succesvol zakenman. Onder zijn leiding groeide groeide de economie in de Krasnojarsk-regio sneller dan in Moskou en Sint-Petersburg. Bovendien wist hij in de jaren ‘90 mijnbouwgigant Norilsk Nikkel van een verliesmakend staatsbedrijf tot een van de grootste ondernemingen ter wereld te maken. De benoeming van Chloponin werd live uitgezonden op de Russische staatstelevisie. ,,U heeft een hoop bereikt, bovenal in de sociale- en economsche sector”, liet president Medvedev weten. ,,En juist daar hebben wij u nodig in de Noordelijke Kaukasus.” Naast de status van ’speciale gazant’ krijgt hij een rol als vice-premier in het kabinet van premier Vladimir Poetin. Hij moet dus zowel aan president Medvedev als aan premier Poetin verantwoording afleggen. Het is nog niet duidelijk hoe het nieuwe district, waar ook Kabardino-Balkaria, Karesjajevo-Cherkessia, Noord-Ossetie en de Stavropol-regio deel van uit maken, juridisch gezien precies vorm krijgt.

De benoeming van Chloponin komt in een tijd dat er allerlei verschuivingen plaatsvinden in de Kaukasus. Vorige week diende de president van het relatief welvarende Tatarstan, Mintimer Sjajmiejev, zijn ontslag in. Komende maand loopt ook de termijn van Dagastaanse president Moerkoe Alijev af. Volgens de meeste analisten wil Moskou meer grip hebben op de zuidelijke regio’s. De afgelopen jaren kregen de regionale leiders vrij spel, wat resulteerde in een toename van geweld, machtsmisbruik en vooral corruptie. Het Kremlin hoopt dat Chloponin als buitenstaander daarmee af kan rekenen. President Medvedev en premier Poetin geven daarmee een hoofdpijndossier uit handen, Chloponin krijgt de bijna omnogelijke taak de verschillende bestuurslagen en de almachtige veiligheidsdiensten in de regio onder controle te krijgen. De Tsjetsjeense alleenheerser Ramzan Kadyrov reageerde alvast koeltjes. Tegen lokale journalisten in Tsjetsjeense hoofdstad Grozny liet hij weten dat ‘wanneer Medvedev zijn steun geeft, Chloponin wel in staat zou zijn de problemen op te lossen’. Kadyrov liet ook weten dat het een goed idee zou zijn dat Chloponin een maand in Tsjetsjenie zou komen wonen, en bood hem alvast een slaapplaats aan.

Volgens de Russische autoriteiten was het ongeluk met een passagierstrein tussen Moskou en Sint-Petersburg een terroristische aanslag. Er kwamen 26 mensen om het leven, 30 personen worden er nog vermist. Terwijl familieleden de slachtoffers identificeren zoeken de politie en de geheime dienst naar de mogelijke daders.

,,De eerste veertig minuten hadden we niets door. Er werd omgeroepen dat we met een paar minuten weer verder konden. Pas toen we dekens en medicijnen moesten inzamelen begrepen we dat het ernstig was. Later zag ik de twee treinstellen naast de rails liggen. Er waren ontzettend veel gewonden, veel mensen waren er slecht aan toe.”, aldus een van de passagiers van de ‘Nevsky-Express’, de trein die vrijdagavond ontspoorde tussen Moskou en Sint-Petersburg. ,,Ik denk dat het aantal slachtoffers de komende dagen nog flink op zal lopen”, liet de ooggetuige weten tegenover een journalist van Delovoi Peterburg, een Russische zakenkrant.

Volgens de laatste gegevens kwamen er bij het ongeluk 25 mensen om het leven en worden er nog zo’n 30 personen vermist. Ruim honderd passagiers raakten gewond. Het hoofd van de Russische geheime dienst FSB, Aleksander Bortnikov, gaat uit van een terroristische aanslag. Bij de plaats van het ongeluk is een krater gevonden en volgens sommige passagiers was er een duidelijke knal te horen. Zaterdag, minder dan 24 uur na het ongeluk, kwam volgens Vladimir Jakoenin, het hoofd van de Russische spoorwegen, een tweede explosief ter ontploffing. Daarbij raakte niemand gewond. Twee jaar geleden ontplofte op hetzelfde traject een soortgelijke bom, daarbij vielen ruim 40 gewonden. Twee verdachten werden later opgepakt, maar hun motieven waren onduidelijk. Tijdens de oorlog in de Russische deelrepubliek Tsjetsjenie werd Rusland geplaagd door aanslagen op treinen en openbare gelegenheden. De afgelopen jaren was het, buiten de tumulteuze Kaukasus-regio, in de rest van Rusland relatief rustig. Volgens verschillende analisten moeten de daders worden gezocht in seperatistische- en extreem-rechtse hoek. Tot op heden heeft niemand de aanslag opgeist.

De Nevsky-Express is een luxe-treinverbinding tussen de twee belangrijkste steden in Rusland die vooral wordt gebruikt door zakenlieden en overheidsfunctionarissen. De autoriteiten houden er rekening mee dat de aanslag een poging was de overheid onder druk te zetten. Uit de vrijgegeven passagierslijsten blijkt dat de voormalig vice-gouveneur van Sint-Petersburg, Sergej Tarasov, en het hoofd van de Russische reservefonds Boris Evstratikov zich onder de slachtoffers bevinden. Uit angst voor een golf aan aanslagen hebben duizenden Russen door het hele land hun treinkaartjes laten annuleren. President Dimitri Medvedev riep in een televisietoespraak op tot kalmte. ,,Er moet gaan chaos ontstaan, de situatie is al moeilijk genoeg”, liet hij weten. Ondertussen neemt de kritiek tegenover de reddingsdiensten toe. Een oude vrouw liet op televisiekanaal NTV weten dat het ruim vier uur duurde voordat iemand haar uit de wagon kon bevrijden. ,,De jonge mannen van de brandweer kwamen me helpen, maar andere mensen in uniform stonden er alleen maar naar te kijken.” Het treinverkeer tussen Moskou en Sint-Petersburg is zondagmorgen weer op gang gekomen.

Alweer is in Tsjetsjenie een mensenrechtenactiviste ontvoerd en vermoord. Sarema Sadoelajeva runde samen met haar man een liefdadigheidsorganisatie die zich bezighield met het lot van jonge oorlogsslachtoffers. Vandaag werden beide dood gevonden. De situatie in de Russische deelrepublieken in de Kaukasus loopt uit de hand.

Sarema Sadoelajeva runde samen met haar man Alik Dzjabrialjov ‘Red de Generatie’ in de Tsjetsjeense hoofdstad Grozny. Het echtpaar ontfermde zich over kinderen die het slachtoffer zijn van het langdurige conflict in de Kaukasus. Behalve operaties en protheses zorgde de organisatie voor psychologische en financiele steun.

Volgens een ooggetuige werd het echtpaar ’s avonds bij hun appartementje opgewacht. Vijf mannen namen mee naar het kantoor van de organisatie. Daar werden de auto en de mobiele telefoon van Sadoelajeva in beslag genomen. De volgende morgen werd diezelfde auto in een buitenwijk van Grozny teruggevonden. In de achterbak lagen de levenloze lichamen van Sadoelajeva en haar man. Ze werden meerdere malen in de borst en in het hoofd geschoten.

Het is bijzonder onrustig in de Tsjetsjeense deelrepublieken. Amper een maand geleden werd de bekende mensenrechtenactiviste Natalia Estemirova ontvoerd en vermoord. Ze was een fel criticus van de Tsjetsjeense president Ramzan Kadyrov. Vandaag werd in Dagastan ook nog eens journalist Malik Achmedilov doodgeschoten. Het Kremlin heeft lokale machthebbers als Kadyrov een vrijbrief gegeven het gebied onder controle te houden. Veel inwoners zien Kadyrov zelf als de bron van de terreur onder journalisten en mensenrechtenactivisten.

Elena Chanitonova van Unicef liet weten diep geschokt te zijn door de moord op Sadoelajeva. Het internationale kinderfonds werkte van 2001 tot 2008 samen met de Tsjetsjeense stichting. ,,Dankzij de stichting zijn ruim 100 kinderen geopereerd en kregen veel jonge slachtoffers van de oorlog dankzij de stichting protheses en therapie.” Unicef heeft projecten in alle Kaukasusrepublieken lopen en liet weten daar desondanks mee door te gaan.

De Tsjetsjeense president Ramzon Kadyrov liet weten dat de moord het werk was van ‘krachten die de republiek willen destabiliseren’. Aan een Russisch persbureau liet hij weten dat de moord volgens he, ‘pure intimidatie van het Tsjetsjeense volk’ is. Hij keurde eerder ook de moord op Estemirova af, maar liet onlangs weten dat ze ‘eer noch geweten’ zou hebben gehad.

Volgens Tsjetsjenie-expert Aleksej Molosjenko van het Carnagie-instituut is het niet Kadyrov zelf die hier de hand in heeft. ,,Ik denk dat het inderdaad groepen zijn die Tsjetsjenie willen destabiliseren en Kadyrov in diskrediet willen brengen. Het kunnen goed radicale islamisten zijn die willen bewijzen dat Kadyrov de touwtjes niet in handen heeft”. Volgens Molosjenko zal het de komende tijd onrustig blijven in Tsjetsjenie. ,,Iedereen zit met de handen in het haar. Er is een paar weken geleden nog overleg geweest tussen de geheime diensten en president Medvedev, maar niemand weet hoe ze de situatie onder controle moeten krijgen”, legt hij uit. ,,Het klinkt gek, maar Kadyrov weet dondersgoed dat hij activisten moet beschermen. Wanneer er teveel van dit soort moorden plaatsvinden raakt hij zijn machtspositie kwijt”.

Volgens Alexander Sjerkasov van Memorial, de organisatie die vandaag als eerste met het nieuws naar buiten kwam, is dat onzin. ,,Je moet kijken naar hoe het plaatsvond. Een aantal van de kidnappers hadden militaire kleding aan. Bij het kantoor van Sadoelajeva kreeg de beveiliger te horen ‘dat hij maar haar mobiele nummer moest bellen’. Het heeft duidelijk de stempel van de silovki, de mensen van de geheime dienst, het leger en de politie die in Tsjetsjenie de macht in handen hebben.”

Het is onrustig in Tsjetsjenià«. Hoewel het Russische leger twee maanden geleden vol lof aankondigde dat de oorlog’ was afgelopen zijn er nog iedere dag aanslagen. Deze week zou rebellenleider Dokoe Oemarov zijn omgebracht. De Tsjetsjeense president Ramzan Kadyrov doet er alles aan zijn machtspositie te behouden.

Een Tsjetsjeense gevechtsstrijder in plastic. Foto: and_there_I_was op Flickr.com

Het is de vraag die de meeste Russische dagbladen, televisiestations en internetsites bezighoudt. Leeft Dokoe Oemarov, de zelfbenoemde ‘Emir van de Kaukasus’ nog? In Rusland gelooft men pas dat islamitische verzetsstrijders uit de Noordelijke Kaukasus zijn overleden wanneer er bloederige foto’s op de voorpagina’s staan. Eerder deze week kwam het bericht dat Oemarov is doodgeschoten door veiligheidstroepen van de Tsjetsjeense president Ramzan Kadyrov. Die wil het bericht echter nog niet bevestigen.

Het rommelt in de Russische Kaukasus. Niet alleen in Tsjetsjenià«, maar ook in de deelrepublieken Dagastan, Ingoesetià« en Noord-Ossetià« is het nog altijd onrustig. Iedere dag vinden er aanslagen plaats op legerposten, rechtbanken en politiebureau’s. De islamitische verzetsstrijders houden zich schuil in het bergachtige landschap en hebben hun pijlen niet alleen gericht op het Russische leger, maar ook op de lokale machthebbers die samenwerken met het Kremlin.

Rusland vocht twee bloedige oorlogen in Tsjetsjenià« en de omringende gebieden. In het midden van de jaren ‘90 verloor het Russische leger het gebied aan de rebellenen en ontstond er een defacto onafhankelijke republiek. In 1999 sloot een deel van de rebellen, waaronder de clan van huidig president Kadyrov, zich aan bij de Russische troepen en tot op de dag van vandaag vecht het Russische leger samen met de militia’s van Kadyrov tegen de opstandelingen. Beide oorlogen gingen gepaard met gruwelijke mensenrechtenschendingen. Ook nu wijzen internationale organisaties en waarnemers er op dat zowel onder leiding van Kadyrov als van het Russische leger verkrachtingen, martelingen en lynchpartijen nog altijd aan de orde van de dag zijn.

Twee maanden geleden kondigde het Russische leger aan dat de ‘anti-terroristische operatie’ in de Noordelijke Kaukasus was afgelopen. Volgens de legertop was het ‘rustig’ in het gebied en was de oorlog daarmee afgelopen. Tsjetsjenià« zou een ‘rustig, veilig en vreedzaam’ gebied zijn. Toch hebben de Russen er nog altijd zo’n 20.000 soldaten gelegerd en is er van terugtreking voorlopig geen prake. Verschillende analysten merken op dat het Russische leger kampt met geldgebrek en dat de operaties in Tsjetsjenià« te duur worden. Rusland spendeert miljarden aan de wederopbouw van de Tsjetsjeense hoofdstad Grozny.

De positie van de Tsjetsjeense president Kadyrov wankelt. Hoewel de Russische leiding de Tsjetsjeense leider vrij spel heeft gegeven weten verschillende bronnen dat voor het Kremlin de maat vol is. Kadyrov laat internationale fotomodellen invliegen en geeft miljoenen uit aan zijn privé-verblijven en zijn persoonlijke dierentuin. Bovendien keren enkele invloedrijke familie’s en clans zich tegen Kadyrov. De machtsstrijd in de Russische Kaukasus verplaatst zich bovendien deels naar het buitenland. Onlangs nog werd een tegenstander van Kadyrov op klaarlichte dag doodgeschoten in Wenen en kwam legercommandant Soelim Jamadajev in Dubai om het leven. Zowel de dood van Jamadajev en de mogelijke dood van Oemarov worden in direct verband gebracht met Akim Delimchanov, een volle neef van president Kadyrov.

Door de grote werkloosheid en het systematische machtsmisbruik van de autoriteiten groeit de populariteit van het verzet in de regio. Hoewel de regering mooi weer speelt groeit de onrust. Iedere dag zijn er aanslagen en liquidaties. Gisteren werd de hooggeplaatste rechter Aza Gazgirejeva in de Ingoesetische hoofdstad Nazran doodgeschoten. De ‘vrede en veiligheid’ die het Russische leger twee maanden geleden aankondigde lijkt ver te zoeken.