In een chaotische rechtszaal las de 31-jarige rechter Rodion Kirejev het vonnis monotoom voor. ‘Ze gebruikte haar administratieve macht met criminele doeleinden, handelde bewust en misbruikte haar macht met grote gevolgen’, oordeelde rechter. Onder toeziend oog van de wereldpers en fans van de 50-jarige ex-premier Joelia Timosjenko veroordeelde de rechtbank haar vanwege machtsmisbruik. Timosjenko moet een boete van bijna 140 miljoen euro betalen, mag de komende drie jaar geen ambtelijke functie hebben en krijg zeven jaar gevangenisschap opgelegd. De controverse gaat over een deal uit 2009 tussen Rusland en Oekraïne. Na jaren van conflict over energieleveranties tekende premier Timosjenko een tienjarige deal met Rusland. Volgens de rechter loopt het land daarmee een fortuin mis. ‘Lang leve Oekraïne!’ riep Timosjenko tijdens het vonnis. ‘Lang leven de helden!’ riepen haar supporters. ‘Het jaar 1937 is teruggekeerd’, liet ze later weten, een referentie naar het jaar waarin Sovjetleider Jozef Stalin een massale repressie begon. ‘Ik zal mijn goede naam tot in het Europese Hof verdedigen’, verklaarde ze. ‘Wanneer we ons Oekraïne niet verdedigen gaat onze grote macht en het hele overheidssysteem verloren’. Met haar man en dochter aan haar zijde betichtte ze de rechtbank er van partijdig te zijn en verklaarde ze het slachtoffer te zijn van een complot uit de koker van president Viktor Janoekovitsj.

Joelia Timosjenko kwam tijdens de Oranje Revolutie van 2004 aan de macht als premier onder de hervormingsgezinde en pro-Europese president Viktor Joesjtsjenko. Het tweetal kreeg ruzie, en na jaren van politiek gestegel won aartsrivaal Viktor Janoekovitsj vorig jaar de presidentsverkiezingen. Hij kondigde aan af te zullen rekenen met de politieke wanorde en beloofde betere relaties met Moskou. Ze staat bekend als de ‘gasprinses’ en maakte in de jaren ‘90 fortuin met de handel in energie. In 2001 is ze al eens veroordeeld voor fraude, en zat ze een maand in een cel, dezelfde cel waar ze eerder deze maand werd vastgehouden. Ondanks tal van politieke blunders geniet Timosjenko een hoge mate van populariteit. Ze liet de pensioenen verhogen, had een pragmatische pro-Europese koers en wordt vanwege haar charismatische voorkomen en harde lijn vaak ‘de enige man’ in de Oekraïne politiek genoemd.

‘Dit is maar een voorbeeld van hoe slecht en politiek de juridische staat van zaken is. Het imago van Oekraïne als een pro-Europees land heeft een flinke deuk opgelopen’, liet het Poolse ministerie van Buitenlandse Zaken, momenteel EU-voorzitter, in een verklaring weten. De chef-buitenland van de Europese Unie, Catherine Ashton, liet weten geschokt te zijn en kondigde aan het beleid ten opzichte van het buurland te zullen herzien. Ook de Russische premier Vladimir Poetin, die de verdragen met Timosjenko in 2009 tekende, liet zich bij de aanvang van zijn staatsbezoek aan China kritisch uit over het proces. ‘Ik begrijp helemaal niet waarom ze die zeven jaar in de gevangenis moet zitten’, liet hij weten. ‘Deze uitspraak is gevaarlijk en contra-productief. Het trekt onze verstandhouding in twijfel’. Meer
dan 2000 demonstranten waren bij de rechtbank op de been. Ook radicaal-feministische actiegroep FEMEN protesteerde, ondanks de barre temperaturen, topless op het dak van een winkelcentrum tegenover de rechtbank. ‘Het is tijd om na te denken!’ riepen de meisjes.

,,En denk eens aan al onze mooie meisjes, die breken hun enkels nog op die mooie hakken! Nee, van die tegeltjes moet ik niets hebben. En ze leggen ze ook nog eens slecht neer”. Aleksej Roedakov van een regionale tak van oppositiepartij LDPR loopt met een een groep partijgenoten moeizaam over de stoep van Strasnoj boulevard in het centrum van Moskou. Overal in de stad liggen de stoepen overhoop, ouderen lopen moeizaam over de weg, moeders tillen hun kinderwagens over de werkzaamheden heen en de miljoenen vrouwen in de stad die hoge hakken dragen lopen onwennig over de hobbelige bestrating. Afgelopen mei werden plots de stoepen in het centrum van de stad opgebroken. De asfalttrottoirs moeten vervangen worden door stoeptegels van baksteen. Sergej Sobjanin, de burgemeester die vorig jaar door president Dimitri Medvedev werd aangewezen, wilde de enorme klus in de zomermaanden klaren. De stoeptegels zijn niet alleen mooier, het materiaal is ook nog eens veel duurzamer, weet het gemeentehuis. Volgens rapporten gaat asfalt in de hoofdstad gemiddeld maar zeven jaar mee, terwijl bakstenen beter bestand zijn tegen extreme temperaturen en de komende twintig jaar niet vervangen hoeven worden.

Eerder liet Sobjanin in het Siberische Tjoemen, waar hij gouverneur was, ook het asfalt vervangen. Volgens sommigen omdat Irina Sobjanina, de vrouw van de burgemeester, destijds de fabriek in handen zou hebben gehad die de stoeptegels aanleverde. De aanbesteding in Moskou werd achter gesloten deuren doorgevoerd, en het stadhuis moet alle zeilen bijzetten om de reputatie van de burgemeester te redden. Zo liet Sobjanin in april al weten dat hij ‘beter is in ballet dan zijn vrouw in het zakenleven’ en herhaalde hij tegenover zakenkrant Vedomosti afgelopen week nog eens dat zijn echtgenote geen bakstenenfabriek zou kunnen bezitten omdat ze kleuterjuf is.

Volgens een peiling van een grote Russische carrièresite is slechts eenderde van de Moskovieten positief over de bakstenen. De werken lopen enorme vertraging op door een tekort aan materiaal, bakstenenfabrieken in heel Rusland draaien overuren. In sommige wijken hebben de stratenmakers uit wanhoop maar bakstenenmotiefjes in beton gegoten. In andere delen van de stad is de aanleg zo slecht gedaan dat ze de afgelopen weken alweer herstraat moesten worden. De eerste fase van het project omhelst 1,1 miljoen vierkante meter aan trottoirs en kost ruim 66 miljoen euro. Omdat binnenkort de scholen weer beginnen wordt het werk na 25 augustus stilgelegd. Over drie jaar moet er ruim 4 miljoen vierkante meter asfalttrottoir in Moskou vervangen zijn. De Armeense gastarbeiders die de tegels aan de Strasnoj-boulevard leggen halen hun schouders op. ,,We doen ons best”, zegt een van hen. ,,Als je er een paar keer flink op klopt met een rubberen hamer ligen die tegels de komende jaren wel goed”.

,,Magnitski zat in een cel met acht bewakers die hem langer dan een uur sloegen. Er waren geen artsen in de buurt. De foto’s van zijn gebroken handen getuigen van de mishandeling”, aldus Valeri Borschtchev, een bekende mensenrechtenadvocaat. Maandag onthulden Russische onderzoekers hun lezing van de dood van advocaat Sergej Magnitski op 16 november 2009 in een Russische gevangenis. Een ongelukkige samenloop van omstandigheden luidde het oordeel. Magnitski werkte als jurist bij Hermitage Capital, het investeringsfonds van de Amerikaan William Browder, die zich de woede van de Russische overheid op de hals haalde door regelmatig de corruptie in Rusland te bekritiseren. Browder werd in 2005 het land uit gezet, en Magnitski hield zich in de jaren daarop bezig met corruptieschandalen.

Magnitski werd in 2008 opgepakt nadat hij een aantal functionarissen binnen het Ministerie van Binnenlandse Zaken en lokale belastingkantoren beschuldigde van een frauduleuze samenzwering waarbij ruim 150 miljoen euro werd gestolen. Zijn gezondheid ging in de gevangenis zo achteruit dat hij bijna een jaar later overleed. Hermitage Capital is sindsdien een grote campagne begonnen om de schuldigen achter tralies te kijken. Met informatieve websites, een eigen onderzoek en een serie aan YouTube-filmpjes probeert de firma Amerikaanse en Europese beleidsmakers te overtuigen dat een lijst van 60 politieagenten, belastinginspecteurs en medewerkers van de geheime dienst een reisverbod moeten krijgen wegens betrokkenheid bij de dood van de raadsman.

De Nederlandse Tweede Kamer nam afgelopen week een motie aan waarin de regering wordt oproepen de visaverstrekking aan de zestig te beperken en de financiële tegoeden van de betrokken Russische ambtenaren in Nederland te bevriezen. Op het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken wordt het Nederlandse parlementaire initiatief ‘onacceptabel’ genoemd. Een woordvoerder van het departement liet weten dat Rusland bij wijze van represaille nog dit jaar zelf met een ‘blacklist’ komt van buitenlandse beleidsmakers en zakenlieden die Rusland niet in mogen en op wier Russische bankrekeningen beslag zal worden gelegd. Een woordvoerder van minister Rosenthal (buitenlandse zaken) liet al weten dat de minister de motie naast zich neer legt. De Russische onderzoekscommissie concludeerde dat Magnitski overleed omdat hem medische hulp werd onthouden. De combinatie van stress, een aandoening aan de alvleesklier en het gebrek aan medische hulp zou de dood veroorzaakt hebben. Het is voor het eerst dat de Russische autoriteiten schuld erkennen.

Net als de rechtszaak tegen olietycoon Michaïl Chodorkovski is de zaak-Magnitski een belangrijke graadmeter voor het zakenklimaat in Rusland. De wetteloosheid die dit soort gevallen kenmerkt schrikt buitenlandse investeerders af. President Medvedev gelastte in 2009 een onderzoek naar de dood van Magnitski, en sprak dinsdagavond met mensenrechtenactivisten in Naltsjik, een stad in de onrustige Noordelijke Kaukasus. Hij noemde de zaak Magnitski ‘treurig’. ,,Mensen horen niet in de gevangenis om het leven te komen wanneer ze ziek zijn. Hun lot moet bepaald worden door een rechtbank”. Toch liet hij de mensenrechtenactivisten weten dat er in het land ‘meer problemen zijn dan Magnitski en Chodorkovski’. Tot op heden is niemand in de zaak Magnitski verantwoordelijk gesteld en aangehouden. Een aantal rechercheurs in de zaak hebben een promotie gekregen alsmede een staatsonderscheiding.

Een nachtopname van een berg in de Kaukasus. De hele serie staat hier.

‘De criminelen moeten achter de tralies, en hun organisaties zullen vernietigd worden’, liet president Dimitri Medvedev een paar uur na de aanslag op de Moskouse luchthaven weten. Bij aanslagen vorig jaar riep hij dat de anti-terroristische operateis in Rusland ‘zonder aarzeling en tot het bittere eind’ door moeten gaan. Harde taal, die Medvedev overneemt van zijn voorganger en leermeester Vladimir Poetin. Die beloofde na aanslagen in 1999 de terroristen ‘tot op de toiletpot’ uit te zullen roeien. Harde taal, maar weinig resultaat. Rusland belooft na iedere aanslag met harde hand het extremistisch geweld de kop in de drukken, maar slaagt daar maar niet in.

Dat is grotendeels te wijten symptoombestrijding. De Moskouse politie kondigde deze week extra maatregelen af. In de praktijk staan op sommige metrostations een paar jonge politieagenten. Ze verveeld, spelen spelletjes op hun telefoons en houden af en toe mensen uit de Kaukasus staande. Niemand controleert bagage. Zelfs luttele uren na de aanslag op vliegveld Domodedovo schoven er onder toeziend oog van de top van de veiligheidsdienst nog tientallen koffers langs de geïmproviseerde controlepoortjes. Aanslagen zorgen in Rusland bovendien voor een opleving van racistisch geweld. Dat werd vorige maand pijnlijk zichtbaar toen voetbalhooligans en skinheads tijdens protestacties een ware heksenjacht organiseerden op migranten uit de Kaukasus of Centraal-Azië. En hoewel iedereen die zich in Moskou wil vestigen zich aan strikte bureaucratische regels moet voldoen worden de politiediensten simpelweg omgekocht.

De bevolking van de Kaukasus in problematische islamitische regio’s als Dagestan, Ingoesjetië en Tsjetsjenië weet goed hoe die harde Russische aanpak er uit ziet. Corruptie, angst en willekeur regeren. Terwijl de echte terroristen vrijuit gaan betaalt de lokale bevolking een enorme prijs. In een ingewikkeld systeem van corruptie sluist Moskou miljarden naar de regionale overheden en veiligheidsdiensten, waar het vervolgens in diepe zakken verdwijnt. Alleen mensen met goede connecties hebben geld, in de meeste bergdorpjes is de bevolking afhankelijk van de opbrengst van het land. Terwijl de meeste mensen geen auto kunnen betalen rijden politiediensten in Porsches. Wie een baan wil moet betalen en kan bovendien ieder moment weer ontslagen worden. De megalomane corruptie keert de lokale bevolking tegen Moskou. Jongeren zien geen kansen en worden gemakkelijk geronseld door het islamitisch verzet.

In de allerarmste gebieden van de Kaukasus is veel steun voor de terroristen. Op verschillende Russische extremistische websites waren binnen enkele uren na de aanslag op het vliegveld tientallen steunbetuigingen te lezen. Politieagenten en specialisten getuigen dat de veiligheidsdiensten geen jacht maken op de echte terroristen en af en toe huizen opblazen en willekeurige burgers oppakken om de schijn van daadkracht hoog te houden. Wanneer de echte terroristen achter tralies zitten en het probleem is opgelost droogt draait Moskou de geldkraan dicht.

Een jaar geleden benoemde president Medvedev de econoom Alexander Chloponin tot zijn nieuwe gazant in de Noordelijke Kaukasus. Hij liet bij zijn aantreden duidelijk weten dat het probleem van terrorisme economische oorzaken heeft, maar is tussen alleenheersers, veiligheidsdiensten en legerchefs in de regio amper hoorbaar. Op advies van Chloponin wilde Medvedev deze week op het Wereld Economisch Forum in het Zwitserse Davos een miljardenproject onthullen voor luxe-skiresorts in de Kaukasus. Met complexen in Dagestan, Noord-Ossetië en Karbardie-Balkarië moet de regio uit het slop getrokken worden, Russische leiders dromen van de Kaukasus als een groot Zwitserland vol toeristen uit de hele wereld. Bij iedere aanslag blijkt dat die droom verder weg is dan ooit.

‘Kijk dan, onze jongens. Zomaar op het strand bij San Francisco! Allemaal dankzij MMM!’ In de prille jaren ‘90 waren de eerste televisiereclames van de MMM-holding een sensatie. Een ingewikkeld piramidespel beloofde gewone Russen dat ze met een kleine investering binnen de korste keren steenrijk zouden worden. In een periode van financiële onzekerheid en enorme inflatie stortte de wiskundige Sergej Mavrodi zich op de zwendel met behulp van piramidespelen. Het bedrijf beloofde een jaarlijkse rente van maarliefst 1000 procent. Met behulp van een enorme mediacampagne investeerde miljoenen Russen een groot deel van hun spaargeld. Het bedrijf gaf eigen aandelen uit en liet Moscovieten gratis rijden met de metro. In de zomer van 1994 werd Mavrodi opgepakt, en nog altijd is niet duidelijk hoeveel geld er precies is verdwenen. Mavrodi, een kleine man met een enorme bril en warrig haar, werd ondertussen een bekendheid. Hij ontsnapte vervolging door zich tot parlementslid te laten verkiezen en wist een trouwe schare fans aan zich te binden. Keer op keer beloofde hij het verkregen geld opnieuw te investeren. Nadat hij zich jaren schuilhield in een klein appartement in het centrum van Moskou verdween hij in 2007 toch nog een korte tijd achter tralies. Afgelopen week kondigde hij aan een doorstart te maken.

Op YouTube legt Mavrodi in videoboodschappen van soms wel een half uur uit wat de plannen voor ‘MMM 2011′ zijn. ‘Iedereen kent mijn situatie’, vertelt hij vanuit zijn woonkamer. ‘Ik mag zelf geen financiële transacties doen, maar zal het systeem overzien. Voor gewone mensen is er een maandelijks rendement van 20 procent, gehandicapten en pensioengerechtigden krijgen 30 procent’, legt hij uit. Op zijn website noemt hij zijn nieuwe project een ‘financieel-sociaal-netwerk’ en weet hij zeker dat hij dit keer onaantastbaar is. ‘Dit jaar komen er via internet zeker 100.000 investeerders’, schrijft hij. ‘Volgend jaar minstens een miljoen’. Maar de Russische Ombudsman Pavel Medvedev kondigde alvast een onderzoek aan. ‘Onze financiële wetgeving is zo onduidelijk dat Mavrodi het zo kan spelen dat hij binnen de wet blijft’, liet Medvedev tegenover het radiostation Echo Mosvky weten. ‘Ik zal er voor zorgen dat de aanklager daar anders over denkt’. Uit een korte peiling van hetzelfde radiostation bleek dat 25 procent van de luisteraars wel interesse heeft in deelname.

Dat die weg er moet komen, daar is vriend en vijand het over eens. Al sinds de Sovjet-tijd liggen er plannen op tafel om eindelijk een fatsoenlijke verbinding tussen Moskou en Sint-petersburg aan te leggen. Maar waar die precies moet lopen, daar woedt al maanden een bittere machtsstrijd om. Aanvankelijk liet de overheid een aanzienlijk deel van het Chimki-bos kappen om plaats te maken voor de eerste dertig kilometer van het traject. Maar de buurt kwam in verzet, er werden protestbijeenkomsten georganiseerd, omwonenden bezette het gemeentehuis, organiseerden concerten en al snel werd de bescherming van het Chimki-bos een van de belangrijkste projecten van de Russische oppositie. Toen zelfs rockband U2 zich er mee ging bemoeien kondigde president Dimitri Medvedev aan de bouw stil te leggen. Een historisch moment, voor het eerst in jaren luisterde het Kremlin naar boze burgers.

En daarmee is de 33-jarige huisvrouw Evgenia Tsjirikova de luis in de pels van de Russische macht geworden. Ze stuurt de actie-beweging voor het bosbehoud aan en weigert zich de mond te laten snoeren. Zelfs premier Vladimir Poetin kon zich niet beheersen. Toen een Poolse journalist op een persbijeenkomst dinsdagmiddag haar naam noemde schoot de premier uit zijn slof. ‘Zijn er in Polen geen leuke meisjes om te interviewen?’, beet hij terug. Zelf laat ze weten dat het haar gewoon om haar kinderen gaat. ,,Ik hoef niemand er aan te herinneren wat er hier de afgelopen maanden mis ging. Er was zoveel smog dat we bijna geen adem konden halen. Met de branden is al genoeg bos verloren gegaan, dan moet je niet nog extra willen kappen. Hoe minder bos, hoe minder zuurstof mijn kinderen krijgen”, legt ze tijdens een informatiebijeenkomst uit. Makkelijk heeft Tsjirikova het niet. Gemaskerde mannen kwamen haar bijeenkomsten verstoren, de politie pakt de actievoerders hardhandig aan en ze krijgt keer op keer bedreigingen aan haar adres. Nu de bouw op oekaze van de president is stilstaat geeft ze niet op. ,,Nu begint de echte strijd pas. Ze hebben al zoveel gekapt, we moeten voor iedere boom ons best doen”.

De Moskouse burgemeester Joeri Loesjkov schaarde zich ondanks alle kritiek tegen het besluit van de president en wil toch de snelweg door het bos aanleggen. Alternatieve routes zijn volgens hem onbetaalbaar, vooral omdat wijzigingen in de contracten met de Europese wegenbouwers erg prijzig zouden zijn. Maar de gouveneur van de grensgemeente zou juist weer aan de kant van het Kremlin staan. ,,Er gaan allerlei spookverhalen over die weg”, legt Sergej Kelbach van het Russische ministerie van Transport uit. ,,We gaan heus geen extra wegen of golfbanen in het bos bouwen”. Ook is het volgens hem ontzettend lastig om te laveren tussen alle verschillende overheidsorganisaties. ,,Moskou is waarschijnlijk de enige stad ter wereld waar het begrip agglomeratie niet bestaat. De ene meter van het bos is het zeggenschap van een kleine gemeente, de andere van het Kremlin”. De politiek-analist Andrej Jarosjenko kan er om lachen. ,,Het gaat allemaal om geld. Als je morgen alle demonstraten opsluit komt die weg er nog niet, de verschillende corrupte overheidsdiensten vechten elkaar de tent uit.” Volgens de zakenkrant Vedemosti behoort een groot deel van het omliggende land tot Inteko, het bedrijf van de vrouw van de burgemeester. Vorig jaar bleek uit berekeningen dat ondanks de lage loonkosten een kilometer snelweg nergens ter wereld duurder is dan in Rusland. De 680 kilometer lange tolweg moet eind 2011 klaar zijn.

Iedere avond tegen een uur of tien gaat op de hotelkamer de telefoon. ‘Goedenavond, hoe voelt u zich?’ Voor ik een antwoord kan verzinnen krijg ik alweer een vraag. ‘U zit daar maar alleen in uw kamer, heeft u geen behoefte aan wat gezelschap? Bij ons heeft u het voor het uitzoeken, van blonde meisjes tot donkerharige meisjes uit de Kaukasus. U moet er wel een beetje van genieten meneer, u bent immers in Sotsji!’ Wie rondloopt in het kitsjerige kuuroord aan de Zwarte Zee kan zich moeilijk voorstellen dat er winterspelen georganiseerd kunnen worden, het doet er bijna tropisch aan. Overal staan palmbomen, het water van de Zwarte Zee is bijkans azuurgroen en in botanische tuinen groeien bananen. ,,Ik ben overal geweest, maar kom toch het liefst in Sotsji”, legt Vitali Genardenko (46) uit, een zakenman uit Rostov. ,,Natuurlijk is het in Turkije een stuk goedkoper en is het het strand in Egypte veel mooier, toch voelt het anders om in Sotsji op vakantie te gaan. Het voelt goed hier geld uit te geven.” Samen met zijn vrouw Natalia staat hij zonnend op het kiezelstrand. ,,Ik heb altijd al gehoopt dat Sotsji de rommelige Sovjet infrastructuur eens op zou kunnen ruimen, daar zullen ze nu vaart achter zetten, het gaat hier geweldig worden. En dat mag best wat kosten!”

Bij helder weer zijn vanaf het strand de besneeuwde bergtoppen van de Kaukasus zichtbaar. Op een uurtje rijden van Sotsji ligt Krasnaja Poljana, het bergresort waar over minder dan vier jaar de Olympische schansspringers, snowboarders en bobsleeërs zullen afdalen. Veel meer dan een oude open skilift is er nog niet, maar net als de rest van de regio is alles in aanbouw. Dwars door de bergketens graven bouwbedrijven nieuwe wegen en spoorlijnen. Overal langs de route schieten vijfsterrenhotels uit de grond. Volgens de laatste cijfers van de overheid zijn er op dit moment ruim 19.000 mensen aan het werk op 72 verschillende bouwplaatsen. Tegen het einde van het jaar zal dat aantal bijna verdubbelen. Veel van die arbeiders worden ondergebracht in Abchazië, de seperatische Georgische deelrepubliek die aansluiting met Rusland zoekt. Daar is de huisvesting goedkoper en kijkt niemand op de leefomstandigheden. Niet alleen Abchazië, maar ook de instabiele Russische regio’s Dagestan en Tsjetsjenië liggen om de hoek, sommige veiligheidsexperts spraken de vrees uit dat moslim-extremistische terroristen bij de Spelen simpelweg van de bergen komen skieen. Deze maand liet het hoofd van de Russische veiligheidsdienst FSB weten dat terroristen uit verschillende delen van de Noord-Kaukasus inderdaad hun zinnen hebben gezet op de regio en alles in het werk zullen stellen om de Olympische Spelen te frustreren. ‘De dreiging van Al-Qaida was de reden voor de annulering van de Dakar-race in 2008. De terroristen hebben een soortgelijk scenario voor Sotsji klaarliggen’, liet FSB-hoofd Alexander Bortnikov tegenover het Russische persbureau RIA Novosti weten. Sinds het begin van het jaar zijn er volgens hem ‘meer dan 20′ aanslagen voorkomen. Deze week nog werden in Dagestan zes vrouwen opgepakt die ervan verdacht worden aanslagen te willen plegen. De jonge vrouwen zijn weduwes van recentelijk omgekomen terroristen en hadden volgens het Nationale Antiterroristische Comite wapens, bomgordels en afscheidsbrieven bij zich.

Ook de corruptie in de aanloop naar de Spelen neemt Olympische proporties aan. Rusland trekt bijna 12 miljard euro uit voor het project, ruim zes keer meer dan de totale kosten van de winterspelen in Vancouver eerder dit jaar. Valeri Morozov, de eigenaar van bouwbedrijf Moskonversprom, bracht begin juni naar buiten dat dat hij twaalf procent smeergeld moest betalen over een contract ten waarde van bijna 40 miljoen euro. Hij stapte naar de politie en wist met behulp van agenten in burger en verborgen camera’s vast te leggen dat behalve hooggeplaatste functionarissen ook gewone ambtenaren enorme bedragen incasseren. Het onderzoek werd echter afgeblazen. Het Openbaar Ministerie liet beslag leggen op het materiaal van Moskonversprom en het staatsbouwbedrijf Olympstroi annuleerde alle contracten met het bedrijf. Morozov week uit naar het Verenigd Koninkrijk.

Ondertussen rijden in Sotsji en de omliggende gebieden de bulldozers af en aan. Hoewel de meeste huiseigenaren zijn uitgekocht blijft een kleine straat tussen het vliegveld en de Zwarte Zeekust zich verzetten tegen Olympstroi. Afgelopen mei gingen de bewoners ruim drie weken in hongerstaking, ze willen dat het bedrijf hogere bedragen uitkeert voor hun grond. ,,Dit is een prachtig stuk land”, legt Ljoebov Firsa uit. ,,Bij ons groeien banananen, nergens in heel Rusland zijn de tomaten, komkommers en radijsjes eerder rijp dan hier. Ik snap wel dat we moeten wijken voor dat ijsstadion, en ik heb ook niets tegen de Spelen, maar de overheid moet haar beloftes nakomen. Eerst zouden we zo’n 700 euro per vierkante meter krijgen, maar nu is het crisis en krijgen we amper de helft. Iedere dag sturen ze een telegram naar President Dimitri Medvedev, maar reactie blijft uit. ,,Ze lachen ons gewoon uit”, zegt Firsa. Om de dag komt een doktor langs om bloed af te nemen. Haar buurman, Pavel Zjoekovski, legt uit dat in de eerste dagen van de hongerstaking het wemelde van de pers. ,,Iedereen was er bij, de lokale televisiekanalen, de kranten en zelfs de grote nationale televisiestations. Maar denk je dat er ook maar iemand over durft te schrijven of dat het ook maar ergens is uitgezonden? Nergens!” De buurtbewoners hebben een wirwar aan documenten, beschikkingen, formulieren en gegevens bij elkaar geraapt om hun gelijk aan te tonen. Het probleem is volgens Olympstroi dat hun grond nooit officieel geregistreerd is geweest. ,,We hebben zeven jaar lang pogingen gedaan, het is nooit gelukt zo’n simpel stempeltje te krijgen. Maar de familieleden van plaatselijke machthebbers lopen dezelfde dag nog met die stempel naar buiten”, legt Zjoekovski uit. Zijn tuin ligt op steenworpafstand van het ijsstadion waar korte afstandsschaatsers om de eer moeten strijden. ,,Mijn vader heeft dit stuk land gekregen na trouwe dienst in het leger. Ik ben hier opgegroeid. Het liefst zou ik willen dat alles blijft zoals het vroeger was. Toen was hier niets, alleen harde wind”.

Sotsji en de skigebieden zijn de afgelopen jaren peperduur geworden. In Krasnaja Poljana kosten twee pannekoekjes met vanillesaus zo’n 20 euro. Het is moeilijk een hotelkamer onder de honderd euro te vinden, de vijfsterrenhotels met uitzicht op het water vragen voor een nacht in een kleine suite bijna zonder uitzondering meer dan 1000 euro. ,,De prijzen zijn hoger dan die in Europa, we zijn hard aan het werk om daar wat aan te doen. We proberen de toeristenbelasting aan te passen en stimuleren de bouw van goedkopere hotels”, legt Michail Makoerin van het stadhuis uit. Hij werkt op het departement voor jeugdzaken. ,,Er heerst een goede, optimistische sfeer in de stad. Natuurlijk zijn er ook jongeren die niets met de Spelen hebben, maar er zit vooruitgang in de stad”. Vorige maand introduceerde Sotsji een aantal rookvrije zones, een primeur in Rusland. ,,De sneeuw, zon en bergen zijn er altijd geweest, nu krijgen we er geweldige infrastructuur bij. Sotsji gaat het beste resort ter wereld worden, daar werken we dag en nacht aan”.

De Katja in kwestie

‘Woord en daad’ is de titel van een korrelige video-opname die vorige maand een kleine internetsensatie teweeg bracht. Het waren opnames met een verborgen camera uit verschillende politieauto’s waarin de bekende oppositieleider Ilja Jasjin, de politiek analist Dimitri Oresjkin en de hoofdredacteur van de Russische editie van Newsweek Michail Fisjman verkeersagenten vroegen ‘of er nog alternatieven zijn’ en flinke sommen smeergeld betaalden. De drie slachtoffers ontkende alle betrokkenheid en zelfs de Moskouse verkeerspolitie liet later weten dat de video waarschijnlijk in scène was gezet. Maar een paar weken later kreeg het verhaal James Bond-achtige proporties toen er een video opdook waarin Fisjman in bijzijn van een jonge naakte vrouw cocaà¯ne snoof. Jasjin schrijft op zijn blog ‘Ik herkende het appartement direct. Ik ben daar ook geweest. in soortgelijke omstandigheden’. De afgelopen weken duiken er op videosites allerlei filmpjes op waarin bekende oppositiepolitici, activisten en bekende journalisten door mooie vrouwen in de val worden gelokt.

Tijdens de hoogtijdagen van de Koude Oorlog kregen Westerse diplomaten in de Sovjet-Unie duidelijk te verstaan op hun hoede te zijn voor verleidelijke vrouwen. De Sovjets aarzelden niet te chanteren met zogenaamde ‘honey-traps’, prostituees op de loonlijst van de geheime dienst. Zo’n twintig jaar na de val van de Sovjet-Unie blijkt die methode nog altijd springlevend. Jasjin schrijft dat hij ‘Katja’ in 2008 leerde kennen. ‘We gingen af en toe uit. Op een avond belde ze met een verrassing’, legt hij uit. Samen met een vriendin trok Katja allerlei seksspeeltjes uit de kast. Toen er ook cocaà¯ne in het spel kwam kreeg Jasjin een vermoeden dat hij in de val gelokt werd en is hij naar eigen zeggen vertrokken.

Donderdagnacht dook er ook van de radiopresentator Viktor Sjenderovitsj een video met dezelfde ‘Katja’ op. Ook de activist Alexander Potkin en de schrijver/provocateur Eduard Limonov komen naakt in de opname [niet voor hele jonge lezers] voor. Volgens Sjenderovitsj is het een kwestie van pure wraak. ‘Ik heb meer dan 10 jaar me kritisch uit kunnen laten over Poetin en zijn administratie. Ze hebben me van allerlei onzin kunnen beschuldigen, maar nu hebben ze eindelijk iets gevonden dat klopt. Ik ben met Katja naar bed geweest’. De video’s zijn in sommige gevallen ruim anderhalf jaar oud. Oppositieactivisten maken zich zorgen. ‘Wees voorzichtig’, schrijft Jasjin op zijn blog. ‘De klootzakken die de macht hebben deinzen niet terug voor de meest smerige methodes. Iedereen loopt gevaar’, waarschuwt hij.

,,Vroeger circuleerden er dodenlijsten, toen wist je tenminste waar je aan toe was. Nu plegen ze aanslagen op alle agenten, hoe hoger in rang hoe beter. De politie kan haar eigen veiligheid niet eens garanderen, laat staan die van anderen”, legt Isalmagomed Sjanilov (62) uit. Hij is de voorzitter van de Dagestaanse politiebond en neemt geen blad voor de mond ,,Ze halen hier smerige trucjes uit. Vorige maand nog werden een groep demonstrerende vrouwen in de val gelokt, de politie knuppelde de demonstratie hard neer. Overal was bloed, een aantal vrouwen braken hun neus. Iedereen denkt dat de aanslag op een politiepost hier in Kizljar, twee dagen na de zelfmoordaanslagen in de Moskouse metro, met elkaar te maken hebben. Onzin, dat was gewoon wraak voor de gebroken neuzen”, legt hij uit. Ook dinsdagnacht werden er een aanslagen gepleegd in de Dagestaanse hoofdstad Machatsjkala, daarbij kwamen twee mensen om het leven, familieleden van een kolonel van de geheime dienst die zelf een paar jaar geleden om het leven kwam. De Russische Noordelijke Kaukasus heeft me maken met een vicieuze cirkel van geweld.

Sjanilov werkt al twintig jaar bij de politie. Hij kijkt wantrouwig om zich heen en kauwt op suikerklontjes die hij met hete thee wegspoelt. ,,Ik was kapitein van een korps en heb een tijd lang de beveiliging van de Nationale Bank onder mijn hoede gehad. Maar ik ben nooit oneerlijk geweest, en nu heb ik niets meer. Ik heb een armetierig flatje en schone handen, meer niet.” Volgens Sjanilov worden de oudere politieagenten de dienst uitgewerkt en ingeruild voor jongere agenten die hun plaats gekocht hebben. ,,Nog hooguit 10 procent is eerlijk, de rest is zo corrupt als het maar kan”.

Wanneer Sjanilov is vertrokken stapt er een tengere man van middelbare leeftijd op me af. ,,Ik zeg het je duidelijk. Als je dat allemaal opschrijft maak ik je af.” Volgens hem werken er bij de politie in Dagestaan ‘alleen eerlijke mensen’. ,,Niemand doet het voor het geld, wie interesseert zich voor geld als je elk moment om het leven kunt komen?” Corruptie is volgens hem broodnodig. ,,Hoe moet ik anders die BMW betalen? Van die paar honderd euro die ik als salaris krijgt? En ik heb een snelle auto nodig om op tijd de terroristen te pakken te krijgen”. Hij is naar eigen zeggen kolonel en is eerder die dag teruggekomen van een speciale anti-terreuroperatie. ,,Alles is hier duidelijk”, legt hij uit. ,,Als de sterren stralen heeft iemand dat nodig. Je kunt hier alleen werken als je echt van Dagestan houdt. Schrijf dat maar op”, zegt hij.

Vanaf de achterbank van een geblindeerde auto vertelt Daoer, een 52-jarige hooggeplaatse politiefunctionaris, wat er allemaal mis is bij zijn dienst. Zijn achternaam wil hij niet prijsgeven. ,,Vroeger ging ik met trots in mijn uniform naar het werk, nu schaam ik me voor mijn beroep. Er zijn ruim 17.000 politieagenten in Dagestan, ze doen niks. Vorig jaar waren er zeker 65 moorden, geeneen is opgelots. En dan hebben we het nog niet eens over autodiefstal!” Ondanks het feit dat iedereen in Dagestan een hekel heeft aan de politie komen er steeds meer jongeren bij de dienst. ,,Er is geen werk, en bij de politie kun je goud geld verdienen. Maar het werkt op je zenuwen. Vroeger was ik een sportman, kerngezond. Nu ben ik mager en kwakkelt met mijn gezondheid. Ik heb een hekel aan corruptie, daarom noemen me ze in de wandelgangen van het bureau al jaren de vijand”, legt hij uit. ,,Iedereen naait elkaar. Want je denkt toch niet dat de politie actief op zoek is naar de terroristen? Die anti-terreureenheden blazen gewoon af en toe een flatgebouw op, en dan komt er weer geld uit Moskou. Niemand is hier eerlijk. Ik moet nog een paar jaar uitzingen en dan mag ik met pensioen. Ik hoop dat ik dat nog haal.”