Terwijl het slecht gaat met de euro en verschillende bewegingen de munt het liefst achter zich willen laten loopt het kleine Estland juist warm de munt volgend jaar te introduceren. De bevolking is bang voor flinke inflatie.

,,Ik wil ‘m eigenlijk helemaal niet, die euro”, zegt Andrej, de bestuurder van lijn twee die tijdens een pauze naast zijn tram een sigaretje rookt. ,,Wat zeg nou eerlijk, toen ze bij jullie in Nederland die gulpen – of hoe heette die munt ook al weer – inwisselden voor de euro, is het toen bij jullie goedkoper geworden? Precies.” Bovendien gaat het volgens hem met de Estse economie helemaal niet zo goed. ,,Denk je dat hier weinig werkloosheid is? Bij het transportbedrijf hebben ze inderdaad niemand ontslagen, maar werkt iedereen op 80 procent. En zo geweldig gaat het met die euro van jullie ook niet. Wat mij betreft hadden we beter een paar jaar moeten wachten, maar onze overheid wil weer eens een wit voetje halen in Brussel”, verzucht hij.

Brussel verwelkomde deze maand de toetreding van Estland tot de monetaire unie. Estland haalde met vlag en wimpel de vereiste voorwaarden en is naast Zweden het enige Europese land dat zich ondanks de crisis aan de financiele EU-verplichtingen weet te houden. Omdat het land bovendien een relatief kleine staatsschuld heeft veert de economie de afgelopen tijd weer op. Op 1 januari 2011 wisselen de Esten hun kronen definief in voor euro’s. Estse economen voorspelen dat het bedrijfsleven aan lagere kosten kan lenen en voorzien een influx van buitenlandse investeerders. Toch blijft iedereen bang voor inflatie. Zelfs het Europees Parlement liet deze maand in een resolutie weten dat de Estse overheid geen tijd heeft om uit te rusten en alles in het werk moet stellen om inflatie begin komend jaar te voorkomen.

Volgens de macro-econimisch analiste Maris Lauri valt dat risico best mee. ,,Estland heeft een bijzonder competatieve economie. Bedrijven die de euro als excuus zien om hun prijzen op te schroeven zullen hun klanten zien vertrekken”, laat ze weten. In het centrum van Tallinn staan de prijzen vaak al in euro’s aangegeven. Wie toevallig geen kronen op zak heeft hoeft zich bovendien geen zorgen te maken, taxichauffeurs, restaurants en zelfs in sommige winkelcentra kun je al met euro’s terecht. Het Estse onderzoeksbureau Faktum & Ariko maakt zich echter nu al zorgen om een negatief neveneffect van de muntwissel. Vooral het armere segment van de Estse sameleving zal zich met de euro realiseren hoe weinig ze eigenlijk te besteden hebben. ‘Pensioengerechtigden maken zich al zorgen om de komst van de euro, en de feitelijke overgang kan voor velen een depressie opleveren’, zegt het rapport naar aanleiding van een onderzoek onder 500 inwoners.

Volgens Lauri is er sprake van een marktcorrectie. ,,De afgelopen jaren waren de salarissen in sommige sectoren, bijvoorbeel de bouw, echt buitensporig hoog. De crisis kwam wat dat betreft wel aardig uit, want die uitwassen zijn nu aangepast”, legt ze uit. ,,Het aardige is dat Estland zo klein is, je kunt de markt gemakkelijk bijsturen. Dat is eigenlijk het geheim van de Estse economie, hervormingen doorvoeren is hier veel makkelijker dan in andere delen van de wereld. In Europa zal men de komende jaren nog veel pijnlijke zaken moeten veranderen. Dat hebben wij gelukkig allemaal al achter de rug”.

Na het verstrijken van een ultimatum over een Wit-Russsiche gasbetalin gaf de Russische president Dimitri Medvedev het staatsbedrijf Gazprom de opdracht de gaskraan richting het buurland langzaam dicht te draaien. Volgens Gazprom komen de leveranties aan de rest van Europa niet in het geding, maar Wit-Rusland dreigt de doorvoer stop te zetten.

President Medvedev liet duidelijk weten dat de Wit-Russische schuld gewoon moet worden voldaan. ‘Wij accepteren geen taartjes, boter of kaas als vergoeding’, liet hij weten nadat hij Gazprom topman Aleksej Miller de opdracht gaf de leveranties aan Wit-Rusland gedurende de dag met 15 procent af te laten nemen. Volgens Miller, die de onderhandelingen met de Wit-Russische delegatie in Moskou leidde, erkende de Wit-Russen de schuld maar wilde het buurland dat aflossen in de vorm van industriele apperatuur, kortingen en diensten. Volgens Gazprom heeft Wit-Rusland het afgelopen half jaar een lagere prijs overgemaakt dan afgesproken en moet het land nog zo’n 155 miljoen euro aflossen. Met het dichtdraaien van de gaskraan komen volgens Gazprom de leveranties naar andere Europese landen niet in het geding. In de zomer is er sowieso minder vraag voor gas en het bedrijf kan de leveranties aan de Poolse en Duitse markt omleiden via andere pijpleidingen.

Volgens de Wit-Russische president Alexandr Loekasjenko heeft zijn land geen schulden aan het Russische staatsbedrijf. Vice-premier Andrej Kobjakov klaagde afgelopen weekend in de marge van het Economisch Forum in Sint-Petersburg dat ‘het goed zou zijn wanneer de Russen zich realiseren dat ze de relatie met andere voormalige Sovjet-landen niet louter op Russische principes zouden moeten baseren’. Hoewel beide landen nauwe betrekkingen met elkaar hebben ontstaat er vaak ruzie over energieprijzen. In 2004 was er een impasse van een half jaar over de verkoop van het Wit-Russische gasbedrijf en in 2007 draaide Rusland de oliekraan richting het buurland een aantal dagen dicht. Ook politiek botert het al een tijd niet meer tussen de twee landen. Ruim een jaar geleden ontstond er een groot conflict over een import stop van Wit-Russische melkproducten en ook weigert het land de afvallige Georgische regio’s Abchazië en Zuid-Ossetië als onafhankelijke staten te erkennen. Sinds de onenigheid met Rusland probeert president Loekasjenko, die bekend staat als ‘de laatste dictator in Europa’, de banden met de Europese Unie juist aan te halen.

Het Wit-Russische staatsbedrijf BelTransGaz laat weten dat juist Gazprom een schuld heeft en is naar eigen zeggen verbaasd dat het management van Gazprom daarvan niet op de hoogte is. Volgens experts een duidelijke dreiging aan Russisch adres om de doorvoer naar Europa te onderbreken. In de winter van 2008 veroorzaakte een soortgelijk conflict tussen Rusland en Oekraine paniek op de Europese markt die enkele dagen zonder gas kwam te zitten. Rusland werkt sindsdien hard aan de diversificatie van energieleveranties naar het Westen, met pijplijnen door de Zware- en Baltische Zee wil het land de Europese markt rechtstreeks kunnen bedienen, zonder tussenkomst van transitlanden,. De Europese Unie dringt er ondertussen al jaren op aan dat Europa minder afhankelijk moet zijn van Russisch gas. De Russische analist Dimitri Orlov laat tegenover het het Russische gazeta.ru weten dat het nalaten van de betaling niet meer dan Wit-Russische blufpoker is. ‘Rusland staat sterk in z’n schoenen, en Loekasjenko weet dat dondersgoed’. De Russische minister van Buitenlandse Zaken Sergej Lavrov kwam maandag naar Minsk voor bilaterale onderhandelingen.

Ondanks protesten van inwoners bouwt de Russische overheid in Vladivostok een megalomane brug naar een nabijgelegen eiland. Bewoners klagen dat de overheid miljoenen uitgeeft aan prestigeprojecten terwijl de echte problemen niet worden aangepakt. De brug moet voor een internationale top in 2012 klaar zijn.

De meeste bezoekers kijken even omhoog voordat ze cafe ‘Perla Negra‘ aan de Svetlanskaja-straat binnenstappen. Tientallen meters boven de ingang werken mannen aan touwen, ze gieten beton, klinken nagels en balanceren op grote hoogte met zware instrumenten. Onder de werkmannen hangt een trapezenet, voor het geval dat. ,,We gaan er maar vanuit dat die brug er uiteindelijk komt”, verzucht Anna Pondatsova, de eigenaresse van het kleine cafe vlak onder de brug. In 2012 moet het project af zijn, dan vindt in Vladivostok de APEC-conferentie plaats, een jaarlijks terugkerende vergadering van het economisch samenwerkingsverband van landen rondom de Stille Oceaan. Rusland wil graag laten zien dat het behalve een Europese macht ook een opkomende Aziatische macht is en pompt miljarden aan overheidsgeld in projecten aan de Pacifische kust. Behalve de brug opende premier Poetin in de buurt van Vladivostok onlangs een nieuwe haventerminal en bouwt men aan een gaspijplijn naar China. ,,Ik heb de plannen niet in kunnen zien”, verzucht Pondatsova. ,,Maar als er onder de brug naast het cafe een parkeerplaats komt is dat voor ons zo slecht nog niet. Ik hoop alleen maar dat ze de rommel ook allemaal weer opruimen.”

Volgens de overheid is de brug niet alleen goed voor de werkgelegenheid, de verbetering van de infrastructuur zal ook andere investeerders aantrekken en zal bijdragen het overweldige verkeersinfarct in de stad te zalven. Omdat de regio rondom Vladivostok in het verleden goedkoop auto’s uit Japan en Korea importeerde is het aantal auto’s per inwoner in Rusland hier op z’n allerhoogst. Tijdens werktijden staan de auto’s, bussen en trammetjes nagenoeg muurvast in het verkeer. De brug verbindt het centrum van de stad met een buitenwijk en met ‘Russeneiland’, een eiland met een marinebasis waar volgens de telling minder dan 1000 mensen wonen. De pensioengerechtigde Alla Siderova woont er al bijna vijftien jaar. ,,We zijn hier juist naartoe gegaan omdat het zo lekker rustig was”, legt ze uit. ,,Mijn man zat vroeger bij de vloot en ik heb altijd van het water gehouden.” Net als veel andere inwoners hoopt Siderova dat ze haar grond voor een goed bedrag kan verkopen. Volgens de plannen moet op Russeneiland een congrescentrum, een grote universiteitscampus en een aantal luxehotels verschijnen. Maar daarvan ontbreekt voorlopig nog ieder spoor.

Voorlopig is Russeneiland alleen bereikbaar per pontje. Afhankelijk van de hoeveelheid ijs zijn de bootjes ongeveer een half uur onderweg. De Russische, Oekraïnse en Wit-Russische arbeiders die dagelijks van de dienst gebruikmaken zijn laconike. ,,Die brug komt er wel”, zegt een betonvlechter. ,,Maar voor de rest zijn we hier vooral bezig buitenhuizen de bouwen voor de mensen die het hier voor het zegen hebben, lacht hij. Bodemingenieur Andrej legt uit dat er een hoop mensen zijn die al maanden niet betaald hebben gekregen. ,,Het hangt er vanaf voor welk bedrijf je werkt, maar bijna iedereen krijgt hier zwart uitbetaalt”, legt hij uit. ,,Wij verdienen hier nu goed. Maar als je de stad vooruit wilt hebben kun je beter andere zaken aanpakken. De corruptie, bijvoorbeeld. Of woningen bouwen voor jonge stelletjes. Maar zo’n brug, dat lost natuurlijk structureel natuurlijk niets op.”

In de mijnwerkerstad Donetsk gelooft iedereen dat ‘hun’ kandidaat nu president zal worden. Viktor Janoekovitsj heeft hier zijn thuisbasis, en na vijf jaar nationalistische politiek en een duidelijke focus op het westen vinden de inwoners het tijd dat hun kandidaat het voor het zeggen krijgt.

In een hoekje van het enorme Leninplein staan ze broederlijk naast elkaar, de kleine campagnetentjes van de communisten, de agrarische partij en de mensen die flyers uitdelen voor Joelia Timosjenko. Maar onder het Leninbeeld, dat in Donetsk nog altijd op zijn sokkel staat, zijn de aanhangers van Viktor Janoekovitsj al bezig met de voorbereidingen voor het overwinningsfeest. Er staat een enorm videoscherm, een groot podium en de eerste televisieploegen proberen voorzichtig de rails van de rollende camera. In het oosten van Oekraine weet men het zeker, na vijf jaar pro-westerse politiek van president Viktor Joesjtsjenko gaat hun kandidaat Janoekovitsj het nu overnemen.

Het is een wonderlijke comeback. In november 2004 werd Viktor Janoekovitsj (59) al uitgeroepen tot president, hij had zelfs de felicitaties uit Moskou op zak. Maar de oppositie sloeg de handen ineen met jongerenorganisaties en kondigde weken van straatprotesten aan, duizenden mensen sloegen in hoofdstad Kiev hun tenten op. Het hooggerechtshof draaide de uitslag terug en na een nieuwe ronde werd Joesjtsjenko verkozen. Janoekovitsj zou van het politieke spectrum verdwijnen. Maar niet voor lang, president Joesjtsjenko stuurde na amper negen maanden zijn politieke partner Julia Timosjenko de laan uit en Janoekovitsj trad aan als premier. Toen hij eind 2007 weer plaats moest maken voor Timosjenko richtte stelde hij zijn peilen op het presidentschap.

,,Hij spreekt liever Russisch, groeide op zonder ouders en moest gewoon knokken voor zijn bestaan. Hij is een van ons”, zegt Leonid Morozov (43). Janoekovitsj gaat prat op zijn volkse imago, volgens zijn campagnewebsite mogen we duivensport en jagen tot zijn hobbies rekenen. ,,Goed, hij heeft in de gevagenis gezeten. Maar we hebben allemaal wel een tijdje op het politiebureau gezeten, zeker in de jaren ‘90”, lacht Morozov. Zijn vrienden zijn het roerend met hem eens, de felle Oekrains-nationalistische politiek van president Joesjtsjenko gaat er in het oosten van Oekraine niet in. ,,We willen goede betrekkingen met Rusland, daar wonen per slot van rekening vrienden en familie. We zijn Oekrainers, maar de Russen zijn ons broedervolk. We willen goede betrekkingen met iedereen, van Vladimir Poetin tot Barack Obama, daarom stem ik op Janoekovitsj”, zegt Morozov, die na vijftien jaar in de mijnen op zoek is naar ander werk.

Janoekovitsj is al lang niet meer een speelbal van Moskou, zoals zijn politieke tegenstanders hem wegzetten. Hij heeft een breed team van adviseurs en streeft volgens analisten vooral economische samenwerking na, met Moskou en met de Europese Unie. Hij heeft de steun van de steenrijke oligarchen in het land en in zijn tijd als premier trok de Oekrainse economie juist aan. Buiten werktijd geven zelfs Europese diplomaten aan dat er met Janoekovitsj beter te werken valt dan met de opportunistische president Joesjtsjenko of premier Timosjenko. Volgens de laatste peilingen gooit Janoekovitsj de hoogste ogen, hij loopt bijna 10 procent voor op Timosjenko en de voormalig minister van Economische Zaken Sergej Tigipko, die de afgelopen week zijn populariteit zag stijgen. Voor de andere kandidaten, inclusief president Joesjtsjenko, zijn de kansen verkeken. Zondag mogen de Oekrainers naar de stembus.

In de laatste dagen van de presidentscampagne halen de verschillende Oekrainse kandidaten alles uit de kast. De beschuldigingen en verdachtmakingen vliegen over en weer. Het laat de meeste Oekrainers koud. Naar verwachting blijft de opkomst laag, sommige kiezers proberen zelfs via internet hun stembiljetten te verkopen.

KIEV Gevonden op Flickr; http://www.flickr.com/photos/stuckincustoms/ / CC BY-NC-SA 2.0

,,Ik ben één keer naar de stembus gegaan. In 1991, toen ze ons vroegen of Oekraine zelfstandig moest worden of bij de Sovjet-Unie zou moeten blijven. Ik stemde voor de Sovjet-Unie, sindsdien vertik ik het. Ondertussen denkt misschien de helft van dit land er zo over”. De jurist Vladimir Barikin (41) laat de verkiezingen van aanstaande zondag net als veel van zijn landgenoten aan zich voorbijgaan. ,,Zolang er nog overal corruptie is, zolang ik iedere politie-agent moet betalen en zolang het leven hier bijna onmogelijk is ga ik niet stemmen.” Barikin, die bijklust als taxi-chauffeur, denkt dat de verkiezingen doorgestoken kaart zijn en dat voor de meeste stemmen het grootste bedrag op tafel gelegd moet worden. ,,Maar al zouden ze me ervoor betalen, ik stem niet”, zegt hij stellig. Analisten verwachten dat de opkomst dit jaar naar een historisch dieptepunt zal gaan.

In voorgaande jaren kwamen in de aanloop naar de verkiezingen tienduizenden mensen op de been. Nu is het rustig in Kiev, slechts hier en daar delen de aanhangers van verschillende kandidaten foldertjes uit. Ondertussen smijten president Viktor Joesjtsjenko, premier Joelia Timosjenko en oud-premier Viktor Janoekovitsj met modder. Joesjtsjenko zoekt een tweede termijn, maar is volgens de peilingen kansloos. Hij beschuldigt Timosjenko ervan paniek te zaaien en zette vorige week Janoekovitsj buiten spel door hem ‘een directe stem voor Moskou’ te noemen. Joelia Timosjenko schuift op haar beurt de crisis in de schoenen van de president en noemde haar rivaal Janoekovitsj eergisteren een ‘lafaard’. Behalve de drie rivalen zijn er nog vijftien andere, onafhankelijke kandidaten die naar verwachting zondag geen kans maken in de tweede ronde van de verkiezingen mee te doen. De meeste Oekrainers hebben het gehad met de politieke elite van het land. Vandaag doken in de Oekrainse media berichten op dat sommige kiezers hun stembiljet verkopen via internet. Hoewel het een strafbaar feit betreft zou volgens een onderzoek ruim zes procent van de Oekrainers daar geen moeite mee hebben.

Vijf jaar na de benoeming van president Joesjtsjenko is het land volgens velen geen stap vooruit gegaan. De corruptie is alleen maar toegenomen en het land is na de financiele crisis nagenoeg bankroet. Zelfs het Internationaal Monitair Fonds hield vorige maand een miljardenlening tegen omdat de regering in Kiev het budget niet op orde krijgt. Op het onafhankelijkheidsplein in het centrum van de stad, de afgelopen jaren het toneel van massale protesten en politieke manifestaties, is het rustig. Dankzij een reclamestunt van een bekende Oostenrijkse chocoladefabrikant kleurt het plein niet oranje, maar paars. De 30-jarige horeca-ondernemer Alexander Godmanenko ontkurkt in het bijzijn van een paar vrienden een fles champagne. In Oekraine vierde men woensdag volgens de orthodoxe calender nieuwjaar. Hij is nostaligsch over de oranje-revolutie. ,,Toen waren we één volk, we hadden het moment. Nu is dat definitief voorbij. We geloofden Joesjtsjenko op zijn mooie woorden, maar net als het land zelf was hij er niet klaar voor”. Samen met zijn vrienden hekelt hij de corruptie in het land. ,,Je merkt het overal, op je werk, op straat en zelfs op de school van je kinderen. Wil je hier iets voor elkaar krijgen heb je goede contacten nodig, of moet je veel geld betalen.” Of ze naar de stembus gaan weet het gezelschap nog niet, maar in Kiev hoopt men eindelijk een einde komt aan het politieke geruzie. ,,Wij willen goede relaties met Moskou en met Brussel. Oekraine is een groot, mooi en vooral moeilijk land. We hopen dat er nu eindelijk eens iemand opstaat die de leiding kan nemen.”

Op zijn datsja vlak buiten Moskou is woensdagochtend de Russische staatsman en econoom Jegor Gajdar overleden. In korte tijd overzag hij de transitie van de Sovjet planeconomie naar de vrije markt, een hervorming die het land op de rand van de afgrond bracht. De voormalige vice-premier en minister van Economische Zaken onder president Boris Jeltsin werd aan alle kanten geprezen maar is voor de meeste Russen nog altijd de man die ‘al het spaargeld deed verdwijnen’.

,,Jegor Gajdar heeft in de prille jaren ‘90 Rusland kunnen redden van de honger, wist een burgeroorlog te voorkomen en heeft ervoor gezorgd dat dit land niet uit elkaar is gevallen”, met die woorden herinnert goede vriend en politiek medestander Anatoly Tsjoebais zich Gajdar op zijn persoonlijke blog. Gajdar stond aan de tekentafel van het moderne Rusland en wist in zeer korte tijd een pakket aan hervormingen door te voeren dat inmiddels bekend staat als de ’schock therapy’, ten koste van enorme inflate was het communistische en centraal gestuurde Rusland plots aan de harde regels van de vrije markt overgelaten.

Gajdar werd geboren in een Joods-Russisch gezin als kleinzoon van een bekend kinderboekenschrijver. Zijn vader was oorlogscorrespondent bij partijkrant Pravda, waar Jegor Gajdar na zijn afstuderen zelf ook korte tijd als economisch journalist aan de slag ging. Hij benoemde zichzelf eind jaren ‘80 tot liberaal en sloot zich aan bij de hervormingsgezinde en roekeloze brigade van Boris Jeltsin. In november 1991 trad hij aan als minister van economische hervorming. Terwijl de Sovjet-Unie uiteen viel wist hij met steun van een leger aan Westerse adviseurs verstrekkende markthervormingen door te voeren. Prijzen werden niet langer van bovenaf opgelegd maar waren afhankelijk van de enorme vraag en het beperkte aanbod. De roebel stortte in, salarissen en pensioenen waren niets meer waard en al spaargeld van de Sovjet-Unie verdween als sneeuw voor de zon. In het buitenland oogstte zijn daadkrachtige optreden en weergaloze hervormingen veel lof. Hij wist veel buitenland krediet respect. Het leverde Rusland veel buitenlands krediet en investeringen op.

In Rusland zelf werd Gajdar een controversieel figuur. Vooral toenmalig president Vladimir Poetin voerde lang campagne tegen de ‘westerse maatstaven’ die aan de wieg van de roebelcrisis in 1992 en later in 1998. Poetin beloofde stabiliteit ‘wars van Westerse adviseurs’ en keerde veel van Gajdars hervormingen later terug. In een telegram aan de familie laat Poetin weten dat Gajdar volgens hem ‘een echte patriot, een man van sterke wil en een talentvol wetenschapper’ was. ,,Niet ieder publiek figuur durft de moeilijke taak van hervorming aan te pakken in een kritieke fase van de geschiedenis. Gajdar deed dat op een dappere en eeerlijke manier”, schrijft hij. Ook president Dimitri Medvedev stuurde een telegram. ,,We hebben een eervol wetenschapper en staatsman verloren wiens naam altijd verbonden blijft met de noodzakelijke hervormingen en de eerste stappen van de vrije markt’, schrijft Medvedev volgens de persdienst van het Kremlin. ,,Hij nam de verantwoordelijkheid voor onpopulaire maar noodzakelijke maatregelen”.

Tot 2003 zat Gajdar voor een oppositiepartij die hij zelf mede heeft opgericht in de Doema, de Russische Tweede Kamer. Toen de partij tijdens de parlementsverkiezingen van 2003 de kiesdrempel niet haalde trok Gajdar zich terug en richtte hij zich op economisch onderzoek en publiceerde een aantal boeken. In 2006 kwam hij in het nieuws doordat hij in het Verenigd Koninkrijk vergiftigd zou zijn, amper een week nadat de overgelopen spion Aleksander Litvinenko onder myserieuze omstandigheden om het leven kwam. Gajdar heeft zijn hervormingen altijd ‘noodzakelijk’ genoemd en heeft volgens zijn tegenstanders ‘nooit zijn excuses aangeboden’. Jegor Gajdar is 53 jaar geworden en laat een vrouw en drie kinderen na, waaronder de bekende activste Maria Gajdar.

De scholen zijn geschorst, voetbalwedstrijden worden afgeblazen zelfs de verkiezingscampange is voor de komende drie weken stil komen te liggen. Oekraine is in de ban van de Mexicaanse griep. Het land heeft het vanwege de aanhoudende politieke en financiele crisis sowieso al zwaar te voorduren.

De Oekrainse president Viktor Joesjtsjenko kon het maandagmorgen tijdens een ingelaste persconferentie niet laten zijn rivaal premier Joelia Timosjenko de schuld te geven. ,,Ik heb ik mei de premier al de opdracht gegeven een nationaal griepcentrum in te richten. Daar werkt op dit moment maar een persoon”. Hij kondigde aan te zullen inventariseren wat er precies aan de hand is in het land en kondigde een onderzoek naar de slechte voorbereidingen af. Joesjtsjenko riep journalisten op ‘het hoofd koel’ te houden en gaf de minister voor Defensie instructies veldbedden paraat te hebben voor mobilisatie in de negen regio’s die op dit moment ‘in quarantaine’ zijn.

In het weekend kondigde de Oekrainse regering maatregelen af om de verspreiding van het griepvirus de kop in te drukken. Vooral in het westen van het land consteerde artsen een scherpe stijging in het aantal griepgevallen. Concerten en voetbalwedstrijden werden afgelast, scholen en universiteiten in het hele land gaan drie weken dicht en de overheid probeert ‘onnodig verkeer’ tussen de verschillende Oekrainse regio’s tot een minimum te beperken. Het ministerie van transport laat stations, vliegvelden en bushaltes desinfecteren. Volgens de laatste berichten van het Ministerie van Volksgezondheid op maandagmiddag zijn inmiddels zeker 67 mensen om het leven gekomen vanwege de Mexicaanse griep. Volgens de onderminister van Volksgezondheid, Vasil Lazorisjinets, zijn 255,000 mensen geregistreerd als griepgevallen en liggen er zeker 15,000 mensen in ziekenhuizen. De regering liet maandagmorgen in alle ijl 300,000 dosis Tamiflu overvliegen uit Zwitserland, volgens doktoren genoeg om patienten een maand te behandelen.

Zelfs de campagne voor de presidentsverkiezingen in Januari 2010 zijn tijdelijk opgeschort. Oekraine is verwikkeld in een felle verkiezingscampagne voor de opvolging van president Joesjtsjenko, zowel zijn voormalig coalitiegenoot premier Joelia Timosjenko als Viktor Janoekovitsj, de kandidaat uit het overwegend Russisch-sprekend oosten van het land, gooien hoge ogen. Na weken van straatprotesten kwam Viktor Joesjtsjenko begin 2005 aan de macht, nadat aanvankelijk Viktor Janoekovitsj als winnaar was uitgeroepen. Veel Oekrainers voelen zich bedrogen, de revolutie heeft haar beloften niet waar kunnen maken, jarenlange politieke conflicten stonden vooruitgang in de weg.

Bovendien heeft de financiele crisis het land hard geraakt. De nationale munt glipte onderuit en werkeloosheid steeg terwijl de kosten voor levensonderhoud alleen maar omhoog gingen. Veel Europese banken trokken zich terug van de Oekrainse markt het land moest zich behelpen met een flink aantal leningen. Het Internationaal Monitair Fonds (IMF) leende Oekrainse het afgelopen jaar miljarden om het hoofd boven water te houden. Ondanks waarschuwingen van het IMF en premier Timosjenko tekende president Joesjtsjenko afgelopen vrijdag een wetsvoorstel dat de pensioenen met 20 procent verhoogt, een maatregel die flink druk zet op het budget. Timosjenko noemde het ‘populistisch’ en het IMF overweegt de financiele steun terug te trekken.

In allerlei delen van het land staan rijen voor apotheken voor mondkapjes en griepremmers. De regering kondigde een invenstarisatie van de voorraden aan en waarschuwde dat apothekers die hun prijzen omhoogdreven per direct hun vergunningen kwijt zouden raken. Verschillende analisten wijzen erop dat de maatregelen overtrokken zijn. Zowel de premier als de president zouden tegen elkaar opbieden om de ‘hardste maatregelen’ om zo daadkrachtiger over te komen. Begin volgend jaar mogen de Oekrainers naar de stembus.

Omdat het bedrijf een slecht imago heeft riep Gazprom vorig jaar een website in het leven waar het ‘antwoord op vragen van burgers’ geeft. De missie van het bedrijf is volgens de website ‘een maximaal efficiente gasvoorziening aan de Russische bevolking’ te garanderen. Bovendien wil het bedrijf ‘een van ’s werelds grootste energiebedrijven’ worden. Op de website staat niet vermeld wat algemeen bekend is, namelijk dat Gazprom veelal een politieke rol vervult. Niet alleen heeft de Rusissche overheid een meerderheidsbelang van net iets meer dan 50 procent, de bestuurlijke leiding van het bedrijf is vaak terug te vinden in de hoogste regionen van het Kremlin. De huidige bestuursvoorzitter Viktor Zoebkov was twee jaar geleden premier, president Dimitri Medvedev stond van 2001 tot zijn verkiezing in 2008 aan het hoofd van de gasgigant.

Foto: Mitja Alesjkovski op Flickr

Voor de crisis was Gazprom nog het op twee na grootste bedrijf ter wereld. Door de roebelcrisis en een dalend vertrouwen van investeerders is het op die lijst inmiddels flink gezakt. Toch is het nog altijd een invloedrijke speler. Gazprom is actief op de Europese, Aziatische, Afrikaanse en de Noord- en Zuid-Amerikaanse markt. In totaal werken er meer dan 400.000 mensen voor het Gazprom, een bedrijf dat zich al jaren niet alleen meer met aardgas bezig houdt. Niet alleen heeft het bedrijf een monopolie voor de export van gas uit Rusland, het beheert ook een flink deel van de pijpleidingen in de voormalige Sovjet-Unie. Gazprom kocht de afgelopen jaren verschillende oliebedrijven op, heeft een enorm vastgoed-portfolio, veel landbouwgrond, een eigen bank en zelfs een eigen luchtvaartmaatschappij, GazpromAvia. Sommige analisten wijzen erop dat een groot deel van de winst van Gazprom verdwijnt in de zakken van corruptie bestuurders en politici. De mediatak van het bedrijf kwam de afgelopen jaren onder vuur te liggen, vooral omdat het kritische publicaties opkoopt, waaronder radiostation Echo Moskvy en de zakenkrant Kommersant.

Daarnaast is Gazprom een grote sponsor in de sportwereld. Het gasbedrijf tilde Zenit, de voetbalploeg uit Sint-Petersburg, tot internationale hoogte. Er werden nieuwe spelers aangekocht, de Nederlandse Dick Advocaat werd als trainer binnengehaald en in 2008 won de club behalve de Russische competitie ook de UEFA-beker. Dit weekend doken er geruchten op dat Gazprom de nieuwe sponsor van AZ zou worden. Directeur Toon Gerbrands van AZ deed tegenover de camera’s van de NOS de geruchten af als ‘fabeltjes’. Ook bij het hoofdkwartier van Gazprom in Moskou weet niemand iets van de aankoop van de Nederlandse club. Gazprom sponsort op dit moment Schalke ‘04, een club in de Duitse Bundesliga. Volgens de Servische media is het bedrijf bovendien in gesprek met voetbalclub ‘Rode Ster’ uit Belgrado om daar de nieuwe hoofdsponsor te worden. Een maand geleden sloot Gazprom nog een miljardendeal met Servie.

Vorige winter werd de politiek macht van Gazprom duidelijk zichtbaar. Nadat Oekraine een betalingstermijn liet verlopen sloot Rusland de gaskraan naar het buurland af. Er volgde een langdurende politieke impassa waarbij ook enkele Europese landen dagen zonder gas kwamen te zitten. Pas met bemiddeling van de Europese Unie kwamen de Russische premier Poetin en de Oekrainse premier Joelia Timosjenko tot een akkoord. Rusland levert aan ‘bevriende’ buurlanden gas aan vriendenprijsjes. In Rusland zelf maakt het bedrijf amper winst op de gasleveranties.

Gazprom is dan ook voor 60 procent van haar inkomen afhankelijk van de landen in de Europese Unie. Hoewel de Europese Unie al jaren probeert haar energie-aanvoer te diversificeren ondermijnt Rusland dat beleid effectief door bilaterale contracten af te sluiten met verschillende landen en de nationale eneriebedrijven. Het bedrijf heeft lucratieve contracten met Duitse, Franse en Italiaanse bedrijven. Deze week nog tekende Polen een contract voor Russische gasleveranties tot 2037. Ook Nederland werkt actief samen met Gazprom. De Nederlandse GasUnie kocht twee jaar geleden een belang van negen procent in ‘NordStream’, een pijplijn die van Rusland direct naar Duitsland loopt. De Russen namen een belang in een pijplijn die tussen Nederland en Engeland loopt. Gazprom heeft een aantal Nederlandse dochterondernemingen en heeft belangen in Nederlandse bedrijven die zich bezighouden met het transport en de opslag van aardgas.

Het zijn zware tijden voor de Russische auto-industrie. Terwijl buitenlandse autoproducenten blijven investeren hangt het voortbestaan van AvtoVAZ, de maker van de Lada, aan een zijden draadje.

Nieuwe Lada Niva’s rollen van de band in Toljatti.

,,Wil je echt een nieuwe Lada kopen, weet je dat zeker?” Autoverkoper Vitali kijkt wantrouwend onder zijn capuchon vandaan. De parkeerplaats met honderden gloednieuwe auto’s is leeg en verlaten. ,,Koop toch een Chevrolet, een Ford of desnoods een van die Skoda’s die ze hier verderop verkopen. Je wilt toch geen Russisch barrel onder je kont hebben?” De autoverkoper speelt backgammon met een Oezbeekse monteur. ,,Begrijp me niet verkeerd, ik hou van dit land, maar sinds het einde van de Sovjet-Unie zijn de auto’s hier een ramp geworden. Koop toch een Chevrolet, die zijn ook in Rusland gemaakt maar gaan tenminste niet om de haverklap stuk” legt hij uit. ,,Betaal je cash of wil je een lening?”

Een jaar geleden was Rusland nog de op een na grootste automarkt in Europa. Dankzij de crisis is de verkoop van nieuwe auto’s in een jaar tijd meer dan gehalveerd. De sector krijgt harde klappen en veel analisten vrezen voor het voortbestaan van de Russische autoindustrie. AvtoVAZ, de maker van de Lada, kreeg onlangs nog een enorme financiele injectie van de Russische overheid. Toch moet voor 2012 ruim een kwart van het personeel de laan uit. Vladimir Poetin maande twee weken geleden op zijn beurt dat Renault over de brug moest komen met financiering en innovatie voor AvtoVAZ. De Franse autofabrikant kocht twee jaar geleden voor ruim 700 miljoen euro een belang van 25 procent in het bedrijf. Poetin liet duidelijk weten dat Renault moest investeren of dat het anders de biezen kon pakken.

De problemen bij AvtoVAZ zorgen voor onrust in Toljatti, het Russische ‘Detroit’ aan de Wolga, waar de autoindustrie de levenslijn is voor de bewoners. De stad werd in de jaren ‘60 samen met de Lada-fabriek uit de grond gestampt, een op de zeven inwoners werkt in de fabriek. Vorige week gingen duizenden werknemers de straat op, ze eisen loonsverhoging en willen dat de Russische overheid de fabriek nationaliseert. ,,Laat Vladimir Poetin persoonlijk de leiding over dit bedrijf overnemen!”, zei parlementarier Anatoli Ivanov tegen een Russisch persbureau. Het eerste halfjaar van 2009 draaite AvtoVAZ maandelijks een verlies van 45 miljoen euro. Per werknemer werden er dit jaar slechts drie auto’s gemaakt. De plannen om AvtoVAZ te redden liggen op tafel, Renault en Nissan willen 240 miljoen euro in vijf nieuwe automodellen investeren. In 2012 moeten er vooral goedkope modellen Renaults en Nissans van de band rollen in Toljatti, er staan slechts 70.000 Lada’s in de productieplanning.

Ondanks de crisis rolde afgelopen maandag in Kaliningrad, de Russische enclave tussen Polen en Litouwen, de eerste Opel van de band. Analisten verwachten deze week duidelijkheid over de details van de verkoop van het Duitse autobedrijf aan het Canadees-Russische consortium van Manga en Sberbank. In Juni opende het Japanse Nissan nog een fabriek in Sint-Petersburg, beide bedrijven hebben er vertrouwen in dat de Russische economie opleeft. Ook de autoverkopers aan de Novorazjanskaja-snelweg hopen op betere tijden. ,,Ik heb tientallen gloednieuwe Lada Priora’s staan”, legt iemand uit. ,,Niemand wil daar met deze crisis 8000 euro voor betalen. Voor 6000 euro heb je immers al een aardige Chinese wagen. Bovendien, als je minder te besteden hebt, dan koop je toch tweedehands?” Even verderop koopt de Mammoet Alijev een oude Lada-Niva voor iets meer dan 2000 euro. ,,Tien jaar geleden maakte ze nog echte auto’s daar in Toljatti, deze Niva loopt als een trein”, zegt hij. ,,Met zo’n nieuwe kan ik over drie jaar niets meer.”

KADER: De belangrijkste autoproducenten in Rusland

AVTOVAZ bouwt in samenwerking met GENERAL MOTORS, FIAT, RENAULT en NISSAN auto’s in Toljatti. RENAULT heeft een aparte fabriek in Moskou, FORD in Sint-Petersburg

OPEL bouwt sinds kort in samenwerking met GENERAL MOTORS in Kaliningrad enkele modellen, in samenwerking met het Russische AVTOTOR, dat ook BMW’s maakt. Het Russische GAZ uit Nizjni Novgorod, eigendom van Oleg Deripaska, is in gesprek met OPEL voor de bouw van bestelwagens. GAZ bouwt bovendien enkele merken van GENERAL MOTORS, waaronder de DOGDE en de CHRYSTLER, grote wagens die het goed doen in Rusland

PEUGEOT-CITROEN bouwt in samenwerking met MITSUBISHI auto’s de Kaloega-regio, waar ook VOLVO en SCANIA vrachtwagens en bussen in elkaar zetten. Ook VOLKSWAGEN bouwt in Moskou en Kaloega personenauto’s

SUZUKI, TOYOTA, NISSAN en HYUNDAI hebben fabrieken in de buurt van Sint-Petersburg.

Daar zijn ze in de kantoorgebouwen van de Telegraaf Media Groep, Wegener en PCM vast nog niet op gekomen: een krant uitgeven op boodschappentasjes. Een slim bedrijf uit Moskou kwam vorig jaar augustus met GazetPaket op de markt, een ‘freesheet’ van twee pagina’s. ‘Je kunt h’m dragen, je kunt h’m lezen’, is de opdruk. De krant heeft een oplage van maarliefst 150.000 examplaren

Goed, erg veel informatie staat er misschien niet in. Behalve reclame, reclame en af en toe een advertentie zijn er enkele informatieve artikelen, kruiswoordpuzzels en recepten te lezen. Hoe staat het eigenlijk met de koopkracht en de inflatie? En hoe blijft u gezond tot in de lengte der dagen? Lees de GazetPaket!