Op het nippertje toch een witte jurk

Twee rebellen uit het pro-Russische bataljon Vostok trouwen in Donetsk. Op een pantserwagen gaan ze door de stad. Voor een dag wordt er weer gedronken.

Screen Shot 2014-07-14 at 12.18.53

DONETSK – De drie ambtenaren van de burgerlijke stand in Donetsk kijken wantrouwend naar buiten. In de verte klinkt gebrom. ‘Is dat nou een tank?’ vraagt de ceremoniemeester. De rebellen springen van het gevaarte af. ‘Nee schatje, dit is een pantserwagen’, lacht de commandant. ‘En maak je geen zorgen – we beloven de boel niet kort en klein te schieten.’

Zaterdagmiddag zijn de pro-Russische rebellen van het bataljon Vostok nerveus. Niet vanwege het Oekraïense leger dat bombardementen uitvoert, maar vanwege de aanstaande bruiloft tussen Tagir (37) en Tanja (33). De twee kennen elkaar al jaren, maar vechten nu in hetzelfde bataljon. Hij met een kalasjnikov en een pistool dat steevast onder zijn linkeroksel hangt, zij met de potten en de pannen in de kantine van de uitvalsbasis. De paar honderd mannen zijn druk in de weer met de oorlog. De wapens worden opgepoetst, de militaire voertuigen gerepareerd. In het trappenhuis staat luchtafweergeschut, op de daken mannen met verrekijkers.

Op de binnenplaats ziet Tagir Tanja voor het eerst in trouwjurk. ‘Het was me godverdomme wat’, vloekt Tagir. ‘Ze zou gewoon in camouflagepak, maar wilde op het laatste moment toch een witte jurk. Het heeft me een vermogen gekost.’ Hij tilt zijn aanstaande bruid de pantserwagen op. De colonne met vier volgauto’s verlaat de basis. Het is een bezienswaardigheid in de verwaarloosde buitenwijken van Donetsk. Bij bushaltes staat men met open mond te kijken. De witte jurk wappert in de wind. Toeschouwers klappen en joelen. Een oude vrouw slaat een kruis.

Het dozijn zwaarbewapende mannen staat ongemakkelijk tussen de kitscherige decoratie in de trouwzaal. De ambtenaar benadrukt met een diepe stem de verbintenis tussen man en vrouw, het levenspad en de verplichtingen die het huwelijk met zich meebrengt. Het tweetal schuift de ringen om, er klinkt applaus. Tagir pakt zijn bruid onder de oksels en tilt haar op. Het bataljon Vostok heeft een strikte drooglegging, maar de commandant maakt voor deze keer een uitzondering. ‘Een glas, niet meer’, zegt hij. ‘Anders de strafkelder in.’

Tagir en Tanja kijken elkaar aan. Alles beter dan de slaapzaal waar ze nu overnachten. Een huwelijksreis zit er ook al niet in. ‘Dat doen we pas wanneer het vrede is. Dan gaan we op reis. Misschien wel voor altijd’, zegt Tanja. De ambtenaar schraapt haar keel. Ze aarzelt, maar zegt het toch: ‘Opdat jullie nog lang en gelukkig zullen leven.’

‘Hallo, leef je nog?’ ‘Ja, bij ons is alles goed’

Op bezoek in een vluchtelingenkamp met Oekraïners vlak over de grens in Rusland. De kinderen zijn de bombardementen bijna weer vergeten.

Screen Shot 2014-07-01 at 14.29.37

TAGANROG (26/06/2014) – De dreunende beats van Jennifer Lopez klinken dwars door het vakantiepark. Het is de middaggymnastiek. Twee studentes in knalrode T-shirts zwaaien in de rondte met hun armen en benen. Een groep van tien kleuters doet hen na. ‘Blijven bewegen! Hop, hop, hop!’

De muziek moet het lawaai van de zaag- en boormachines overstemmen. Het verlaten vakantiepark uit de Sovjettijd is sinds kort bewoond door 646 vluchtelingen uit Oost-Oekraïne. De huisjes worden opgeknapt, de elektriciteitskabels worden door de verwaarloosde flats getrokken. Honderden kinderen rennen in de rondte. Om niet te vergeten aan wie ze schatplichtig zijn, hebben de meesten de Russische driekleur op hun wangetjes geschminkt gekregen.

‘Rusland heeft ons ontvangen zoals een moeder een verloren zoon in de armen sluit’, zegt Nina Igorevna (76). ‘Zelfs de lakens waren schoon. Dank, dank en nog eens dank. We zijn de Russen eeuwig dankbaar.’ Haar kleindochter Jelena speldt direct een badge op. ‘Jelena, appartement 13, Gorlevka’, staat erop. Bijna dagelijks komen Russische overheidsvertegenwoordigers op bezoek. Met haar echtgenoot, grootmoeder en driejarig zoontje David woont ze in een van de kleine vakantiehuisjes. Met toilet, douche en internet, waardoor David vooral tekenfilms op YouTube kijkt.

Drie weken geleden is het gezin gevlucht uit Gorlevka, het industriestadje onder de rook van Donetsk. ‘Er zijn allerlei tekorten. De sigaretten zijn verdwenen uit de supermarkten, de rijst is bijna op. De politiebureaus zijn overgenomen door de opstandelingen; een gebouw bij ons in de buurt is gebombardeerd’, zegt Jelena. ‘Mijn man zoekt werk, als we iets vinden vertrekken we. Wij hoeven niet meer terug naar Oekraïne. Van dat vredesproces komt helemaal niets, het is niet zo maar een kwestie van vergeven en vergeten.’

De kinderen zijn de trauma’s al weer te boven. Het vakantiepark aan de Azovzee ligt pal naast de luchthaven van Taganrog. Een paar keer per dag brullen de motoren van vrachtvliegtuigen over de kleine huisjes. ‘Eerst rende David gelijk naar binnen om dekking te zoeken, nu is hij veel te druk in de weer met al het speelgoed dat we gekregen hebben.’ Het ventje piest ongegeneerd in een plantenbak. ‘Het enige is dat we onze herdershond hebben moeten achterlaten. Zo’n lief beest.’

Hoeveel Oekraïners voor het aanhoudende geweld op de vlucht zijn geslagen weet niemand. Russische media doen er alles aan om te laten zien dat er in het buurland een humanitaire catastrofe gaande is. Volgens de federale migratiedienst hebben ‘enkele tienduizenden’ Oekraïners de afgelopen maand een vluchtelingenstatus aangevraagd. Bij de grens worden ze eerst opgevangen in tentenkampen.

‘Geen wonder, want veel meer plaats is hier ook niet’, zegt Lilja Ivanova, een vrouw van middelbare leeftijd die zelf een maand geleden uit Slavjansk is gevlucht. Ze coördineert het vakantiekamp. ‘Je ziet: alles werkt. Er is 24 uur per dag een ambulance aanwezig, in de kantine krijgt iedereen drie warme maaltijden. Er moet een hoop verbouwd worden, maar dat is een mooi klusje voor de mannen die hier zijn.’

Slavjansk is volgens Ivanova onherkenbaar. ‘Het ziekenhuis, de school, zelfs de kraamkliniek is gebombardeerd.’ Met hulp van de communistische partij is ze de stad ontvlucht. ‘Het was een helse rit. Bij de grens werd op dat moment gevochten, we hebben lang moeten schuilen voor we eenmaal in Rusland waren.’ Het liefst wil Ivanova terug naar Slavjansk, maar dat gaat nog lastig worden. ‘Mijn man zit bij de rebellen. Hij zegt dat het conflict nog lang niet is uitgevochten. We bellen iedere dag. Lange gesprekken zijn het niet. ‘Hallo, leef je nog? Ja, bij ons is alles goed.’

In de gymzaal van het complex heeft de overheid faciliteiten ingericht. Bij de migratiedienst kunnen de vluchtelingen een status aanvragen. Ze mogen drie maanden, een jaar of langer verblijven. Een arbeidsbureau hangt de vacatures op. Een hotel in Sotsji zoekt schoonmaaksters; de staalfabriek heeft nog elektriciens nodig.

Zelfs aan een kleine bibliotheek is gedacht. Tussen de moderne pulp staan de meesterwerken van Hertzen, Babel, Tolstoj, Dostojevski en natuurlijk Tsjechov, de schrijver die in Taganrog geboren is.

Toch is de oorlog nooit ver weg. ‘De fascistische junta in Kiev vermoordt onschuldige burgers!’ hangt er op posters in de gang van de gymzaal. ‘Rusland rules!’ staat er in stoepkrijt op de tegels voor de deur geschreven. Dan klinkt Jennifer Lopez weer. Een van de studentes draait de volumeknop nog verder omhoog. ‘We doen net alsof er niets aan de hand is’, zegt ze.

Kerry en Lavrov zoeken uitweg

Screen Shot 2014-03-31 at 12.40.32De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken John Kerry en zijn Russische ambtgenoot Sergej Lavrov hebben zondagavond in Parijs vier uur lang overlegd over Oekraïne. Doel was een diplomatieke uitweg te zoeken uit de crisis die is ontstaan door de Russische annexatie van de Krim.

MOSKOU (31/03/2014) – Rond middernacht kamen beiden met een verklaring. Lavrov zei dat Kerry en hij beiden van mening zijn dat de VS en Rusland moeten zoeken naar ‘raakpunten’ voor een diplomatieke uitweg. De Amerikanen dringen aan op direct overleg tussen de regeringen van Oekraïne en Rusland. Lavrov zei volgens het Russische bureau Interfax dat Moskou en Washington samen met de Oekraïense bevolking en haar regering willen werken aan een oplossing.

De VS willen overigens de inzet van internationale waarnemers en de terugtrekking van de Russische troepen uit zowel de Krim als het Russisch-Oekraïense grensgebied. Kerry onderstreepte afgelopen nacht in zijn verklaring dat de VS de acties van Rusland op de Krim onverminderd beschouwen als ‘illegaal en onwettig’.

Voorafgaand aan het overleg tussen Lavrov en Kerry legde het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken een andere oplossing voor de crisis op tafel. Oekraïne moet een ‘neutrale federatie’ worden en het mag onder geen beding lid worden van de NAVO. ‘Alleen op die manier kan Oekraïne effectief constitutionele hervormingen doorvoeren. En als men de belangen van de Russen negeert, inclusief de belangen van de Russischtaligen, dan gaat het niets worden met de hervormingen’, liet Lavrov aan de Russische pers weten.

Hij maakte ook enige ruimte voor een compromis. ‘Als onze westerse partners daartoe bereid zijn, kunnen Rusland, de VS en de EU een steungroep voor Oekraïne opzetten die algemene oproepen kan doen aan degenen die nu in Oekraïne regeren’, aldus Lavrov. Dat zou de basis kunnen vormen voor gesprekken ‘met alle politieke krachten – met uitzondering van gewapende radicalen, natuurlijk.’

Dat Russische voorstel leidde tot een woedende reactie van de Oekraïense regering. ‘De Russische voorstellen voor een federale staat en een officiële tweede taal (het Russisch) worden door Oekraïne gezien als bewijs van de Russische agressie.’

Volgens Oekraïne komen de uitspraken van Lavrov neer op ‘een ultimatum’. Rusland is volgens Kiev uit ‘op maar één ding: de complete capitulatie van Oekraïne en de vernietiging van de Oekraïense staat’.

Over de concentratie van Russische troepen aan de grens deed Lavrov relativerend in een tv-interview. ‘We zijn helemaal niet van plan Oekraïne binnen te vallen. En we hebben nooit die intentie gehad.’ Aan de Oekraïense oostgrens staan tienduizenden Russische troepen. Volgens Rusland gaat het om reguliere trainingen en reguliere troepenbewegingen, volgens Oekraïne is een invasie op handen. Ook in Washington gingen de alarmbellen af, militaire analisten zeggen dat er 50 duizend soldaten paraat staan.

In een nachtelijk telefoongesprek op vrijdag waren de presidenten Poetin en Obama overeengekomen dat hun ministers van Buitenlandse Zaken verdere stappen moesten zetten om een diplomatieke oplossing van de crisis mogelijk te maken. Kerry liet daarop zijn vliegtuig – onderweg van Riyad naar Washington – boven Ierland rechtsomkeert maken naar Parijs.

De Amerikaanse NAVO-commandant Philip Breedlove moest vanwege de onzekerheid over de Russische troepenbewegingen bij Oekraïne een bezoek aan Washington afbreken. Hij is teruggekeerd naar Europa, zo maakte het Pentagon gisteren bekend.

Russisch revanchisme

Vladimir Poetin slaat de bladzijde om. Rusland is niet langer een land dat aan het kortste eind trekt en het slachtoffer is van de geschiedenis, het is een land dat zelf de geschiedenis zal dicteren. Met de annexatie van de Krim, een kwestie van een kleine militaire ingreep, een haastig referendum en een feestceremonie, is de lijn voor de toekomst uitgestippeld. In de wandelgangen van het Kremlin sluiten de rijen zich. De oppositie heeft het nakijken, de oligarchen moeten op hun tellen passen en de media wordt gemuilkorfd. Historische rechtvaardigheid, vindt Vladimir Poetin. De geschiedenis is niet voorbij. Het begint pas. (19/03/2014)

Screen Shot 2014-03-27 at 00.02.48

1
Pluriformiteit? Nee, alle neuzen dezelfde kant op
De camera’s van de staatstelevisie glijden soepel langs de muren van de Sint-Joriszaal. Het is de grootste zaal in het Kremlincomplex. Het hele politieke establishment is uitgenodigd voor wat misschien wel de belangrijkste dag in de politieke carrière van Vladimir Poetin zal worden. Ze schreeuwen, ze applaudisseren en zwaaien driftig met vlaggen. ‘In het parlement is geen plaats voor discussie’, zei Doema-voorzitter Boris Grizlov in 2010. Profetische woorden, want de leden de Russische Eerste en Tweede Kamer, de leiders van de verschillende Russische regio’s, vertegenwoordigers van religieuze organisaties, unaniem vieren ze de annexatie van de Krim. De gelederen sluiten zich. Nergens klinkt kritiek. Niemand staat op of loopt weg.

De politieke pluraliteit is voorbij. Het is lang zoeken, maar tussen de juichende politici is ook premier Dimitri Medvedev te bekennen. Zijn politieke experiment is dinsdag definitief mislukt. Een betere relatie met het Westen, een diversificatie van de economie, een ander, vriendelijker beeld van Rusland, een competitief politiek speelveld. Het waren de speerpunten van Medvedev toen hij vier jaar lang president was. Oud vuil nu. Om de groeiende middenklasse tevreden te houden moest Poetin de afgelopen jaren water bij de wijn doen. Nu niet meer. 90 procent van de Russen is voor aansluiting van de Krim bij Rusland. Sinds de crisis op de Krim staat de populariteit van Poetin op het hoogste punt in drie jaar.

2
De les van Kiev: geef de oppositie geen vinger
Als er voor Vladimir Poetin uit de opstand in Oekraïne een les te trekken valt, dan is het de overtuiging dat je de oppositie geen vinger mag geven. Want ze pakken je hele hand. Wat in Kiev begon met een paar tentjes en potkachels op een plein, eindigde met de vlucht van de Oekraïense president Viktor Janoekovitsj. Zo staat de oppositie nog te betogen, zo lopen ze met hun vuile laarzen over de marmeren vloer van je residentie.

Na de grote anti-Poetindemonstraties in 2011-2012 is de Russische oppositie grondig aangepakt. De Doema ramde er een reeks repressieve wetten doorheen. Betogen kan alleen nog met schriftelijke toestemming. Wie het toch probeert, belandt in no-time in een arrestantenbusje. Oppositieleider Aleksej Navalny is de afgelopen jaren van rechtbank naar rechtbank gesleept. Vorige maand kreeg hij huisarrest, zonder gebruik van internet. Twitter en Facebook moet hij updaten door briefjes aan zijn vrouw te sturen. Om het zekere voor het onzekere te nemen is het anti-corruptieblog van Navalny vorige week op de zwarte lijst gezet. Daar hoeft niet eens een rechter aan te pas te komen.

3
Kritische media? Nee, het Kremlin weet wat goed is
Net zo makkelijk op de zwarte lijst: de vele internetpublicaties die in Rusland de laatste bastions zijn van de persvrijheid. Kranten en televisiestations staan al jaren onder druk, het internet is altijd vrij geweest. De nieuwe lijn is simpel en hardvochtig: Oekraïense nationalisten, neonazi’s, Ruslandhaters en antisemieten organiseerden de staatsgreep in Kiev en zij zetten tot op de dag van vandaag de toon in Oekraïne, liet Poetin in zijn toespraak weten. De staatsmedia blijven dit rondpompen. Iedereen is tegen ons. De fascisten zijn aan de macht in Kiev. Wie daaraan twijfelt, is zelf een fascist. Met hetzelfde gemak worden de grotere mediabedrijven aangepakt. Een telefoontje uit het Kremlin is genoeg. Of de toon wordt anders, of de stekker gaat eruit. Samen met de hoofdredactrice van de onafhankelijke nieuwssite Lenta.ru werd de Russische sterverslaggever Ilja Azar afgelopen week ontslagen. Op de Krim kijkt hij verbaasd om zich heen. De telefoon staat roodgloeiend, maar de grote vraag is: waar wil je nu nog werken? Nergens meer.

4
Beste oligarchen, steek uw geld in het Oosten
De reisbeperkingen uit Brussel en Washington voor het handjevol Russische politici en adviseurs maken geen indruk. ‘Laat de Amerikanen maar alle leden van ons parlement op hun sanctielijst zetten. Onze principes zijn niet te koop en we zijn nergens bang voor’, zo liet de voorzitter van de Federatieraad weten. Vorig jaar al waarschuwde Poetin politici en zakenlieden – twee beroepen die in Rusland vaak overlappen – hun bezit en hun bankrekeningen over te hevelen naar Rusland. De tijden van het woekerkapitalisme zijn voorbij, er moet thuis geïnvesteerd worden.

En wanneer het Westen met echte sancties komt, kijkt Rusland de andere kant op, naar het Oosten. Als een eerste teken aan de wand liet Ruslands rijkste investeerder, Alisjer Oesmanov, deze week zijn aandelen in Apple en Facebook varen om te investeren op de Chinese markt.

De Olympische Winterspelen in Sotsji waren de blauwdruk voor de grote financiële spelers in het land. Rusland haalde de afgelopen jaren ongeveer alle grote wereldevenementen binnen. Bedrijven als Gazprom, Rosneft en Sberbank moeten diep in de buidel tasten om bij te dragen. Nergens zo veel corruptie en smeergeld als bij grote bouwprojecten.

‘Rusland krijgt pas vakantie als de Paralympische Spelen in Sotsji zijn afgelopen’, liet Poetin weten toen de bouwwerkzaamheden lange vertragingen opliepen. Zondag werden de Paralympische Spelen met een grote show afgesloten, maar vakantie is het pas wanneer Rusland opnieuw als een grootmacht zal worden geaccepteerd.

Nationalisatie van de Krimwijn? Ach, vinoloog Ivanovitsj maalt er niet om

Screen Shot 2014-03-27 at 08.39.02

JALTA / MASSANDRA (18/03/2014) - Alexander Ivanovitsj trekt de handrem van zijn bijna antieke Wolga nog eens aan. Het mechanisme kraakt, maar de auto blijft staan op de steile heuvels van de Krim. Aan de horizon de Zwarte Zee, op de heuvels de wijngaarden van Massandra, de klassieke zoete Krimwijn.

Ivanovitsj, een kwieke vinoloog op leeftijd, geeft rondleidingen over het complex, op steenworp afstand van Jalta. Veel toeristen zijn er niet. Twee om precies te zijn. Aan Ivanovitsj ligt het niet. Kurkentrekkers uit de tsarentijd, een geïllustreerde Sovjetgeschiedenis en een klassieke degustatie. Echt proeven is het niet – de Russen slaan de wijn die ze voorgeschoteld krijgen direct achterover.

‘We mogen blij zijn dat de Oekraïense overheid onze Massandra nooit heeft laten privatiseren, anders waren we al lang opgekocht door het Westen’, zegt Ivanovitsj. ‘We hebben het aan oud-president Leonid Koetsjma te danken dat we tot op de dag van vandaag nog altijd een staatsbedrijf zijn.’ En dat betekent dat het complex binnenkort genationaliseerd zal worden.

Maandag werd op de Krim bekend dat de faciliteiten van het Oekraïense staatsbedrijf Tsjornomornaftogaz op het schiereiland genationaliseerd worden. Het plaatselijke parlement laat weten dat de nationalisatie ook betrekking heeft op de gasvoorraden en de kustrechten in de Zwarte Zee.

Al is het de bedoeling dat Rusland gaat betalen voor de productievelden, liet parlementsvoorzitter Vladimir Konstantinov weten dat ‘Rusland en Gazprom op korte termijn de controle over de olie- en gasproductie overnemen’. Volgens Konstantinov is het Massandra-complex de volgende op een lange lijst van Oekraïens staatsbezit dat genationaliseerd gaat worden.

‘Wijn is geen politiek’, zucht Alexander Ivanovitsj. ‘Het maakt ons allemaal niet zo veel uit. Deze wijnproductie stamt nog uit de tijd van prins Michaïl Vorontsov. We hebben hier alles meegemaakt. Toen Sovjetleider Nikita Chroesjtsjov de Krim in 1954 bij Oekraïne voegde, werd ons ook niets gevraagd. En ik kan me dat nog haarscherp herinneren!

‘Straks worden we weer Rusland. Het belangrijkste is dat we niet verkocht worden, want gelooft u mij maar, alle Europese wijnproducenten zouden maar wat blij zijn met onze unieke druiven.’ Om zijn argument kracht bij te zetten laat hij trots de medailles zien die de dessertwijn de afgelopen decennia in de wacht heeft gesleept.

Toch zijn er aan de lange kuststrook bij Jalta ook zorgen. Anders dan in hoofdstad Simferopol of bij de marinebasis van Sebastopol zijn er in Jalta geen politieke bijeenkomsten of grote concerten. Alleen bij het standbeeld van Lenin staat een tent met een paar politieke activisten, meer niet. Jalta leeft van het toerisme. Miljoenen vakantiegangers uit Rusland en Oekraïne trekken in de zomermaanden naar de kiezelstranden van de Zwarte Zee. Ieder tweede pand in Jalta is een restaurantje of een minihotel. Naar een oorlogsgebied wil niemand op vakantie.

‘Het valt nogal tegen dit jaar’, klagen de obers van het dure Villa Sofie in het centrum van de stad, vlak naast het standbeeld van de dame met het hondje – naar het boek van Anton Tsjechov. Het restaurant is leeg, het terras nog niet schoon geschrobt. ‘We zullen wel moeten wachten tot Rusland de Krim daadwerkelijk erkent voor er weer toeristen komen. De toeristen uit het Westen zijn we waarschijnlijk voorgoed kwijt.’

Het gaat snel op de Krim. Behalve de nationalisatie van staatsbedrijven moet ook deze week de Russische roebel worden ingevoerd. Na een overgangsperiode van een jaar zal de Oekraïense hryvnja uit de markt gedrukt worden. De klok op het schiereiland gaat eind deze maand twee uur vooruit, naar Moskou-tijd. Op termijn zullen de plaatsnaamborden, aankondigingen en scholen en universiteiten de Oekraïense taal laten vallen.

‘Het zal een lang en pijnlijk proces worden. De chaos en de kosten zullen de gewone mensen hard raken’, laat Jevgeni Pantsjenko, hoogleraar economie in Simferopol, aan een plaatselijke nieuwssite weten. Om het seizoen toch te redden, lieten verschillende Russische staatsbedrijven weten hun werknemers dit jaar op vakantie richting de Krim te sturen.

In de kleine skatewinkel aan de boulevard van Jalta kan men daar nog om lachen. Met roebels kan er nu al betaald worden. ‘We hebben harde valuta nodig, want die hryvnja is binnenkort echt waardeloos.’

Feestend terug naar Rusland

Wie op de Krim liever bij Oekraïne wil blijven, hield zich gisteren koest. Het referendum was duidelijk het feestje van de pro-Russische gemeenschap.

Screen Shot 2014-03-27 at 08.51.09

SIMFEROPOL (17/03/2014) – De scholen, universiteiten en cultuurhuizen op de Krim zijn in een paar dagen tijd omgebouwd tot stemlokalen. Het ziet er echt uit. De stemhokjes zijn keurig afgesloten met gordijnen en voor de deur staat een politieagent. Van 08:00 tot 20:00 uur zitten de leden van de kiescommissie achter grote tafels. Ze lopen namenlijsten na, controleren paspoortgegevens van stemgerechtigden en nemen besluiten na hoofdelijke stemming.

Het zijn de bejaarden die al vroeg in de ochtend voor de deur staan. Velen hebben hun zondagse pak aangetrokken. ‘We gaan weer terug naar Rusland, terug naar huis’, klinkt het. Het regent pijpenstelen. Bij echte verkiezingen heeft dat gevolgen voor de opkomst. Niet op de Krim. In de avond worden de eerste exitpolls bekend: ruim 80 procent van de kiesgerechtigden heeft zijn stem uitgebracht en 93 procent van hen is voor aansluiting bij Rusland.

Geen wonder. De pro-Russische campagne gaat ook op de verkiezingsdag gewoon door. Overal hangen spandoeken die de inwoners van de Krim moeten overtuigen om voor Rusland te kiezen. Op straat worden flyers uitgedeeld: ‘Stem voor Rusland en uw salaris zal vier keer hoger worden en de gezondheidszorg is dan gratis!’

Een ander geluid is er niet. Om de schijn van transparantie te wekken zijn de plastic stembussen doorzichtig. Iedereen kan de stembiljetten zien. Optie nummer 2, een vorm van zelfstandigheid binnen de huidige landsgrenzen van Oekraïne, is nergens aangekruist. Wie het niet met de aansluiting bij Rusland eens is, blijft thuis.

Screen Shot 2014-03-27 at 08.50.20

Ongevraagd advies
Voor de stembureaus posten ‘zelfverdedigers’, opgeschoten mannen die een oogje in het zeil houden. Ze geven ongevraagd stemadvies, dragen openlijk wapens en houden de media op afstand. Of ze proberen een auto te stelen, zoals bij het kleine stembureau aan de Studentenstraat in Simferopol. Als fotograaf Oleg Klimov in het stembureau aan het werk is, staan er negen zelfverdedigers rond de huurauto. Met een kleine schroevendraaier probeert een van hen het portier open te breken. Als ze worden opgemerkt, zegt een van de mannen: ‘Er is een telefoon gestolen. Misschien ligt ie onder deze auto.’

Het incident mag de feestelijke stemming niet drukken. Op de centrale pleinen van Simferopol en Sebastopol zijn enorme concerten. Russische folkensembles en popsterren zijn er speciaal voor ingevlogen. Klokslag 20:00 uur worden de concerten gestaakt voor de uitzending van de Russische staatstelevisie.

‘Het is een historische dag voor de Krim en een historische dag voor Rusland’, zegt de presentator. ‘Het volk heeft gesproken.’ Er klinkt gejuich wanneer de 93 procent over het plein galmt. ’93! Hoera! Rusland! Rusland! Rusland! Rusland!’Wat rest is een formaliteit, weten de inwoners. Decennialang hoorde de Krim bij Oekraïne. Na een militaire coup en een haastig georganiseerd referendum is de Krim weer Russisch.

Screen Shot 2014-03-27 at 08.49.36

Holland voelt zich Rusland

Bezoek uit Holland. In Holland. Welkom. Of toch niet? In de buitenwijk van Sebastopol is goed te zien wat Poetin bedoelde toen hij zei dat het uiteenvallen van de Sovjet-Unie de grootste tragedie van de 21ste eeuw was.

Screen Shot 2014-03-10 at 19.13.52

HOLLAND (08/03/2014) – De melkboer komt op vrijdag, zaterdag en dinsdagmiddag. Hij toetert twee keer, gooit de deuren van zijn kleine vrachtwagen open en wacht op de grootmoeders uit Holland. Met grote plastic tassen komen ze aangelopen. Het zint ze niet. De zure room is duurder geworden, de kwark heeft niet de juiste dikte. Ze praten altijd al veel, maar sinds de politieke crisis op de Krim praten de oudere vrouwen van Holland dwars door elkaar heen. Als het nodig is urenlang. ‘Wij zijn echt niet zo dom als u denkt hoor! Wij willen dat de regering door het volk gekozen is, niet van de radicalen die de macht grijpen! Wij willen bij Rusland! We zijn al Rusland! Nee, Oekraïne! Rusland! We zijn een diepgelovig orthodox volk! Het is allemaal de schuld van Amerika! En de melk is duurder geworden!’

De melkman heeft er genoeg van. Hij klapt de deuren van zijn kleine vrachtwagen dicht en rijdt naar het volgende dorp.

Dit dorp heet Holland. Volgens de inwoners is het vernoemd naar de Nederlandse scheepsbouwers die op uitnodiging van Peter de Grote op de Krim hielpen bij het opzetten van de Russische marine. Veel meer dan een afgelegen buitenwijk van havenstad Sebastopol is Holland niet. Het lagere deel van de stad ligt aan het water, het hogere deel is vooral Sovjetbouw.

Houten huizen, monumenten, gedenkstenen of enige vorm van geschiedenis is er in Holland niet. Aan het pleintje tegenover een piepklein betonnen orthodoxe kerk in aanbouw staan een handvol gebouwen die nog van voor de Russische revolutie stammen. ‘Opgetrokken door Catherina de Tweede!’, roepen de grootmoeders. ‘Niet, Peter de Grote!’ Jaartallen vliegen in de rondte, maar niets klopt. In Holland weet niemand waarom Holland Holland heet.

Cafés of restaurantjes zijn er niet. Bij een paar kruidenierswinkeltjes kun je een kop oploskoffie krijgen, dat is het wel. ‘Ik zou graag een paar stoelen neerzetten’, zegt de goedlachse Tatjana. Ze verkoopt vooral drank.

Vanaf een steiger vertrekt drie keer per dag een veerboot naar het centrum van Sebastopol. Ook bij het wachthokje duikt Tatjana weer op. ‘Tatjana van de kruidenierswinkel, ik hou van je!’ staat er in grote graffitiletters op de muur beklad. De kleine wachtruimte doet ook dienst als mededelingenbord: leningen afsluiten, pianolessen nemen en concerten bijwonen, het kan allemaal. Aan de zijkant staat er met een rode spuitbus ‘Punk is not dead’. Een hele geruststelling.

Wie rondloopt in Holland ziet wat Vladimir Poetin bedoelde toen hij zei dat het uiteenvallen van de Sovjet-Unie de grootste tragedie van de 21ste eeuw was. Holland is vergeten, een afgedankte baai in een hoekje van een stad. De huizen vallen van ellende uit elkaar, de wegen zitten vol met gaten. Hele gebouwen staan leeg. Zelfs het internetcafé is al jaren dicht.

Over de Russische marinekazerne kun je lopen, de hekken zijn omgevallen en nooit meer opgetrokken. Wanneer je je ogen half dichtknijpt zie je hoe het vroeger was. De kade vol flanerende matrozen, de gebouwen geverfd. De studenten die het afval opruimen en het idee dat de overheid de rest van je leven voor je zorgt. Aan die droom kwam een einde de dag dat de Sovjet-Unie uit elkaar viel en de dag dat Holland plots een Oekraïens dorp was.

Bijna niemand weet het, maar in Holland staat een enorm instituut voor toegepaste kernfysica. Het complex ligt achter een paar heuvels en is afgegrendeld met een hoog hek. Auto’s die het terrein op- of afgaan worden grondig doorzocht, bezoek moet zich melden bij de beveiliging.

‘Hallo? Controlepost 1-1-3. Over.’

‘Hier centrale. Wat is de situatie? Over.’

‘Twee journalisten uit Holland. Willen het complex op. Over.’

‘En waarom zou dat niet kunnen? Over.’

‘Centrale. Hoe leg ik dat uit? Ze komen uit dat andere Holland. Niet ons Holland. Het zijn buitenlanders. Over.’

‘Dan is het simpel, post 1-1-3. Voor buitenstaanders is het terrein verboden. Militair terrein. Over en uit.’

De studenten aan de poort willen wel een praatje maken. Ze zien het met lede ogen aan, de politieke chaos op het schiereiland. Maar bang, bezorgd of ongerust zijn ze niet. ‘Het verschilt allemaal niet zo veel van elkaar’, legt Bogdan uit. ‘Hoe je het wendt of keert, dit is de post-Sovjetwereld. Alles wat je hier ziet, stamt uit de Sovjettijd, inclusief onze universiteit. Oekraïne leeft met een post-Sovjettrauma, Rusland doet dat ook. Maakt het dan uit of dit technisch gezien Rusland of Oekraïne is? Wat mij betreft niet.’

‘Hé Bogdan! Heb je het examen nano-technologie nu afgerond?’, vraagt een voorbijganger. Bogdan haalt zijn schouders op. ‘Loser! Die Leonardo DiCaprio krijgt nog eerder een Oscar dan dat jij je bul haalt!’ Of hij gaat stemmen in het aankomende referendum weet hij nog niet. ‘Het is toch al besloten, waarom zou je?’

Galina Moltsjima, de 20-jarige voorzitter van de studentenraad, komt naar buiten. ‘Jullie mogen toch de universiteit in’, zegt ze. ‘En er is vanavond een concert.’ Anders dan in Nederland wemelt het in Holland op de technische universiteiten van de studentes. ‘Behalve bij raketontwerp, dat is natuurlijk wel een mannending.’

Op deze universiteit geen politieke verenigingen of studentenclubs. ‘Het is simpel. Lenin zei het al. Leren, leren en nog eens leren. Nou ja, en af en toe drinken we eens wat’, lacht Moltsjima. Niet in Holland, maar in Sebastopol. ‘Er wonen hier bijna geen studenten, dit is echt een deprimerend shit-hole. De meeste studenten huren tijdens het laagseizoen vakantiewoningen.’

Met het drinken zijn de twee meisjes op het bankje aan de kade alvast begonnen. Het is elf uur ‘s ochtends, maar een mierzoet vruchtenbiertje moet kunnen. ‘En’, vraagt de brutaalste van de twee. ‘Waar zijn de meisjes mooier, in Holland of in Holland?’

‘Hier natuurlijk’, zeg ik.

‘En terecht’, zegt het meisje. ‘Dit is immers Oekraïne.’

‘Geen Rusland?’

‘Nog niet.’

Een voorbijganger kan er hartelijk om lachen. Tot hij ons bij de ellebogen pakt. ‘Luister eens, stelletje westerse spionnen. We volgen jullie al uren. Het is maar dat je het weet, maar dit is jullie Holland niet. Opgeduveld.’

Sissen en sarren op de vierkante meter

Russische soldaten op de Krim worden verwelkomd als helden. Maar ook Oekraïne heeft er zijn militaire basis. De spanning is er om te snijden.

Screen Shot 2014-03-10 at 19.31.35

SEBASTOPOL (04/03/2014) – Ze brullen zo hard ze kunnen. ‘Rusland! Hoera! Poetin! Alle buitenlanders wegwezen!’ Overal waar op het schiereiland Russische soldaten opduiken, zijn de luide vrijwilligers ook te vinden. Ze vormen hagen en zwaaien druk met vlaggen.

De soldaten zijn in hun ogen geen bezetters, maar helden. Alles is goed, de wit-gele bannier uit de Tsarentijd, de Russische driekleur of de oranje-zwarte Sint-Jorislintjes uit de oorlog. Als de boodschap maar duidelijk overkomt; de Russen op de Krim willen bij Rusland horen en niet bij Oekraïne.

Zowel Rusland als Oekraïne hebben militaire bases op het schiereiland de Krim. Overal doet zich hetzelfde scenario voor. De Oekraïners worden omsingeld en uitgerookt. De soldaten kijken naar elkaar, de generaals gaan met elkaar in overleg. De demonstranten leiden de aandacht af. Wie niet beter weet, zou denken dat een groep boze burgers de macht grijpt.

Maar bij de menigte die staat te demonstreren voor het hoofdkwartier van de Oekraïense marine in havenstad Sebastopol gebeurt er iets vreemds. Behalve demonstranten lopen er tientallen vreemde mannen, sommigen met oortjes. Ze kijken elkaar aan, of bellen zenuwachtig heen en weer. ‘Psssst! Je snapt toch wel dat dit een afleidingsmanoeuvre is?’, fluistert een informant van het Oekraïense leger. ‘Kijk maar, nu gaan ze hier stoken en vallen de Russen aan de andere kant binnen.’ De man verdwijnt weer, maar hij krijgt gelijk. Terwijl de pro-Russische demonstranten opnieuw om het hardst schreeuwen, trappen een paar Russische soldaten een zijdeur van het complex in. De basis is bestormd.

Fascisten
Tijd om de journalisten weg te sturen. ‘Tot ziens! Auf wiedersehn, vuile fascisten!’, roept de aanvoerder van de vrijwilligersbrigade. Hij draagt een baseballpetje met de afbeelding van de Russische raketkruiser ‘Moskva’. Toch wil hij van iedereen documenten zien. ‘Weet je wat het is, wij worden hier gewoon bezet! Door wie? Door die nationalistische klootzakken uit Kiev. Moeten wij ons als Russen in het gezicht laten spugen? Vergeet het maar!’

Aan de andere kant van het hek de Oekraïense soldaten. Ze hebben een eed afgelegd; ze dienen de bevelhebber van de Oekraïense strijdkrachten en het land. Overgeven aan een buitenlandse mogendheid mogen ze niet. Maar de jongens die bovenop de garages van hun kazernes zitten en het tafereel aanschouwen, weten dat ze geen risico kunnen nemen. Een foute beweging en het conflict over de Krim kan uitlopen op een militair drama. Ze zijn gegijzeld op hun eigen basis.

Ze zitten maar wat voor zich uit te staren. Wapens hebben de Oekraïense soldaten bij het marinehoofdkwartier in Sebastopol al niet meer. Admiraal Denis Berezovsky, die afgelopen zaterdag nog op zijn post werd benoemd, deserteerde maandagnacht. Hij sloot een alliantie met de nieuw-aangewezen premier Sergej Aksjonov en legde de eed af ‘aan het volk van de Krim’. Hij liet de wapens op de basis overbrengen naar de Russen en liet zijn mannen achter op het complex dat midden in het centrum van Sebastopol staat. Kiev belooft de admiraal voor een militair tribunaal te brengen.

Barakken
Vrienden, familie en de paar inwoners van de Krim die achter de nieuwe machthebbers in Kiev staan, lopen voorzichtig langs de barakken. Wie opvalt krijgt de volkswoede van de vrijwilligers over zich heen. Toch gooien ze sigarettenpakjes en voedselpakketen over de muur met prikkeldraad. De informant verschijnt uit het niets. ‘Psssst! Kijk, daar, bij het hek!’ Een paar soldaten springen naar beneden, anderen worden omhoog gehesen. Je moet met je handen omhoog springen, dan grijpen de soldaten net je polsen.

De informant wordt terug in de basis gehesen. Ook daar staat hij oog-in-oog met de Russische soldaten die wel wapens hebben. Ze kennen elkaar. Sommigen zijn vrienden, anderen leerden elkaar kennen op de gezamenlijke militaire oefeningen die veelvuldig werden gehouden. Nu zijn ze elkaars vijanden. Het is de nieuwe koude oorlog op een paar vierkante meter.

DE KRIM IS ONLOSMAKELIJK MET RUSLAND VERBONDEN
Voor veel Russen is de Krim niet alleen een populaire vakantiebestemming, maar bijna heilig gebied. Op het schiereiland, dat eind 18e eeuw onder keizerin Catherina de Grote in Russische handen kwam, is veel Russisch bloed vergoten. Tijdens de Krim-oorlog (1853-56) hielden de Russen in hun bolwerk Sebastopol een jaar lang stand tegen de Frans-Britse invasiemacht. Sebastopol was in de Tweede Wereldoorlog weer het toneel van zware gevechten. In 1954 schonk partijleider Chroesjtsjov de Krim aan Oekraine, dat toen nog deel uitmaakte van de Sovjet-Unie. Na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie in 1991 deelden Rusland en Oekraine de Zwarte Zeevloot in Sebastopol op, waarbij Moskou verreweg het grootste deel kreeg. Sindsdien laait de twist om het schiereiland, waar de Russen de meerderheid vormen, van tijd tot tijd op.

Na de Oranje Revolutie in 2004 wilde Joesjtsjenko het verdrag met Rusland over de marinebasis opzeggen, maar zijn opvolger Janoekovitsj verlengde het in 2010 met 25 jaar in ruil voor gunstige gasprijzen.

De Krim is maar wat blij met de Russen

Terwijl de spanning internationaal snel oploopt na de Russische invasie op de Krim, gaan de bewoners gretig op de foto met de soldaten.

Screen Shot 2014-03-10 at 19.35.26

SIMFEROPOL (03/03/2014) – De oorlog begint zaterdagnacht in de rookruimte van het pompeuze Oekraïne-hotel tijdens het jubileum van Olga Gregorievna. Buiten patrouilleren de Russische soldaten, binnen is het feest. Het jubileum wordt gevierd zoals het hoort, met gepoetst zilverwerk, tientallen flessen Krimchampagne en de dagvis op schalen uitgestald. Aan de bonte verzameling zenuwachtige journalisten met helmen en schermvesten neemt niemand aanstoot, het gezelschap brengt lange toosts en zingt later snerpend vals Sovjetliederen.

De feeststemming slaat om in de rookruimte, door het raam vliegt een fles wijn. De mannen krijgen ruzie. ‘Hoe durf je, vuile verrader! Dit is Rusland! Als je voor Kiev bent, dan ben je een fascist!’ Er vallen klappen, een man in een glanzend maatpak stapt ziedend naar buiten. ‘Portier! We hebben een verrader in ons midden!’ De portier zwijgt en doet plichtmatig de deur open. Het woord verrader galmt over de binnenplaats. Daar zijn de zelfbenoemde ordetroepen al, lintjes met de Russische driekleur om de ellebogen gebonden. ‘Kom maar hier met die verrader!’ De man die een paar minuten eerder nog met zijn vrienden aan tafel zat, wordt als een straathond het hotel uitgetrapt.

Er is geen schot gelost, toch is op het schiereiland de Krim de oorlog begonnen. Langzaam maar zeker tekent zich een sluwe militaire strategie af. Honderden Russische soldaten nemen stilzwijgend alle strategische punten over. De vliegvelden, de toegangswegen, het telecombedrijf en de televisietoren, overal staan de beroepsmilitairen. Zwaarbewapend, maar zonder duidelijk herkenbaar tenue. De militaire vrachtwagens rijden zonder kentekenplaten over het schiereiland. Het parlement is bestormd, op videobeelden is te zien hoe in het holst van de nacht de militairen vakkundig het gebouw binnentrekken. Sergej Aksjonov, de pasbenoemde premier van de Krim, kon afgelopen weekeinde niet langer volhouden dat de soldaten vrijwilligers of onbekenden waren en gaf toe dat hij Rusland om militaire steun heeft gevraagd.

De grote etnisch-Russische meerderheid is er maar wat blij mee. Terwijl de spanning toeneemt, het Russische parlement de overheid zonder ook maar enige vorm van tegenspraak toestemming geeft heel Oekraïne binnen te vallen en de internationale gemeenschap zich roert, vieren de Krimbewoners feest.

In de havenstad Sebastopol worden concerten gegeven en loopt de halve stad in de lentezon over de boulevard. In de hoofdstad Simferopol patrouilleren de soldaten door de afgezette straten in het centrum. Ze worden met open armen ontvangen. Iedereen wil met de jongens op de foto. Selfies met de soldaten zijn goed voor veel ‘likes’ op Instagram. ‘Goed zo jongens, hou vol!’

Het geeft de samengeraapte zelfbenoemde ordetroepen vertrouwen. Opgeschoten, vaak dronken en in overwinningsroes lopen ze over straat. Ieder tegengeluid moet het ontgelden. Een paar honderd man vallen de correspondent van het Amerikaanse NBC tijdens een live-uitzending net zolang lastig tot hij reageert. ‘Je bent een vuile leugenaar!’, roepen ze. ‘Jullie zijn allemaal NAVO-spionnen!’ De enige vorm van politie op straat zijn de verkeersagenten die de toestromende auto’s in goede banen moeten leiden. Zelfs wanneer de neergezette verkeerspionnen worden weggeschopt, halen ze hun schouders op.

De invasie op de Krim kan ernstige gevolgen hebben. Wanneer het tot een gewapend conflict komt tussen Oekraïense en Russische soldaten, zal Rusland keihard terugslaan. Sommige analisten verwachten zelfs dat de tanks dan tot pro-Russische steden als Charkov en Donetsk zullen rollen. Bij de militaire basis op de Krim loopt de spanning op. De Russische soldaten omsingelen de basis en zetten de Oekraïners onder druk. Wapens inleveren en wegwezen. Volgens Russische media lopen Oekraïense generaals massaal over.

Of het waar is, valt moeilijk te achterhalen. De Russische propagandamachine draait op volle toeren. Honderdduizenden Oekraïners zouden op de vlucht zijn naar Rusland, laat een Russisch persbureau weten. Als sluitend bewijs een foto van een lange rij auto’s bij een grenspost. Op de staatstelevisie is te zien hoe pro-Europese demonstranten in Simferopol inslaan op agenten. Het enige probleem: de beelden komen uit Kiev.

Het plaatselijke ministerie van Binnenlandse Zaken zou door radicalen uit Kiev zijn bestormd, zelfs de Russische ambassadeur bij de Verenigde Naties refereert eraan. De mannen voor het gebouw ontkennen het. ‘Het is hier gewoon rustig’, legt de voorman uit. ‘En wij zorgen ervoor dat dat zo blijft. Wij willen geen Europa met al die homo’s en pedofielen, wij zijn Slaven, normale mensen.’ Discussiëren heeft geen zin.

Tegen middernacht is het feest in hotel Oekraïne afgelopen. Olga Gregorievna, die de hele avond heeft gedanst, gaat met dikke bossen bloemen naar huis. De laatste gasten drinken de bodempjes uit de flessen Krimchampagne. De vechtersbaas in het glanzende maatpak vat het samen. ‘Wij willen niet bij Rusland horen, we horen al bij Rusland.’

ZETBAAS WEET DAT KIEV DE MACHT KWIJT IS

In een zwarte coltrui grijpt de 41-jarige Sergej Aksjonov afgelopen donderdag de macht. Nadat het lokale parlementsgebouw op de Krim is ingenomen door Russische troepen, wordt Aksjonov in de belegerde volksvertegenwoordiging unaniem tot premier benoemd. Van een A4′tje leest hij een verklaring voor. ‘Mijn benoeming, net als de aanwezigheid van militairen en de troepenbeweging op de Krim, heeft als doel de situatie op het schiereiland te stabiliseren’, laat hij weten. ‘Alle machtsstructuren, het ministerie van Binnenlandse Zaken, het leger, de marine, de douane en de belastingen vallen vanaf nu onder mijn directe bevel. Wie het daar niet mee eens is, kan ontslag nemen.’

De nieuwe premier van het autonome schiereiland de Krim werd geboren in de Sovjetrepubliek Moldavië, maar er wordt gezegd dat hij behalve een Oekraïens ook nog een Russisch paspoort heeft. Als leider van de Russische eenheidspartij haalde hij in 2010 slechts 4 procent bij de parlementsverkiezingen op de Krim.

Als eerste wapenfeit vroeg hij om Russische hulp om de spanningen het hoofd te bieden. In zijn videoboodschap richtte hij zich rechtstreeks tot de Russische president Vladimir Poetin. Het Kremlin pikte die cri du coeur op als de belangrijkste reden om zich in het conflict te mengen. Tijdens zijn benoeming werd ook een referendum uitgeschreven over de toekomstige staat van het schiereiland. In het weekeinde vervroegde Aksjonov de datum tot 30 maart. Technisch gezien gaat het om een uitbreiding van de bevoegdheden van de toch al autonome Krimrepubliek, maar het zal worden geïnterpreteerd als een referendum over afsplitsing van Oekraïne en aansluiting bij Rusland.

De Oekraïense interim-president Oleksander Toertsjinov verklaarde zaterdag in Kiev de verkiezing van Aksjonov illegaal. Een reactie uit de Krim kwam er niet. Aksjonov weet dat de centrale macht in Kiev het op het schiereiland nooit meer voor het zeggen krijgt.

De nieuwe premier studeerde militair-politieke bouwkunde in Simferopol en runt sinds 1993 een bedrijf dat kleine supermarktjes voorziet van handelswaar. Volgens experts is hij niet meer dan een zetbaas van Moskou, toch zal hij de komende tijd een moeilijke taak hebben. Behalve de militaire spanningen lopen ook de etnische spanningen op. De Krimtataren, een grote minderheid, willen niets weten van een alliantie met Rusland en de etnische Oekraïners in het gebied laten weten steeds vaker onder druk te worden gezet.

Uit lokale media is op te maken dat Aksjonov een crimineel verleden heeft. In een strafzaak uit 2010 werd melding gemaakt van de beruchte Salem-bende, een criminele organisatie op de Krim met vertakkingen in Israël, Armenië en Nagorno-Karabach. Uit de documenten blijkt dat Aksjonov als bijnaam ‘De Aardman’ (Goblin) had. Justitie zag destijds geen reden tot vervolging.

‘Hé soldaat, ben jij Russisch?’

Screen Shot 2014-03-10 at 19.40.17

De spanning op de Krim loopt steeds verder op. Vrijdag namen Russische troepen strategische posities in bij luchthavens en aan de grenzen.

SIMFEROPOL (01/03/2014) – Ze zitten in het restaurant in een zijvleugel van de luchthaven van Simferopol. Taxichauffeurs wachten nerveus op nieuwe klanten, passagiers slepen hun volgepakte koffers met moeite over het gebroken asfalt. De tientallen zwaarbewapende soldaten patrouilleren stoïcijns langs de in- en uitcheckbalies, over de parkeerplaats. Zijn het Russische soldaten, gewapende separatisten of toch het Oekraïense leger?

Op vragen geven ze geen antwoord. De paar honderd opgetrommelde vrijwilligers van het zelfbenoemde pro-Russische ‘verdedigingsfront’ duwen de massaal toegestroomde pers weg. ‘Wij weten ook niet wie het zijn’, zeggen de mannen.

Ze dragen de camouflage-uitrusting van het Russische leger, maar zonder enige vorm van identificatie of insignes. De militaire vrachtwagen waarin de soldaten worden afgelost, rijden zonder kentekenplaten. ‘Ben jij een Russische soldaat?’, vragen toegestroomde verslaggevers van de grote internationale televisiestations. Het zijn beroeps, je ziet het aan de uitrusting, het gemak waarmee ze patrouilleren en de spaarzame lach wanneer de zoveelste journalist een poging doet de soldaten te laten praten. Ook de controletoren is door de soldaten overgenomen, maar de binnen- en buitenlandse vluchten vertrekken gewoon volgens schema.

De ontwikkelingen gaan razendsnel op het schiereiland de Krim. Terwijl een Russische oorlogsbodem de Oekraïense kustwacht blokkeert in de baai van Balaklava, vliegen er ten minste dertig Russische gevechtshelikopters de grens over. Ook de toegangswegen tot de Krim worden bewaakt door militairen, volgens de Oekraïense grenstroepen is de havenstad Sebastopol ‘omsingeld’ door Russische mariniers.

Op Facebook laat de pasbenoemde Oekraïense minister van Binnenlandse Zaken, Arsen Avakov, weten dat hij de militaire bewegingen ziet als een bezettingsmacht. ‘Dit is een militaire invasie en bezetting’, schrijft hij. De Oekraïense veiligheidsraad, waar ook radicale demonstranten zitting hebben, overweegt de noodtoestand uit te roepen. Op haar beurt laat de admiraliteit van de Russische vloot in de Krim weten dat hun troepen geen deel uitmaken van de blokkades, noch bij de luchthavens, noch bij de toegangswegen van het schiereiland.

Toch zijn er volgens ooggetuigen op verschillende plaatsen in de Krim pantservoertuigen gezien. In een diplomatieke notenwisseling laat het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken later weten dat ‘troepenverplaatsingen op de Krim volledig in lijn zijn met bilaterale afspraken’.

De gevluchte president Viktor Janoekovitsj geeft ‘s middags tijdens een persconferentie in Rusland tegenstrijdige signalen af. Aan de ene kant laat hij weten dat wat hem betreft de status van Oekraïne niet ter discussie staat, aan de andere kant vindt hij dat Rusland verplicht is op te treden. ‘En als ik het karakter van Vladimir Poetin ken, is het verbazingwekkend dat het vanuit het Kremlin nog altijd stil is.’

Zijn betoog werd met lauw enthousiasme ontvangen bij de pro-Russische demonstranten die nog altijd dag en nacht posten bij het bezette parlementsgebouw in Simferopol. Janoekovitsj is uitgespeeld, de menigte rekent op Poetin. Met een karaokeset krijgt de menigte vaderlandslievende liederen te horen. Met een doorrookte stem doet een man een imitatie van de grote Russische zanger Vladimir Vysotksi, zonder succes. Veel enthousiasme is er niet.

Ondertussen is het op de Krim een komen en gaan van Russische volksvertegenwoordigers en publieke figuren. De boomlange bokser Nikolaj Voloejev kwam de demonstranten bij het parlementsgebouw op de Krim een hart onder de riem steken. ‘Vrienden, Rusland is met jullie!’ schreef hij op Twitter. Vladimir Zjirinovski, ultranationalist en provocateur pur-sang, laat weten dat Rusland de Krim met goedkope olie- en gas zal bijstaan. Ook ‘Chirurg’, leider van de motorbende de Nachtwolven en een van de beste vrienden van Vladimir Poetin, is vrijdagmorgen in Simferopol aangekomen. Hij liet aan de pers weten ‘alleen een rondje op zijn motor’ te willen rijden.