De afgelopen jaren was in Rusland ‘the sky the limit’. Overal in het land werden nieuwe megalomane bouwprojecten gepresenteerd. De crisis trekt een rode streep door de bouwplannen.

Van deze beveiligingsmedewerker mag ik niet fotograferen. Erg kwaad is hij niet (foto: Olaf Koens)

Op de bouwtekeningen ziet het er indrukwekkend uit. Net buiten het historisch centrum van de stad moet aan de oevers van het water het hoofdkwartier van Gazprom verschijnen, een futuristische constructie zo hoog als de Eiffeltoren in Parijs. Een half jaar voor de geplande oplevering is er op de locatie niet veel meer dan een bouwput te zien. Op een doordeweekse dag zijn er amper 30 mensen aan het werk.

,,Je begrijpt wel er in dit tempo over tien jaar nog geen toren staat”, zegt een vlechtwerker die in zijn auto stapt. ,,Maar ik mag er niets over zeggen”, voegt hij daar aan toe. Iedereen die met het project te maken heeft moet de kaken op elkaar houden. Ook de verantwoordelijke aannemer wil niets zeggen over de vorderingen van het project. Ondertussen vieren de buurtbewoners feest. ,,We hebben er alles aan gedaan om dit te voorkomen, we hebben hemel en aarde bewogen, de stad wou niet naar ons luisteren. En nu is het geld op. We hebben gewonnen”, aldus Sergej Rozkov (34) die met zijn dochter een wandeling langs de kade maakt. ,,Het is een schande. Dit is geen Moskou. Sint-Petersburg is een historische stad waar nog nooit hoogbouw heeft plaatsgevonden. Dat moet zo blijven. Ik hoop dat de crisis iedereen weer een lesje leert.”

In november van vorig jaar kwam de stad Sint-Petersburg in de problemen met de financiering van de eerder toegezegde 49 procent van het project. Gouveneur Valentina Matvijenko draaide de geldkraan dicht en zadelde Gazprom op met de voltallige kosten van de bouw. Volgens dat bedrijf loopt alles ‘op schema’.

De meeste bouwprojecten in Rusland moeten het echter zonder steenrijke sponsor stellen. Ook de bouw van ‘Novaja Gollandija’ of ‘Nieuw Nederland’ ligt al een half jaar stil. Het eiland in de stad Sint-Petersburg werd door Peter de Grote in 1721 gesticht en behoorde tot 2004 toe aan de Russische Marine. Twee jaar later lagen de plannen voor een theater, luxe-hotels en een ondergrondse parkeergarage klaar en werden de oude barakken, scheepswerven en admiraliteitwoningen gesloopt.

Deze week werd bekend dat het gemeentebestuur van de stad Moskou een ander groot bouwproject overneemt. In 2006 werd het enorme hotel ‘Rossija’ aan het Rode Plein gesloopt om plaats te maken voor een nieuw project van de Britse architect Norman Foster. De initiele geldschieters hebben zich inmiddels teruggetrokken en de Moskouse overheid zegt nu garant voor de financiering van het project. Bij het ‘Moskva-City’ zakencentrum elders in de stad ligt het serieuze bouwwerk al maanden stil.

Aannemers en architectenkantoren willen niets zeggen over de huidige stand van zaken in Rusland. Een westerse ingenieur die nauw betrokken is bij een aantal megaprojecten in Rusland legt uit dat het een zeer gevoelig onderwerp is. ,,Het zijn voor de Russen allemaal prestigeprojecten. Ze kunnen niet geloven dat de bouw stil ligt wanneer er geen geld meer voor is.” Volgens hem was Rusland een tijdje ‘het nieuwe walhalla’ voor grote bouwprojecten. Daar is nu een einde aan gekomen. ,,Voor renovaties en nieuwbouw is er nog wel geld te vinden, maar voor de megaprojecten is het feest voorbij. Ik denk dat ik binnenkort maar weer terug ga naar Dubai.”

De Russische overheid is naarstig op zoek naar manieren de ingestortte economie uit het slob te trekken. Het midden- en kleinbedrijf moet voor nieuw economisch elan en werkgelegenheid zorgen. Maar voor de zelfstandige ondernemer is de Russische bureaucratie en corruptie een enorme hindernis.

Dimitri Medvedev tijdens het Wereld Economisch Forum in Davos

,,Ik kan maar beter gewoon met een kraampje op straat gaan staan, dit is niet te doen.” Ilja Gortsjev (47) opende twee jaar geleden zijn eigen elektrowinkel. Hij verkoopt zekeringen, koperdraden, stopcontacten en lampjes in een kleine winkel vlak buiten het centrum. ,,Mijn zoon is jurist, als ik zijn steun niet had gehad was ik allang kopje onder gegaan.”

De middenstand heeft het niet makkelijk in Rusland. Deze week ontbood president Dimitri Medevev enkele tientallen ondernemers bij zijn residentie vlak buiten Moskou. Hij liet weten dat ‘Rusland zonder succesvol ondernemerschap geen toekomst heeft’ en voorspelde dat leningen binnenkort goedkoper zouden worden. Enkele aanwezige ondernemers klaagden dat het lastig is buitenlands materiaal te importeren en dat de rente op kredieten soms wel oploopt tot 24 procent.

Deze week kwamen de desastreuze kwartaalcijfers over de Russische economie naar buiten. In de begroting werd al rekening gehouden met een krimp van 2,2 procent, maar in het eerste kwartaal ging de economie met ruim 9 procent achteruit. Bovendien is de werkloosheid flink toegenomen. Waar in februari van dit jaar nog 8,5 procent werkloos zit inmiddels ruim 10 procent zonder werk. Ook werd deze week bekendgemaakt dat corruptie in Rusland nauwelijks is afgenomen. Corruptiebestrijding is een van de speerpunten van Medvedev, maar ruim een jaar na zijn aantreden als president is er weinig veranderd. Vooral de politiediensten en lokale overheiden zijn corrupt.

Gortsjev kan daar over meepraten. Het is voor de kleine ondernemer niet gemakkelijk in Rusland. ,,Ik moet iedereen betalen”, legt hij uit. ,,De gemeente, de brandweer, de politie, de belastinginspecteur, de waterleiding en het stroombedrijf. Er is altijd wel een probleem waar ik de portemonnee voor moet trekken.” Volgens Gortsjev begon dat al toen hij zijn zaak kwam registreren. ,,Ik moest een week in de rij staan. Daar heb ik natuurlijk geen tijd voor en dus heb ik iemand moeten betalen die voor mij in de rij is gaan staan.”

Betrouwbare gegevens zijn moeilijk te vinden, maar volgens schattingen zijn er ruim 1 miljoen zelfstandige ondernemingen in Rusland die gezamenlijk ongeveer 10 miljoen mensen in dienst hebben. Getallen die procentueel gezien in het niet vallen bij cijfers uit de Europese Unie. Grote bedrijven en multinationals doen het beter op de markt, ze huren juristen in die het gevecht met de bureaucratie aangaan. Kleine ondernemers durven daar vaak niet eens aan te beginnen.

Toch zijn er lichtpuntjes. De autoriteiten beginnen in te zien dat een florerende middenstand de werkloosheid tegengaat en de economie ten goede zal komen. In Sint-Petersburg opende het stadsbestuur onlangs een loket waar ondernemers met al hun vragen terecht kunnen. Zelfstandigen kunnen er een gunstige lening aanvragen en sommigen krijgen van het stadsbestuur zelfs een boekhouder toegewezen. Volgens analyste Anna Oestijants is er langzaam maar zeker een verandering gaande. ,,Wanneer je als ondernemer tot een jaar geleden de autoriteiten benaderde dacht men altijd dat je geld wou hebben. Het bedrijfsleven en de middenstand heeft vooral steun en erkenning nodig. En dat beginnen ze eindelijk in te zien.”

Ik vroeg me nog waarom die knalrode BMW zo pontificaal bij mij voor de deur stond. Het was ergens in de zomer van 2007 en ik vierde mijn verjaardag. Mijn Russische vrienden hebben de goede gewoonte hun eigen vrienden en kenissen mee te nemen naar feestjes. Zo was ik het hele jaar door op verjaardagen van anderen en nu stonden er dus zo’n 80 feestgangers in mijn huis, waaronder de eigenaar van de auto.

Sergej was een sympathieke jongeman. Het sprak vloeiend Engels en Frans, had veel goede connecties binnen het Kremlin en was – zo fluisterde men – schatrijk. We raakten goed bevriend. Zijn vader was eigenaar van een gasbedrijf dat zaken deed met Gazprom. Sergej was, ondanks zijn 22 jaren, onderdirecteur. Jong, gehaaid en rijk. We noemden hem ‘de mini-garch’, hij was hard op weg een serieuze oligarch te worden. In zijn rode BMW reden we die zomer van het ene luxe tuinfeest naar het andere. Er werden vaten champagne overgevlogen. Ik zag bekende Amerikaanse popartiesten optreden bij kinderfeestjes. Het woord ‘crisis’ kwam uit de jaren ‘90, op deze feestjes zag niemand een vuiltje aan de lucht.

Behalve Sergej. ,,Dit gaat niet lang meer duren”, zei hij vaak. ,,Iedereen is ergens bang voor, daarom geven ze nu alvast zoveel mogenlijk geld uit.” Voor hem viel het doek al een paar maanden later. Zijn vader viel uit de gratie bij het Kremlin, het huwelijk van zijn ouders liep stuk en Sergej zat plots zonder geld. Zoals de meeste Russen had hij geen cent spaargeld. Sergej trok een paar weken bij mij in. We reden nog altijd in de rode BMW, alleen had Sergej geen geld meer voor benzine. Die betaalde ik dus maar. Een maand later had de credit-cardmaatschappij beslag laten leggen op de auto. Sergej was ondergedoken.

Hij was niet alleen op de vlucht voor zijn schuldeisers, vooral voor het Ministerie van Defensie moest hij zich verstoppen. Omdat hij nooit de universiteit had afgemaakt moest hij alsnog in dienst. Dat is, zeker voor een gevoelige jongen met een zwak voor maatpakken en kaviaar, geen pretje. Hij trok zich terug in een klein dorpje buiten Moskou en begon aan wat hij noemde ‘de terugtocht’. ,,Ik heb een half jaar nodig, dan ben ik er wel weer.” Hij kocht met geleend geld partijen CD-roms uit China, handelde in olie, deed zaken in de persoonsbeveiliging en kocht het patent op een anti-tankwapen uit Duitsland.

Het duurde ruim een jaar tot Sergej weer van zich liet horen. Hij was broodmager en had zijn jeugdige blik verloren. Hij liet me trots zijn paspoort zien. Niet alleen was hij afgekeurd voor dienst in het leger, ook had hij een verblijfsvergunning voor Frankrijk weten te bemachtigen. ,,Dat heeft me een vermogen gekost, dat begrijp je.”

We spraken nog eens af in Parijs en sindsdien heb ik weinig van hem vernomen. Tot een paar weken geleden. Hij was in Nice, en hij vond het er fantastisch. ,,De restaurants zijn hier goedkoper dan in Moskou! Dat geloof je toch niet?” Het is waar. Wie vijftig euro te besteden heeft komt in een goed restaurant in Moskou niet veel verder dan een voorgerecht. ,,En die Europeanen zijn behalve rijk ook nog eens gelukkig.” Hij legde het uit. ,,De mensen hier maken zich nergens zorgen om. Ze werken niet eens! Wie rijk is in Rusland heeft altijd maar kopzorgen, je bent de hele dag bezig dat geld niet kwijt te raken. Hier heeft men het gewoon.” Ik moest er om lachen, vooral omdat het waar is. ,,Wanneer kom je terug?”, vroeg ik. ,,Daarom bel ik”, zei Sergej. ,,Ik heb even geen geld meer. Zou je een vlucht naar Moskou voor me kunnen boeken?”

In het stadje Pikaljovo, ongeveer 250 kilometer ten oosten van Sint-Petersburg, liggen alle fabrieken stil. Waar het de stad tot amper een jaar geleden nog voor de wind ging zit nu bijna iedereen zonder werk.

‘Hallo! Petrovitsj, heb jij nog werk?’ Het is de eerste vraag die de inwoners van Pikaljovo elkaar stellen wanneer ze elkaar tegenkomen. Nog geen 20 duizend mensen wonen er, en in de afgelopen weken vielen er duizenden ontslagen. De crisis is fataal voor de kleinere stadjes die volledig afhankelijk zijn van één enkele fabriek of bedrijfstak.

Pikaljovo is een typische Sovjet-stad. Iedereen woont er in kleine flatjes van vijf etages, hier en daar zijn winkeltjes te vinden, er is een theater, een treinstation en op het centrale plein staat nog altijd een groot standbeeld van Lenin. Overal in de stad zijn fabrieksschoorstenen zichbaar. Ze behoren tot wat vroeger één groot complex was, maar sinds vijftien jaar is het in drie bedrijven gesplitst: een aluminium-verwerkingsfabriek, een cementfabriek en een chemische installatie.

Pikaljovo floreerde jarenlang, tijdens de goede economische jaren: er kwamen juwelierszaken en de Lada’s werden ingeruild voor dure Westerse auto’s. Maar met de sluiting van de drie levensaders van de stad worden al die verdiensten in rap tempo teruggedraaid. Het sneeuwbaleffect is een erfenis uit de Sovjet-Unie. Wanneer één fabriek sluit loopt de rest achter op schema, en wanneer ze allemaal sluiten is ook de middenstand in Pikaljovo ten dode opgeschreven.

,,Iedereen kocht auto’s op krediet. Zo heb ik deze Landrover gekocht,” legt Michael Sergejev (42) uit. ,,We kregen goed betaald, zeker 600 euro per maand.” Sergejev werd in augustus al ontslagen en werkt sindsdien als taxichauffeur. Net als de rest van de stad is hij kwaad. Op het locale stadsbestuur, op de gouverneur van de regio en vooral op Oleg Deripaska, de oligarg en miljardair die het aluminium-complex in handen heeft. Vorige week nog demonstreerden er zeker drieduizend mensen tegen de sluiting van de fabrieken. Een paar dagen geleden dreigde de vakbond de snelweg die langs de stad loopt te blokkeren.

Bij het aluminium-complex zijn geen van de stookovens in werking. ,,Je hoeft geen ingenieur te zijn om te begrijpen dat hier snel een einde aan komt,” legt Alexander Medetsky (42) uit. Hij werkt al vijftien jaar bij de fabriek en voert nu alleen nog maar periodieke controles uit. ,,Ik krijg misschien nog 100 euro per maand. Nog niet een kwart van wat we voor de crisis verdienden. Ik werk nu af en toe bij een houtzagerij in het bos.”

Volgens Anatoly Maslikov, directeur van de fabriek, was er tot 2005 niets aan de hand. ,,Pas een paar jaar geleden zijn de prijzen flink gaan stijgen. Tussenhandelaren verdienden fortuinen op de markt. Iedere maand gingen de prijzen tot 20 procent omhoog. Iedereen had er baat bij.”

Maar in de herfst van vorig jaar daalde de afzetmarkt. Toch bleven de kosten voor inkoop op een hoog niveau. “We kochten duurder in dan we konden verkopen. Dat kan niet meer.”

Maslikov is strijdvaardig. “We kunnen andere grondstoffen verwerken. We hoeven zelfs geen winst te maken.” Hij schuift de schuld van de massale werkloosheid deels in de schoenen van de lokale adminissratie. “Wij werken dag en nacht aan voorstellen om een doorstart te maken. Maar de vergunningen en het papierwerk laten maar op zich wachten. De overheid werkt ons juist tegen.” Ook het moederbedrijf van Deripaska laat volgens Maslikov niet van zich horen. “Die kennen ons niet meer. Iedereen maakt zich zorgen om Pikaljovo, maar niemand die er daadwerkelijk wat aan doet.”

Ondertussen is de verkoop van alcohol in Pikaljovo enorm gestegen. In de verschillende supermarktjes is er bier in allerlei soorten en maten te koop, maar frisdrank of is er niet of nauwelijks voorhanden. De 33-jarige Marina Markova van hengelsportzaak ‘De IJsvisser’ legt uit dat veel mannen het op een drinken hebben gezet. “Vroeger liepen hier nooit dronkelappen, iedereen had werk.” De hengelsportzaak heeft geen last van de crisis. Sterker nog, de omzet is de afgelopen maanden juist omhoog gegaan. “Mensen gaan zelf voor hun voedselvoorziening zorgen”, legt Marina uit. We gaan binnenkort ook jachtgeweren verkopen. Het is hier drinken of jagen geworden.”

In een rap tempo sluiten de Westerse luxemerken in Moskou hun dure winkels. Sinds de crisis hebben de nieuwe rijken minder te besteden. De goedkopere winkelcentra buiten de stad spinnen er garen bij.

MOSKOU (GPD) – Bij metrostation Koezminki is het een komen en gaan van pendelbusjes. De chauffeurs van de kleine bestelwagentjes sporen voorbijgangers aan in te stappen. “Naar IKEA! Twee keer sneller dan de gewone bus! Geen last van files!” Bijna niemand stapt in. Iedereen wacht op de grote gele pendelbus van het winkelcentrum. Die is gratis. Mensen duwen en trekken om er in te komen, hier en daar ontstaat ruzie over een zitplaats.

Op een kwartiertje rijden van het metrostation ligt ‘Belaja Datsja’, een van de grootste winkelcentra in Rusland. Behalve de IKEA zijn er honderden andere retailers te vinden, vooral van de bekende internationale merken. De Franse winkelketen ‘Auchan’ heeft er een grote supermarkt, er zit een McDonalds, een filliaal van Starbucks en er zijn boetiekjes van Benneton en C&A te vinden. Het is er drukker dan ooit tevoren.

Een schril contrast met de luxe-winkels in het centrum van Moskou. Rusland is hard getroffen door de financiele crisis. In amper een paar maanden tijd is een groot deel van de economie ingestort. De aandelenmarkt is 70 procent in waarde gedaald en de roebel is sterk aan inflatie onderhevig. Bij het ‘Arkadia’ winkelcentrum in de stad staan er zelfs hele verdiepingen leeg. Er is geen markt meer voor de peperdure laarzen, pumps en bontjassen. Op de derde verdieping van het complex is alleen nog maar een apotheek te vinden. De juweliers en elektronicawinkels zijn in een paar weken tijd verdwenen. Op veel plaatsen in de stad sluiten de dure designwinkels hun deuren. Zelfs bij GOEM, het prestigieuze winkelcentrum aan het Rode Plein, staan er verschillende winkels leeg.

Ondertussen is het bij Belaja Datsja zo druk geworden dat het complex tegenwoordig tot 23:00 ’s avonds geopend is. Zeven dagen per week. Aleksej Adarkasky (27) en zijn vrouw Oksana (33) zijn op zoek naar een nieuw bed. Hun twee kinderen springen heen en weer op de verschillende matrassen in de IKEA. “We hebben de kinderkamer in laten richten door een Russische timmerman”, legt Oksana uit. “Maar nu zoeken we iets wat beter in ons budget past.” Last van de crisis hebben ze vooralsnog niet echt. “We hebben beide een baan”, legt Aleksej uit. “Ik weet wel dat het op dit moment slecht gaat in het land, maar wij mogen niet klagen.”

Veel Russen hebben het moeilijk de eindjes aan elkaar te knopen. Viktor Kotov (64) heeft onlangs zijn appartement moeten verkopen. “Net op tijd, want de prijzen gaan nu hard naar beneden.” Hij verhuist binnenkort naar de datsja, het buitenhuis zo’n 80 kilometer buiten Moskou. “De hele familie gaat mee. Ook mijn dochter elders in Moskou kan de huur niet meer betalen.” Met de verkoop van zijn appartement in Moskou heeft hij een aantal kamers in de datsja laten bijbouwen. “Ook mijn kleinkinderen komen er wonen. Een grote familie in een landhuis, eigenlijk helemaal zo slecht nog niet”, legt hij uit. “Toch blijft het jammer. We hadden een mooi plekje in de stad, maar het is allemaal niet meer te betalen.”

In tegenstelling tot de huurprijzen voor appartementen zijn de prijzen voor winkelpanden sinds de crisis met zo’n 40 tot 50 procent gedaald. De markt voor dure luxeproducten is nagenoeg ingestort. Goedkope ketens springen in dat gat. IKEA zint op uitbreiding in Rusland en ook modehuis H&M opent in de lente een aantal filialen in de Russische hoofdstad. Verschillende economen zien in de huidige crisis dan ook niets meer dan een ‘gezonde marktcorrectie’.

Drie vriendinnen van net onder de twintig komen met tassen vol kleding uit het winkelcentrum gelopen. Ze wachten op een vriend die hen met de auto op komt halen. “Het is geen doen in zo’n bus met al je spullen”, legt Viktoria uit. Ze weten dat H&M binnenkort een filliaal opent in Moskou en zijn daar zeer verheugd over. “Hier is alles duurder dan in de rest van Europa. Wanneer je goedkope vliegtickets naar Duitsland zag was het soms zelfs voordeliger om daar inkopen te doen. Nu komt Europa naar ons toe.”

In het orthodoxe Oekraïne viert men misschien geen kerst op 24 december, toch kwam het bericht uit Amsterdam die dag hard aan. De Telegraaf Media Groep trok de stekker uit ‘Obzor‘ (site op het moment van publicatie offline, red.), de lokale variant van Sp!ts.

Josja Zijlstra van TMG legt uit: “Die mededeling op kerstavond was ook voor mij erg zuur. Maar een pleister kan er in zulke gevallen maar beter snel vanaf. Het was in juli al bekend dat we gingen verkopen.”

Het zijn geen gemakkelijke tijden in Oekraïne, zeker niet voor de dagbladpers. De financiële crisis halveerde de waarde van de lokale munt en door de continue politieke crisis zijn er geen oplossingen om de economie uit het slop te trekken. De pers is verdeeld aan de hand van verschillende politieke fracties. De advertentiemarkt stort in en buitenlandse investeerders maken dat ze wegkomen.

“Juist ten tijde van crisis is er ruimte voor een krant als ‘Obzor’ (overzicht). Juist nu zal de advertentiemarkt weer opfleuren”, denkt Joeri Svirko, de hoofdredacteur. Hij kreeg vorige maand te horen dat de 47 mensen die bij zijn krant werkten binnenkort op straat staan. “Obzor was een krant die eerder eigenlijk niet veel meer deed dan verhalen van het internet simpelweg op papier af te drukken. Vaak zonder bronvermelding. TMG heeft de vorige hoofdredacteur ontslagen en ik ben hier op 24 juni begonnen. Precies een half jaar dus, want op 24 december stond ik weer op straat.” (more…)

Het zijn ongelukkige tijden voor de bilaterale betrekkingen tussen Rusland en Oekraine. Toch kunnen de twee landen niet zonder elkaar.

KIEV – ,,Natuurlijk horen we bij elkaar, dat kan toch niet anders?” Andrej Javtsjoek (42) staat met zijn taxi recht onder de ‘boog der vriendschap’ geparkeerd, een enorme metalen constructie in het centrum van Kiev die de verbondenheid tussen Rusland en Oekraïne moet voorstellen. Zijn vader is een Oekraïner, zijn moeder komt uit Rusland. Hij woont in Kiev. ,,Ben ik dan een Rus of een Oekraïner?”, vraagt hij. ,,Onze landen zijn met elkaar vervlochten. We drinken dezelfde drank, zingen dezelfde liedjes en hebben hetzelfde geloof.”

De vriendschappelijke betrekkingen tussen Rusland en Oekraïne zijn de afgelopen jaren zeer bekoeld geraakt. De Oranje Revolutie van 2004 betekende voor Oekraïne een breuk met Rusland, met wie het sinds het uiteenvallen van de Sovjet-Unie in 1991 steeds goede betrekkingen had. Tot 2005 importeerde Oekraïne gas uit Rusland dan ook tegen een ‘vriendenprijsje’, amper de helft van de marktprijs. Maar toen president Viktor Joesjtsjenko en premier Joelia Timosjenko aan de macht kwamen verhoogde Rusland de tarieven. Het huidige conflict tussen beide landen gaat nog altijd over gasprijzen. Vandaag moet topoverleg, in aanwezigheid van de Europese Unie, uitkomst bieden.

De twee landen kunnen niet zonder elkaar. Niet alleen op cultureel en religieus gebied zijn de landen sterk met elkaar vervlochten, ook economisch gezien zijn ze zeer van elkaar afhankelijk.

Hans van Koningsbrugge, universitair docent Ruslandkunde aan de Rijksuniversiteit Groningen, denkt dat Rusland best ‘gesubsidieerd’ gas wil leveren, maar dan alleen aan landen die werkelijk bevriend zijn. ,,Rusland heeft er veel moeite mee dat Oekraïne een poging doet lid te worden van de NAVO. Ik denk wel eens dat dit hele conflict zomaar over is wanneer Oekraïne gewoon van die plannen afziet.”

Volgens Volodimir Saprikin van het onafhankelijke onderzoeksinstituut Razoemkov in Kiev moet Oekraïne zich gewoon bij een hogere gasprijs neerleggen. ,,Als dit conflict nog langer duurt komt de Oekraïense industrie in de problemen, en daar is zelfs Rusland niet bij gebaat.”

Rusland staat voor bijna een kwart van alle Oekraïense export. Vooral de zware industrie in het oosten van het land is sterk afhankelijk van het buurland. Hier worden op grote schaal vliegtuigen, raketten en wapens gemaakt, waarvoor Rusland de grootste klant is. Bovendien heeft Rusland in de Krim, het Oekraïense schiereiland in de Zwarte Zee, haar belangrijkste marinebasis.

Zenon Zawada (33) denkt dat hij de relaties met Rusland de afgelopen jaren heeft onderschat. ,,Ik niet alleen, ook president Joesjtsjenko. Rusland speelt nog altijd een politieke sleutelrol in dit land. Je hoeft alleen maar naar het verminkte gezicht van de president te kijken om te zien hoe groot die rol precies is.” Joesjtsjenko werd in 2004 met dioxine vergiftigd. Veel analysten denken dat Rusland er achter zit.

Zawada komt uit New York en maakt deel uit van de Oekraïnse diaspora in de Verenigde Staten. Hij kwam in 2004 terug naar het land van zijn voorouders en werd hoofdredacteur bij verschillende lokale publicaties. ,,We hebben de afgelopen jaren een sterk anti-Russische agenda doorgevoerd. Het Oekraïens is de belangrijkste taal geworden en partizanen die tijdens de Tweede Wereldoorlog tegen de Sovjet-Unie vochten zijn tot helden verheven. Dat is misschien niet de beste strategie geweest”, denkt hij nu.

President Joesjtsjenko probeerde Oekraïne de EU binnen te loodsen, maar met de huidige gascrisis heeft het land een groot deel van het krediet bij de EU verspeeld. Volgens Zawada is Oekraïne daarmee aan Rusland uitgeleverd. ,,We zijn nu slechts een speelbal, want de Europese Unie kiest altijd voor Rusland omdat het daarvan afhankelijk is”, denkt hij. ,,Bij de komende presidentsverkiezingen in Oekraïne zullen de Russen zeker proberen een pro-Russische kandidaat aan de macht te krijgen.”

Volgens Van Koningsbrugge ligt de toekomst voor Oekraïne in een tussenoplossing. ,,Het land moet meer naar zichzelf gaan kijken, en minder naar haar buurlanden. Oekraïne moet proberen een beleid te voeren dat noch Europees, noch Russisch is.”

In het verkrijgen van betere relaties met de Russen, zou de Russisch-Orthodoxe kerk de komende tijd wel eens een belangrijke rol kunnen spelen. Volgens Zenon Zawada groeit de rol van de kerk de laatste tijd. ,,Zeker ten tijde van crisis mag je de invloed van de kerk niet onderschatten. Tijdens de Oranje Revolutie van 2004 steunde ze het pro-Russische kamp van Viktor Janoekovitsj. De komende tijd zal de kerk zeker aansturen op betere relaties met Rusland.”

(foto: Matvey Andreyev)

In de Oekraïense hoofdstad Kiev draait de verwarming nog op volle toeren. De conciërges in de buitenwijken zien geen problemen. „Binnen een paar dagen is het allemaal opgelost”. Jongeren zijn minder optimistisch.

KIEV – ,,Voel maar, het werkt prima. Maar echt warm is het niet.” Maria Mirtsjoek (67) is de conciërge van een groot flatgebouw in Osokorky, een buitenwijk aan de rechteroever van de Dnjepr in de Oekraïense hoofdstad.,,Het is binnen misschien 17 graden. Normaal gesproken is het warmer, maar er zit nog een stevige vorst in de grond.” De temperatuur in Kiev is de afgelopen dagen gestegen tot min 5 graden celcius.

Op het eerste gezicht heeft niemand in Kiev last van de gascrisis. Het openbaar vervoer werkt als altijd. De winkels zijn gewoon open en de rookpluimen van de energie-verslindende fabrieken in de stad zijn overal te zien. (more…)

Après avoir fragilisé les systèmes financiers d’Europe occidentale, la crise débarque en Europe de l’Est et contraint les Etats criblés de dettes, comme l’Ukraine, à se serrer la ceinture pour éviter l’effondrement.

L’ancienne République soviétique a déjà nationalisé deux de ses plus grandes banques et demandé près de 12 milliards d’euros au FMI pour renflouer ses caisses. Sur les dernières semaines, le hryvnia, la monnaie nationale, a perdu 12 % de sa valeur et les demandes en matières premières (charbon, gaz naturel), une des principales sources de revenus du pays, ne cessent de baisser. Des effets qui se font sentir jusque dans la rue puisque plusieurs banques ont plafonné les retraits aux distributeurs automatiques à 150 euros par jour.

L’effet de la crise est en outre renforcé par l’instabilité politique qui ronge le pays depuis la rupture entre le Premier ministre Ioulia Timochenko et le président Victor Iouchtchenko. Au bord du précipice, le chef de l’Etat a été contraint de rappeler le Parlement, qu’il avait dissous deux semaines auparavant, et de repousser les élections au 14 décembre prochain. (continuer en francais / in English)