Did you hear the story of how my grandmother took LSD?” Yulia asked me once. “It’s a quite funny one – give me a cigarette and I’ll tell you.”

I’ve always loved kitchen stories, and as in Russia the kitchen table is the epicentre of conversation, if you’re lucky you’ll hear some truly remarkable tales. This one seemed too weird to be true, however.

“I was 18, I guess, and I was in the hospital,” Yulia said. “They did some kind of surgery on me and I had to stay there for a couple of days. My father-in-law found the LSD I had tucked away in a little box, hidden somewhere in my room.”

Even though I’m from Amsterdam, LSD to me is something that was going on half a century ago. But in Moscow, apparently, a hideously cheap and high-quality variant of the hallucinogen has been enjoying quite a renaissance amongst youngsters lately. Drip the fluid over bits of sugar and you’ll enjoy a deep trip around the outskirts of your brain for half a day.

Illustration – as always – by the magnificent Zhenia Vasiliev

“Oh, and it was my mother’s birthday,” Julia said as I lit the cigarette for her. She took a deep draw and continued: “Can you imagine? He threw the sugar cubes on the table and said: ‘Look what a daughter you have – she’s doing amphetamines!’

Now my grandmother always liked me and protected me. ‘They aren’t drugs,’ she said angrily. ‘And I’ll prove it to you, you bastard!’”

With that, she ate one. Which was obviously not amphetamine, but LSD.

“I had to discharge myself from the hospital,” Julia explained. “I signed a paper that I was responsible for what I was doing, and we quickly read up on Wikipedia to find anything that would ease that horrible trip. The poor woman – we bought her a big bouquet of flowers and tried to comfort her.”

“When granny opened the door, she was crying and laughing all the time. It was very strange to see,” Julia said. “She would sob and whimper, and then suddenly break out into a huge smile and be very happy. A few seconds later she’d be crying again, then smiling – and so on.”

I tried talking to her, but she was away with the pixies. ‘I have amazing dreams – amazingly beautiful dreams.’”

No matter what Yulia said, her grandmother didn’t believe her. The vivid trip continued: “‘And you, Julia – you are very beautiful,’ she told me, spaced-out, stroking my hair. ‘Very beautiful. So beautiful, it’s amazing. Stunningly beautiful. Who made you so beautiful?’

“And what happened afterwards?” I asked.

“Nothing much,” Julia said. “It’s not something we talk about a lot anymore. Just another strange family story. Do you want me to tell you another one? Just roll me another of those cigarettes…”

Het kost maar een een paar euro en het is in iedere apotheek verkrijgbaar. Russische drugsverslaafden stappen steeds vaker over op ‘krokodil’, een cocktail van vrij verkrijgbare medicijnen met dodelijke gevolgen. Volgens hulpverleners in de verslavingszorg loopt het uit de hand.

‘Goedemiddag. Ik gebruik al een tijd desomorfine en wil graag weten wat de gevolgen zijn’, schrijft een anonieme gebruiker op een website waar drugsverslaafden vragen kunnen stellen aan specialisten. ‘Mijn lichaam doet overal pijn, ik wil er vanaf maar durf hier niet naar de hulpverlening. Wat kunt u mij aanraden?’ Terwijl de Russische zich vooral zorgen maakt over heroïnegebruik wint een nieuwe drugs sinds een aantal jaar sterk aan populariteit. Desomorfine heet op straat ‘krokodil’ omdat de gebruikers binnen enkele maanden grote open wonden ontwikkelen die vaak zo schadelijk zijn dat het lijkt alsof de junks zijn aangevallen door wilde beesten. Krokodil is een mengsel van benzine, de zwavel van luciferstokjes en allerlei medicijnen met bestanddelen van codeïne die in iedere Russische apotheek voor een paar euro zonder recept over de toonbank gaan.

Volgens de gebruikers geeft het bij injectie een kortstondig geluksgevoel en blijft zo’n anderhalf uur verdoven. De brouwsels worden vaak gekookt illegale woningen en criminaliteit in buurten met veel gebruikers tiert volgens politierapporten welig. De gevolgen zijn desastreus. Het immuunsysteem krijgt een enorme klap en op de plaatsen waar de gebruiker het mengel inbrengt ontstaan grote open wonden. Binnen korte tijd laten vitale organen het afweten, de meeste gebruikers leven niet langer dan een jaar. Het antwoord op het forum is dan ook zorgwekkend. ‘Desomorfine is misschien wel de meest gevaarlijke drugs op de markt’, schrijft een eveneens anonieme arts in een antwoord. ‘Afkicken is bijna onmogelijk en moet altijd in een medische omgeving gebeuren. Er zijn gebruikers die het zelf kunnen, maar het zal heel moeilijk worden. Hou ons op de hoogte’.

Desomorfine is in Rusland, net als in Nederland, verboden bij de opiumwet. Maar omdat er in de afgelegen Russische regio’s amper controle of hulpverlening is loopt het gebruik vooral daar uit de hand. ‘Wij hebben een scherpe toename gezien in de verkoop van pijnverlichtende medicijnen aan groepen gebruikers die er aan verslaafd zijn’, liet Viktor Ivanov van het Federale Anti-Drugsbureau weten tegenover het televisiestation Vesti. ‘In sommige regio’s zien we ieder jaar een verdubbeling’. Volgens de dienst zijn er alleen vorig jaar al 112 miljoen individuele dosis krokodil in beslag genomen, maar betrouwbare cijfers over de hoeveelheid verslaafden en sterfgevallen ontbreekt. Ook president Dimitri Medvedev is op de hoogte. ‘Ik tikte pas nog bij een zoekmachine het woord ‘desomorfine’ in, en de eerste suggestie die je te zien krijgt is een recept hoe je het klaar moet maken’, vertelde hij afgelopen maand tijdens een bijeenkomst in de Siberische stad Irkoetsk. ‘Dat soort sites moeten dicht, de vrijheid van informatie is hier geen excuus’.

De overheid heeft de drugsproblematiek tot prioriteit gemaakt, maar boekt weinig successen. Naar schatting zijn er zo’n drie miljoen heroïneverslaafden in Rusland, en dit jaar wil de overheid verplichte drugstesten invoeren voor schoolkinderen. Volgens critici is dat geen oplossing omdat er een groot tekort is aan opvangcentra en afkickklinieken. ,,De overheid werkt ons alleen maar tegen”, zegt een hulpverlener uit Jekaterinaburg die anoniem wil blijven. ,,De politie denkt dat wij drugs verstrekken, valt regelmatig opvangcentra binnen en pakt alle verslaafden op. Zo gaat het nooit werken”, legt hij uit. De desomorfine-verslaving groeit met de dag. ,,Een paar jaar geleden zagen we voor het eerst iemand met enorme open wonden, nu zien we ze bijna dagelijks. Ik heb alle drugs wel gezien, maar dit loopt compleet uit de hand. Er is geen behandeling, ze zijn ten dode opgeschreven”.

In Rusland en de landen van de voormalige Sovjet-Unie neemt het drugsgebruik nog altijd explosief toe. Vooral heroine sijpelt gemakkelijk door de poreuze grenzen van Centraal-Azie.

Even leek de Doema, het Russische parlement, op het Madame Tussauds-museum aan de Dam in Amsterdam. Om het publiek van de kwalijke gevolgen van drugsgebruik te overtuigen opende Viktor Ivanov, het hoofd van de Federale Narcoticadienst, twee weken geleden een tentoonstelling met wassen beelden van bekende drugsgebruikers. Naast rotte longen en lekgeprikte benen op sterk water waren er levensgrote beelden van onder andere Kurt Cobain en Freddy Mercury te vinden. Ivanov stelde voor oude Sovjet-wetgeving af te stoffen om de ‘epidemie’ van drugsgebruik tegen te gaan. De huidige gevangenisstraffen moeten flink omhoog, land waar marijuana groeit moet van de eigenaar geconfisceerd kunnen worden en als het aan de narcotcadienst ligt krijgen studenten zomerbaantjes waarbij ze oogsten komen vernietigen. Ook pleitte Ivanov ervoor het gebruik van drugs weer strafbaar te stellen. Op een internationale Aids-conferentie in Wenen aanstaande zondag pleiten verschillende organisaties en landen juist voor een einde aan de criminalisering van drugsgebruik.

Wie wil weten hoe serieus het drugsprobleem in Rusland is hoeft alleen maar een apotheek in de grote steden in de Oeral, Siberie of het Verre Oosten binnen te lopen. Verkochten de kioskjes vroeger vooral veel schoonmaakalcohol en spiritus aan drankverslaafden, tegenwoordig zijn injectienaalden overal de items die het best verkopen. De cijfers zijn schokkend. Er zijn zo’n 2,5 miljoen verslaafden in Rusland en dagelijks komen er bijna 100 gebruikers om het leven. Evgeni Maljonkin van de stichting ‘Stad Tegen Drugs’ in Jekaterinburg heeft een radicale oplossing. ,,Ik roep het al jaren, ze moeten gewoon de grenzen op slot zetten. Bijna niemand kan de grens met Finland over, maar onze grenzen met Centraal-Azie zijn open voor iedereen”, legt hij uit. Drugssmokkelaars met Russische paspoorten kunnen vrij reizen door de voormalige Sovjet-staten waar grensposten en controlepunten op een hand te tellen zijn. De Federale Narcoticadienst becijferde dat sinds de oorlog in Afghanistan de hoeveelheid Afghaanse heroine in Rusland maarliefst 44 keer hoger is. De Russen proberen met de Amerikanen en de NAVO-landen samen te werken om het probleem ter plaatse aan te pakken.

Volgens het Aids-fonds gaat het in Oost-Europa en Centraal-Azie bij 80 procent van alle HIV-geinfecteerden om mensen die drugs spuiten. Vooral in gevangenissen zijn naalden schaars en worden nieuwkomers tegen hun wil geinjecteerd met heroine door hun medegevangenen. De narcoticadienst krijgt van de overheid dit jaar extra budget om de problemen aan te pakken. Op de conferentie in Wenen zeggen de Latijns-Amerikaanse deelnemers juist dat de vele miljarden die zijn geinvesteerd in de strijd tegen drugs een averechts effect hebben. Door drugs te verbieden hebben regeringen de gebruikers ervan ondergronds gedreven en zijn ze onbereikbaar voor hulpverlening. Politiediensten in Rusland laten junks liever op straat liggen en zelfs ziekenhuizen houden de deuren voor verslaafden gesloten. ,,In Jekaterinburg werken we aardig samen met de lokale overheid, maar het gaat moeizaam”, legt Maljonkin uit. ,,De programma’s die jullie in Nederland hebben zijn effectief, heroinejunks worden opgevangen en krijgen verzorging van de staat. Wij hebben maar beperkte opvang en zien een eindeloze stroom verslaafden toekomen. En dat zijn, treurig genoeg, vooral kinderen.”

Drugsverslaving is de afgelopen jaren uitgegroeid tot een van de grootste problemen in Rusland. President Medvedev kondigde rigoreuze maatregelen aan en wil bekijken of alle scholieren en studenten in het land preventief getest kunnen worden. Onderwijzers zien het niet zitten.

Videoreportage van CentrTV, met op 1:38 een vreemde drugstest voor scholieren. Zit heroine soms onder je nagels? UPDATE! Jazeker, heroine zit IN je nagels. Dank, @rolandvanveen, @alper en @JacoKoster

,,Echt niet. Ik laat me niet testen!”, zegt Andrej. De eerstejaars rechtenstudent staat met een aantal vrienden buiten de collegezaal van de Moskouse Staatsuniversiteit een sigaretje te roken. ,,Stel dat ze je net na het weekend testen? Ik rook soms wel eens een joint,” zegt hij. ,,Daar is toch niks mis mee, dat mag bij jullie ook!” Zijn vrienden zijn het met hem eens. ,,Als ze je daarna testen kun je de universiteit wel vergeten!” Het is het gesprek van de dag aan de universiteit. President Medvedev kondigde gisteren harde maatregelen aan om de drugsproblematiek in het land tegen te gaan. De kranten hebben het over een ‘oorlog tegen drugs’.

Tijdens een speciale kabinetszitting sprak Medvedev over de desastreuze cijfers. ,,De afgelopen tien jaar is verslaving met maarliefst 60 procent toegenomen. Er zijn in ons land en half miljoen geregistreerde verslaafden, experts hebben het over cijfers van 2 tot 2,5 miljoen drugsveslaafden.” Hij noemde het een bedreiging voor de nationale veiligheid en sprak van een ramp in verband met de ‘gecompliceerde demografishe situatie’. Vanwege het overmatige drank- en druggebruik wordt de Russische man gemiddeld genomen niet ouder dan 59 jaar. ,,Iedereen is het er over eens dat er een nieuw en harder anti-drugsbeleid gevoerd moet worden”, zei Medvedev. Hij gaf het kabinet de opdracht alle opties te bekijken, waaronder het testen van studenten en scholieren.

Na afloop van de kabinetszitting liet Viktor Ivanov van het nationale anti-drugsbureau weten dat het belangrijk is schoolgaande jeugd al op jonge leeftijd te testen. ,,Wanneer ze al enkele jaren aan de herione zitten is het in de meeste gevallen te laat”. Volgens hem kunnen de controles gewoon worden uitgevoerd tijdens de reguliere medische testen die jaarlijks op scholen plaatsvinden. De bekende internetpublicatie gazeta.ru deed een rondgang langs een aantal decanen van grote middelbare scholen in Moskou. Zij hebben zo hun vraagtekens bij de plannen van de overheid. ,,Het is zinsloos beleid, daar zijn we het allemaal wel over eens. Het drugsprobleem in dit land kun je niet op de scholen oplossen”, legt Boris Davidovitsj uit. ,,Er zijn tien miljoen schoolgaande kinderen in dit land. Hoe gaan ze die tests uitvoeren? Wie gaat dat betalen?” Hij denkt dat dit initiatief een ’stille dood’ zal sterven. ,,Net als soortgelijke maatregelen die eerder zijn aangekondigd.”

Op verschillende Russische scholen en onderwijsinstellingen zijn drugstests al verplicht. Studenten die weigeren mee te doen worden in de meeste gevallen van de opleiding gestuurd. Iemand die in Rusland eenmaal het stempel ‘verslaafde’ krijgt in veel gevallen een notitie bij het politiebureau. Daarmee zijn de kansen op een opleiding, een goede baan en zelfs een rijbewijs verkeken.

Drugsproblematiek in Rusland gaat voormalijk over heroine, en bijna alle heroine in Rusland komt vanuit Afghanistan via Centraal-Azie naar Rusland. Een paar maanden geleden berekende het anti-drugsbureau al dat er sinds de Amerikaanse inval in Afghanistan maarliefst 44 keer meer heroine op de markt is. Experts spreken dan ook van een epidemie, ruim twee procent van de beroepsbevolking is verslaafd. Rusland werkt sinds kort nauw samen met de NAVO en de Amerikaanse troepen in Afghanistan om de productie tegen te gaan. ,,Omdat we de Amerikaanse operatie ondersteunen mogen we tenminste verwachten dat de Amerikanen er alles aan doen om te zorgen dat heroine niet de grens over gaat”, zei Ivanov. ,,Dit monster kunnen we niet alleen aan.”