Einde importverbod is ‘kwestie van dagen’

Staatssecretaris Henk Bleker bracht woensdag een bliksembezoek aan Moskou om de Russen te overtuigen dat er niets mis is met groente uit Nederland. Volgens hem is het nu nog maar een kwestie van dagen voor het importverbod van tafel is, met of zonder Europese instemming.

P1040580

Van een goedlachse marktkoopvrouwen in de Dorogomilovskimarkt krijgt Staatssecretaris Bleker een gepekelde augurk aangereikt. ,,Niets mis mee, gewoon uit Rusland. Het smaakt nog beter met een glaasje wodka”, lacht de verkoopster. Bleker neemt een hap, maar gooit de andere helft snel in een prullenmand. ,,Een halve is wel genoeg”, zegt hij. Na topoverleg in Luxemburg is de bewindsman direct doorgevlogen naar Moskou om de Russen er zelf van te overtuigen dat er aan Nederlandse groente niets schort. ,,Ik wil alleen maar uitleggen dat wij alle maatregelen hebben genomen. We hebben de afgelopen dagen ruim 500 controles uitgevoerd, er is met onze groente niets aan de hand. Het probleem ligt in Duitsland, ik ben hier om te vertellen dat onze landbouw schoon en veilig is”.

Importverbod of niet, net wanneer de staatssecretaris buiten staat te wachten tillen een paar potige jongens een aantal kratten Nederlandse kropsla naar buiten. Volgens kenners worden ze gewoon in andere dozen gestopt en alsnog verkocht. Toch is het Russische verbod een behoorlijke strop. Uit cijfers blijkt dat Nederland per week zo’n 15 miljoen euro misloopt doordat vrachtwagens aan de grens worden tegengehouden. Rusland importeert zo’n 40 procent van de totale groentenconsumptie, en ruim een derde daarvan komt uit de Europese Unie. Volgens Andrej Sinjakov, de Russische directeur van kwekerij The Greenery, is Rusland afhankelijk van de EU. ,,Zelfs de typisch Russische witte kool komt uit Nederland. De afgelopen maanden lieten we alleen daarvan al 60 vrachtladingen per week overkomen”. ,,Het seizoen is hier nog niet eens begonnen, en de gedachte dat je het land voor langere tijd op slot kan doen is gekkigheid. Er gaat hier heel veel geld in om, en ik weet zeker dat het met een paar dagen kan worden opgelost”.

Na een bezoek aan zijn Russische ambtgenoot Elena Skrynnik en een plots ingelast gesprek met Gennady Onisjtsjenko, de chef van de Russische voedsel- en warenautoriteit, weet Bleker dat het ‘een kwestie van dagen’ is voordat het verbod van tafel gaat. ,,Mijn bezoek wordt op prijs gesteld, ik ben de eerste EU minister die komt praten. Rusland wil duidelijkheid hebben over de bron en we hebben per direct een team met experts uit beide landen aan de slag gezet”. De autoriteiten willen voorkomen dat de prijzen stijgen of de schappen leeg blijven. De minister heeft naar eigen zeggen concrete afspraken gemaakt. Er blijven permanente controles, er komt een onafhankelijk testinstituut en de certificering en meetmethodes zullen worden nagelopen. De Nederlandse belangen lopen voorop. ,,Ik ben natuurlijk voor een Europese oplossing”, vertelt Bleker. ,,Maar als het land voor land gaat heb ik daar geen problemen mee. Wat goed is voor Nederland is goed voor Europa”.

P1040610

Vladimir Antonov: vooroordelen, smileys en SAAB

Hij schrijft met smileys en laat zich graag fotograferen in rallykleding. De steenrijke Russische zakenman Vladimir Antonov (35) met een flink aandeel in het Nederlandse Spyker heeft alweer zijn zinnen gezet op het Zweedse Saab.

Hij liet het nieuws de wereld ingaan op zijn eigen Twitter-account. ‘Zoveel geruchten om het kleine Saab’, schrijft hij. ‘Jongens, alles komt goed. Niets aan toe te voegen, want alles is goed’. De kleine berichten zitten vol smileys en spelfouten. Een paar uur later voegt hij er toch iets aan toe. ‘Zweden is een erg open samenleving, en om geruchten uit de weg te lopen. Ja, we hebben een officieel verzoek ingediend’. Anderhalf jaar nadat de Amerikaanse aandeelhouders van General Motors (GM) een stokje staken voor de overname van Saab door Spyker met Russisch geld, probeert Antonov het nog een keer. GM wilde destijds niet in zee gaan met de Russische investeerder omdat hij banden met de maffia zou hebben. Antonov liet zijn naam zuiveren door onderzoeksbureau’s en op een persconferentie in de Litouwse hoofdstad Vilnius liet hij vorige week weten zijn plannen met Saab niet op te zullen geven. ‘Ik zou tot zo’n 50 miljoen euro willen investeren, maar het hangt er maar vanaf hoeveel geld ze nodig hebben’, vertelde hij tegenover een lokaal persbureau. Hij wil zijn oorspronkelijke aandeel van 29,9 procent terug.

Vladimir Antonov (1975) begon zijn financiële carrière in 1996 bij een filiaal van de Russische staatsbank Sberbank, en specialiseerde zich in ene paar jaar tijd in het herleven van bedrijven met een winstpotentieel. Hij is de zoon van Alexandr Antonov, een Russische zakenman die twee jaar gelden rakelings een moordaanslag ontsnapte. Hij droeg een groot deel van zijn portfolio over aan zijn zoon, die met de Convers-groep een reeks Russische en Baltische banken bezit. Vladimir Antonov staat dit jaar op de 267e plaats van de 500 rijkste Russen, een jaarlijkse ranglijst van het Russische Finans-magazine. De publicatie schat zijn vermogen op zo’n 300 miljoen euro. Antonov kocht vorige maand nog de sportwagen-afdeling van Spyker op, zodat het bedrijf zich volledig op Saab kan richten. Volgens Antonov past Spyker feilloos in zijn portfolio. ‘We hebben de afgelopen twee jaar bedrijven en merken van wereldklasse gekocht, en we weten zeker dat Spyker hierin zal floreren en winst zal maken’. De Convers groep investeerde onlangs ook in een groot mediabedrijf dat zich richt op sportevenementen, en werd daarmee de promotor van het wereldkampioenschap rallyrijden. Daarnaast ondersteunt het bedrijf het Ferrari-team in Rusland, steunen ze de Litouwse basketballsport, de Spyker-races en de voetbalclub Spartak Moskou.

In de Zweedse pers liet Antonov weten dat zijn liefde voor Saab is ontstaan in 1994 toen hij in Moskou een Saab 9000 kocht. Hij laat zich graag fotograferen in rallykleding, zit regelmatig achter het stuur en doet races met klassieke Saab-auto’s. Veel liefhebbers van het Zweedse automerk vrezen dat het bedrijf onder leiding van de Russische investeerder, de productie naar het goedkopere Rusland zou willen verplaatsen. Importeur Igor Hertz sprak dat tegen, en liet tegenover persbureau Ria-Novosti weten dat er ‘absoluut geen plannen’ in die richting zijn. Na de mislukte deal met General Motors eind 2009 schreef Antonov op hoge poten een opiniestuk in de New York Times. ‘Misschien zou het eerlijker zijn om Russische business te vertrouwen, misschien kunnen nationale vooroordelen voorgoed over boord. Anders zullen Europese landen en merken de slachtoffers worden van hun eigen bekrompenheid en zal het Russisch kapitaal andere, progressievere markten vinden’.

Zalmeieren uit de kaviaarautomaat

Begin deze maand zette Rusland een streep door het exportverbod op kaviaar. Voor het eerst in negen jaar mag het ‘zwarte goud’ weer over de grens verkocht worden. De delicatesse is zo duur geworden dan de meeste Russen al zijn overgestapt op zalmeieren, die in Moskou zelfs uit kaviaarautomaten verkocht worden.

P1030700

In de hal van een kantoorgebouw aan het Poesjkinplein staat tussen de frisdrankautomaten, terminals voor beltegoed en geldautomaten een echte kaviaarautomaat. De grote oranje machine koelt de conservenblikken kaviaar tot twee graden onder het vriespunt, en voor 250 roebel (iets meer dan zes euro, red) komt er een blikje van 140 gram kaviaar uit de machine rollen. Wie de zilver-zwarte onbevruchte eitjes van de steur verwacht komt bedrogen uit, op de Russische markt gaat vooral de knaloranje kuit van de zalm over de toonbank. De echte kaviaar is voor de meeste Russen onbetaalbaar geworden.

Vorige week kwam er na negen jaar een einde aan het exportverbod op Russische kaviaar. Alexander Saveljov van de Federale Visdienst liet tegenover een Russisch persbureau weten deze week de eerste 150 kilo kaviaar naar Europa te verschepen. ‘Dat is een symbolische zending, in de komende vijf jaar verwacht ik dat de interne markt en de export weer overspoeld zal worden’. Omdat het slecht gaat met de wilde kaviaar uit de Kaspische Zee zijn vissers in het zuiden van Rusland tijdens het exportverbod overgestapt op de gekweekte steur. ‘Het duurt vijf tot zeven jaar voor een steur volwassen is, wij denken dat de aquacultuur in Rostov, Kaloega, Astrachan en Novosibirsk binnenkort in staat zijn jaarlijks tussen de tien en vijftien ton kaviaar te produceren’, zei Saveljov. Volgens kenners is de gekweekte kaviaar bijna niet van de wilde te onderscheiden.

Op markten in Moskou, Astrachan en Kaloega fluisteren verkopers dat er wel zwarte kaviaar te krijgen is. Voor prijzen tussen de 100 en 150 euro per 100 gram gaat het gestroopte zwarte goud over de toonbank. De aanwas van gekweekte steur moet de gestroopte markt marginaliseren. Toch verwacht niemand dat de prijs zal dalen. ‘Je moet je geen illusies maken’, verklaarde Saveljov. ‘Zwarte kaviaar zal nooit goedkoop worden’. Elena Sozonova van Ikramat denkt er niet aan de zalmeitjes in haar automaten te vervangen met die van de kuit van de steur. ,,Wat er ook gaat gebeuren op de markt, echte kaviaar kost een vermogen. Als mensen dat geld al hebben, dan stoppen ze dat natuurlijk nooit in een automaat”.

Russische Madoff komt met nieuw piramidespel

In de jaren ’90 wist de schuchtere wiskundige Sergej Mavrodi miljoenen Russen in een ingewikkeld piramidespel te verleiden. De winst was zo groot dat Mavrodi appartementen moest huren om het geld onder te brengen. Hij schopte het tot parlementslid, maar moest uiteindelijk vier en een half jaar de cel in. Nu probeert Mavrodi het opnieuw via internet. De autoriteiten kondigen maatregelen aan.

‘Kijk dan, onze jongens. Zomaar op het strand bij San Francisco! Allemaal dankzij MMM!’ In de prille jaren ’90 waren de eerste televisiereclames van de MMM-holding een sensatie. Een ingewikkeld piramidespel beloofde gewone Russen dat ze met een kleine investering binnen de korste keren steenrijk zouden worden. In een periode van financiële onzekerheid en enorme inflatie stortte de wiskundige Sergej Mavrodi zich op de zwendel met behulp van piramidespelen. Het bedrijf beloofde een jaarlijkse rente van maarliefst 1000 procent. Met behulp van een enorme mediacampagne investeerde miljoenen Russen een groot deel van hun spaargeld. Het bedrijf gaf eigen aandelen uit en liet Moscovieten gratis rijden met de metro. In de zomer van 1994 werd Mavrodi opgepakt, en nog altijd is niet duidelijk hoeveel geld er precies is verdwenen. Mavrodi, een kleine man met een enorme bril en warrig haar, werd ondertussen een bekendheid. Hij ontsnapte vervolging door zich tot parlementslid te laten verkiezen en wist een trouwe schare fans aan zich te binden. Keer op keer beloofde hij het verkregen geld opnieuw te investeren. Nadat hij zich jaren schuilhield in een klein appartement in het centrum van Moskou verdween hij in 2007 toch nog een korte tijd achter tralies. Afgelopen week kondigde hij aan een doorstart te maken.

Op YouTube legt Mavrodi in videoboodschappen van soms wel een half uur uit wat de plannen voor ‘MMM 2011′ zijn. ‘Iedereen kent mijn situatie’, vertelt hij vanuit zijn woonkamer. ‘Ik mag zelf geen financiële transacties doen, maar zal het systeem overzien. Voor gewone mensen is er een maandelijks rendement van 20 procent, gehandicapten en pensioengerechtigden krijgen 30 procent’, legt hij uit. Op zijn website noemt hij zijn nieuwe project een ‘financieel-sociaal-netwerk’ en weet hij zeker dat hij dit keer onaantastbaar is. ‘Dit jaar komen er via internet zeker 100.000 investeerders’, schrijft hij. ‘Volgend jaar minstens een miljoen’. Maar de Russische Ombudsman Pavel Medvedev kondigde alvast een onderzoek aan. ‘Onze financiële wetgeving is zo onduidelijk dat Mavrodi het zo kan spelen dat hij binnen de wet blijft’, liet Medvedev tegenover het radiostation Echo Mosvky weten. ‘Ik zal er voor zorgen dat de aanklager daar anders over denkt’. Uit een korte peiling van hetzelfde radiostation bleek dat 25 procent van de luisteraars wel interesse heeft in deelname.

Dit is een klein land, je kunt de markt gemakkelijk bijsturen

Terwijl het slecht gaat met de euro en verschillende bewegingen de munt het liefst achter zich willen laten loopt het kleine Estland juist warm de munt volgend jaar te introduceren. De bevolking is bang voor flinke inflatie.

,,Ik wil ‘m eigenlijk helemaal niet, die euro”, zegt Andrej, de bestuurder van lijn twee die tijdens een pauze naast zijn tram een sigaretje rookt. ,,Wat zeg nou eerlijk, toen ze bij jullie in Nederland die gulpen – of hoe heette die munt ook al weer – inwisselden voor de euro, is het toen bij jullie goedkoper geworden? Precies.” Bovendien gaat het volgens hem met de Estse economie helemaal niet zo goed. ,,Denk je dat hier weinig werkloosheid is? Bij het transportbedrijf hebben ze inderdaad niemand ontslagen, maar werkt iedereen op 80 procent. En zo geweldig gaat het met die euro van jullie ook niet. Wat mij betreft hadden we beter een paar jaar moeten wachten, maar onze overheid wil weer eens een wit voetje halen in Brussel”, verzucht hij.

Brussel verwelkomde deze maand de toetreding van Estland tot de monetaire unie. Estland haalde met vlag en wimpel de vereiste voorwaarden en is naast Zweden het enige Europese land dat zich ondanks de crisis aan de financiele EU-verplichtingen weet te houden. Omdat het land bovendien een relatief kleine staatsschuld heeft veert de economie de afgelopen tijd weer op. Op 1 januari 2011 wisselen de Esten hun kronen definief in voor euro’s. Estse economen voorspelen dat het bedrijfsleven aan lagere kosten kan lenen en voorzien een influx van buitenlandse investeerders. Toch blijft iedereen bang voor inflatie. Zelfs het Europees Parlement liet deze maand in een resolutie weten dat de Estse overheid geen tijd heeft om uit te rusten en alles in het werk moet stellen om inflatie begin komend jaar te voorkomen.

Volgens de macro-econimisch analiste Maris Lauri valt dat risico best mee. ,,Estland heeft een bijzonder competatieve economie. Bedrijven die de euro als excuus zien om hun prijzen op te schroeven zullen hun klanten zien vertrekken”, laat ze weten. In het centrum van Tallinn staan de prijzen vaak al in euro’s aangegeven. Wie toevallig geen kronen op zak heeft hoeft zich bovendien geen zorgen te maken, taxichauffeurs, restaurants en zelfs in sommige winkelcentra kun je al met euro’s terecht. Het Estse onderzoeksbureau Faktum & Ariko maakt zich echter nu al zorgen om een negatief neveneffect van de muntwissel. Vooral het armere segment van de Estse sameleving zal zich met de euro realiseren hoe weinig ze eigenlijk te besteden hebben. ‘Pensioengerechtigden maken zich al zorgen om de komst van de euro, en de feitelijke overgang kan voor velen een depressie opleveren’, zegt het rapport naar aanleiding van een onderzoek onder 500 inwoners.

Volgens Lauri is er sprake van een marktcorrectie. ,,De afgelopen jaren waren de salarissen in sommige sectoren, bijvoorbeel de bouw, echt buitensporig hoog. De crisis kwam wat dat betreft wel aardig uit, want die uitwassen zijn nu aangepast”, legt ze uit. ,,Het aardige is dat Estland zo klein is, je kunt de markt gemakkelijk bijsturen. Dat is eigenlijk het geheim van de Estse economie, hervormingen doorvoeren is hier veel makkelijker dan in andere delen van de wereld. In Europa zal men de komende jaren nog veel pijnlijke zaken moeten veranderen. Dat hebben wij gelukkig allemaal al achter de rug”.

Gaskraan naar Wit-Rusland langzaam dicht

Na het verstrijken van een ultimatum over een Wit-Russsiche gasbetalin gaf de Russische president Dimitri Medvedev het staatsbedrijf Gazprom de opdracht de gaskraan richting het buurland langzaam dicht te draaien. Volgens Gazprom komen de leveranties aan de rest van Europa niet in het geding, maar Wit-Rusland dreigt de doorvoer stop te zetten.

President Medvedev liet duidelijk weten dat de Wit-Russische schuld gewoon moet worden voldaan. ‘Wij accepteren geen taartjes, boter of kaas als vergoeding’, liet hij weten nadat hij Gazprom topman Aleksej Miller de opdracht gaf de leveranties aan Wit-Rusland gedurende de dag met 15 procent af te laten nemen. Volgens Miller, die de onderhandelingen met de Wit-Russische delegatie in Moskou leidde, erkende de Wit-Russen de schuld maar wilde het buurland dat aflossen in de vorm van industriele apperatuur, kortingen en diensten. Volgens Gazprom heeft Wit-Rusland het afgelopen half jaar een lagere prijs overgemaakt dan afgesproken en moet het land nog zo’n 155 miljoen euro aflossen. Met het dichtdraaien van de gaskraan komen volgens Gazprom de leveranties naar andere Europese landen niet in het geding. In de zomer is er sowieso minder vraag voor gas en het bedrijf kan de leveranties aan de Poolse en Duitse markt omleiden via andere pijpleidingen.

Volgens de Wit-Russische president Alexandr Loekasjenko heeft zijn land geen schulden aan het Russische staatsbedrijf. Vice-premier Andrej Kobjakov klaagde afgelopen weekend in de marge van het Economisch Forum in Sint-Petersburg dat ‘het goed zou zijn wanneer de Russen zich realiseren dat ze de relatie met andere voormalige Sovjet-landen niet louter op Russische principes zouden moeten baseren’. Hoewel beide landen nauwe betrekkingen met elkaar hebben ontstaat er vaak ruzie over energieprijzen. In 2004 was er een impasse van een half jaar over de verkoop van het Wit-Russische gasbedrijf en in 2007 draaide Rusland de oliekraan richting het buurland een aantal dagen dicht. Ook politiek botert het al een tijd niet meer tussen de twee landen. Ruim een jaar geleden ontstond er een groot conflict over een import stop van Wit-Russische melkproducten en ook weigert het land de afvallige Georgische regio’s Abchazië en Zuid-Ossetië als onafhankelijke staten te erkennen. Sinds de onenigheid met Rusland probeert president Loekasjenko, die bekend staat als ‘de laatste dictator in Europa’, de banden met de Europese Unie juist aan te halen.

Het Wit-Russische staatsbedrijf BelTransGaz laat weten dat juist Gazprom een schuld heeft en is naar eigen zeggen verbaasd dat het management van Gazprom daarvan niet op de hoogte is. Volgens experts een duidelijke dreiging aan Russisch adres om de doorvoer naar Europa te onderbreken. In de winter van 2008 veroorzaakte een soortgelijk conflict tussen Rusland en Oekraine paniek op de Europese markt die enkele dagen zonder gas kwam te zitten. Rusland werkt sindsdien hard aan de diversificatie van energieleveranties naar het Westen, met pijplijnen door de Zware- en Baltische Zee wil het land de Europese markt rechtstreeks kunnen bedienen, zonder tussenkomst van transitlanden,. De Europese Unie dringt er ondertussen al jaren op aan dat Europa minder afhankelijk moet zijn van Russisch gas. De Russische analist Dimitri Orlov laat tegenover het het Russische gazeta.ru weten dat het nalaten van de betaling niet meer dan Wit-Russische blufpoker is. ‘Rusland staat sterk in z’n schoenen, en Loekasjenko weet dat dondersgoed’. De Russische minister van Buitenlandse Zaken Sergej Lavrov kwam maandag naar Minsk voor bilaterale onderhandelingen.

Jegor Gajdar – gehaat maar onmisbaar hervormer

Op zijn datsja vlak buiten Moskou is woensdagochtend de Russische staatsman en econoom Jegor Gajdar overleden. In korte tijd overzag hij de transitie van de Sovjet planeconomie naar de vrije markt, een hervorming die het land op de rand van de afgrond bracht. De voormalige vice-premier en minister van Economische Zaken onder president Boris Jeltsin werd aan alle kanten geprezen maar is voor de meeste Russen nog altijd de man die ‘al het spaargeld deed verdwijnen’.

,,Jegor Gajdar heeft in de prille jaren ’90 Rusland kunnen redden van de honger, wist een burgeroorlog te voorkomen en heeft ervoor gezorgd dat dit land niet uit elkaar is gevallen”, met die woorden herinnert goede vriend en politiek medestander Anatoly Tsjoebais zich Gajdar op zijn persoonlijke blog. Gajdar stond aan de tekentafel van het moderne Rusland en wist in zeer korte tijd een pakket aan hervormingen door te voeren dat inmiddels bekend staat als de ‘schock therapy’, ten koste van enorme inflate was het communistische en centraal gestuurde Rusland plots aan de harde regels van de vrije markt overgelaten.

Gajdar werd geboren in een Joods-Russisch gezin als kleinzoon van een bekend kinderboekenschrijver. Zijn vader was oorlogscorrespondent bij partijkrant Pravda, waar Jegor Gajdar na zijn afstuderen zelf ook korte tijd als economisch journalist aan de slag ging. Hij benoemde zichzelf eind jaren ’80 tot liberaal en sloot zich aan bij de hervormingsgezinde en roekeloze brigade van Boris Jeltsin. In november 1991 trad hij aan als minister van economische hervorming. Terwijl de Sovjet-Unie uiteen viel wist hij met steun van een leger aan Westerse adviseurs verstrekkende markthervormingen door te voeren. Prijzen werden niet langer van bovenaf opgelegd maar waren afhankelijk van de enorme vraag en het beperkte aanbod. De roebel stortte in, salarissen en pensioenen waren niets meer waard en al spaargeld van de Sovjet-Unie verdween als sneeuw voor de zon. In het buitenland oogstte zijn daadkrachtige optreden en weergaloze hervormingen veel lof. Hij wist veel buitenland krediet respect. Het leverde Rusland veel buitenlands krediet en investeringen op.

In Rusland zelf werd Gajdar een controversieel figuur. Vooral toenmalig president Vladimir Poetin voerde lang campagne tegen de ‘westerse maatstaven’ die aan de wieg van de roebelcrisis in 1992 en later in 1998. Poetin beloofde stabiliteit ‘wars van Westerse adviseurs’ en keerde veel van Gajdars hervormingen later terug. In een telegram aan de familie laat Poetin weten dat Gajdar volgens hem ‘een echte patriot, een man van sterke wil en een talentvol wetenschapper’ was. ,,Niet ieder publiek figuur durft de moeilijke taak van hervorming aan te pakken in een kritieke fase van de geschiedenis. Gajdar deed dat op een dappere en eeerlijke manier”, schrijft hij. Ook president Dimitri Medvedev stuurde een telegram. ,,We hebben een eervol wetenschapper en staatsman verloren wiens naam altijd verbonden blijft met de noodzakelijke hervormingen en de eerste stappen van de vrije markt’, schrijft Medvedev volgens de persdienst van het Kremlin. ,,Hij nam de verantwoordelijkheid voor onpopulaire maar noodzakelijke maatregelen”.

Tot 2003 zat Gajdar voor een oppositiepartij die hij zelf mede heeft opgericht in de Doema, de Russische Tweede Kamer. Toen de partij tijdens de parlementsverkiezingen van 2003 de kiesdrempel niet haalde trok Gajdar zich terug en richtte hij zich op economisch onderzoek en publiceerde een aantal boeken. In 2006 kwam hij in het nieuws doordat hij in het Verenigd Koninkrijk vergiftigd zou zijn, amper een week nadat de overgelopen spion Aleksander Litvinenko onder myserieuze omstandigheden om het leven kwam. Gajdar heeft zijn hervormingen altijd ‘noodzakelijk’ genoemd en heeft volgens zijn tegenstanders ‘nooit zijn excuses aangeboden’. Jegor Gajdar is 53 jaar geworden en laat een vrouw en drie kinderen na, waaronder de bekende activste Maria Gajdar.

Beursgenoteerd staatsbedrijf met wereldambities

Omdat het bedrijf een slecht imago heeft riep Gazprom vorig jaar een website in het leven waar het ‘antwoord op vragen van burgers’ geeft. De missie van het bedrijf is volgens de website ‘een maximaal efficiente gasvoorziening aan de Russische bevolking’ te garanderen. Bovendien wil het bedrijf ‘een van ‘s werelds grootste energiebedrijven’ worden. Op de website staat niet vermeld wat algemeen bekend is, namelijk dat Gazprom veelal een politieke rol vervult. Niet alleen heeft de Rusissche overheid een meerderheidsbelang van net iets meer dan 50 procent, de bestuurlijke leiding van het bedrijf is vaak terug te vinden in de hoogste regionen van het Kremlin. De huidige bestuursvoorzitter Viktor Zoebkov was twee jaar geleden premier, president Dimitri Medvedev stond van 2001 tot zijn verkiezing in 2008 aan het hoofd van de gasgigant.

Gazprom
Foto: Mitja Alesjkovski op Flickr

Voor de crisis was Gazprom nog het op twee na grootste bedrijf ter wereld. Door de roebelcrisis en een dalend vertrouwen van investeerders is het op die lijst inmiddels flink gezakt. Toch is het nog altijd een invloedrijke speler. Gazprom is actief op de Europese, Aziatische, Afrikaanse en de Noord- en Zuid-Amerikaanse markt. In totaal werken er meer dan 400.000 mensen voor het Gazprom, een bedrijf dat zich al jaren niet alleen meer met aardgas bezig houdt. Niet alleen heeft het bedrijf een monopolie voor de export van gas uit Rusland, het beheert ook een flink deel van de pijpleidingen in de voormalige Sovjet-Unie. Gazprom kocht de afgelopen jaren verschillende oliebedrijven op, heeft een enorm vastgoed-portfolio, veel landbouwgrond, een eigen bank en zelfs een eigen luchtvaartmaatschappij, GazpromAvia. Sommige analisten wijzen erop dat een groot deel van de winst van Gazprom verdwijnt in de zakken van corruptie bestuurders en politici. De mediatak van het bedrijf kwam de afgelopen jaren onder vuur te liggen, vooral omdat het kritische publicaties opkoopt, waaronder radiostation Echo Moskvy en de zakenkrant Kommersant.

Daarnaast is Gazprom een grote sponsor in de sportwereld. Het gasbedrijf tilde Zenit, de voetbalploeg uit Sint-Petersburg, tot internationale hoogte. Er werden nieuwe spelers aangekocht, de Nederlandse Dick Advocaat werd als trainer binnengehaald en in 2008 won de club behalve de Russische competitie ook de UEFA-beker. Dit weekend doken er geruchten op dat Gazprom de nieuwe sponsor van AZ zou worden. Directeur Toon Gerbrands van AZ deed tegenover de camera’s van de NOS de geruchten af als ‘fabeltjes’. Ook bij het hoofdkwartier van Gazprom in Moskou weet niemand iets van de aankoop van de Nederlandse club. Gazprom sponsort op dit moment Schalke ’04, een club in de Duitse Bundesliga. Volgens de Servische media is het bedrijf bovendien in gesprek met voetbalclub ‘Rode Ster’ uit Belgrado om daar de nieuwe hoofdsponsor te worden. Een maand geleden sloot Gazprom nog een miljardendeal met Servie.

Vorige winter werd de politiek macht van Gazprom duidelijk zichtbaar. Nadat Oekraine een betalingstermijn liet verlopen sloot Rusland de gaskraan naar het buurland af. Er volgde een langdurende politieke impassa waarbij ook enkele Europese landen dagen zonder gas kwamen te zitten. Pas met bemiddeling van de Europese Unie kwamen de Russische premier Poetin en de Oekrainse premier Joelia Timosjenko tot een akkoord. Rusland levert aan ‘bevriende’ buurlanden gas aan vriendenprijsjes. In Rusland zelf maakt het bedrijf amper winst op de gasleveranties.

Gazprom is dan ook voor 60 procent van haar inkomen afhankelijk van de landen in de Europese Unie. Hoewel de Europese Unie al jaren probeert haar energie-aanvoer te diversificeren ondermijnt Rusland dat beleid effectief door bilaterale contracten af te sluiten met verschillende landen en de nationale eneriebedrijven. Het bedrijf heeft lucratieve contracten met Duitse, Franse en Italiaanse bedrijven. Deze week nog tekende Polen een contract voor Russische gasleveranties tot 2037. Ook Nederland werkt actief samen met Gazprom. De Nederlandse GasUnie kocht twee jaar geleden een belang van negen procent in ‘NordStream’, een pijplijn die van Rusland direct naar Duitsland loopt. De Russen namen een belang in een pijplijn die tussen Nederland en Engeland loopt. Gazprom heeft een aantal Nederlandse dochterondernemingen en heeft belangen in Nederlandse bedrijven die zich bezighouden met het transport en de opslag van aardgas.

‘Een nieuwe Lada wil niemand hebben’

Het zijn zware tijden voor de Russische auto-industrie. Terwijl buitenlandse autoproducenten blijven investeren hangt het voortbestaan van AvtoVAZ, de maker van de Lada, aan een zijden draadje.

Lada Niva in de fabriek in Toljatti
Nieuwe Lada Niva’s rollen van de band in Toljatti.

,,Wil je echt een nieuwe Lada kopen, weet je dat zeker?” Autoverkoper Vitali kijkt wantrouwend onder zijn capuchon vandaan. De parkeerplaats met honderden gloednieuwe auto’s is leeg en verlaten. ,,Koop toch een Chevrolet, een Ford of desnoods een van die Skoda’s die ze hier verderop verkopen. Je wilt toch geen Russisch barrel onder je kont hebben?” De autoverkoper speelt backgammon met een Oezbeekse monteur. ,,Begrijp me niet verkeerd, ik hou van dit land, maar sinds het einde van de Sovjet-Unie zijn de auto’s hier een ramp geworden. Koop toch een Chevrolet, die zijn ook in Rusland gemaakt maar gaan tenminste niet om de haverklap stuk” legt hij uit. ,,Betaal je cash of wil je een lening?”

Een jaar geleden was Rusland nog de op een na grootste automarkt in Europa. Dankzij de crisis is de verkoop van nieuwe auto’s in een jaar tijd meer dan gehalveerd. De sector krijgt harde klappen en veel analisten vrezen voor het voortbestaan van de Russische autoindustrie. AvtoVAZ, de maker van de Lada, kreeg onlangs nog een enorme financiele injectie van de Russische overheid. Toch moet voor 2012 ruim een kwart van het personeel de laan uit. Vladimir Poetin maande twee weken geleden op zijn beurt dat Renault over de brug moest komen met financiering en innovatie voor AvtoVAZ. De Franse autofabrikant kocht twee jaar geleden voor ruim 700 miljoen euro een belang van 25 procent in het bedrijf. Poetin liet duidelijk weten dat Renault moest investeren of dat het anders de biezen kon pakken.

De problemen bij AvtoVAZ zorgen voor onrust in Toljatti, het Russische ‘Detroit’ aan de Wolga, waar de autoindustrie de levenslijn is voor de bewoners. De stad werd in de jaren ’60 samen met de Lada-fabriek uit de grond gestampt, een op de zeven inwoners werkt in de fabriek. Vorige week gingen duizenden werknemers de straat op, ze eisen loonsverhoging en willen dat de Russische overheid de fabriek nationaliseert. ,,Laat Vladimir Poetin persoonlijk de leiding over dit bedrijf overnemen!”, zei parlementarier Anatoli Ivanov tegen een Russisch persbureau. Het eerste halfjaar van 2009 draaite AvtoVAZ maandelijks een verlies van 45 miljoen euro. Per werknemer werden er dit jaar slechts drie auto’s gemaakt. De plannen om AvtoVAZ te redden liggen op tafel, Renault en Nissan willen 240 miljoen euro in vijf nieuwe automodellen investeren. In 2012 moeten er vooral goedkope modellen Renaults en Nissans van de band rollen in Toljatti, er staan slechts 70.000 Lada’s in de productieplanning.

Ondanks de crisis rolde afgelopen maandag in Kaliningrad, de Russische enclave tussen Polen en Litouwen, de eerste Opel van de band. Analisten verwachten deze week duidelijkheid over de details van de verkoop van het Duitse autobedrijf aan het Canadees-Russische consortium van Manga en Sberbank. In Juni opende het Japanse Nissan nog een fabriek in Sint-Petersburg, beide bedrijven hebben er vertrouwen in dat de Russische economie opleeft. Ook de autoverkopers aan de Novorazjanskaja-snelweg hopen op betere tijden. ,,Ik heb tientallen gloednieuwe Lada Priora’s staan”, legt iemand uit. ,,Niemand wil daar met deze crisis 8000 euro voor betalen. Voor 6000 euro heb je immers al een aardige Chinese wagen. Bovendien, als je minder te besteden hebt, dan koop je toch tweedehands?” Even verderop koopt de Mammoet Alijev een oude Lada-Niva voor iets meer dan 2000 euro. ,,Tien jaar geleden maakte ze nog echte auto’s daar in Toljatti, deze Niva loopt als een trein”, zegt hij. ,,Met zo’n nieuwe kan ik over drie jaar niets meer.”

KADER: De belangrijkste autoproducenten in Rusland

AVTOVAZ bouwt in samenwerking met GENERAL MOTORS, FIAT, RENAULT en NISSAN auto’s in Toljatti. RENAULT heeft een aparte fabriek in Moskou, FORD in Sint-Petersburg

OPEL bouwt sinds kort in samenwerking met GENERAL MOTORS in Kaliningrad enkele modellen, in samenwerking met het Russische AVTOTOR, dat ook BMW’s maakt. Het Russische GAZ uit Nizjni Novgorod, eigendom van Oleg Deripaska, is in gesprek met OPEL voor de bouw van bestelwagens. GAZ bouwt bovendien enkele merken van GENERAL MOTORS, waaronder de DOGDE en de CHRYSTLER, grote wagens die het goed doen in Rusland

PEUGEOT-CITROEN bouwt in samenwerking met MITSUBISHI auto’s de Kaloega-regio, waar ook VOLVO en SCANIA vrachtwagens en bussen in elkaar zetten. Ook VOLKSWAGEN bouwt in Moskou en Kaloega personenauto’s

SUZUKI, TOYOTA, NISSAN en HYUNDAI hebben fabrieken in de buurt van Sint-Petersburg.

Nederlandse bloemen blijven populair in Rusland

Waar de Nederlandse bloemenexport naar Rusland de afgelopen jaren ontstuimig groeide hakte de crisis er flink in. In vergelijking met vorig jaar zag de markt een daling van maarliefst 28 procent. Toch blijven Nederlandse ondernemers actief op de markt. ‘Zodra er weer geld is komen de Russen weer bloemen kopen’.

IMG_6963

,,Je moet de koers van de roebel bekijken, dan weet je meteen hoeveel de Nederlandse export naar Rusland achteruit is gegaan”, legt Tom Bijleveld van het Hoofdbedrijfschap Agrarische Groothandel (HBAG) uit. De afgelopen jaren konden de exportcijfers niet op, jaarlijkse groeicijfers van vijftien tot twintig procent waren niet ongewoon. Dit jaar is de export richting Rusland met 28 procent gekrompen. In diezelfde tijd raakte de roebel bijna een derde van z’n waarde kwijt.

Toch zijn de handelaren op de internationale bloemenbeurs dit jaar in Moskou niet in een mineurstemming. Nederland is goed vertegenwoordigd en neem een flink deel van de beurs voor haar rekening. Nederland heeft een goed imago op bloemengebied, zelfs de Keukenhof is vertegenwoordigd met een standje dat entreekaartjes verkoopt.

Edo Kolmer van rozenveredelaar LEX+ probeert in Rusland nieuwe kwekers en importeurs te zoeken voor zijn nieuwste soorten rozen. ,,Sinds de crisis zit er de klad in snijbloemen, wij richten ons dan ook vooral op de Russische markt. We proberen hier nieuwe soorten te slijten en verkopen licenties aan kwekers.” En hoewel de Russische markt nog klein is en nog niet kan concurreren met de Nederlandse kwaliteit zit er volgens Kolmer veel potentie in. ,,De productie is vele malen goedkoper en er komt geen transport bij kijken.” Op iedere straathoek zijn in Moskou wel bloemen te krijgen, ze gaan voor behoorlijke prijzen over de toonbank. Het maakt deel uit van de Russische cultuur. Wie een goed huwelijk in stand wil houden moet tenminste eens per maand met bloemen thuiskomen.

Jos van der Drift van Kebol in Noordwijkerhout legt uit dat er volgens hem niet zozeer sprake is van crisis, als we van stabilisatie. ,,De afgelopen jaren kon de groei niet op, dit is eerder een marktcorrectie.” Hij schat de daling op 20 procent in. ,,In Rusland heeft men gewoon minder geld beschikbaar.” Jan Lanning van HBAG ziet geen stabilisatie. ,,Er is een deel van de markt weggevallen. Als de crisis optrekt en weer geld beschikbaar is gaan ze gewoon weer bloemen kopen.”

De internationale bloemenexpositie opende afgelopen donderdag voor een groot deel zonder bloemen. Die stonden nog vast bij de douane. Buitenlandse ondernemers worden veelal geplaagd door een wirwar aan regels, voorschriften en importbeperkingen die de Russische autoriteiten opleggen. ,,Er zijn veel steekproeven, overal zit controle op”, legt van der Drift uit. ,,Maar we hebben op dit moment geen problemen met de Russen”. Ook Lanning bevestigd dat er nu, in tegenstelling tot een aantal jaar geleden amper problemen zijn met de vito-sanitaire controles. Een Colombiaanse handelaar noemt de controle simpelweg ‘maffiapraktijken’. ,,Maar daar kan een beetje Colombiaan wel mee omgaan”, lacht hij.

Het zijn niet alleen handelaars die op de beurs rondlopen. Ook gewone Russen komen een kijkje nemen, voor 200 roebel (4,40 euro) worden entreekaartjes verkocht. Vooral vrouwen zijn dol op bloemen en laten zich pontificaal fotograferen bij de standjes waar de Nederlandse, Colombiaanse en Russische zakenlieden handel drijven. ,,Soms verdwijnen de bloemen in de grote plastic tas”, legt Jan Verheij van Flora Holland uit. ,,We hebben een aantal bloemen vast laten lijmen, zo populair zijn ze. Maar de Russen nemen de bloemen alsnog gewoon mee.”