Hoewel de ‘Verenigd Rusland’-partij van president Dimitri Medvedev en premier Vladimir Poetin nog altijd de lakens uitdeelt heeft het zittend regime bij regionale verkiezingen afgelopen zondag in sommige delen van Rusland amper de helft van de stemmen weten te behalen. Twee jaar na zijn aantreden komt president Medvedev zijn beloftes over democratische hervormingen en vrije verkiezingen niet na.

Toen het laaste stembureau afgelopen zondag de deur dichtdeed liet Vladimir Sjoerov, het hoofd van de Russische kiescommissie, weten dat het Russische kiessysteem ‘het beste ter wereld’ is. De onafhankelijke waarnemersorganisatie ‘Golos’ weet wel beter. Bij de organisatie in Moskou stond de telefoon de hele dag roodgloeiend. Uit het hele land kwamen berichten binnen van mensen die niet mochten stemmen, werknemers die juist verplicht werden te stemmen of stembureau’s waar de uitslag al ruim van te voren bekend was. In Jekaterinenburg, een grote stad in het Oeral-gebergte, waren de stembureau’s zoals gewoonlijk niet in scholen of bibliotheken, maar in grote winkelcentra te vinden. Leonid Volkov, een woordvoerder van de organisatie, legt uit op zijn blog uit hoe het er daar aan toeging. ‘De oudere bewoners van de stad werden met een grote bus opgehaald voor een ‘excursie’. Wie met een extra volmacht kwam stemmen kreeg een cadeaubon voor een nabijgelegen supermarkt.’ Volgens Volkov was de fraude niet van ‘Moskouse proporties’, maar zijn de verkiezingen verre van eerlijk te noemen.

Afgelopen oktober gingen andere Russische regio’s, waaronder de stad Moskou, naar stembus voor nieuwe gemeentebesturen, regionale organen en federale kiesdistricten. De fraude was destijds zo omvangrijk dat de oppositiepartijen in het Russische parlement kwaad een sessie verlieten. President Medvedev beloofde verbetering, maar volgens de meeste waarnemers is er bij deze verkiezingen niet op vooruit gegaan. Medvedev belooft sinds zijn aantreden twee jaar grote hervormingen en meer politieke vrijheid. Daar is echter volgens de meeste Russen weinig van te merken. Bovendien hebben vooral de bewonders van de afgelegen regio’s het sinds de crisis zwaar te voorduren. De werkeloosheid en de inflatie gaan omhoog en de corruptie is de afgelopen jaren op hetzelfde niveau gebleven. De uitslag is dan ook een forse klap voor Verenigd Rusland, het kolossale politieke vehikel onder leiding van president Medvedev, premier Poetin en de Moskouse burgemeeser Joeri Loesjkov.

In de Siberische stad Irkoetsk kreeg de communistische burgemeesterskandidaat zelfs 62 procent van de stemmen terwijl de gedoodverfde winnaar van de Verenigd Rusland-partij met 27 procent verloor. De zakenkrant Kommersant haalde een anonieme bron uit de Verenigd-Rusland partij aan die de resultaten zag als een protestgolf. ‘Mensen zijn bereid iedereen te steunen, zolang ze maar geen banden hebben met het heersende regime’. Het Kremlin is alert op regionale onrust nadat er in de Russische enclave Kaliningrad begin dit jaar ruim 10.000 mensen de straat opgingen, een van de grootste protesten in het lands sinds het Vladimir Poetin in 2000 aan de macht kwam. De verschillende oppositiepartijen roepen nu al op tot een soortgelijke protestactie volgende week. Volgens de centrale kiescommissie is de opkomst afgelopen zondag op 42,6 procent blijven steken, een paar procentpunten hoger dan bij vorige regionale verkiezingen.

Terwijl de stemmen nog geteld moeten worden wijzen de eerste uitslagen en de meeste exit-polls er op dat Viktor Janoekovitsj (59) de komende vijf jaar aan het roer staat in Oekraïne. Hij wist de huidig premier Joelia Timosjenko met een marge van een paar procentpunten te verslaan. De komende dagen moet blijken of de bittere strijd tussen de twee rivalen daarmee tot een einde komt.

‘Too close to call?’ Ik ben de dag begonnen met een opzet voor twee stukken die naar aanleiding van de uitslag respectievelijk geplaatst konden worden. Maar toen de exit-polls rood blauw sloegen met Janoekovitsj was het duidelijk. Voorlopig.

,,Ik ben geen waarzegger, maar ik denk dat mensen vandaag de juiste keuze zullen maken”, liet Viktor Janoekovitsj weten toen hij zondagmiddag bij een stembureau in Kiev zijn stem uitbracht. Hij werd vergezeld door partijfunctionaris Viktor Sivets, die liet weten dat ‘alle falsificatie van de kant van Timosjenko zou mislukken’. Sivets en Janoekovitsj arriveerden enkele minuten nadat halfnaakte demonstraten van de feministische actiegroep ‘FEMEN’ bij het stembureau werden weggevoerd. Het was de afgelopen dagen dan ook onrustig in Oekraïne. Beide kandidaten hebben aangekondigd dat hun aanhangers strategische gebouwen zullen bezetten wanneer de uitslag niet naar hun zin zou zijn. Volgens de laatste berichten heeft Janoekovitsj met een marge van 3 tot 6 procent gewonnen. Beide kandidaten klagen over fraude in verschillende delen van het land.

Viktor Janoekovitsj komt uit het overwegend Russisch-sprekende oosten van het land. In zijn campagne trok hij fel van leer tegen de pro-westerse politiek van uittredend president Viktor Joesjtsjenko en liet hij weten zich onder andere in te zullen zetten voor de Russische taal en goede betrekkingen met Moskou. Janoekovitsj groeide op in een klein dorpje onder de rook van mijnwerkerstad Donetsk. Zijn ouders zijn van simpele afkomst en in zijn jeugd heeft Janoekovitsj twee keer vastgezeten wegens diefstald en geweldspleging. Hij schoolde zich later om tot elektrotechnikus en werd in 1997 verkozen tot gouveneur van de Donetsk-regio. Bij de vorige presidentsverkiezingen in 2004 werd Janoekovitsj ook al uitgeroepen tot president. Toen waren het weken van straatprotesten onder leiding van Joelia Timosjenko en de latere president Viktor Joesjtsjenko die roet in zijn eten gooide. Het Oekrainse hooggerechtshof maakte die uitslag vanwege massale fraude ongedaan. In de afgelopen vijf haar heeft Janoekovitsj zich omgevormd tot een pragmatisch politicus en wil zich de komende tijd vooral op economisch herstel richten.

Het Nederlandse Tweede Kamerlid Harry van Bommel (SP) was afgelopen zondag als waarnemer in de Oekrainse havenstad Odessa. Volgens hem leefden de verkiezingen daar niet echt. ,,Vorig jaar Dit jaar mei waren hier burgemeestersverkiezingen, ik heb me laten vertellen dat die op veel meer interesse onder de bevolking konden rekenen”. Timosjenko voerde de laatste weken veel campagne in Odessa. ,,In haar rol als premier kwam ze hier onlangs nog 40 ambulances afleveren”, vertelt van Bommel per telefoon. ,,Maar op de zijkant stond toch echt haar naam en in sommige gevallen zelfs het logo van haar partij. Dat kan natuurlijk niet.” Ook zag van Bommel onder andere dat een groep inwoners niet op een kieslijst stonden, maar toch mochten stemmen. ,,Verder verloopt het hier rustig. Het is zondag, de mensen maken een wandelingetje en gaan dan stemmen.” De komende dagen moet blijken of de aantijgingen van fraude van beide kandidaten gevolg voor de definitieve uitslag zullen hebben.

Zondag vindt in Oekraïne de tweede en beslissende ronde van de presidentsverkiezingen plaats, die gaat tussen Viktor Janoekovitsj en Joelia Timosjenko. In Oekraïne wegen de zakelijke belangen zwaarder dan de politieke standpunten.

,,We hebben er slaande ruzie om gehad. Echt, ik heb mijn moeder bijna een jaar niet gezien”, legt Tatjana Martsjoek (51) uit. ,,Ze was tijdens de oranje-revolutie van 2004 heel erg pro-Joesjtsjenko, en ik zei toen al dat het weinig voorstelde en dat het gewoon een nieuwe roversbende zou zijn.” De schoonheidsspecialiste uit Kiev had maandenlang geen contact meer met haar 74-jarige moeder, die ze daarvoor dagelijks verpleegde. ,,Als ik belde gooide ze de hoorn op de haak. ‘Wie gaat er dan voor je zorgen’, vroeg ik. ‘Joesjtsjenko zal voor me zorgen’, zei ze dan. Pas tien maanden later bood ze haar excuses aan. Ik had gelijk gekregen, en ik denk het nog. Het hele politieke spel in dit land gaat in de eerste plaats om geld.”

De uitslag van de verkiezingen van aankomende zondag hangen in veel opzichten af van de voorkeuren van de invloedrijke Oekraïnse oligarchen. Veel van de huidige miljardairs maakten fortuin tijdens de privatiseringen van de zware industrie in de jaren ‘90, vlak na de Oekraïnse onafhankelijkheid. De meeste oligarchen hebben weinig baat bij het doorvoeren van financiele en economische hervormingen. Dat erkende zelfs José Manuel Pinto Teixeira, het hoofd van de delegatie van de Europese Commissie in Kiev. Twee maanden geleden liet hij tegenover persbureau Reuters weten dat ‘oligarchen allergisch zijn voor competitie’. ,,Corruptie, formaliteiten en allerlei administratieve maatregelen spelen hen alleen maar in de kaart. Terwijl de grote meederheid van de Oekraïners geen fatsoenlijk werk kan vinden, geen normaal salaris heeft en het hier nog altijd ontbreekt aan sociale zekerheid kun je stellen dat het land in veel opzichten lijkt op hoe het hier twintig jaar geleden was.”

Ook volgens de onafhankelijke politiek analist Konstantin Bondarenko zijn het de zakelijke belangen die de boventoon voeren. ,,Een kandidaat komt niet zomaar voort uit een politieke stroming, ze hebben altijd de steun van verschillende rijke geldschieters. En dat geld moet de kandidaat uiteindelijk terugverdienen”. Volgens Bondarenko is dat ook de reden waarom uittredend president Viktor Janoekovitsj in 2005 al brak met premier Joelia Timosjenko. ,,Ze konden het niet eens worden over wie welke verantwoordelijkheid krijgt, en waar ze het geld vandaan halen. Het gaat om hele percentages van bijvoorbeeld de importheffingen, belastingen en de olie- en gasdeals met buurland Rusland. Bondarenko noemde de situatie in het land om dit moment ‘te gek om los te lopen’.

De politieke crisis in Oekraïne laait dan ook op. Afgelopen donderdag gingen de afgevaardigden van Janoekovitsj en Timosjenko nog met elkaar op de vuist in het Oekraïnse parlement. Op het laatste moment werden er wijzigingen in de kieswet aangebracht die volgens waarnemers fraude bij de verkiezingen van aanstaande zondag in de hand werken. In de laatste campagnedagen maakte beide kandidaten duidelijk dan wanneer ze de verkiezingen winnen de tegenkandidaat in de gevangenis zal belanden. De meeste burgers hopen dat er na zondag eindelijk rust komt in de politieke arena, zodat de financiële situatie in het land zich langzaam kan herstellen. ,,Zalfjes en crèmes die wij uit Frankrijk importeren zijn soms al twee, drie keer duurder eer ze door de douane komen”, legt Tatjana Martsjoek uit. ,,Het maakt niet uit wie de nieuwe president gaat worden, ze moeten eens aan de portefuille van de gewone man denken, niet aan zichzelf. Dat weet inmiddels zelfs mijn 74-jarige moeder.”

In Kiev telt men de stemmen nog, maar alles wijst erop dat Viktor Janoekovitsj de eerste ronde van de Oekrainse presidentsverkiezingen heeft gewonnen. Analisten voorspellen verschillende scenario’s, maar verwachten dat de rol van premier Joelia Timosjenko voorlopig nog niet is uitgespeeld. Terwijl het politieke spel van start gaat is een ding duidelijk: president Joesjtsjenko staat buiten spel.

In meer dan 33.000 verschillende stembureau’s mochten de 36,5 miljoen kiesgerechtigde Oekrainers vandaag in de eerste ronde van de presidentsverkiezingen hun stem uitbrengen. Hoewel verschillende analisten er op wezen dat veel Oekrainers genoeg hebben van de verkiezingen was de kiesdrempel ver boven de benodigde 50 procent. Het tellen van de stemmen zal nog tot maandag in beslag nemen, maar de eerste exit-polls en peilingen wijzen erop dat Viktor Janoekovitsj met een marge van 4 tot 11 procent wint. Volgens de peilingen van het Razoemkov instituut steunt 31,5 procent van de bevolking Viktor Jankoekovitsj, 27,2 procent huidig premier Joelia Timosjenko en 13,5 procent de voormalig minister van economische zaken Sergej Tigipko.

Viktor Janoekovitsj (59) en zeer waarschijnlijk Joelia Timosjenko (49) gaan door naar de tweede ronde op 7 febuari. Volgens politiek analist Konstantin Bondarenko gaat de echte strijd om het presidentschap vanaf maandag beginnen. ,,Nu gaat het erom wie de basis van de ‘verslagen’ kandidaten overneemt”, legt hij uit. ,,Wanneer Timosjenko een deal met Tigipko kan sluiten zijn haar kansen nog niet verkeken. Bovendien blijft ze die hele periode, zelfs na het eventuele aantreden van Janoekovitsj, nog altijd aan als premier.” Net als veel andere analisten denkt Bondarenko dat de komende dagen het ‘Maidan-argument’ zal opspelen. ,,Beide kandidaten zullen hun aanhangers mobiliseren op het Maidan-plein in Kiev, wat daar gebeurt zal doorslaggevend zijn.” In 2004 protesteerden tienduizenden aanhangers van Joesjtsjenko tegen de benoeming van Janoekovitsj, die vijf jaar geleden aanvankelijk de verkiezingen won. Na aantijgingen van fraude liet het hooggerechtshof de stemmen hertellen en kwam Joesjtsjenko aan de macht. Maar ditmaal blijven de berichten over massale fraude uit. Toch waren er incidenten. In Zaporizja werd een journaliste door de kiescommissie hardhandig het stembureau uitgezet en waren een aantal stembureau’s om nog onduidelijke redenen gesloten. In Donetsk werden Georgische waarnemers door de politie opgepakt en in Odessa beviel een zwangere vrouw in een stemlokaal van een drieling.

Ongeacht de uiteindelijke uitkomst is duidelijk dat het tijdperk Joesjtsjenko voorgoed voorbij is. Hij kan voorlopig maar op 5 of hooguit 6 procent van de stemmen rekenen. Oekraine kreeg de afgelopen jaren financieel de wind van voren en de corruptie in het land is alleen maar toegenomen. Rusland speelt, anders dan bij de vorige verkiezingen, bij deze verkiezingen nagenoeg geen rol. Bondarenko. ,,Ze kunnen in het Kremlin met de armen over elkaar zitten. Iedere uitkomst is goed”, legt hij uit. ,,Iedere kandidaat wil betere betrekkingen met Moskou. Het is paradoxaal, maar vijf jaar na de oranje-revolutie zien we dat eigenlijk alleen Rusland er baat bij heeft gehad.”

Ter lering en vermaak. Vergelijk met de echte Joelia Timosjenko in deze video, vanaf 4:22

In de mijnwerkerstad Donetsk gelooft iedereen dat ‘hun’ kandidaat nu president zal worden. Viktor Janoekovitsj heeft hier zijn thuisbasis, en na vijf jaar nationalistische politiek en een duidelijke focus op het westen vinden de inwoners het tijd dat hun kandidaat het voor het zeggen krijgt.

In een hoekje van het enorme Leninplein staan ze broederlijk naast elkaar, de kleine campagnetentjes van de communisten, de agrarische partij en de mensen die flyers uitdelen voor Joelia Timosjenko. Maar onder het Leninbeeld, dat in Donetsk nog altijd op zijn sokkel staat, zijn de aanhangers van Viktor Janoekovitsj al bezig met de voorbereidingen voor het overwinningsfeest. Er staat een enorm videoscherm, een groot podium en de eerste televisieploegen proberen voorzichtig de rails van de rollende camera. In het oosten van Oekraine weet men het zeker, na vijf jaar pro-westerse politiek van president Viktor Joesjtsjenko gaat hun kandidaat Janoekovitsj het nu overnemen.

Het is een wonderlijke comeback. In november 2004 werd Viktor Janoekovitsj (59) al uitgeroepen tot president, hij had zelfs de felicitaties uit Moskou op zak. Maar de oppositie sloeg de handen ineen met jongerenorganisaties en kondigde weken van straatprotesten aan, duizenden mensen sloegen in hoofdstad Kiev hun tenten op. Het hooggerechtshof draaide de uitslag terug en na een nieuwe ronde werd Joesjtsjenko verkozen. Janoekovitsj zou van het politieke spectrum verdwijnen. Maar niet voor lang, president Joesjtsjenko stuurde na amper negen maanden zijn politieke partner Julia Timosjenko de laan uit en Janoekovitsj trad aan als premier. Toen hij eind 2007 weer plaats moest maken voor Timosjenko richtte stelde hij zijn peilen op het presidentschap.

,,Hij spreekt liever Russisch, groeide op zonder ouders en moest gewoon knokken voor zijn bestaan. Hij is een van ons”, zegt Leonid Morozov (43). Janoekovitsj gaat prat op zijn volkse imago, volgens zijn campagnewebsite mogen we duivensport en jagen tot zijn hobbies rekenen. ,,Goed, hij heeft in de gevagenis gezeten. Maar we hebben allemaal wel een tijdje op het politiebureau gezeten, zeker in de jaren ‘90”, lacht Morozov. Zijn vrienden zijn het roerend met hem eens, de felle Oekrains-nationalistische politiek van president Joesjtsjenko gaat er in het oosten van Oekraine niet in. ,,We willen goede betrekkingen met Rusland, daar wonen per slot van rekening vrienden en familie. We zijn Oekrainers, maar de Russen zijn ons broedervolk. We willen goede betrekkingen met iedereen, van Vladimir Poetin tot Barack Obama, daarom stem ik op Janoekovitsj”, zegt Morozov, die na vijftien jaar in de mijnen op zoek is naar ander werk.

Janoekovitsj is al lang niet meer een speelbal van Moskou, zoals zijn politieke tegenstanders hem wegzetten. Hij heeft een breed team van adviseurs en streeft volgens analisten vooral economische samenwerking na, met Moskou en met de Europese Unie. Hij heeft de steun van de steenrijke oligarchen in het land en in zijn tijd als premier trok de Oekrainse economie juist aan. Buiten werktijd geven zelfs Europese diplomaten aan dat er met Janoekovitsj beter te werken valt dan met de opportunistische president Joesjtsjenko of premier Timosjenko. Volgens de laatste peilingen gooit Janoekovitsj de hoogste ogen, hij loopt bijna 10 procent voor op Timosjenko en de voormalig minister van Economische Zaken Sergej Tigipko, die de afgelopen week zijn populariteit zag stijgen. Voor de andere kandidaten, inclusief president Joesjtsjenko, zijn de kansen verkeken. Zondag mogen de Oekrainers naar de stembus.

In de laatste dagen van de presidentscampagne halen de verschillende Oekrainse kandidaten alles uit de kast. De beschuldigingen en verdachtmakingen vliegen over en weer. Het laat de meeste Oekrainers koud. Naar verwachting blijft de opkomst laag, sommige kiezers proberen zelfs via internet hun stembiljetten te verkopen.

KIEV Gevonden op Flickr; http://www.flickr.com/photos/stuckincustoms/ / CC BY-NC-SA 2.0

,,Ik ben één keer naar de stembus gegaan. In 1991, toen ze ons vroegen of Oekraine zelfstandig moest worden of bij de Sovjet-Unie zou moeten blijven. Ik stemde voor de Sovjet-Unie, sindsdien vertik ik het. Ondertussen denkt misschien de helft van dit land er zo over”. De jurist Vladimir Barikin (41) laat de verkiezingen van aanstaande zondag net als veel van zijn landgenoten aan zich voorbijgaan. ,,Zolang er nog overal corruptie is, zolang ik iedere politie-agent moet betalen en zolang het leven hier bijna onmogelijk is ga ik niet stemmen.” Barikin, die bijklust als taxi-chauffeur, denkt dat de verkiezingen doorgestoken kaart zijn en dat voor de meeste stemmen het grootste bedrag op tafel gelegd moet worden. ,,Maar al zouden ze me ervoor betalen, ik stem niet”, zegt hij stellig. Analisten verwachten dat de opkomst dit jaar naar een historisch dieptepunt zal gaan.

In voorgaande jaren kwamen in de aanloop naar de verkiezingen tienduizenden mensen op de been. Nu is het rustig in Kiev, slechts hier en daar delen de aanhangers van verschillende kandidaten foldertjes uit. Ondertussen smijten president Viktor Joesjtsjenko, premier Joelia Timosjenko en oud-premier Viktor Janoekovitsj met modder. Joesjtsjenko zoekt een tweede termijn, maar is volgens de peilingen kansloos. Hij beschuldigt Timosjenko ervan paniek te zaaien en zette vorige week Janoekovitsj buiten spel door hem ‘een directe stem voor Moskou’ te noemen. Joelia Timosjenko schuift op haar beurt de crisis in de schoenen van de president en noemde haar rivaal Janoekovitsj eergisteren een ‘lafaard’. Behalve de drie rivalen zijn er nog vijftien andere, onafhankelijke kandidaten die naar verwachting zondag geen kans maken in de tweede ronde van de verkiezingen mee te doen. De meeste Oekrainers hebben het gehad met de politieke elite van het land. Vandaag doken in de Oekrainse media berichten op dat sommige kiezers hun stembiljet verkopen via internet. Hoewel het een strafbaar feit betreft zou volgens een onderzoek ruim zes procent van de Oekrainers daar geen moeite mee hebben.

Vijf jaar na de benoeming van president Joesjtsjenko is het land volgens velen geen stap vooruit gegaan. De corruptie is alleen maar toegenomen en het land is na de financiele crisis nagenoeg bankroet. Zelfs het Internationaal Monitair Fonds hield vorige maand een miljardenlening tegen omdat de regering in Kiev het budget niet op orde krijgt. Op het onafhankelijkheidsplein in het centrum van de stad, de afgelopen jaren het toneel van massale protesten en politieke manifestaties, is het rustig. Dankzij een reclamestunt van een bekende Oostenrijkse chocoladefabrikant kleurt het plein niet oranje, maar paars. De 30-jarige horeca-ondernemer Alexander Godmanenko ontkurkt in het bijzijn van een paar vrienden een fles champagne. In Oekraine vierde men woensdag volgens de orthodoxe calender nieuwjaar. Hij is nostaligsch over de oranje-revolutie. ,,Toen waren we één volk, we hadden het moment. Nu is dat definitief voorbij. We geloofden Joesjtsjenko op zijn mooie woorden, maar net als het land zelf was hij er niet klaar voor”. Samen met zijn vrienden hekelt hij de corruptie in het land. ,,Je merkt het overal, op je werk, op straat en zelfs op de school van je kinderen. Wil je hier iets voor elkaar krijgen heb je goede contacten nodig, of moet je veel geld betalen.” Of ze naar de stembus gaan weet het gezelschap nog niet, maar in Kiev hoopt men eindelijk een einde komt aan het politieke geruzie. ,,Wij willen goede relaties met Moskou en met Brussel. Oekraine is een groot, mooi en vooral moeilijk land. We hopen dat er nu eindelijk eens iemand opstaat die de leiding kan nemen.”

De scholen zijn geschorst, voetbalwedstrijden worden afgeblazen zelfs de verkiezingscampange is voor de komende drie weken stil komen te liggen. Oekraine is in de ban van de Mexicaanse griep. Het land heeft het vanwege de aanhoudende politieke en financiele crisis sowieso al zwaar te voorduren.

De Oekrainse president Viktor Joesjtsjenko kon het maandagmorgen tijdens een ingelaste persconferentie niet laten zijn rivaal premier Joelia Timosjenko de schuld te geven. ,,Ik heb ik mei de premier al de opdracht gegeven een nationaal griepcentrum in te richten. Daar werkt op dit moment maar een persoon”. Hij kondigde aan te zullen inventariseren wat er precies aan de hand is in het land en kondigde een onderzoek naar de slechte voorbereidingen af. Joesjtsjenko riep journalisten op ‘het hoofd koel’ te houden en gaf de minister voor Defensie instructies veldbedden paraat te hebben voor mobilisatie in de negen regio’s die op dit moment ‘in quarantaine’ zijn.

In het weekend kondigde de Oekrainse regering maatregelen af om de verspreiding van het griepvirus de kop in te drukken. Vooral in het westen van het land consteerde artsen een scherpe stijging in het aantal griepgevallen. Concerten en voetbalwedstrijden werden afgelast, scholen en universiteiten in het hele land gaan drie weken dicht en de overheid probeert ‘onnodig verkeer’ tussen de verschillende Oekrainse regio’s tot een minimum te beperken. Het ministerie van transport laat stations, vliegvelden en bushaltes desinfecteren. Volgens de laatste berichten van het Ministerie van Volksgezondheid op maandagmiddag zijn inmiddels zeker 67 mensen om het leven gekomen vanwege de Mexicaanse griep. Volgens de onderminister van Volksgezondheid, Vasil Lazorisjinets, zijn 255,000 mensen geregistreerd als griepgevallen en liggen er zeker 15,000 mensen in ziekenhuizen. De regering liet maandagmorgen in alle ijl 300,000 dosis Tamiflu overvliegen uit Zwitserland, volgens doktoren genoeg om patienten een maand te behandelen.

Zelfs de campagne voor de presidentsverkiezingen in Januari 2010 zijn tijdelijk opgeschort. Oekraine is verwikkeld in een felle verkiezingscampagne voor de opvolging van president Joesjtsjenko, zowel zijn voormalig coalitiegenoot premier Joelia Timosjenko als Viktor Janoekovitsj, de kandidaat uit het overwegend Russisch-sprekend oosten van het land, gooien hoge ogen. Na weken van straatprotesten kwam Viktor Joesjtsjenko begin 2005 aan de macht, nadat aanvankelijk Viktor Janoekovitsj als winnaar was uitgeroepen. Veel Oekrainers voelen zich bedrogen, de revolutie heeft haar beloften niet waar kunnen maken, jarenlange politieke conflicten stonden vooruitgang in de weg.

Bovendien heeft de financiele crisis het land hard geraakt. De nationale munt glipte onderuit en werkeloosheid steeg terwijl de kosten voor levensonderhoud alleen maar omhoog gingen. Veel Europese banken trokken zich terug van de Oekrainse markt het land moest zich behelpen met een flink aantal leningen. Het Internationaal Monitair Fonds (IMF) leende Oekrainse het afgelopen jaar miljarden om het hoofd boven water te houden. Ondanks waarschuwingen van het IMF en premier Timosjenko tekende president Joesjtsjenko afgelopen vrijdag een wetsvoorstel dat de pensioenen met 20 procent verhoogt, een maatregel die flink druk zet op het budget. Timosjenko noemde het ‘populistisch’ en het IMF overweegt de financiele steun terug te trekken.

In allerlei delen van het land staan rijen voor apotheken voor mondkapjes en griepremmers. De regering kondigde een invenstarisatie van de voorraden aan en waarschuwde dat apothekers die hun prijzen omhoogdreven per direct hun vergunningen kwijt zouden raken. Verschillende analisten wijzen erop dat de maatregelen overtrokken zijn. Zowel de premier als de president zouden tegen elkaar opbieden om de ‘hardste maatregelen’ om zo daadkrachtiger over te komen. Begin volgend jaar mogen de Oekrainers naar de stembus.

Er duikt steeds meer bewijs op dat de regionale verkiezingen van 11 oktober doorgestoken kaart zouden zijn. Volgens oppositieleiders werd er in Moskou en daarbuiten op grote schaal gefraudeerd. Naburige stemlokalen laten totaal verschillende resultaten zien. President Medvedev bekijkt eventuele aanpassingen aan de kieswet.

Oppositieleider Sergej Mitrochin van de Jabloko-partij kwam tijdens de Moskouse gemeenteraadsverkiezingen van 11 oktober zijn stem uitbrengen in stemlokaal 192. Onder toeziend oog van tientallen fotografen en televisiecamera’s schoven hij en zijn gezin hun stembiljetten in een transparante stembus. De uitslag wist zelfs de ervaren oppositieleider te verbazen. Bij de laatste telling bleek er geen enkel stembiljet met een kruisje voor zijn partij te vinden. ,,Nog nooit in de recente geschiedenis van Rusland is de stembusfraude zo omvangrijk geweest”, schreef hij later op zijn website.

De afgelopen weken duikt er steeds meer bewijs op dat de verkiezingen van 11 oktober, die allerlei delen van Rusland werd gehouden, doorgestoken kaart zijn. In Moskou won de Verenigd Rusland partij van president Medvedev en premier Poetin 66 procent van de stemmen. De Communistische Partij kreeg volgens de officiele telling 13 procent. De andere partijen wisten de kiesdrempel van zeven procent niet te behalen. De Jabloko-partij van Mitrochin verzamelde de afgelopen weken het bewijs van grootscheepse fraude. Er zou in grote mate sprake zijn van ‘caroussel-stemmen’, bussen met stemmers trekken van stembureau naar stembureau en worden op ieder bureau ingeschreven om een stem uit te brengen. Waarnemers werden op politiebevel de stemlokalen uitgezet en grote groepen studenten reden in Moskou af en aan om extra stembiljetten in te vullen. Veel oudere, slechtziende burgers kregen hulp van de functionarissen, de stembiljetten waren reeds voorzien van kruisjes bij de Verenigd Rusland.

De kritiek laaide flink op. Uit protest liepen daags na de verkiezingen onder andere de fracties van de liberaal-democratische partij en de communisten weg uit een zitting van het parlement. Novaja Gazeta pakte uit met een special waarin het haarfijn de fraude en de echte resultaten van de verkiezingen uiteenzette. Maarliefst vijf partijen zouden de kiesdrempel gehaald hebben, niet alleen Verenigd Rusland en de communisten, aldus de krant. Zelfs voormalig Sovjetleider Michail Gorbatsjov uitte publiekelijk kritiek op de gang van zaken en noemde de verkiezingen een ‘democratische schertsvertoning’. President Dimitri Medvedev liet aanvankelijk weten dat de verkiezingen ‘goed georganiseerd’ waren, maar gaf later toe dat er ‘problemen’ waren geweest en gaf aan open te staan voor aanpassingen aan de kieswet. Medvedev werd later teruggefloten door Vladislav Soerkov, een van de belangrijkste politiek-strategen binnen het Kremlin. Hij liet weten dat Rusland in chaos zou vervallen wanneer politici proberen ‘te flirten met liberale tendenzen‘. ‘Zelfs nu, terwijl de macht redelijk centraal ligt, gaat de ontwikkeling van dit land langzaam en moeilijk. Als daar enige vorm van politieke instabiliteit bij komt kunnen we vooruitgang wel vergeten’, zei hij tegen weekblad Itogi.

Hoewel een paar honderd activisten de straat op gingen om tegen de uitslag te protesteren laten de meeste Russen de commotie rondom de verkiezingen langs zich heengaan. Weinig mensen bekommeren zich om het verkiezingen, volgens officiele cijfers lag de opkomst twee weken geleden in het hele land rondom de 35 procent. Waarnemers trekken dat getal in twijfel, internet-polls bevestigen die tendens. In verschillende publicaties en vooral op internet circuleren de officiele uitslagen van een aantal stembureau’s. In het Moskouse district 160 kwam slechts 18,3 procent van het publiek stemmen en gingen er bijna net zoveels stemmen naar de communisten als naar Verenigd Rusland. In het naburige 161e district was een opkomst van maarliefst 94,3 procent, alleen Verenigd Rusland haalde hier de kiesdrempel.

Afgelopen weekend behaalde de Verenigd Rusland-partij een glansrijke overwinning bij de Moskouse gemeenteraadsverkiezingen. Geen wonder, de oppositie mocht niet meedoen en van een verkiezingscampagne was nauwelijks sprake. Russen zijn onverschilling en geloven al lang niet meer in eerlijke verkiezingen.

,,Als je me twintig jaar geleden zou vertellen dat ik ooit op de communisten zou stemmen had ik je uitgelachen. Nu zit er weinig anders op.” Natalia Popova (47) is kwaad maar wilde niet wegblijven bij de verkiezingen, ,,Ik ben een van de laatste, de meeste van mijn vrienden en kenissen stemmen al jaren niet meer”, zegt ze. Slechts 35 procent van de kiesgerechtigden kwam opdagen dit weekend. De machtige Verenigd Rusland-partij van onder andere premier Vladimir Poetin en de Moskouse burgemeester Joeri Loezjkov behaalde ruim 66 procent van alle stemmen. De communistische partij moet het stellen met 13 procent. Andere partijen, onder wie de nationalistische LDPR en oppositiepartij Jabloko wisten de kiesdrempel van zeven procent niet te halen.

Oppositiepartijen hadden de afgelopen weken de grootste moeite campagne te voeren. Billboards waren plots ‘onbeschikbaar’ en posters verdwenen in de nacht. Alleen de LDPR van Vladimir Zjirinovski wist nog op tijd taxibusjes te beschilderen. Veel onafhankelijke kandidaten mochten niet meedoen, hun registratiepapieren werden door de kiescommissie niet geaccepteerd omdat ze ‘vals’ of ‘foutief’ zouden zijn. Ondertussen werd de stad overspeld met posters en reclamespotjes van Verenigd Rusland, de almachtige partij die onder andere door burgemeester Loesjkov is opgericht. Hij staat al sinds 1992 aan het roer van de stad. Omdat Moskou een speciale juridische status heeft wordt de burgemeester direct aangewezen door het Kremlin. De nieuwe gemeenteraad hoeft die benoeming slechts symbolisch te bevestigen. Niet alleen in Moskou, maar ook in andere delen van het land gingen de Russen naar de stembus om burgemeesters, gemeenteraden en regionale besturen te kiezen. Er werden afgelopen zondag ruim 7000 verkiezingen uitgeschreven, in alle gevallen kwam Verenigd Rusland als winnaar uit de bus.

In Rusland regeert men apatisch op verkiezingen. Uit een peiling van het Levada-centrum bleek dat maarliefst 62 procent van de Moskovieten denkt dat de verkiezingen doorgestoken kaart zijn. Bovendien redeneren veel Russen dat verandering over het algemeen geen verbetering brengt. ,,De huidige burgemeester heeft alles al gestolen, een nieuwe zou dat allemaal nog eens moeten doen. Daar wordt niemand beter van”, legt Natalia Popova uit. Burgemeester Loesjkov is relatief populair omdat hij de afgelopen jaren de pensioenen heeft opgeschroefd.

Ondanks de stevige overwinning van zijn partij is de positie van Loesjkov wankel. Hij ligt al jaren onder vuur vanwege zijn huwelijk met Jelena Batoerina (46), ’s lands rijkste vrouw en eigenaar van Inteko, een succesvol bouwbedrijf dat een hoop aanbestedingen van de Moskouse overheid krijgt. Veel critici klagen dat historische gebouwen in de stad vaak plaats moeten maken voor luxe-hotels en peperdure villa’s in opdracht van Inteko. Ook de exorbitant hoge kosten van de bouw van de vierde ringweg om Moskou komt de burgemeester duur te staan. Nergens ter wereld is het bouwen van wegen duurder, terwijl de loonkosten in Rusland vele malen lager zijn.Verschillende analisten wijzen erop dat het Kremlin Loesjkov langzaam de deur uit werkt. Enkele handelspartners van Loesjkov staan onder druk en het Kremlin wees vorige maand een buitenstaander aan als hoofdinspecteur van de Moskouse politie.

Volgens oppositie-politicus Boris Nemstov, wiens kandidatuur ook geweigerd werd, zijn de verkiezingen ‘een farce’. ,,Geen enkele partij durft de burgemeester aan te vallen, allemaal doen ze mee in de corrupte bureaucratie van Verenigd Rusland, een organisatie die alleen maar bestaat om zoveel mogelijk geld van de bevolking te stelen”, zei hij. ,,Dit zijn geen verkiezingen en ik denk dat miljoenen inwoners van deze stad er niet zo over denken en gewoon thuisblijven.”