In zijn jaarlijkse speech kondigde de Russische president Dimitri Medvedev grote hervormingen aan. In de hoop verdere protesten te kalmeren legde hij uit dat hij de demonstranten begrijpt en beloofde hij het kiesstelsel grondig te hervormen.

De witte paleiszaal van het Kremlin wachtte in spanning af. De jaarlijkse presidentiële toespraak is het platform om veranderingen en koerswijzigingen aan te kondigen, en de 450 nieuwgekozen leden van de Russische Doema zaten zichtbaar zenuwachtig op het pluche. Premier Vladimir Poetin betrad de zaal met Patriarch Kirill, de belangrijkste Russisch-Orthodoxe geestelijke. Het eerste half uur stak de president de loftrompet. ,,Nog nooit was de inflatie in ons land zo laag, we hebben geen valutacrisis en er zijn maar twee miljoen werklozen in Rusland, een van de beste rapportcijfers ter wereld. We zijn dit jaar lid geworden van de WHO en de corruptie wordt keihard aangepakt”. Terwijl een deel van de zaal al zat te knikkebollen greep Medvedev halverwege het katheder vast. ,,Ik stel een complexe hervorming van het politiek systeem voor”, zei hij. ,,Ik hoor de mensen die roepen om verandering, ik begrijp ze. We moeten burgers actiever betrekken in de politiek. Op zeer korte termijn komen er een aantal ingrijpende veranderingen”.

Voor het eerst reageert het Kremlin inhoudelijk op de massale protesten van de afgelopen weken. Medvedev wil dat gouverneurs weer worden verkozen, zal de registratie van politieke partijen makkelijker maken, eist dat verkiezingen eerlijker verlopen en voorspelt dat er binnenkort een nieuw, onafhankelijk televisiekanaal komt. Of dat allemaal lukt is nog maar de vraag, het politieke lot van Medvedev is na de verkiezingen in maart onduidelijk. Poetin keert terug als president, en Medvedev moet bij de stoelendans premier worden, al is dat laatste niet zeker. Veel analisten voorspellen dat het met de liberale koers van Medvedev na de verkiezingen snel gedaan kan zijn. Volgens Arkady Dvorkovitsj, een belangrijke presidentiële adviseur, worden de hervormingen dan ook nog ‘voor het einde van het jaar’ doorgevoerd.

Nog maar weinig mensen geloven de mooie woorden van Medvedev. Op de radiozender Kommersant FM legt anti-corruptiestrijder Jelena Panfilova uit dat ze al jaren hoort dat de strijd tegen de corruptie nu pas echt begint. ,,Na vijf jaar wil men nu eindelijk wetgeving introduceren die de bankrekeningen van ambtenaren controleert. Maar inmiddels hebben alle hooggeplaatste functionarissen buitenlandse bankrekeningen”. Met de hervormingsagenda wil het Kremlin de jongere generatie tegemoet komen in de hoop verdere protesten voor te zijn. ,,Ik zag vanmiddag iets bijzonders op TV”, schrijft Viktoria, een van de 39.000 Moskovieten die op Facebook belooft zaterdag te gaan demonstreren. ,,Het ging over een land waar geen arme mensen wonen, steeds meer kinderen geboren worden en dat zonder kleerscheuren de crisis doorkomt. Kan iemand me vertellen waar dat land precies is?”

Het was het grootste protest tegen het Kremlin in de afgelopen tien jaar. De iPhone-generatie ging zaterdag massaal de straat op. Hun ouders en grootouders hebben het allemaal al eens meegemaakt. Ze zijn hoopvol, en toch sceptisch. ‘Wie moet dit land besturen? Ik durf er eigenlijk niet eens over te denken’.

De 70-jarige Natalia Glagogina is niet te missen in de demonstratie. Samen met haar man draagt ze een grote rode vlag met een vlijtig gestikte hamer en sikkel. Ze hebben met een bevriend echtbaar afgesproken bij het standbeeld van Karl Marx op het Revolutieplein, en schuifelen in een zee van demonstranten langs het hoofdkwartier van de geheime dienst, langs de presidentiële administratie, over de Grote Moskaretsjkibrug en langs het Rode Plein. Omstanders waarschuwen wanneer de bamboe-vlaggenstok bijna de elektriciteitskabels van de trolleybussen raakt. ,,Wij hebben op de communisten gestemt”, legt Glagogina uit. ,,Natuurlijk zijn onze stemmen gestolen. In de jaren ‘90 waren er ook al zulke protesten. We zouden in ieder geval een vorm van democratie krijgen, en dat hebben we nog steeds niet”. Ze loopt mee om te laten zien dat ze boos is, en vooral om met de jongeren te praten. ,,Ik wil ze vertellen dat het heel goed is dat ze vandaag op de been zijn, maar wil ze ook uitleggen dat het niet genoeg is. Zelfs nieuwe verkiezingen lossen niets op. Er moet zo veel veranderen, dat gaat nog heel moeilijk worden”.

De schattingen lopen uiteen, maar er waren zaterdagmiddag in ieder geval 50.000 mensen op de been in het centrum van Moskou. Voor het eerst in lange tijd is de oppositie even verenigd, van de liberalen tot de communisten en de nationalisten. Maar de politieke leiders spreken de jonge generatie niet aan. Ze zijn wars van het traditionele politieke debat, maar willen toch laten weten dat ze niet zitten te wachten op nog een decennium onder Vladimir Poetin. ,,En geef ze eens ongelijk!”, zegt Ljoedmilla Aleksandrovna (69). ,,Ik voel me belazerd en onder de duim gehouden, dat voelen de jongeren ook. Ze zijn van een andere generatie, ze hebben een beetje kunnen proeven van vrijheid, en ze zijn het zat dat er maar niets veranderd”. Het is volgens haar voor het eerst dat jongeren zich roeren. ,,Ik stond ook op de eerste rij toen we in het begin van de jaren ‘90 de democratie probeerden te redden. We stonden op de tanks. Toen waren er maar weinig jongeren, nu zijn ze overal. Dit kan alleen maar goed aflopen”.

Het protest in Moskou verliep vrijwel zonder incidenten. De oproerpolitie stond paraat, maar greep niet in. Toch zijn een hoop mensen sceptisch. De demonstranten hebben geen platform, geen leider, geen partij en weet eigenlijk niet goed wat ze willen. Juist daarom staat Viktor Schneider (48) op een afstandje te kijken. ,,Ik ben fotograaf, ik heb hier net mijn werk gedaan en zit me nu af te vragen of ik moet gaan protesteren. Ik ben heel blij dat het gewone mensen zijn. Ze zijn niet dronken en zijn uit zichzelf gekomen. Aan de andere kant, wat gaat er verder gebeuren? Ik heb dit allemaal al een keer gezien, demonstraties hebben nog nooit goed uitgepakt in dit land. En stel dat ze gelijk krijgen, dat er nieuwe verkiezingen komen en we over drie maanden een andere president hebben. Wie moet dit land besturen? Ik durf er eigenlijk niet eens over na te denken”.

Op de tweede dag van de Russische protesten waren er twee groepen op straat. De demonstranten, en vooral de jongeren van jeugdbeweging Nasji. De politie pakte honderden mensen op.

Het is niet voor het eerst dat er mensen de straat op gaan, maar vandaag kwamen voor het eerst zo veel mensen op de been. De iPhone-generatie heeft genoeg van het Poetin-regime

Met nog minder dan een maand tot de parlementsverkiezingen is de Verenigd Rusland-partij van premier Vladimir Poetin en president Dimitri Medvedev minder populair dan ooit te voren. Toch is de zittende macht zeker van een overwinning, de trukendoos is opengehaald en de verkiezingscampagne is in volle gang.

Wie te vroeg inschakelde voor de eerste uitzending in de zendtijd voor politieke partijen kreeg nog net het laatste deel van het zes uur journaal mee. De correspondente van het Eerste Kanaal laat de TV-kijker een gloednieuw bejaardentehuis in de Voronezj-regio zien. Er is een mooie bibliotheek, okergeel-gepleisterde muren en zelfs gratis wifi. ‘Het is hier mooier dan in de duurste hotels’, snikt een van de bewoners, een oorlogsveteraan. ‘En dat allemaal vanwege de Verenigd Rusland-partij’, legt de journaliste uit. ‘Die financieren in heel Rusland zulke prachtige projecten’. Vijf minuten later begint het eerste officiële televisiedebat in de aanloop naar de verkiezingen voor de Doema komende maand. Niets werd aan het toeval overgelaten, van de presentator mochten de twee kandidaten, Vladislav Inozemtsev van de oppositiepartij Pravoje Delo en Grigori Javlinksi van het liberale Jabloko het alleen over defensie en veiligheid hebben. ‘Iedere vijfde roebel van het defensiebudget verdwijnt in iemands zakken, de corruptie is het grootste probleem in dit land, en de grootste bedreiging voor Rusland’s veiligheid’, zei Javlinksi. Op een videoscherm klapte zijn medestanders. Bij de debatten mag geen publiek aanwezig zijn, de videoschermen laten op gepaste momenten geluid horen.

Ook de almachtige regeringspartij Verenigd Rusland doet voor het eerst mee in de debatten, die de komende weken over de staatstelevisie en publieke radiostations zullen worden uitgesmeerd. De partij heeft een ’speciaal team’ van debaters uitgezocht, Dimitri Medvedev mag niet meedoen omdat hij volgens de partij zich moet concentreren op zijn taken als president. Verenigd Rusland heeft het moeilijk, uit een recente peiling van het Leveda-centrum blijkt dat nog maar 51 procent van de bevolking de partij steunt. Ook de persoonlijke goedkeuring van premier Vladimir Poetin (61 procent) en die van Dimitri Medvedev (57 procent) staan op een historisch dieptepunt. Nadat anderhalve maand geleden bekend werd dat Poetin terugkeert als president hebben veel Russen het gehad met met de doorgestoken kaart-politiek van de grootste politieke partij in het land. Het zou kunnen betekenen dat Verenigd Rusland bij de verkiezingen voor het eerst geen twee-derde meerderheid in het parlement zou krijgen, het benodigde minimum om zonder problemen grondwetswijzingen door te voeren.

Daarom haalt de partij de trukendoos open. Woensdag lanceerde Verenigd Rusland de campagne ‘Laten we het samen doen‘, een video waarin een jong stel de gemoederen op een stembureau hoog doet oplopen en er stoom uit een stemhokje komt. In Moskou kocht Verenigd Rusland de rechten van de posters die de overheid gebruikt om de bevolking naar de stembus te krijgen. Met exact dezelfde afbeeldingen, logo’s en lettertype’s lijkt het daarmee alsof de hele stad volhangt met Verenigd Rusland-posters. De afgelopen weken doken er op YouTube verschillende opnames op waarin partijfunctionarissen bluffen over hun fraudetechnieken of groepen in het maatschappelijke middenveld uitleggen dat wanneer ze niet voor de regerende partij stemmen hun financiering in het geding komt. Internationale waarnemers klagen off-the-record dat ze in de door Rusland onderhandelde handvesten bijna niets mogen en geen bewegingsvrijheid hebben. President Medvedev beloofde eerder dat de verkiezingen ‘vrij, open en absoluut eerlijk’ zouden worden.

Zondag gaat het kleine Centraal-Aziatische Kirgizië naar de stembus. Nu interim-president Roza Otoenbajeva op moet stappen moeten de 2,8 miljoen kiesgerechtigden een keuze maken tussen de politieke rivaliteit van de bergen en de steppe.

Voor het eerst in de geschiedenis van Kirgizië staat de uitslag van de presidentsverkiezingen niet van te voren vast. Het land is de uitzondering tussen de dictatoriale regimes in de voormalige Sovjetstaten in Centraal-Azië, ingesloten tussen grootmachten Rusland en China. Maar liefst 86 kandidaten schreven zich in, 19 staan er aanstaande zondag op de kieslijsten. En de spanning is om te snijden, de Kirgizische mensenrechtenraad liet deze week een verklaring uitgaan waarin het waarschuwt voor ‘groepen breedgeschouderde mannen’ die in verschillende zuidelijke steden van deur tot deur gaan om stemmers te intimideren. In de zomer van 2010 kwam het plots tot conflict in de zuidelijke regio’s. Na een aantal incidenten greep het Kirgizische leger in en ontstond er een bloederige strijd waarbij naar schatting 500 mensen om het leven kwamen en vele duizenden op de vlucht sloegen. Interim-president Roza Otoenbajeva, een stille diplomate die laveert tussen Moskou en Washington, heeft het afgelopen jaar alles gedaan om de precaire vrede in het verscheurde land te bewaren, maar moet nu de macht uit handen geven.

Geïnspireerd door de revoluties in Georgië en Oekraïne waarin de jongere generaties afrekenden met de Sovjetmachthebbers greep voormalig premier Koermanbek Bakijev tijdens de ‘Tulpenrevolutie’ van 2005 de macht. Vorig jaar moest hij vluchtten nadat een woedende menigte hem uit zijn kantoor joeg. Er loopt een breuklijn door de kleine voormalige Sovjetstaat ingesloten tussen China en Kazachstan. In het seculiere, pro-Russische en bergachtige noorden wonen vooral etnische Kirgiezen, in het islamitische zuiden van het land, ingesloten tussen woestijn en steppe, zijn vooral etnische Oezbeken. De noordelijke hoofdstad Bisjkek heeft de administratieve macht, maar in het zuiden controleren de Oezbeken de handel. De spanningen kwamen afgelopen zomer tot een dieptepunt. De reputatie van de veiligheidsdiensten en het leger is besmet, duizenden familie’s kunnen nog altijd nergens wonen en er heerst vooral in het zuiden nog altijd een diep wantrouwen tussen de twee bevolkingsgroepen. Alle kandidaten beloven de nationale eenheid te zullen herstellen, en een van de kandidaten wil zelfs het noemen van ‘noorden’ of ‘zuiden’ als verraad strafbaar stellen.

Kirgizië is het enige land ter wereld dat zowel een Amerikaanse als een Russische luchtmachtbasis heeft. Voor de Amerikanen is de basis van cruciaal belang bij voor de bevoorrading in Afghanistan. De verwachting is dat de verkiezingen zondag, waarbij 19 kandidaten meedoen, geen duidelijke winnaar met meer dan de helft van de stemmen naar voren zal brengen, waardoor er een aantal weken later nog een tweede ronde zal plaatsvinden. De belangrijkste kanshebbers zijn allemaal medestanders van oud-president Bakijev. De 55 jarige ex-premier Almazbek Atambajev, een pro-Russische sociaal-democraat, gooit de hoogste ogen. Hij zorgde het afgelopen jaar voor een economische groei van 7 procent en liet hogere salarissen betalen. Atambajev moet het opnemen tegen twee politici uit het zuiden, de 44-jarige nationalist Kamtsjibek Tasjijev, en voormalig parlementsvoorzitter Adachan Madoemarov.

De Verenigd Rusland-partij van Vladimir Poetin en Dimitri Medvedev heeft de touwtjes ook op lokaal niveau sterk in handen. In de kleine stad Toetsjkovo vlak onder de rook van Moskou blijven de burgers op een oppositiekandidaat stemmen. Maar de regeringspartij geeft de macht niet uit handen.

Het station van Toetsjkovo. Meer foto’s hier.

,,Wij hebben geen chocolade. Echt niet!” De bewakers bij de knalrode chocoladefabriek van Nestlé leggen uit dat er al tijden niemand meer werkt. Toen de fabriek in 2007 open ging was het een teken van de toenemende Russische welvaart. Een jaar later stond een deel van de werknemers alweer op straat en sinds afgelopen zomer is de fabriek helemaal gesloten. Op de parkeerplaats staan gloednieuwe vrachtwagens onder een dikke laag stof te wachten op een nieuwe bestemming. Met de sluiting van de fabriek zijn de ruim 18.000 inwoners van Toetsjkovo, een kleine stad op zo’n 80 kilometer van Moskou, voor werk weer aangewezen op de hoofdstad. Iedere ochtend nemen duizenden forenzen de boemeltrein naar Moskou, een flink deel van de passagiers is dronken. Om Toetsjkovo weer in het gareel te krijgen kozen de inwoners een jaar geleden Vitali Oestimenko als burgemeester, een oud militair die wilde afrekenen met de corruptie en was geen lid van de almachtige regeringspartij Verenigd Rusland. Het kwam hem duur te staan, nog geen twee maanden na zijn aanstelling werd hij dood gevonden.

Tijdens de regionale verkiezingen in maart dit jaar won de oppositiekandidaat Viktor Alksnis als opvolger in Toetsjkovo. Hij beloofde het werk van Oestimenko door te zetten, maar daar stak de kieskommissie een stokje voor. De stembusgang was plots ongeldig en het dagelijks bestuur van de stad werd in handen gegeven van het hoofd van de plaatselijke school. ‘Ik heb nog nooit zoveel druk meegemaakt tijdens verkiezingen’, schrijft Alksnis op zijn blog. ‘Plots waren er 11 tegenkandidaten waarvan de meesten niet uit Toetsjkovo kwamen’. Zijn registratie was nagenoeg onmogelijk en plots bleek hij geen legaal adres meer te hebben. De meeste burgers in Toetsjkovo weten zeker dat het om corruptie gaat. In de buurt van de stad moet een nieuwe ringweg komen en er is de afgelopen jaren budget vrijgemaakt voor de bouw van zwembaden en sportcomplexen. Daar is vooralsnog geen spoor van te vinden. President Dimitri Medvedev beloofde bij zijn aantreden de strijd aan te binden met corruptie, maar daar is maar weinig van gelukt. Op de jaarlijkse index van Transparency International staat Rusland dit jaar op de 154e plaats, vlak boven Tadzjikistan en onder Papua Nieuw-Guinnea.

De burgers in het dorp zijn de politieke problemen zat. Gennady Siderov (48) loopt met zijn klein-dochter door het heldenpark. Hij is kwaad. ,,Ik ben twee keer wezen stemmen. Mijn eerste keus hebben ze vermoord, de tweede keer was de uitslag plots ongeldig. Ze luisteren niet naar ons, maar zo werkt dat blijkbaar in Rusland”. Niemand in Toetsjkovo gelooft dat er ooit nog eerlijke verkiezingen komen. Aleksander Romanovitsj, het regionale hoofd van Rechtvaardig Rusland, de partij waar ook Oestimenko lid van was, is bezig met allerlei rechtzaken. ,,Wat er in Toetsjkovo het afgelopen jaar heeft plaatsgevonden is absoluut tegen de wet. Het is vechten tegen de bierkaai, maar wij willen dat Alksnis alsnog de burgemeesterspost krijgt”. Het is volgens hem typerend voor de koers die Rusland vaart, langzaam krijgt de macht het niet alleen op federaal niveau, maar ook in alle regio’s, dorpen en steden het voor het zeggen. ,,En de boodschap is duidelijk. Wie geen lid is van Verenigd Rusland kan het hier wel schudden.”

Ben je nu nog niet in Azerbeidzjan? De ambassade in Tbilisi liet weten dat er tot volgende week geen visa’s worden afgegeven. Het land zit nog altijd op slot, maar ik blijf het proberen!

Het enige over de Azerbeidzjaanse verkiezingen in de Nederlandse pers is dit beknopte ANP bericht. Natuurlijk, waarnemers zagen intimidatie en diskwalificatie, mensenrechtengroepen en de oppositiebewegingen beschuldigen de regering van inperking van democratische vrijheden. Maar hoe zit dat precies?

De gortdroge OVSE-rapporten geven een kijkje in de keuken. De auteurs van zulke rapporten lopen op eieren, maar wie het aandachtig leest haalt er belangrijke informatie uit. ‘Limitations of media freedom and freedom of assembly, and a deficient candidate registration process further weakened the opposition and made vibrant political discourse almost impossible‘. Dat wil zeggen, de oppositie mocht niet de straat op en kon zich maar met moeite verkiesbaar stellen.

Deze video laat goed zien hoe een gemiddelde stembusgang er uit ziet. De man die het stembureau moet verlaten is een waarnemer van een oppositiepartij. Terwijl niemand kijkt proppen de stembureauleden honderden extra papiertjes voor de regerende partij in de bus. En door het hele land heen rijden buslandingen ambtenaren, fabrieksarbeiders of militairen die bij ieder stembureau nog een keer mogen stemmen.

Maar hoe kan het dat er hier zo weinig over bekend is? Simpel. De grootste nieuwssites in het land, news.az, today.az en trend.az (Russisch) staan onder strikte overheidscontrole. Journalisten van onafhankelijke media worden opgepakt, opgesloten en tegengewerkt, net als deze twee bloggers die nog altijd in de gevangenis zitten. De enige objectieve informatie die het land vertaal komt van een paar twitteraars (1,2,3). En de buitenlandse pers? Die krijgt geen visum of mag op gesponsorde persreizen.

In 2006 was ik in Baku voor een gesprek bij het Ministerie van Buitenlandse Zaken. Een goedlachse hoge ambtenaar zette me een kop koffie voor en legde uit hoe het kan dat het land goede betrekkingen heeft met Rusland, Amerika, de Europese Unie en met Turkije. Maar na een kwartier krijgt het gesprek een vreemde wending. Hij vraagt wat mijn eigen indrukken zijn en hoeveel ik eigenlijk verdien als journalist. ‘Het is natuurlijk de eindjes aan elkaar knopen als freelancer’, zegt hij. Ik knik. ‘Wat nu als ik je heb dubbele betaal. Gewoon, per maand. Dan krijg je er een mooi appartement in Baku bij en vraag ik je alleen om een paar keer per jaar langs komen. Je hoeft niet eens gunstig te schrijven, echt niet. Lijkt het je wat?’ Ik verslikte me in mijn koffie en heb altijd gedacht dat het een grapje was. Maar sinds vandaag weet ik waar ik was komen wonen.

Hoewel de ‘Verenigd Rusland’-partij van president Dimitri Medvedev en premier Vladimir Poetin nog altijd de lakens uitdeelt heeft het zittend regime bij regionale verkiezingen afgelopen zondag in sommige delen van Rusland amper de helft van de stemmen weten te behalen. Twee jaar na zijn aantreden komt president Medvedev zijn beloftes over democratische hervormingen en vrije verkiezingen niet na.

Toen het laaste stembureau afgelopen zondag de deur dichtdeed liet Vladimir Sjoerov, het hoofd van de Russische kiescommissie, weten dat het Russische kiessysteem ‘het beste ter wereld’ is. De onafhankelijke waarnemersorganisatie ‘Golos’ weet wel beter. Bij de organisatie in Moskou stond de telefoon de hele dag roodgloeiend. Uit het hele land kwamen berichten binnen van mensen die niet mochten stemmen, werknemers die juist verplicht werden te stemmen of stembureau’s waar de uitslag al ruim van te voren bekend was. In Jekaterinenburg, een grote stad in het Oeral-gebergte, waren de stembureau’s zoals gewoonlijk niet in scholen of bibliotheken, maar in grote winkelcentra te vinden. Leonid Volkov, een woordvoerder van de organisatie, legt uit op zijn blog uit hoe het er daar aan toeging. ‘De oudere bewoners van de stad werden met een grote bus opgehaald voor een ‘excursie’. Wie met een extra volmacht kwam stemmen kreeg een cadeaubon voor een nabijgelegen supermarkt.’ Volgens Volkov was de fraude niet van ‘Moskouse proporties’, maar zijn de verkiezingen verre van eerlijk te noemen.

Afgelopen oktober gingen andere Russische regio’s, waaronder de stad Moskou, naar stembus voor nieuwe gemeentebesturen, regionale organen en federale kiesdistricten. De fraude was destijds zo omvangrijk dat de oppositiepartijen in het Russische parlement kwaad een sessie verlieten. President Medvedev beloofde verbetering, maar volgens de meeste waarnemers is er bij deze verkiezingen niet op vooruit gegaan. Medvedev belooft sinds zijn aantreden twee jaar grote hervormingen en meer politieke vrijheid. Daar is echter volgens de meeste Russen weinig van te merken. Bovendien hebben vooral de bewonders van de afgelegen regio’s het sinds de crisis zwaar te voorduren. De werkeloosheid en de inflatie gaan omhoog en de corruptie is de afgelopen jaren op hetzelfde niveau gebleven. De uitslag is dan ook een forse klap voor Verenigd Rusland, het kolossale politieke vehikel onder leiding van president Medvedev, premier Poetin en de Moskouse burgemeeser Joeri Loesjkov.

In de Siberische stad Irkoetsk kreeg de communistische burgemeesterskandidaat zelfs 62 procent van de stemmen terwijl de gedoodverfde winnaar van de Verenigd Rusland-partij met 27 procent verloor. De zakenkrant Kommersant haalde een anonieme bron uit de Verenigd-Rusland partij aan die de resultaten zag als een protestgolf. ‘Mensen zijn bereid iedereen te steunen, zolang ze maar geen banden hebben met het heersende regime’. Het Kremlin is alert op regionale onrust nadat er in de Russische enclave Kaliningrad begin dit jaar ruim 10.000 mensen de straat opgingen, een van de grootste protesten in het lands sinds het Vladimir Poetin in 2000 aan de macht kwam. De verschillende oppositiepartijen roepen nu al op tot een soortgelijke protestactie volgende week. Volgens de centrale kiescommissie is de opkomst afgelopen zondag op 42,6 procent blijven steken, een paar procentpunten hoger dan bij vorige regionale verkiezingen.

Terwijl de stemmen nog geteld moeten worden wijzen de eerste uitslagen en de meeste exit-polls er op dat Viktor Janoekovitsj (59) de komende vijf jaar aan het roer staat in Oekraà¯ne. Hij wist de huidig premier Joelia Timosjenko met een marge van een paar procentpunten te verslaan. De komende dagen moet blijken of de bittere strijd tussen de twee rivalen daarmee tot een einde komt.

‘Too close to call?’ Ik ben de dag begonnen met een opzet voor twee stukken die naar aanleiding van de uitslag respectievelijk geplaatst konden worden. Maar toen de exit-polls rood blauw sloegen met Janoekovitsj was het duidelijk. Voorlopig.

,,Ik ben geen waarzegger, maar ik denk dat mensen vandaag de juiste keuze zullen maken”, liet Viktor Janoekovitsj weten toen hij zondagmiddag bij een stembureau in Kiev zijn stem uitbracht. Hij werd vergezeld door partijfunctionaris Viktor Sivets, die liet weten dat ‘alle falsificatie van de kant van Timosjenko zou mislukken’. Sivets en Janoekovitsj arriveerden enkele minuten nadat halfnaakte demonstraten van de feministische actiegroep ‘FEMEN’ bij het stembureau werden weggevoerd. Het was de afgelopen dagen dan ook onrustig in Oekraà¯ne. Beide kandidaten hebben aangekondigd dat hun aanhangers strategische gebouwen zullen bezetten wanneer de uitslag niet naar hun zin zou zijn. Volgens de laatste berichten heeft Janoekovitsj met een marge van 3 tot 6 procent gewonnen. Beide kandidaten klagen over fraude in verschillende delen van het land.

Viktor Janoekovitsj komt uit het overwegend Russisch-sprekende oosten van het land. In zijn campagne trok hij fel van leer tegen de pro-westerse politiek van uittredend president Viktor Joesjtsjenko en liet hij weten zich onder andere in te zullen zetten voor de Russische taal en goede betrekkingen met Moskou. Janoekovitsj groeide op in een klein dorpje onder de rook van mijnwerkerstad Donetsk. Zijn ouders zijn van simpele afkomst en in zijn jeugd heeft Janoekovitsj twee keer vastgezeten wegens diefstald en geweldspleging. Hij schoolde zich later om tot elektrotechnikus en werd in 1997 verkozen tot gouveneur van de Donetsk-regio. Bij de vorige presidentsverkiezingen in 2004 werd Janoekovitsj ook al uitgeroepen tot president. Toen waren het weken van straatprotesten onder leiding van Joelia Timosjenko en de latere president Viktor Joesjtsjenko die roet in zijn eten gooide. Het Oekrainse hooggerechtshof maakte die uitslag vanwege massale fraude ongedaan. In de afgelopen vijf haar heeft Janoekovitsj zich omgevormd tot een pragmatisch politicus en wil zich de komende tijd vooral op economisch herstel richten.

Het Nederlandse Tweede Kamerlid Harry van Bommel (SP) was afgelopen zondag als waarnemer in de Oekrainse havenstad Odessa. Volgens hem leefden de verkiezingen daar niet echt. ,,Vorig jaar Dit jaar mei waren hier burgemeestersverkiezingen, ik heb me laten vertellen dat die op veel meer interesse onder de bevolking konden rekenen”. Timosjenko voerde de laatste weken veel campagne in Odessa. ,,In haar rol als premier kwam ze hier onlangs nog 40 ambulances afleveren”, vertelt van Bommel per telefoon. ,,Maar op de zijkant stond toch echt haar naam en in sommige gevallen zelfs het logo van haar partij. Dat kan natuurlijk niet.” Ook zag van Bommel onder andere dat een groep inwoners niet op een kieslijst stonden, maar toch mochten stemmen. ,,Verder verloopt het hier rustig. Het is zondag, de mensen maken een wandelingetje en gaan dan stemmen.” De komende dagen moet blijken of de aantijgingen van fraude van beide kandidaten gevolg voor de definitieve uitslag zullen hebben.