Het is goed geld verdienen in de afgelegen gebieden waar Gazprom aan gaswinning doet. De Russische staatsgigant domineert het leven op alle vlakken. Het bedrijf bouwt scholen, kerken, verstrekt hypotheken, organiseert vakantiereizen en heeft zelfs een eigen vliegtuigmaatschappij.

,,Leven? Of er iets te doen is bedoel je? Nee. Er is hier alleen werk. De rest kun je maar beter vergeten. Moet je nog iets hebben of kan ik het luik dichtdoen?” Het enige teken van leven in Novy-Oerengoj is de nachtwinkel dat klanten alleen via een luik te woord staat. Er mogen hier ruim 100.000 mensen wonen, echt gezellig is het er na tien uur ’s avonds niet. Novy-Oerengoj ligt op zo’n vier uur vliegen van Moskou, vlak onder de poolcirkel. Terwijl zelfs in andere delen van Siberie de lente al begonnen is ligt er in de stad en de regio nog een flink pak sneeuw. Novy-Oerengoj is ‘Gazprom-City’. De stad werd in de jaren ‘70 door de Sovjets gesticht omdat er in de buurt gasvelden werden ontdekt. Nu is het de grootste hub voor de hele Jamal-regio, zo’n 80 procent van het Russische gas komt hiervandaan. Nagenoeg de hele bevolking werkt voor het gasbedrijf dat hier heer en meester is. Gazprom bouwt huizen, scholen, kerken, moskeën en luchthavens en verzorgt het leven van haar werknemers van de wieg tot aan het graf. Wie een huis koopt krijgt een Gazprom-hypotheek, kinderen gaan naar de Gazprom-school en wie een vakantie boekt vliegt met Gazprom-Avia. In het Gazprom-hotel slapen de gasten op kussens waar de blauwe hoofdletter G van het bedrijf is ingezoomd en ’s ochtends loopt men op Gazprom-pantoffels in een Gazprom-badjas naar de ontbijtzaal.

Het is goed verdienen bij het Russische staatsbedrijf in het barre en afgelegen noorden. Werknemers krijgen een extra premie en alle voorzieningen in de stad zijn gratis. ,,Een salaris ligt hier gemiddeld genomen op zo’n 1900 euro per maand. En specialisten en ingenieurs verdienen natuurlijk meer”, legt Sergej Tsjernetski uit, een perswoordvoerder het dominante energiebedrijf. ,,Maar zelfs een schoonmaakster of koffiedame verdient hier niet minder dan 1300 euro per maand. Dat tikt aardig aan, zeker wanneer je zoveel werkt dat je het niet uit kan geven”. Inwoners bevestigen dat de bedragen aan de behoorlijke kant liggen. ,,Zoveel had ik zelfs in Moskou nooit kunnen verdienen. Mijn vrouw en ik hebben een dubbel inkomen en we hebben maar één kind. Maar aan de andere kant, alles wat je in je huishouden nodig hebt is wel een stuk duurder. hier Ze moeten het allemaal laten overvliegen”, legt Aleksej uit, een dertiger die uit de Zuid-Russische stad Krasnodar is overgekomen om in het noorden ‘een paar jaar’ geld te verdienen.

,,Er zijn wel een paar cafe’s, maar daar zit de Azerbeidzjaanse maffia achter”, verzucht Aleksej. Volgens hem en de meeste andere inwoners valt er ‘niets te beleven’ in Novy-Oerengoj. Burgemeester Ivan Kostrogriz is het daar helemaal niet mee eens. ,,We hebben pas nog een nieuwe sportschool opgetrokken, er zijn hier allerlei activiteiten. We vliegen de aller- allerbekenste rockbands over uit Moskou om hier op te treden”, legt hij uit. Volgens Kostrogriz is Novy-Oerengoj een bijzondere stad. ,,Mensen drinken hier bijna niet, iedereen werkt had. Let maar op, over een paar jaar wil iedereen hier wonen”. Die avond is er na middennacht alleen nog een verlaten stripclub met de toepasselijke naam ‘Armageddon’ open. De vijf bezoekers kijken zonder veel interesse naar het blonde meisje dat zich soepel om een paal laat draaien. De prijzen zijn fors, voor een biertje moet bijna tien euro worden afgerekend. ,,Dat mag ook wel”, fluistert de portier. ,,Iedereen verdient hier een vermogen”. De Azerbeidzjaanse eigenaar is volgens hem de rijkste man in de stad. ,,Gazprom zorgt overal voor, behalve vermaak”, grapt hij. ,,En dat doet mijn baas dus. Tenminste, zolang Gazprom dat binnenkort ook niet overneemt”.

Vrijdag begon in het Russische Vyborg de bouw van de Nord-Stream pijplijn, een Russisch-Duits gasproject waarbij ook Nederland zich voor negen procent heeft ingekocht. Volgens critici zal Europa daarmee alleen maar verder afhankelijk worden van Russisch gas.

Een gaspitje. Door Michi Bertelinno op Flickr

Omdat er haast in het spel is de bouw eigenlijk al begonnen, maar afgelopen vrijdag ging in de Russische stad Vyborg aan de Finse golf de aanleg van de Nord-Stream pijplijn feestelijk van start. De Russische president Dimitri Medvedev gaf in gezelschap van minister van Economische Zaken Maria van der Hoeven en de nieuwe Europese commissaris voor energie Gà¼nther Oettinger het startschot voor de bouw van het project. De dubbele gaspijplijn moet tegen het eind van volgend jaar in het Duitse plaatsje Griefswald Greifswald weer boven water komen. Met 1220 kilometer een project waar ruim vijf jaar voorbereiding aan voorafging en dat naar schatting bijna 9 miljard euro kost. Nord-Stream is voor 51 procent in handen van het Russische staatsbedrijf Gazprom. De Duitse energiefirma’s BASF/Wintershall en E.ON Rurhgas hebben respectievelijk een aandeel van 20 procent, de Nederlandse Gasunie kocht zich in 2007 voor de resterende negen procent in.

Gazprom creeà«rt met Nord-Stream een rechtstreekse verbinding tussen de Russische gasvoorraden en de West-Europese afzetmarkt. Op dit moment lopen de meeste pijpleidingen nog over het grondgebied van de Baltische Staten, Polen, Wit-Rusland en vooral Oekraà¯ne, landen die de afgelopen jaren het toneel zijn geweest van politieke krachtmetingen met Rusland. Nadat Rusland in januari van vorig jaar de gaskraan naar Oekraà¯ne dichtdraaide kwamen verschillende delen van Oost- en Centraal-Europa in de kou te zitten. De pijplijn loopt door internationale wateren in de Baltische Zee en gaat over Fins, Zweeds, Deens en Duits grondgebied. Nord-Stream kwam vijf jaar geleden uit de koker van president Vladimir Poetin en de Duitse bondskanselier Gerard Schrà¶der, die later de voorzitter van de Raad van Bestuur werd. Pas een paar weken geleden kreeg Rusland de financiering van het project in orde. Financieel analisten maken zich zorgen over de verkoop van Russisch gas, sommige handelaars voorspellen de komende jaren een surplus en verwachten dat de marktprijs van aardgas nog verder zal dalen. De tweede pijplijn in het Nord-Stream project zal wel worden aangelegd maar blijft de komende jaren leeg.

Vooral Polen en de Baltische Staten klagen dat met het project de Europese afhankelijkheid van Russisch gas alleen maar groeit. Bovendien vrezen de Oost-Europese landen dat Rusland nu gemakkelijk om politieke redenen de gaskraan dicht kan draaien zonder dat Europese huishoudens daar last van krijgen. In Duitsland vrezen ecologen bovendien dat de aanleg de bodem van de Baltische Zee ernstig aantast. Nord-Stream is niet het enige pan-Europese energieprogramma dat in de pijplijn zit. Al jaren debatteert de Europese Unie over de diversificatie van de energietoevoer, plannen die Rusland actief ondermijnt door Nabucco, een leiding die de Europese markt via Turkije van Turkmeens en Kazachstaans gas zou voorzien, liggen nog altijd op de tekentafel.

Het ongeluk in de Sajano-Sjoesjenksaja waterkrachtcentrale legt de inefficiente van de Russische electravoorziening bloot. Verschillende delen van Siberie zitten zonder stroom en de zware industrie vreest grote verliezen. Oude infrastructuur en gebrek aan hervorming levert gevaar op.

De inwoners van de vallei bij de waterkrachtcentrale namen het zekere voor het onzekere. Niemand vertrouwde de waterkrachtcentrale van Sovjet-makelij. Toen het ongeluk bekend werd sloeg een deel van de bevolking op de vlucht. ,,Men sloeg levensmiddelen in en met auto’s vol brood, zout en benzine vertrokken ze naar heuvels in de buurt”, liet Olga Kolesnikova van het lokale bestuur tegenover een Russisch persbureau weten. Inmiddels zijn de meeste inwoners weer teruggekeerd.

Bij het ongeval in de Sajano-Sjoesjenksaja waterkrachtcentrale minstens twaalf mensen om het leven gekomen. Volgens calamiteitenminister Sergej Sjojgoe, die zelf uit de Siberische regio komt, is het lot van de 64 vermisten nog onbekend. Zo’n 1200 reddingswerkers zijn ter plaatse. Eerder liet Sjojgoe weten dat de herstelwerkzaamheden ‘geen maanden, maar jaren’ in beslag zullen nemen. De centrale ligt op dit moment stil.

Een aanzienlijk deel van de zware industrie in Siberie is afhankelijk van de energie van Sajana-Sjoesjenkskaja. Vooral RusAl, ’s werelds grootste aluminiumproducent, voorziet problemen. ,,Op dit moment staat de productie van 500.000 ton aluminium onder druk, en dat zal waarschijnlijk oplopen”, laat een woordvoerder van het bedrijf weten. Op dit moment worden de smeltovens voorzien van noodstroom uit andere regio’s. Ook Evraz, een bedrijf dat de regio de mijnwinning in handen heeft, laat weten dat er problemen zijn met de elektriciteitstoevoer. Het bedrijf doet er volgens het management alles aan om productieverlies tot een minimum te beperken. De overheid waarschuwt ondertussen voor stroomuitval in verschillende delen van Siberie.

Energie-expert Michail Rasstragin denkt dat vooral het oude Sovjet-materiaal blaam treft. ,,Dit is duidelijk, het materiaal is in slechte staat en het ontbreekt in de electriciteitssector aan investeringen”. Ook volgens Igor Basjmakov van het ‘Centrum voor Effectieve Energie’ ligt hier een probleem. ,,Hervorming op de elektramarkt is hard nodig. De laatste werkzaamheden aan dit specifieke hydrostation stammen uit 1985. Dat kan niet altijd goed blijven gaan.” Hij wijst er op dat Rusland jaarlijks het equivalent van het energieverbruik van heel Frankrijk verliest vanwege gebrekkige infrastructuur en verouderde installaties. ,,Rusland zou tot 45 procent van haar energieverbruik kunnen besparen. De overheid realiseert zich dit en komt als het goed is in november met nieuwe maatregelen”. Grote investeringen staan vanwege de economische neergang in Rusland onder druk. Een paar weken geleden bepaalde de overheid dat het grootste deel van het budget aan pensioenverhogingen en sociale projecten zal worden uitgegeven.

Ksenia Mokroesjina van de Wereldbank legt uit dat de miserabele staat van het energienetwerk niet zomaar met geld op te lossen is. ,,Het is niet alleen het materiaal en de infrastructuur, ook de regulatie is een groot probleem.” Vorig jaar werd de energiemarkt in Rusland geprivatiseerd. Het almachtige ‘Unificeerde Energie Systemen’ is in aandelen verkocht aan verschillende investeerders. Desondanks heeft de overheid een stevige vinger in de pap, de prijzen voor prive-gebruik van elektra en de stadsverwarming zijn de afgelopen jaren niet significant omhoog gegaan. Analisten waarschuwen al jaren dat de toenemende energievraag op termijn wel eens tot tekorten zou kunnen leiden. Mokroesjina: ,,Iedereen denkt dat dat er juist meer centrales en stations bij moeten komen. Dat is niet zo, het is veel gemakkelijker de bestaande infrastructuur onder handen te nemen. Dat levert genoeg besparing op waar Rusland weer jaren mee vooruit kan”.

Volgens Olga Kolesnikova treft de centrale geen blaam. ,,Men heeft er genoeg geld beschikbaar voor nieuw materiaal en er zijn dag en nacht hooggekwalificeerde experts aanwezig die alles in de gaten houden”. President Dimitri Medvedev stuurde twee ministers naar de afgelegen regio en verzocht alles in werk te stellen om de energieproductie voor de winter weer op peil te hebben.