Of het nu toeristen, studenten of zakenlieden zijn. Russen die voor een kort bezoek naar Europa willen moeten een Schengen-visum bemachtigen. Dat is niet altijd even makkelijk, al zijn er verschillende bureautjes die daar maar al te graag bij helpen.

,,Een verzekering? Hallo? Hoe lang blijf je? Je gaat vast naar Nederland. Wij hebben aantrekkelijke aanbiedingen! Hallo!” De mannen voor het Nederlandse visumcentrum zijn doorgewinterd. De hele dag staan er kleine bestelwagentjes voor de deur waarin geimproviseerde kantoortjes reisverzekeringen afsluiten. Documenten die verderop, binnen de deuren van het centrum, nodig zijn om Nederland land te mogen bezoeken. En dat gaat niet zomaar. Er zijn tal van bureaucratische hindernissen.

Marina (26) komt uit Penza, een stad op ruim 500 kilometer van Moskou. Ze moest een nacht met de trein, twee uur met de bus en een uur met de taxi reizen om bij het visacentrum haar documenten te laten zien. ,,Dat mag niet via de post. Ik moet vanavond ergens bij een kennis logeren, dan weer terug naar huis en kan over een week weer dezelfde reis maken. En dan moet ik nog naar Amsterdam.” In Nederland heeft ze kennissen die ze graag wil bezoeken. Wie Nederland wil bezoeken moet eerst in eigen persoon een visum aanvragen, al woont die persoon enkele duizenden kilometers van Moskou. Pas wie in de afgelopen drie jaar twee keer een Schengen-visum heeft ontvangen hoeft niet meer in eigen persoon te verschijnen.

Er werden in 2008 ruim 45.000 Schengen-visa afgegeven op de Nederlandse ambassade in Moskou. In Sint-Petersburg werden er nog eens 8600 afgegeven. Volgens Rutger Janssen, eerste secretaris van de consulaire afdeling, zal dat aantal over 2009 afnemen. ,,Dat heeft met de crisis te maken, er zit een daling van 20 tot 15 procent in.” Over het algemeen wordt het visum binnen drie tot vier werkdagen verstrekt. Uit cijfers blijkt dat ongeveer twee procent van de aanvragen geweigerd wordt. ,,Dat kan allerlei redenen hebben”, legt Janssen uit. ,,We proberen er zeker van te zijn men ook terugkeert naar Rusland. Dat kan blijken uit werkverklaringen, universiteitsinschrijvingen, bankafschriften of documenten van een reisbureau.”

Jan Beerenhout van het ‘Rusland Centrum’, een stichting in Amsterdam, hoort wekelijks klachten aan over visa. Het gaat niet alleen om de Russen de Europa willen bezoeken, maar ook de manier waarop aan Nederlanders visa’s worden verstrekt door de Russische consulaten. ,,Ik erger me groen en geel aan die regelingen. Het is alsof je een kaartje voor een bioscoop moet kopen en vervolgens geen film te zien krijgt. Het dient nergens toe. Die 98 procent die alles in orde heeft moet iedere keer dat proces doorlopen, alsof je een halve crimineel bent. Het hele systeem stamt nog uit de vorige eeuw”. De Russische gazant naar de Europse Unie, Vladimir Tsjizjov citeerde deze week in een Russische krant de voormalig voorzitter van de Europese Commissie, Romano Prodi, die zei dat het visasysteem in 2008 zou worden afgeschaft. ,,Het is inmiddels 2009, blijkbaar heeft dit iets te doen met de positie van verschillende EU-lidstaten”, zei Tsjizjov. Volgens de Nederlandse ambassade maakt een overeenkomst uit 2007 het voor bepaalde catagorien personen gemakkelijker om visa’s te bemachtingen, maar zijn er op dit moment nog geen concrete stappen om het systeem af te schaffen.

Er bestaat ondertussen een levendige zwendel in Schengen-visa. Honderden reisbureautjes door heel Rusland verkopen reizen waar de visumaanvraag bij ingesloten zitten. Sommige bureau’s fabriceren op verzoek allerlei documenten. Wie snel en zonder vragen op eigen gelegenheid Europa wil bezoeken moet een paar honderd euro betalen en krijgt met een paar dagen een visum. Omdat de grenzen in de Schengen-zone zijn opgeheven is het niet te traceren waar in Europa die Russen precies verblijven. Ook het visacentrum in Moskou is een commercieel bedrijf, men vraagt 26 euro ’service fee’ voor de inname en uitgifte van documenten. ,,Het is een proefproject, we schrijven binnenkort een aanbesteding uit en hopen dat er ook in andere delen van Rusland centra opengaan”, legt Janssen uit. ,,We werken nu al samen met de consulaten van andere landen en proberen het gebied waar men voor Nederland een visum aan kan vragen te vergroten.” Hij benadrukt dat het centrum een service is. ,,Het is langer open, en ze kunnen er alles sneller behandelen. Maar het eindoordeel, dat vellen wij. En wie wil kan nog altijd ‘gewoon’ langs op de ambassade.” Met de busjes die voor de deur staan Janssen ook niet gelukkig. ,,Maar die staan op de openbare weg, daar kunnen we niets aan doen.”