‘Je blijft toch een boer, je handen jeuken’

Op zo’n 400 kilometer van Moskou is de 38-jarige Brabander Marko van den Broek een pluimveebedrijf begonnen. Na jaren als agrarisch voorlichter is hij in de vruchtbare regio van provinciestad Lipetsk voor zichzelf begonnen. Op de zwarte aarde is genoeg ruimte voor agrarische ondernemers met doorzettingsvermogen.

Marco van den Broek (midden)
Marko van den Broek (links) luistert naar personeel

,,Hey, jullie daar! Doen we dit nu op z’n Russisch, of gaat het op z’n Nederlands gebeuren? Juist ja! Opschieten en doorwerken!” In vloeiend Russisch deelt Marko van den Broek bevelen uit op zijn erf een kleine 20 kilometer van Lipetsk, een flinke provinciestad 400 kilometer ten zuiden van Moskou. Hij moet zich overal mee bemoeien. Hoe de hokken worden schoongemaakt, waarom de leverancier maar niet met de facturen komt, hoe de afwatering langs de gevel loopt en op wat voor hoek de luchtfiltering moet staan. De pluimveehouderij met slachtkippen opereert nu in een paar stallen, maar met een Russische zakenpartner en een aantal flinke investeringen moeten er over een paar jaar bijna drie miljoen kippen rondscharrelen. In de stallen met kuikens is het volgens de computer precies 31,2 graden. ,,We stoken hier met gas, maar dan komt de Russische bureaucratie om de hoek kijken. In principe filteren we hier zo goed dat er nooit sprake kan zijn van een gaslek, en toch moeten we de muren aanpassen zodat ze er eventueel uit kunnen klappen. Het zou makkelijker zijn om de oude stallen plat te gooien en alles opnieuw te bouwen, maar dan moet je weer een bouwvergunning aanvragen. Nu valt alles onder renovatie”. Met een zuchtje koude wind van buiten rennen honderden kuikens wild tussen de benen van de boomlange Nederlander door.

Van den Broek is in 1994 als stagiair in Rusland terecht gekomen. Hij werkt sindsdien bij verschillende firma’s als voorlichter en zat jarenlang in allerlei afgelegen regio’s, van het zuiden van Rusland tot de steppen van Kazachstan. ,,En toch is de voorlichting ondankbaar. Wanneer het fout gaat ben je klos en als ze het eindelijk goed doen moet je weer wegwezen”, legt hij uit. ,,En je blijft boer, je handen gaan jeuken”. Drie jaar geleden kocht hij een oude varkensboerderij op zo’n 20 kilometer van Lipetsk en met twee andere bedrijven en een slachterij is Van den Broek hard bezig de pluimveesector in de regio op de kaart te zetten. ,,Als je hier wilt beginnen moet je iemand kennen, iemand die je kunt vertrouwen. Zonder vrienden ben je nergens.” Een Russische partner helpt met de ingewikkelde procedures, voorschriften en vergunningen. ,,Je kan het wel alleen doen, maar dat proces is moeilijker, duurt langer en is veel duurder”.

De omgeving van Lipetsk staat bekend een deel van de ‘Zwarte Aarde’, een strook bijzonder vruchtbaar land in het zuiden en zuid-westen van Rusland. Hoewel door de hitte van afgelopen zomer de oogsten voor een flink deel mislukt zijn is het wintertarwe ingezaaid. Er zijn volgens Van den Broek mogelijkheden genoeg in de agrarische sector, maar makkelijk is het niet. ,,Je moet alles zelf doen en zorgen dat je van niemand afhankelijk bent. Je eigen oogst opslaan, je eigen import aansturen. Dat kan allemaal via tussenpersonenen, maar de kans is groot dat je dan aan het korste eind trekt”. Dat het niet eenvoudig is goed personeel te vinden blijkt op het kantoor van zijn zakenpartner. Een dronken vrouw strompel naar binnen en vraagt om een voorschot. De bedrijfsleider stuurt haar weer terug en legt uit dat er op het Russische platteland twee soorten mensen zijn. ,,Landwerkers die overal bang voor zijn, en landwerkers die niemand vrezen. Deze vrouw is duidelijk van de laatste categorie”, lacht hij. Ook voor Van den Broek is het niet gemakkelijk. ,,Er zijn dingen die je gewoon niet verwacht. Je moet bijvoorbeeld beveiliging bij de poort zetten. Het mag je eigen personeel zijn, ze stelen je spullen nog wanneer je er zelf bijstaat”.

Kuikentje!

Droogte en Russische mentaliteit nekken oogst

De aanhoudende droogte in Rusland eist zijn tol op de akkers en in de winkelschappen door het hele land. De prijzen voor allerlei levensmiddelen stijgen en voor het eerst in lange tijd moet Rusland tarwe en boekwijt in het buitenland aankopen. Maar de hittegolf is niet de enige reden voor de rampzalige oogst. Op grote stukken landbouwgrond groeit slechts onkruid.

,,Ik ben nooit in Frankrijk geweest”, verzucht Ali Komandirov terwijl zijn oude auto met moeite een heuvel opklimt . ,,Maar ze zeggen wel eens dat het heel erg op onze regio lijkt”. Het zou zo maar kunnen. Met een beetje voorstellingsvermogen zijn het glooiende landschap, de velden vol gewassen en de kleine dorpjes aan de horizon niet in de onrustige Kaukasus, maar in Zuid- Frankrijk. Maar met de droogte van de afgelopen maanden staan de velden er slecht bij. Een flink deel van de oogst is verloren gegaan en ook hier stijgen de prijzen voor levensmiddelen. Landbouw is een van de belangrijkste bronnen van inkomsten in Karatsjaj-Tsjerkessië, een autonome deelrepubliek in het zuiden van Rusland, vlak boven de grens met Georgië. Komandirov laat de boerderij zien waar hij vroeger werkte. ,,Ik was vrachtwagenchauffeur, we reden de suikerbieten naar de centrale verderop en waren het hele jaar in de weer rondom de boerderij. Een paar jaar geleden hield het op. De eigenaar deed niets, zaaide nergens. Op een gegeven moment was er gewoon niets meer te doen”. Bijna alle boerderijen in de buurt zijn verdwenen. Op veel akkers groeit alleen maar onkruid. Op andere maïs, maar een flink deel daarvan is met de droogte verloren gegaan.

Volgens het Russische Ministerie van Landbouw is door de bosbranden en vooral door de hittegolf van afgelopen zomer zo’n 30 procent van de totale oogst verloren gegaan. Naast de Verenigde Staten en Canada is Rusland de grootste tarwe-exporteur ter wereld. Voor het eerst in jaren moet Rusland nu tarwe importeren en is het onzeker of de hoeveelheid graan op de markt voldoende is. Om de prijzen onder controle te houden is de export van Russisch graan sinds vorige maand aan banden gelegd. Premier Vladimir Poetin kondigde een paar weken geleden nog aan dat het verbod ‘tot het einde van de volgende oogst’ van kracht zal blijven. De effecten op de wereldmarkt zijn grillig. In Mozambique vielen eerder deze maand doden bij rellen over de hoge broodprijs en ook in Egypte gingen mensen op de been tegen de prijsstijgingen. In Rusland zelf valt het mee. Hoewel in sommige delen van het land het boekwijt uit de winkels is verdwenen doet de overheid er alles aan om de prijzen onder controle te houden. De afgelopen week waren zowel premier Poetin als president Dimitri Medvedev steeds weer in plattelandsregio’s te vinden. Ze kwamen de kwaliteit van het graan controleren en stopten onderweg stevast in winkels om te laten zien dat het brood niet duurder is geworden. Premier Poetin waarschuwde bedrijven die probeerden te profiteren van de droogte. In Moskou ging afgelopen week de fiscus er met de boekhouding van enkele bakkerijen vandoor.

Op een paar kilometer buiten de stad staan twee loonwerkers naast hun landbouwmachines te roken. Ze mogen ondanks de slechte oogst niet klagen. ,,De prijs ligt hoger omdat er meer vraag is”, legt Igor Gesajev uit. Hij werkt voor een firma die volgens hem het grootste deel van de landbouw in de buurt in handen heeft. ,,De rest is verdwenen”, legt hij uit. Zijn collega Isa klinkt. ,,In de meeste dorpen houden de mensen hun eigen veestapel en bewerken ze zelf hun land”. Net als veel Russen kijken Igor en Isa weemoedig terug naar de Sovjettijd. ,,Natuurlijk was het niet geweldig, maar de chemische fabriek hier leverde verf aan maarliefst 42 verschillende landen. Onze wijnfabriek was wereldberoemd!” Het chemische complex is nu ingestort en van de wijnstokken en boomgaarden is weinig meer over. ,,We zijn te lui, het is de Russische mentaliteit”, lacht Igor. ,,Nu groeit er vooral onkruid. Als iemand al dat terrein nu zou inzaaien zouden we volgend jaar heel Rusland van brood kunnen voorzien”.