Poetin laat weinig heel van protestbeweging in eigen land

poetin_portretSinds de herverkiezing van Vladimir Poetin een jaar geleden als president van Rusland krijgt de oppositie steeds minder bewegingsvrijheid en neemt het parlement in recordtempo repressieve wetgeving aan. Aan de vooravond van het staatsbezoek van Poetin aan Nederland is van de protestbeweging in Rusland weinig over.

De 85-jarige Ljoedmila Aleksejeva, het geweten van de Russische mensenrechtenbeweging, is pessimistisch gestemd. ‘Als je kijkt naar de wetten die de laatste tijd zijn aangenomen, dan zie je dat de overheid steeds meer autoritaire trekjes krijgt. Dit grenst aan totalitarisme’, legt ze tegenover een Russisch radiostation uit. Sinds Vladimir Poetin terug is als president worden critici systematisch de mond gesnoerd en neemt de druk op de samenleving toe. De hoop op positieve hervormingen is vervlogen.

Human Rights Watch zette 2012 in de boeken als het jaar met de hardste repressie sinds het einde van de Sovjet-Unie. Om dat nog eens te bevestigen vielen de autoriteiten de afgelopen week bij Amnesty International, Transparency International, en tientallen andere organisaties — waaronder Human Rights Watch — binnen. Dankzij een nieuwe wet moeten niet-gouvernementele organisaties (ngo’s) met financiering uit het buitenland zichzelf duidelijk positioneren als ‘buitenlands agent’. De organisaties staan hoge boetes, celstraffen en in sommige gevallen gedwongen sluiting te wachten.

Dat was anderhalf jaar geleden wel anders. Na de frauduleuze parlementsverkiezingen in december 2011 trokken de Russen massaal de straat op. Vooral de jongere generatie nam geen genoegen met de doorzichtige stoelendans waarbij premier Vladimir Poetin en president Dimitri Medvedev van stoel wisselden.

De corruptie en machtsmisbruik binnen de overheid dreef op het hoogtepunt bijna 200.000 mensen de straat op. Het Kremlin beloofde hervormingen. Maar het keerpunt kwam de dag voor de inauguratie. Tijdens een groot protest op het Bolotnajaplein in Moskou kwam het tot rellen. De oproerpolitie pakte honderden demonstranten op en ging over tot de vervolging van tientallen deelnemers.

‘Echte rellen waren het niet’, zegt Aleksejeva. ‘De politie greep juist hard in om ongeregeldheden te ontlokken.’ Het proces rondom de Bolotnajarellen is volgens haar de lakmoesproef van de toekomst van het land. Twaalf Russen zitten inmiddels in de gevangenis, vijftien anderen zijn in staat van beschuldiging gesteld. De radicale Sergej Oedaltsov, de roerganger van het protest, kreeg huisarrest en mag tot augustus van dit jaar geen contact hebben met de buitenwereld. De autoriteiten openden drie strafzaken tegen de bekende anti-corruptieblogger Aleksej Navalny.

Onder leiding van Verenigd Rusland, de partij van Vladimir Poetin, werd de afgelopen maanden een enorm pakket maatregelen door de Doema geloodst. De definitie van hoogverraad is opgerekt, Russen moeten zich opnieuw laten registreren bij lokale autoriteiten, demonstraties zijn aan banden gelegd, de censuur op internet is vergemakkelijkt, buitenlandse ngo’s moeten de deuren sluiten en vrijwilligerswerk is aan banden gelegd. Een wet die de ‘propaganda van homoseksualiteit’ illegaal wil maken, is in behandeling.

Masja Gessen, die vorig jaar een fel kritische biografie van Vladimir Poetin schreef, vergelijkt de Doema met een op hol geslagen printer. Wanneer die propagandawet is aangenomen moeten platenlabels liedjes van Lady Gaga censureren, filmhuizen de (Hollywood)films aanpassen en Google en andere bedrijven allerlei bizarre mazen in de wet zien te vinden,’ schrijft ze op haar blog.

Rusland vraagt meer informatie van Nicosia

fragment_cyprus

Rusland gaat woensdag met Cyprus overleggen over de crisisheffing die de regering-Anastasiades op last van de eurogroep en het IMF toepast op banktegoeden. Dat heeft de Russische minister van financiën Anton Siloeanov gisteren gezegd. De maatregel raakt veel Russische spaarders. Zij hebben volgens schattingen tussen de $ 18 mrd en $ 35 mrd op het eiland gestald. De verdenking bestaat dat veel Russen Cyprus gebruiken om zwart geld wit te wassen.

Ondanks de maatregel met de banktegoeden, bleven de Russische reacties afgelopen weekeinde nog beperkt. De Russen waren te druk met het vieren van het officiële einde van de winter. minister Siloeanov zei tegen nieuwsagentschap 1Prime dat Rusland ‘de transparantie op Cyprus’ wil bevorderen. ‘Net als onze Europese collega’s zijn we daar erg in geïnteresseerd.’ De besprekingen tussen Rusland en Cyprus gaan woensdag ook over de voorwaarden van een lening van € 2,5 mrd die Cyprus in 2011 van moskou ontving. Cyprus wil de looptijd van die lening met vijf jaar verlengen, en wil een verlaging van de rentevoet, die nu 4,5% is.

Daarbij wil Siloeanov van zijn ambtsgenoot michalis Sarris meer informatie over op Cyprus gevestigde Russische bedrijven. De Russische overheid zint al jaren op de aanpak van Russische bedrijven die om fiscale redenen op Cyprus zijn gevestigd. Ze betalen er weinig belasting. President Vladimir Poetin maakte de aanpak van het probleem tot een verkiezingsbelofte.

Kredietbeoordelaar moody’s vestigde er vorige week nog eens de aandacht op dat Russische banken en bedrijven miljarden dollars zouden kunnen verliezen als Cyprus failliet zou gaan. Volgens moody’s hebben Russische banken tussen de $ 30 mrd en $ 40 mrd aan leningen uitstaan op Cyprus. De kredietbeoordelaar becijfert het bedrag aan Russische banktegoeden op $ 12 mrd, lager dan andere schattingen. Als Cyprus failliet zou gaan, zou dat ertoe kunnen leiden dat Russische bedrijven en banken hun schuldverplichtingen ook niet meer kunnen nakomen, zo waarschuwde Eugene Tarzimanov van Moody’s vorige week.

Nederlandse ondernemers: ‘Niets om bang voor te zijn in Rusland’

Het is een van de corruptste landen ter wereld, en toch timmeren Nederlanders er aan de weg: Rusland. Minister Frans Timmermans was er gisteren op bezoek.

Het is vanuit Amsterdam slechts drie uur vliegen, toch lijkt het een andere wereld. De economische groei van 3,5% in Rusland is riant, zeker in vergelijking met de landen van de Europese Unie. Nederlandse bedrijven presteren goed, in sommige Russische regio’s is Nederland zelfs de grootste investeerder. Ook Russische bedrijven trekken vaker naar Nederland.

Tijdens een kennismakingsbezoek prees minister Frans Timmermans gisteren de bloei van de Nederlands-Russische bilaterale handel, die afgelopen jaar met 20% steeg. Er zijn 800 Nederlands- Russische joint ventures in Rusland, en ruim 300 Nederlandse bedrijven hebben een vestiging in Rusland. De onderlinge handel nam in de eerste elf maanden van vorig jaar toe tot € 25,3 mrd.

‘Ik juich verdere economische vervlechting toe’, aldus Timmermans. Wat de minister betreft mag Lukoil snel meer tankstations in Nederland openen, ‘als ze goede service bieden en scherpe prijzen’. De Russische oliemaatschappij opende onlangs een eerste vestiging in Limburg.

‘Er is in Rusland niets om bang voor te zijn’, stelt Jeroen Ketting. Ruim 17 jaar woont en werkt Ketting al in Moskou als oprichter en directeur van consultancy-groep Lighthouse. ‘De jaren negentig waren misschien spannender, maar inmiddels is Rusland een veilig land. Als je je zaken goed regelt en voorbereidt, kun je in Rusland goed zaken doen’.

Timmermans was ook in Moskou om het bezoek voor te bereiden van de Russische president Vladimir Poetin, dat voor 8 april op de agenda staat. Na de terugkeer van Poetin als president, is Rusland politiek gezien aan het stagneren. De economie bloeit daarentegen. De middenklasse is groter dan ooit, de officiële werkeloosheid ligt historisch laag.

Onderhandelen in Rusland gaat wel anders dan in west-Europa, zegt Ketting. De zakencultuur toont grote verschillen. ‘Betalingen, logistiek en douaneformaliteiten zijn anders, certificering is specifiek Russisch, de wetgeving, de boekhouding en belasting verlopen anders dan wij gewend zijn.’

En dus werken de meeste succesvolle Nederlandse bedrijven met lokale partners. Russische bedrijven voor de administratieve rompslomp, de juiste vergunningen en de contacten, terwijl Nederlandse partners de kennis, de technologie en de logistiek inbrengen.

Remy Lubbe ziet Rusland als een ruwe diamant. ‘Ik zie een enorm groeipotentieel’, aldus de eigenaar van plantenkwekerij Molter. ‘Het eerste jaar zagen we tien procent groei, het tweede jaar twintig. Daarna dertig procent en inmiddels groeit het met vijftig procent.’ Veel Nederlandse bedrijven maken volgens Lubbe de fout Rusland te onderschatten. ‘Je hoeft niet met oude soorten of oude producten aan te komen. De Russen weten precies wat er op de markt is. En belangrijker, ze zijn niet te beroerd om daar ook voor te betalen.’

FD-20130227-01007002

Een paspoort van Poetin

Het zal de geschiedenis ingaan als misschien wel de kortste oekaze van president Vladimir Poetin ooit. ‘In lijn met punt A van artikel 89 van de Russische grondwet krijgt Depardieu, Gérard Xavier, geboren in 1948 te Frankrijk, het Russisch staatsburgerschap’, stond er donderdagmorgen plots op de website van het Kremlin te lezen.

Daarmee is de strijd tussen de bekende acteur en de Franse president François Hollande voorlopig beslist. Hollande beloofde tijdens zijn verkiezingscampagne een ‘rijkentaks’ voor personen die meer dan een miljoen euro per jaar verdienen. Depardieu liet herhaaldelijk weten dat hij niet bereid is 75% van zijn inkomsten aan de Franse fiscus af te staan en liever zou emigreren. Het Franse hooggerechtshof trok een streep door de belastingverhoging, maar zowel Depardieu als Hollande is vastberaden. Depardieu kocht een huis in een Belgisch dorp vlak over de grens, Hollande zoekt naar andere middelen om de maatregel door te voeren.

Behalve op een heldenontvangst in Moskou kan Depardieu ook rekenen op een gunstig belastingtarief in Rusland. Russen betalen een ‘flatrate’ van 13% over inkomsten. De enige voorwaarde is dat Depardieu ten minste de helft van zijn tijd in het land verblijft.

De Franse acteur is geen onbekende in de voormalige Sovjet-Unie. Maar Depardieu had niet alleen een ‘warme, vriendschappelijke band’ met Vladimir Poetin, ook de presidenten Viktor Joesjtsjenko van Oekraïne en Michail Saakasjvili van Georgië heulden de Franse acteur de afgelopen jaren als trofee mee naar feestelijke openingen, staatsbanketten of wintersportvakanties. Recentelijk raakte hij bevriend met Goelnara Karimova, dochter van de brute dictator Islam Karimov van Oezbekistan, en was hij als eregast op het verjaardagsfeest van Ramzan Kadyrov, de alleenheerser van Tsjetsjenië. Kadyrov, die de platgebombardeerde Tsjetsjeense hoofdstad Groz­ny liet herbouwen en volgens mensenrechtenorganisaties persoonlijk verantwoordelijk is voor martelingen, ontvoeringen en executies, liet via Twitter weten verheugd te zijn. ‘Ik heb hem al eerder voorgesteld in Grozny te komen wonen’, schrijft hij. ‘Depardieu is van harte welkom.’

Of Depardieu de boulevards van Parijs per direct inruilt voor een buitenhuis in Moskou of de stoffige straten van Grozny is voorlopig nog onduidelijk. Wel is er één klein probleem. Wanneer de acteur zijn Franse paspoort inruilt voor een donkerrood Russisch paspoort, moet hij, wil hij in Frankrijk op bezoek komen, bij de ambassade in Moskou in de rij gaan staan om een Schengen-visum aan te vragen.

Krant-20130104+-0-005-002

‘Gelukkig? Reken maar’

Daria en Vasili Sonkin zijn sinds kort getrouwd. Ze zijn gelukkig, maar maken zich zorgen. Voor de prijs van een klein appartement in Moskou koop je in Frankrijk een verlaten kasteel.

P1080284

Het is buiten zo koud dat de verwarming van theatercafé Masterskaja het maar amper bij kan benen. Muzikanten lopen af en aan met instrumenten, een paar keer klinken valse noten van een soundcheck. Ondertussen legt Daria (25) de paradox van de Russische arbeidsmarkt uit.

‘Het is hier vrij gemakkelijk een baan te vinden waar je maar weinig hoeft te doen, en toch een goed salaris krijgt. Andersom is dat precies zo. Er zijn veel banen waar je de benen uit je lijf moet rennen, maar met een miezerig salaris genoegen moet nemen. Daartussen zit bijna niets.’ Vasili (22) nipt van een kop thee. ‘Jij hebt het tweede type baan’, zegt hij. ‘En jij het eerste’, lacht Daria.

Vasili werkt als projectmanager, Daria als journaliste bij een internetkrant. Ze leggen uit dat ervaring minder belangrijk is dan — bijvoorbeeld — talent. Naar leeftijd wordt niet gekeken, en zonder diploma’s kun je gerust aan de slag. Vasili heeft nog nooit een cv gemaakt. ‘Het gaat om vrienden en connecties. Zolang je die hebt, kun je hier alles.’

In de toekomst ziet het stel zich met kinderen, een eigen huis en een auto. ‘Maar dan niet over twintig jaar, maar het liefst al over vijf jaar.’ Toch zijn er zorgen. Daria: ‘Zo’n kindje, wat moet je het te eten geven? De tomaten in Rusland smaken nergens naar, zelfs wanneer je kraanwater drie keer door een filter haalt, is het giftig.’ Wanneer we het over de huizenmarkt hebben, zegt Vasili: ‘Ik denk dat je voor iets meer dan € 200.000 wel iets leuks kunt kopen.’ ‘Ergens in een verlaten buitenwijk’, bijt Daria.

Ze heeft gelijk. De prijzen voor een tweekamerappartement in de betere wijken van Moskou beginnen bij het dubbele. ‘Voor dat geld koop je een huis in Tsjechië, een klein kasteel in Frankrijk of een studio in Portugal.’

Toch is Europa voor veel Russen niet langer het beloofde land. ‘We waren een paar maanden geleden op vakantie in Griekenland. Wat een crisis, wat een ellende. Natuurlijk is de wereld aan het veranderen’, legt Vasili uit. ‘Maar bang dat China onze banen inpikt? Nee, wij zijn — dat hoop ik maar — onvervangbaar.

Ik zit wel eens te twijfelen over emigratie, maar de grote vraag blijft: waar moet je de kost mee verdienen?’ Daria wil niet weg. ‘Ik heb hier mijn diploma’s en een bepaald werkniveau. Elders moet ik opnieuw beginnen.’

Het stel maakt zich vooral zorgen om eigen land. Vasili: ‘De kans bestaat dat het land in een enorme crisis raakt. Wanneer het geld op is, komen we in de problemen.

Enorm in de problemen. Toch zijn we gelukkig, niet? Daria?’ Ze houdt zijn hand stevig vast. ‘Reken maar.’

FD-20121229-01006003

In Moskou gaat de airco aan bij vijfentwintig graden onder nul

Kou is in Rusland in december niet ongewoon, maar de enorme temperatuur-schommelingen van de afgelopen week waren zelfs voor Russen verrassend. In Moskou daalde het kwik tot 25 graden onder nul om een paar dagen later tot rondom het vriespunt te stijgen. volgens persbureau Interfax zijn er 128 mensen om het leven gekomen door de kou, en ruim 900 in ziekenhuizen behandeld met bevriezingsverschijnselen.

FD-20121228-01004005

Behalve de inwoners van het platteland zijn de meeste Russen afhankelijk van stadsverwarming. Die is in Moskou, net als in de rest van het land, centraal geregeld. Het stadsbestuur besluit wanneer de knop omgaat, de temperatuur in de borrelende cv-pijpen is door niemand aan te passen.

‘Daar gaat het mis’, legt monteur Sergej Ignatjev uit. Hij is door de stadsdienst naar een woonflat in de buurt van het Paveletski-station gestuurd om een drukprobleem op te lossen. ‘Sinds die privatisering zijn er allerlei mensen hun woningen gaan aanpassen. Sommige flatjes zijn heel goed geisoleerd, anderen totaal niet. Maar de verwarming, daar doe je niets aan — die blijft gewoon loeien.’

In de praktijk betekent dit dat de inwoners van oudere, slecht geïsoleerde huizen met tape, isolatiemateriaal, kranten, lijm en dekens in de weer moeten om de kieren te dichten. Inwoners van nieuwere woningen met dubbel glas zetten juist een raampje open wanneer de temperatuur in huis te hoog wordt.

‘Hier is het nog gekker’, vertellen Polina en Anna, twee studentes die samen een klein appartement in de flat huren. ‘Wanneer het buiten 25 graden onder nul is, zoals afgelopen weekend, kun je ook niet zomaar een raam openzetten. Dus zetten we de airconditioner aan, anders is het hier niet te harden.’ Monteur Ignatjev legt uit dat hij tegen een vriendenprijsje best een kraantje wil aanleggen in de verwarmingsbuis die bij de twee jonge vrouwen naar binnen loopt. Illegaal, want eigenlijk mag niemand aan het systeem knutselen.

De studentes wijzen het aanbod af. Ze moeten de aanpassing uit eigen zak betalen, maar de rekening voor de stadsverwarming blijft gewoon komen. De elektriciteitsfactuur voor de airco valt mee, en dus is het goedkoper alles te laten zoals het is.

Duurzame of efficiënte energie is een nagenoeg onbekend begrip in Rusland. vijf jaar geleden rekende de Wereldbank voor dat het land met een efficiencyslag liefst 45% op gas, elektriciteit en warm water zou kunnen besparen. Maar indruk heeft dat niet gemaakt. De nationale consumptie is in de winter zo hoog dat de afgelopen jaren de toegezegde leveranties aan het buitenland al meerdere malen in de problemen kwamen.

Kremlin start gelegenheidsstrijd tegen corruptie

Ineens maakt de Russische overheid zich sterk in de strijd tegen corruptie. Het nobele streven lijkt ook ingegeven vanuit de wens de populariteit van de regering te verhogen, en hier en daar een rekening te vereffenen.

Het is al jaren een speerpunt op de agenda van het Kremlin, maar nooit werd er iets aan gedaan. De corruptie in Rusland nam de afgelopen jaren alleen maar toe.

Tot een paar weken geleden. Het Kremlin maakt opeens schoon in eigen huis. Toeval of niet: prompt steeg Rusland een paar punten op de internationale ranglijst van Transparency International.

Nadat de Russische staatstelevisie de afgelopen maanden vooral de oppositie zwartgemaakt had, kwam niet lang geleden plots een andere figuur in beeld; de 34-jarige juriste Jevgenija Vasilijeva, die tot voor kort een snelle carrière maakte bij het ministerie van defensie. De camera’s gleden met gevoel voor drama door haar appartement aan de centrale Arbatstraat. Dertien kamers met een geschatte marktwaarde van € 8 mln. Onderzoekers toonden opgeborgen juwelen die volgens de voiceover van de reportagemaker ruim € 2,5 mln waard zouden zijn.

Toen de volgende dag in de media opdook dat defensieminister Anatoli Serdjoekov ruim $ 100 mln verdoezeld zou hebben bij ontwikkeling van een satellietnetwerk voor militaire navigatiesystemen viel de bijl. Serdjoekov moest aftreden, voor het eerst valt iemand uit de persoonlijke kenniskring van Vladimir Poetin uit de gratie bij de macht. Een unicum.

De afgelopen weken stapelen de schandalen zich op. De kantoren van telecomconcern Rostelekom werden onderzocht, lokale gouverneurs met te lage inkomstendeclaraties moeten het ontgelden en zelfs de timide ex-minister van landbouw, Yelena Skrynnik, moet zich verantwoorden voor het verdwijnen van zo’n € 13,5 mln op haar ministerie. De analisten zijn het erover eens, het Kremlin is bezig met een grote schoonmaak.

Er zijn twee duidelijke bewegingen. Aan de ene kant wil de overheid het land beter onder controle krijgen en vecht het met corruptie, aan de andere kant verliest het Kremlin aan populariteit, en is dit een goede manier om het vertrouwen terug te winnen’, laat de politiek analist Jevgeni minsjenko weten tegenover persbureau Itar- Tass.

Door zelf grote corruptieschandalen aan te kaarten kan het Kremlin de wind uit de zeilen nemen van Alexey Navalny, de razend populaire anticorruptieactivist die nu al een jaar met behulp van sociale media en straatprotesten de macht in zijn hemd laat staan. Hij liet via Twitter weten verheugd te zijn met de opschudding in de wandelgangen van de macht.

‘Het laat zien dat iedereen genoeg heeft van corruptie, en maakt ons werk legitiem.’

Afgelopen week maakte Transparency International, de internationale corruptiewaakhond, in de jaarlijkse rating bekend dat Rusland voor het eerst in jaren stijgt op de ranglijst. Van de 143ste plek stijgt Rusland naar de 133ste plaats; een positie die het land moet delen met Iran, Honduras en Kazachstan.

De hoeveelheid corruptiezaken neemt af, maar de prijs van de gemiddelde steekpenning in Rusland is de afgelopen vijf jaar met factor 60 gestegen tot € 8000, blijkt uit gegevens van de Russische politie.

Veroordeelde daders hebben het afgelopen jaar € 113 mln moeten terugbetalen aan de staat. Analisten waarschuwen dat corruptieschandalen binnen de overheid vaak als politiek drukmiddel worden gebruikt, of slechts dienen om de populariteit van politici een impuls te geven.

Rusland privatiseert met horten en stoten

Een ongekende aantal Russische staatsbedrijven staat op de nominatie voor privatisering. Premier Dimitri Medvedev wil eindelijk vaart maken, maar het verzet neemt toe. ‘Markttechnisch gezien is dit niet het juiste moment.’

fragment

Het is een ambitieus plan, en afgelopen maand liet de Russische premier Dimitri Medvedev nog maar eens weten dat het menens is. ‘Beloftes zijn niet genoeg. Wanneer het gaat om privatiseringen moeten we onze intenties niet alleen uitspreken, maar ook realiseren.’

Halverwege zijn presidentschap in 2010 presenteerde Medvedev een plan om grote staatsbedrijven deels of volledig te verkopen. Het gaat onder meer om Russische spoorwegen, diamantbedrijf Alrosa, scheepsvervoerder Sovcomflot, het pijplijnmonopolie Transneft, de energiebedrijven Inter RAO-UES, RusHydro en Rosneft en de banken Sberbank en VTB.

De plannen mogen al twee jaar oud zijn, toch schiet het maar niet op met de privatiseringen. Tijdens een speciale zitting van de Doema, het Russische parlement, liet de kersverse onderminister van financiën, Tatjana Nestrenko, weten dat de opbrengt voor 2012 voorlopig nog ver onder de doelstelling ligt. Ondanks de gedeeltelijke privatisering van Sberbank en VTB eerder dit jaar heeft de staatskas voorlopig niet meer dan € 1,4 mrd kunnen bijschrijven, in plaats van de geplande €7,5 mrd. Uit recente cijfers blijkt bovendien dat het aandeel van de staat in de Russische economie alleen maar is toegenomen.

De logica achter de privatiseringen is glashelder. De tucht van de markt moet de internationale concurrentiepositie, de efficiëntie en de slagvaardigheid van de logge staatsbedrijven ten goede komen. De Russische economie, nu geplaagd door kapitaalvlucht, kan buitenlandse investeerders goed gebruiken. Bovendien heeft de Russische overheid een paar flinke financiële gaten in de begroting te dichten door de stijgende sociale uitgaven, ook al heeft Medvedev herhaaldelijk laten weten dat het hem niet om de extra inkomsten gaat maar om een ‘economische herinrichting’.

De vertraging is in ieder geval deels veroorzaakt door muiterij binnen het Kremlin. Igor Setsjin, de bestuursvoorzitter van het olieconcern Rosneft en een van de belangrijkste hardliners in de Russische politiek, zegt een andere weg te willen bewandelen. Na de deal met BP eerder deze maand — de Britten verwierven een groot belang in Rosneft — eerder deze maand hamert hij op voorzichtigere privatisering.

De tegenstanders betogen dat Rusland inkomsten misloopt wanneer de staatsbedrijven te vroeg worden geprivatiseerd. Volgens waarnemers verscherpen de meningsverschillen zich. De hervormingsgezinde Medvedev wil met de privatisering zo snel mogelijk buitenlandse kennis en kapitaal binnenhalen, Setsjin wil wachten op een groeispurt van de staatsbedrijven en wil pas verkopen wanneer de prijs het hoogst is.

Ook de top van de Russische spoorwegen liet weten dat het de gedeeltelijke privatisering van het bedrijf voorlopig niet ziet zitten. Het Kremlin heeft de verkoop van 25% van de aandelen voor 2012-2013 in de boeken staan, maar de machtige bestuurder Vladimir Jakoenin van de spoorwegen vreest dat de opbrengst zal tegenvallen. ‘Wanneer we vandaag naar de markt kijken, is een zo’n pakket circa €?6,9 mrd waard’, aldus Jakoenin tijdens een persconferentie eerder deze maand. ‘De trend gaat op dit moment naar beneden, en ons hele bedrijf zou volgens de huidige markt €?28 mrd waard zijn. Dat is aan de lage kant, daarom is het beter pas na 2015 te privatiseren.

Ovanes Oganisjan, een analist van Sberbank, voorziet dat Moskou zal besluiten tot uitstel, niet tot afstel. ‘De eerste ronde loopt al. Maar er zijn verschillende belanghebbenden die zich afvragen of dit wel het juiste moment is voor privatisering, markttechnisch gezien. En dat is ook begrijpelijk. Rosneft zou komend jaar al geprivatiseerd worden, maar het is geen slecht idee daar een paar jaar mee te wachten.’

Er zit bovendien een flink politiek risico in. Russen hebben bij het woord ‘privatiseringen’ slechte herinneringen aan de chaotische jaren negentig, toen de overheid onder leiding van Boris Jeltsin de grote industrie voor een vriendenprijsje van de hand deed. ‘Dat is slechts emotie’, meent Oganisjan. ‘Ik denk dat de staatsbedrijven zelf ook zitten te springen om participatie van buitenlandse bedrijven. De grote vraag is alleen op welk moment, en onder welke voorwaarden.’

‘Smeergeld? Daar is een app voor!’

De gloednieuwe iPhonetoepassing ‘Bribr’ is nog geen week uit, maar nu al het gesprek van de dag. Wie de app opent, ziet een teller en een grote rode knop met de tekst ‘Ik heb smeergeld betaald’. Na drie simpele vragen — hoeveel, aan wie en waarom — hoef je alleen nog maar de plaats van het delict op een kaart aan te geven. De meldingen zijn vrijwillig, anoniem en niet te verifiëren, maar de makers hopen met het idee een overzicht te kunnen maken van de kleine corruptie in Rusland.

Al jaren belooft de overheid het aan te pakken, maar nog altijd is het dramatisch gesteld met de corruptie. Rusland is de hekkensluiter in de jaarlijkse index van meest corrupte landen van Transparency International. De 143ste plaats moet het land dit jaar delen met Nigeria, Oost-Timor en Oeganda. De makers van de app willen vooral de alledaagse corruptie in beeld brengen. De sommen geld die mensen in het dagelijks leven moeten afstaan om een verkeersboete te ontlopen, een paar extra examenpunten aan de Staatsuniversiteit in moskou te behalen of om zonder dagen in de rij te staan toch een kaartje voor een balletvoorstelling in het Bolsjoj-theater te kunnen bemachtigen.

Het idee komt van Jevgenija Koeida, een 25-jarige bankmanager. ‘In Rusland stikt het van de talentvolle IT-professionals. Ze maken stuk voor stuk geweldige software, maar het idee dat je zulke technologie kunt inzetten om sociale problemen aan te pakken ontbreekt.’ In een manifest op iTunes, waar iedereen de applicatie gratis kan downloaden, legt Bribr uit dat ‘cijfers sterker zijn dan woorden’. Koeida: ‘Soms word je gedwongen steekpenningen te betalen, soms stel je het zelf voor. Wij verzamelen alleen de data, het is aan anderen om daarover te oordelen.’ met een team van ruim dertig vrijwilligers was Bribr in de zomer al klaar, maar lag Apple dwars. ‘We hebben heel lang moeten overleggen. Volgens Apple zou de app juist corruptie in de hand kunnen werken, een grove overtreding van de gebruiksvoorwaarden. Het design hebben we aangepast, en we hebben vooral Apple moeten overtuigen dat dit in Rusland broodnodig is’, legt Koeida uit.

Zelf heeft ze altijd smeergeld betaald en aangenomen. ‘Ik heb altijd gedacht dat het de normaalste zaak ter wereld was. maar pas wanneer je de cijfers op een rij zet, realiseer je je wat er verkeerd gaat. Dat probeer ik hiermee aan de man te brengen.’ In de eerste testfase van de app brachten in een week de eerste honderd gebruikers al 144.000 roebel (€ 3575) aan smeergeld in kaart. De makers verwachten dat de teller snel de miljoenen haalt.

FD-20121008-01005006

Georgische kiezer wil minder hervormingen

Maandag gaat Georgië naar de stembus. Als Saakasjvili aanblijft is dat goed voor de economie maar minder voor de democratie, menen Nederlandse ondernemers aldaar.

Langs het parlementsgebouw, bij de politiebureaus en aan de gevel van het ministerie van economische zaken: overal in Georgië wappert de Europese vlag. Lidmaatschap van de Europese Unie voor dit kleine Kaukasusland is een waanidee, maar de hervormingen die Georgië doorvoerde — met hulp uit Brussel — zijn indrukwekkend.

De wereldwijde crisis en de korte oorlog met buurland Rusland wisten de groeicijfers slechts tijdelijk te drukken. De verwachting is dat de economie komend jaar met ten minste 10% groeit, een niveau dat het land voor de crisis jaren in stand wist te houden.

Nadat de jonge Michail Saakasjvili tijdens de Rozenrevolutie eind 2003 de macht greep rekende zijn hervormingsgezinde ministersploeg in no time af met het Sovjetverleden. De corruptie werd hard aangepakt, het overheidsapparaat ging op de schop en buitenlandse investeerders werden met open armen ontvangen. In een paar jaar tijd riep de Wereldbank Georgië uit tot een van de succesvolste landen op aarde.

Maar het aanvankelijke enthousiasme over de hervormingen van president Saakasjvili is verdwenen. De meeste Georgiërs zien de Europese vlaggen en de mooie economische cijfers als een façade. Om investeerders te paaien is het arbeidsrecht dusdanig versoepeld dat in sommige regio’s 40% van de jongeren zonder baan zit.

In aanloop naar de parlementsverkiezingen maandag zijn de spanningen hoog opgelopen. De afgelopen weken gingen tienduizenden Georgiërs de straat op na het uitlekken van video’s waaruit blijkt dat gevangenen meedogenloos gemarteld worden. De minister van binnenlandse zaken moest aftreden, en de druk op president Saakasjvili verhoogt de kansen van zijn belangrijkste rivaal, de miljardair Bidzina Ivanisjvili. Hij wil afrekenen met de ‘facadedemocratie’ en belooft goede relaties met Rusland.

‘Vroeger was het echt anders’, zegt de gepensioneerde politieman Goga Lobzadze. Vanuit zijn stoffige Lada laat hij zijn hoe zijn buurt is veranderd. Zijn oude politiepost — ‘in de oude tijd durfde men daar niet eens langs te rijden’ — heeft nu een grotendeels glazen gevel, om de transparantie te bevorderen. De criminaliteit is enorm afgenomen. ‘Vroeger werd je door verkeersagenten ten minste drie keer per dag aangehouden en moest je steeds een paar euro betalen’, vertelt Lobzadze.

‘Nu staan overal camera’s en krijg je automatische incasso’s in de bus.’ Hij haalt zijn schouders op. ‘Per saldo maakt het weinig uit, ik denk zelfs dat ik met die boetes meer kwijt ben.’ Net als de meeste Georgiërs heeft hij het gehad met de zittende macht. ‘Ze luisteren vooral naar de EU, nu is het tijd dat ze eens naar ons luisteren.’

Van de politieke instabiliteit merkt Pieter van Rijn maar weinig. Zijn kwekerij werkt aan een driejarig fruitbomenproject in de Telaviregio. ‘We zitten in een afgelegen deel van het land, ver achter de bergen. Ik merk eigenlijk niets van wat er in de hoofdstad gebeurt.’ Hoewel Georgië jaren geleden fruit exporteerde ligt de productie nu grotendeels stil. ‘Die proberen we, met behulp van een Nederlandse subsidie, weer in gang te trekken.’ Qua wetgeving verschilt het land volgens Van Rijn niet veel van andere oudSovjetlanden. ‘Daar is extra inspanning nodig, maar gelukkig heeft onze Georgische partner goede contacten met de overheid.’

Andere ondernemers zijn huiverig voor verandering. Het tuinenbedrijf van Martin Veltkamp uit Bergschenhoek legt parken, rotondes en kantoortuinen aan in Georgië. ‘We zijn benaderd door medewerkers van de president om in korte tijd een stadspark ergens in de regio aan te leggen. Andere regio’s en burgemeesters wilden ook zulke stadsparken, en sindsdien hebben we maar besloten een filiaal te openen’, vertelt hij.

Het is goed ondernemen in Georgië, al kunnen de regels vaak veranderen. ‘Ze komen sinds die Rozenrevolutie van een nulpunt. Je kunt niet verwachten dat het allemaal al op één lijn staat met Europa, maar ze doen hun best.’ Veltkamp verwacht niet dat er de komende jaren veel gaat veranderen. ‘Ik laat me influisteren dat Saakasjvili gewoon aanblijft’, zegt hij. ‘Dat is natuurlijk niet best voor de democratie, maar voor de handel zou het geweldig zijn. Het land heeft flinke economische klappen gehad. Nu klimt het langzaam weer omhoog, en het zou zonde zijn wanneer dat allemaal stagneert vanwege een machtswisseling.’

Onorthdox
Georgië is het enige ex-Sovjetland waar de corruptie afneemt. In de jaarlijkse corruptieperceptie-index van Transparency International stond het in 2004 nog op de 133ste plaats, maar in 2011 op de 64ste, hoger dan EU-leden Griekenland, Roemenië of Italië. In een recent rapport van de Wereldbank doet president Michail Saakasjvili uit de doeken dat zijn kabinet onorthodoxe methodes moest gebruiken om de corruptie aan te pakken. Hij liet de voltallige verkeerspolitie — zo’n 30.000 man — op één dag ontslaan en nam een deel pas weer aan nadat de organisatie was geschoond. In sommige gevallen liet de overheid notoir corrupte criminelen zichzelf vrijkopen. Saakasjvili legt in het rapport uit: ‘We konden niet iedere corrupte ambtenaar in de gevangenis zetten, er waren er simpelweg veel te veel. Liever dan dat we ze in de gevangenis laten zitten, een kostenpost voor een staat die toch al bijna failliet was, leek het ons beter hun illegaal verworven fondsen in beslag te nemen en ze te laten gaan. Wanneer ze eenmaal weer op vrije voeten waren, hielden die criminelen zich meestal weer koest.’

FD-01-014-20120929