De Oekraïense ex-premier Joelia Timosjenko moet toch de gevangenis in. Een rechtbank in Kiev oordeelde dat ze schuldig is aan machtsmisbruik en veroordeelde haar tot zeven jaar gevangenisstraf. Verschillende internationale organisaties noemen het vonnis onacceptabel, en zowel in Brussel als in Moskou staat de relatie met Oekraïne op het spel.

In een chaotische rechtszaal las de 31-jarige rechter Rodion Kirejev het vonnis monotoom voor. ‘Ze gebruikte haar administratieve macht met criminele doeleinden, handelde bewust en misbruikte haar macht met grote gevolgen’, oordeelde rechter. Onder toeziend oog van de wereldpers en fans van de 50-jarige ex-premier Joelia Timosjenko veroordeelde de rechtbank haar vanwege machtsmisbruik. Timosjenko moet een boete van bijna 140 miljoen euro betalen, mag de komende drie jaar geen ambtelijke functie hebben en krijg zeven jaar gevangenisschap opgelegd. De controverse gaat over een deal uit 2009 tussen Rusland en Oekraïne. Na jaren van conflict over energieleveranties tekende premier Timosjenko een tienjarige deal met Rusland. Volgens de rechter loopt het land daarmee een fortuin mis. ‘Lang leve Oekraïne!’ riep Timosjenko tijdens het vonnis. ‘Lang leven de helden!’ riepen haar supporters. ‘Het jaar 1937 is teruggekeerd’, liet ze later weten, een referentie naar het jaar waarin Sovjetleider Jozef Stalin een massale repressie begon. ‘Ik zal mijn goede naam tot in het Europese Hof verdedigen’, verklaarde ze. ‘Wanneer we ons Oekraïne niet verdedigen gaat onze grote macht en het hele overheidssysteem verloren’. Met haar man en dochter aan haar zijde betichtte ze de rechtbank er van partijdig te zijn en verklaarde ze het slachtoffer te zijn van een complot uit de koker van president Viktor Janoekovitsj.

Joelia Timosjenko kwam tijdens de Oranje Revolutie van 2004 aan de macht als premier onder de hervormingsgezinde en pro-Europese president Viktor Joesjtsjenko. Het tweetal kreeg ruzie, en na jaren van politiek gestegel won aartsrivaal Viktor Janoekovitsj vorig jaar de presidentsverkiezingen. Hij kondigde aan af te zullen rekenen met de politieke wanorde en beloofde betere relaties met Moskou. Ze staat bekend als de ‘gasprinses’ en maakte in de jaren ‘90 fortuin met de handel in energie. In 2001 is ze al eens veroordeeld voor fraude, en zat ze een maand in een cel, dezelfde cel waar ze eerder deze maand werd vastgehouden. Ondanks tal van politieke blunders geniet Timosjenko een hoge mate van populariteit. Ze liet de pensioenen verhogen, had een pragmatische pro-Europese koers en wordt vanwege haar charismatische voorkomen en harde lijn vaak ‘de enige man’ in de Oekraïne politiek genoemd.

‘Dit is maar een voorbeeld van hoe slecht en politiek de juridische staat van zaken is. Het imago van Oekraïne als een pro-Europees land heeft een flinke deuk opgelopen’, liet het Poolse ministerie van Buitenlandse Zaken, momenteel EU-voorzitter, in een verklaring weten. De chef-buitenland van de Europese Unie, Catherine Ashton, liet weten geschokt te zijn en kondigde aan het beleid ten opzichte van het buurland te zullen herzien. Ook de Russische premier Vladimir Poetin, die de verdragen met Timosjenko in 2009 tekende, liet zich bij de aanvang van zijn staatsbezoek aan China kritisch uit over het proces. ‘Ik begrijp helemaal niet waarom ze die zeven jaar in de gevangenis moet zitten’, liet hij weten. ‘Deze uitspraak is gevaarlijk en contra-productief. Het trekt onze verstandhouding in twijfel’. Meer
dan 2000 demonstranten waren bij de rechtbank op de been. Ook radicaal-feministische actiegroep FEMEN protesteerde, ondanks de barre temperaturen, topless op het dak van een winkelcentrum tegenover de rechtbank. ‘Het is tijd om na te denken!’ riepen de meisjes.

Terwijl de stemmen nog geteld moeten worden wijzen de eerste uitslagen en de meeste exit-polls er op dat Viktor Janoekovitsj (59) de komende vijf jaar aan het roer staat in Oekraà¯ne. Hij wist de huidig premier Joelia Timosjenko met een marge van een paar procentpunten te verslaan. De komende dagen moet blijken of de bittere strijd tussen de twee rivalen daarmee tot een einde komt.

‘Too close to call?’ Ik ben de dag begonnen met een opzet voor twee stukken die naar aanleiding van de uitslag respectievelijk geplaatst konden worden. Maar toen de exit-polls rood blauw sloegen met Janoekovitsj was het duidelijk. Voorlopig.

,,Ik ben geen waarzegger, maar ik denk dat mensen vandaag de juiste keuze zullen maken”, liet Viktor Janoekovitsj weten toen hij zondagmiddag bij een stembureau in Kiev zijn stem uitbracht. Hij werd vergezeld door partijfunctionaris Viktor Sivets, die liet weten dat ‘alle falsificatie van de kant van Timosjenko zou mislukken’. Sivets en Janoekovitsj arriveerden enkele minuten nadat halfnaakte demonstraten van de feministische actiegroep ‘FEMEN’ bij het stembureau werden weggevoerd. Het was de afgelopen dagen dan ook onrustig in Oekraà¯ne. Beide kandidaten hebben aangekondigd dat hun aanhangers strategische gebouwen zullen bezetten wanneer de uitslag niet naar hun zin zou zijn. Volgens de laatste berichten heeft Janoekovitsj met een marge van 3 tot 6 procent gewonnen. Beide kandidaten klagen over fraude in verschillende delen van het land.

Viktor Janoekovitsj komt uit het overwegend Russisch-sprekende oosten van het land. In zijn campagne trok hij fel van leer tegen de pro-westerse politiek van uittredend president Viktor Joesjtsjenko en liet hij weten zich onder andere in te zullen zetten voor de Russische taal en goede betrekkingen met Moskou. Janoekovitsj groeide op in een klein dorpje onder de rook van mijnwerkerstad Donetsk. Zijn ouders zijn van simpele afkomst en in zijn jeugd heeft Janoekovitsj twee keer vastgezeten wegens diefstald en geweldspleging. Hij schoolde zich later om tot elektrotechnikus en werd in 1997 verkozen tot gouveneur van de Donetsk-regio. Bij de vorige presidentsverkiezingen in 2004 werd Janoekovitsj ook al uitgeroepen tot president. Toen waren het weken van straatprotesten onder leiding van Joelia Timosjenko en de latere president Viktor Joesjtsjenko die roet in zijn eten gooide. Het Oekrainse hooggerechtshof maakte die uitslag vanwege massale fraude ongedaan. In de afgelopen vijf haar heeft Janoekovitsj zich omgevormd tot een pragmatisch politicus en wil zich de komende tijd vooral op economisch herstel richten.

Het Nederlandse Tweede Kamerlid Harry van Bommel (SP) was afgelopen zondag als waarnemer in de Oekrainse havenstad Odessa. Volgens hem leefden de verkiezingen daar niet echt. ,,Vorig jaar Dit jaar mei waren hier burgemeestersverkiezingen, ik heb me laten vertellen dat die op veel meer interesse onder de bevolking konden rekenen”. Timosjenko voerde de laatste weken veel campagne in Odessa. ,,In haar rol als premier kwam ze hier onlangs nog 40 ambulances afleveren”, vertelt van Bommel per telefoon. ,,Maar op de zijkant stond toch echt haar naam en in sommige gevallen zelfs het logo van haar partij. Dat kan natuurlijk niet.” Ook zag van Bommel onder andere dat een groep inwoners niet op een kieslijst stonden, maar toch mochten stemmen. ,,Verder verloopt het hier rustig. Het is zondag, de mensen maken een wandelingetje en gaan dan stemmen.” De komende dagen moet blijken of de aantijgingen van fraude van beide kandidaten gevolg voor de definitieve uitslag zullen hebben.