De inwoners van een buitenwijk van Voronezj zagen hun huizen, auto’s en speeltuintjes in rook opgaan. Een maand na de branden pakken ze hun bestaan weer op. De overheid bouwt in rap tempo nieuwe woningen en probeert na de rampzalige oogst de prijzen voor levensmiddelen op peil te houden. De economische schade is enorm.

‘Omdat de bouwbedrijven nogal rigoreus te werk gaan hebben de bewoners met verf gekalkt wat wel en wat niet mag. ‘Afval’, staat er op een oude koelkast, ‘afblijven!’ op een zwartgeblakerde metalen schuur. Door de gitzwarte aarde bloeit hier en daar onkruid op.’

Vanaf zijn balkon op de 9e etage zag Valentin Gortsjoek het bos branden. ,,Op de radio riepen ze om dat de noord- en westzijde van de stad in brand stonden, maar wij wonen hier op het oosten. We zaten gevangen, ik dacht echt dat het einde der tijden was aangebroken”. Uiteindelijk sloeg de brand niet over een spoorlijn en bleven de drukbevolkte buitenwijken van Voronezj gespaard. Maar het voorstadje Maslovka verdween wel in het vuur. Ruim 80 houten huizen verdwenen, alleen de garages en betonnen fundamenten staan nog overeind. Bouwbedrijven zijn er druk in de weer. Hijskranen tillen platen op hun plaats, een stoomwals rolt over een nieuwe weg en tussen de ruines berekenen landmeters de exacte locatie voor de nieuwe woningen.

Tatjana Borisova (56) staat tussen de zwarte stronken van wat vorige maand nog een bloeiende kersenboom was. ,,Het waaide zo hard, het vuur kwam overal vandaan. Ik moest mijn gehandicapte broer door het brandende veld slepen. Er was geen hulp te bekennen, er waren zelfs geen bussen om mensen te evacueren”, vertelt ze terwijl ze door haar tranen bijt. ,,Ik heb niets kunnen redden, zelfs geen fotoalbums.” Ze groeide op in het houten huis dat haar vader bouwde, en woonde er met haar broer, dochter en schoonzoon. Tevreden met de bouw is ze niet. ,,Ze moeten dat alles voor 1 november klaar is, dat is de belofte. Maar ik weet niet of ze dat gaan redden, ik ben zo bang dat ze het maar een beetje afraffelen.” De bouw gaat op basis van de kadaster-registratie. Wie een huis van 60 vierkante meter had geregistreerd krijgt een evengroot nieuw huis terug. ,,Maar wij hadden hier een tweede verdieping, die hebben we nooit kunnen registreren”, vertelt Borisova. ,,En de bouwvakkers weigeren er iets anders van te maken. Ik weet echt niet meer waar ik moet wonen”. Haar schoonzoon ruziet met een opzichter. Hij wil dat ze een put in de buurt dempen, maar de werkers denken daar niet aan. ,,We doen gewoon waar we opdracht toe krijgen”, zegt een van de vijf mannen die over het erf schuifelen.

Het materiaal, de huur van de zware machines en de manuren voor de wederopbouw van het dorp wordt allemaal betaald door de overheid. Daarnaast hebben de bewoners per persoon ook nog eens zo’n 5000 euro uitgekeerd gekregen. ,,Dat is genoeg voor nieuwe meubels”, legt Borisova uit. ,,Het hotel waar we zitten is wel geweldig, we krijgen goed te eten en het personeel zorgt voor mijn broer wanneer ik bijvoorbeeld even weg moet”. In hotel Brno kwam ook de Russische premier Vladimir Poetin begin augustus op bezoek. ,,Hij is de enige die ik vertrouw”, vertelt Borisova. ,,De rest van de machthebbers doen maar wat. Wanneer ik uit kom leggen dat wij een tweede etage nodig hebben lachen ze me uit. Ik durf er eigenlijk niet meer tegen te protesteren, voor je het weet smijten ze je nog in de cel ook.”

De nieuwe electriciteitsmasten zijn uitgerust met videocamera’s. Het hele land kan meekijken met de voortgang van de bouw. Hier en daar hangen affiche’s, kleine huisdieren worden nog altijd vermist en sommige mensen proberen hun grond te verkopen. Omdat de bouwbedrijven nogal rigoreus te werk gaan hebben de bewoners met verf gekalkt wat wel en wat niet mag. ‘Afval’, staat er op een oude koelkast, ‘afblijven!’ op een zwartgeblakerde metalen schuur. Door de gitzwarte aarde bloeit hier en daar onkruid op.

Verderop in de straat zit de 54-jarige Nina Petrovna bij een verzameling zwartgeblakerde weckflessen die ze nog in de kelder aantrof. ,,Ik denk dat de ingemaakte augurken allemaal gekookt zijn”, zegt ze. Ook haar 74-jarige moeder is ondergebracht in de stad, terwijl ze zelf bij buren in een stenen huis logeert. Ze is dolgelukkig met de bouw. ,,Je moet eerlijk zijn, ik had een krakkemiddig huisje en nu krijg ik van Poetin een gloednieuwe woning terug. Ik mag niet klagen.” Wel noemt ze het ’schandalig’ dat er geen brandweer te bekennen was. ,,We wonen vlak bij de stad, er is gewoon geen excuus. Bovendien hadden we in de Sovjettijd een speciale ‘brandvijver’, in geval van nood kon daar water uit gepompt worden. Die is jaren geleden gedempt. Als de brandweer op tijd was geweest en we hadden die vijver nog gehad was dit allemaal niet nodig geweest.

Al tijdens de bosbranden zwelde de kritiek aan. De oppositie geeft Poetin de schuld van een wetswijziging in 2006 waarbij het overkoepelende bosbeheer is afgeschaft en project-ontwikkelaars vrij spel krijgen. Op veel websites beschrijven bewoners hoe er de afgelopen jaren de boswachters en brandweermannen verdwenen en hoe in sommige dorpen de brandweer met antiek materiaal aan kwam zetten. Harde maatregelen om herhaling te voorkomen zijn nog niet genomen. Het ministerie van urgente zaken bestelde flinke aantalen blusvliegtuigen en Rusland probeert in Europa te lobbyen voor een gemeenschappelijk rampenteam dat bosbranden in bijvoorbeeld Spanje, Griekenland en Rusland aan zou kunnen pakken. Amerikaanse een Canadese brandveiligheidsadviseurs proberen de Russen te helpen met een nieuw beleid. Wel werd het hoofd van de boswachterij vorige week ontslagen en vroeg president Dimitri Medvedev om een ‘grondige herziening’ van de wet uit 2006. Ook staat het federale bosbeheer tijdelijk onder toezicht van Poetin, een populaire maatregel die het Kremlin vaker neemt. Wanneer er iets in het land verkeerd loopt neemt de premier de leiding over. Omdat met de branden zijn imago een flinke deuk heeft opgelopen zette de Russische premier de afgelopen weken flink in. Poetin kroop als co-piloot achter de stuurknuppel van een blusvliegtuig, schoot met een kruisboog op een walvis en reed een gloednieuwe Lada honderden kilometers over een nieuwe snelweg.

Het Kremlin maakt zich zorgen om prijsstijgingen. Doordat een flink deel van de oogst verloren is gegaan stijgen de prijzen voor allerlei levensmiddelen explosief. De prijs voor boekwijt, wat de Russen graag met koteletjes, vis of groente eten, is verdubbeld. Dat ligt gevoelig. ‘Kom je aan onze gretsjka [boekwijt], dan kom je aan ons’, kopte een grote Russische krant. De boekwijtoogst is dit jaar nog niet de helft van voorgaande jaren. Volgens het ministerie van landbouw is de tarwe-oogst met 47 procent naar beneden en is er 31 procent minder graan op de markt. Rusland, ooit de grootste graanproducent ter wereld, zal dit jaar misschien genoodzaakt zijn om in buurlanden voorraden op te kopen. De regering stelde tot 31 december een exportverbod op graan in. Om de prijsstijging in de supermarkt verder tegen te gaan stelde de almachtige regeringspartij Verenigd Rusland vorige week voor om de gretsjka op de bon te zetten en net als in Sovjettijd de voorraden te rantsoeneren.

De bosrijke omgeving was voor Tsaar Peter de Grote al aanleiding om in Voronezj de scheepswerven voor de Russische marine te bouwen. Nu zijn er tal van ziekenhuizen en sanatoria te vinden, geroemd om hun boslucht. Maar het ziekenhuis bij Maslovka moest in alle ijl ontruimt worden. Valeri Morozov (72) zit buiten op een bankje. ,,Ik kan niet zeggen dat er paniek was, maar voor de ernstig zieken zal het moeilijk geweest zijn. De rest werd per direct ontslagen. Ik moest na een maand maar terugkomen, nu moet mijn hele behandeling op nieuw beginnen”. Zuster Marina, die op de stoep een sigaretje rookt, legt uit dat het niet te harden was. ,,Stikheet was het. De lucht was ontzettend smerig. ,,Het mortuarium lag prop- en propvol, ze hebben moeten stapelen”, verzucht de verpleegster. Hoe gevaarlijk het inademen van de rookdampen precies is weet ze niet. ,,Je kunt maar beter roken”, lacht ze. In Moskou lag het sterftecijfer in de maand juli ruim 50 procent hoger. Doktoren wuiven de eventuele lange termijngevolgen van de rook weg, de giftige dioxine-deeltjes die in Moskou in de lucht hingen verlaten volgens de Russische pers ‘op termijn’ het lichaam.

• 927,500 hectare grond is in rook opgegaan, een gebied iets groter dan de provincies Friesland, Groningen en Drente bij elkaar. Bij de branden zijn 54 mensen om het leven gekomen.
• De Russische onderminister voor economische zaken Andrej Klepbach liet weten dat de droogte 0,8 procent ‘of waarschijnlijk meer’ van de economische groei in beslag neemt.
• Naar schatting zijn zo’n 3000 huizen in vlammen opgegaan. Lokale overheden trekken per slachtoffer 100.000 roebel (zo’n 2550 euro) uit, en de federale overheid beloofde dat bedrag te verdubbelen.
• De overheid berekende de directe economomische schade op zo’n 12 miljard euro. Vooral de agrarische sector loopt flinke klappen op en loopt 5,5 miljard euro mis. Ook de transsport en toeristensector kampen met enorme verliezen.
• Volgens het Russische persbureau Ria Novosti ging de verkoop van ijsjes in de maanden juli en augustus met 40 procent omhoog. Ventilatoren en air-conditioning-systemen werden, net als mondkapjes, aan woekerprijzen verkocht.

Rusland is in de greep van aanhoudende bosbranden in verschillende delen van het land. Tientallen mensen zijn om het leven gekomen, verschillende dorpen zijn van de kaart geveegd en duizenden mensen zijn dakloos geworden. De overheid zet het leger in, zorgt voor snelle compensatie en de Russische Patriarch roept alle orthodoxe gelovigen op te bidden voor regen.

Volgens het ministerie van Urgente Zaken staat er in de verschillende Russische regio’s meer dan 128.000 hectare bos in brandt, een totale oppervlakte niet veel kleiner dan de provincie Utrecht. Naar schatting gaan nog eens dubbel zoveel taiga- en toendragronden in vlammen op. Ruim 30 mensen zijn om het leven gekomen zeker 2000 mensen zijn dakloos geraakt. Volgens minister Sergej Sjojgoe, die de rampenbestrijding overziet, staan de brandweerdiensten onder enorme druk. In de omgeving van de stad Nizjni Novgorod proberen hulpdiensten met man en macht een bosbrand in de buurt van een atoomkrachtcentrale te om te leiden. In andere delen van het land is het leger ingezet en werken grote groepen vrijwilligers om de schade zo veel mogelijk te beperken. In de zondagsmis riep de Russische Patriarch Kirill alle orthodox gelovigen op in gebed te gaan voor regen en vroeg hij de autoriteiten de slachtoffers van de bosbranden zo snel mogelijk te hulp te schieten.

Rusland gaat al bijna een maand gebukt onder een enorme hittegolf. Sinds de eerste metingen 130 jaar geleden is het door het hele land heen nog nooit zo warm geweest. Premier Poetin bezocht vrijdag een dorp dat deels verwoest was en kreeg er van de bewoners flink van langs. ‘Je doet niets! Alles staat hier in brand, we hebben niets meer!’ roept een vrouw tegen de Russische premier in videofragmenten die niet op televisie zijn uitgezonden, maar wel op internet te vinden zijn. ‘De autoriteiten werken slecht, ze moeten wegwezen’, roept een andere vrouw. Poetin beloofde een royale compensatie en wil alle huizen voor de winter terug te bouwen. Hij liet in gebruikelijke spierballentaal weten dat regionale leiders en burgemeesters die de branden niet onder controle krijgen maar beter hun biezen kunnen pakken. Door heel Rusland heen zijn 240.000 brandweermannen ingezet.

De hoofdstad Moskou ging de afgelopen week gebukt onder zware smog en dikke rookwolken afkomstig van turfbranden in de naburige regio’s. Het zicht was op sommige plaatsen beperkt tot zo’n 200 meter en volgens doktoren stond een korte stadswandeling gelijk aan het roken van twee pakjes sigaretten. Op verschillende vluchten is paniek uitgebroken doordat rook door de airco in de cabine kwam en passagiers dachten dat het vliegtuig in brand stond. In grote delen van Rusland is de noodtoestand uitgeroepen. De droogte zorgt er niet alleen voor dat branden de kop opsteken, ook een groot deel van de oogst komt in gevaar. Analisten waarschuwen dat de Russische export onder druk staat en dat enorme hoeveelheden landbouwgrond is verwoest. De weerverwachting voor de komende dagen is ongunstig, de hitte blijft aanhouden en de toenemende wind zorgt voor oplaaiend brandgevaar.

De ongewone strandvakantie, deel [...]: De inwoners van Moskou noemen hun stad trots ‘de haven van vijf zeeën’, maar in werkelijkheid is de kust meer dan duizend kilometer verderop. Daarom zoeken veel Russen verkoeling bij de Moskva-rivier op plekken waar de vervuiling meevalt. Ondertussen laten Russische miljonairs zand uit de Maladieven overvliegen.

Sinds een enorme hittegolf Moskou in haar greep heeft komen Andrej en Svetlana iedere dag bij Serebrjani Bor, een zandstrand bij een flauwe bocht van de Moskva-rivier die hier de stad binnenstroomt. ,,Het is zo heet, wat moet je thuis? We staan op, poetsen onze tanden en gaan met de bus hier naartoe. Gewoon, een kleurtje krijgen, wat ontspannen, af en toe wat drinken. We zijn vandaag wat vroeger gekomen, dan kun je nog een baantje trekken”, legt Andrej uit. Met een literfles vodka, een pot augurken op zout water en drie pakjes goedkope sigaretten komen ze de dag door. Links en rechts zoeven de jetski’s voorbij, rondvaartboten navigeren moeizaam tussen de zwemmende badgasten en af en toe glijdt een straalwitte jacht voorbij. Duizenden Moskovieten trekken iedere zomer naar Serebrjani Bor, bussen rijden af en aan tussen het metrostration en de verschillende strandtentjes en deels opgespoten zandstranden. Tussen de naaldbomen zijn hangmatten te vinden en wie wil kan er volleyballen, salsa-dansen of tennissen. Serebrjani Bor is het enige punt in de stad waar het volgens de autoriteiten nog veilig is te zwemmen. De rest van de Moskva-river is ernstig vervuild en alle andere strandjes in de stad zijn opgekocht en zitten verscholen achter grote hekken.

De meeste Moskovieten maken in de zomer dat ze wegkomen. De inwoners noemen hun stad graag ‘de haven van vijf zeeën’, maarin werkelijkheid is de kust meer dan duizend kilometer verderop. Veel mensen trekken naar hun datsja’s, vieren vakantie aan de Zwarte Zee of vliegen met goedkope chartervluchten naar Egypte, Turkije of Thailand. Wie geen datsja heeft en een buitenlandse vakantie niet kan betalen is aangewezen op Serebrjani Bor. ,,We hebben tegenwoordig onze kleren aan”, lacht Svetlana. ,,Ik ging met Andrej vroeger het liefst naar het naakstrand hier verderop, dat was altijd lekker vrij. Maar er is een slechte sfeer ontstaan. Er zijn te veel patsers”. De verschillende groepen nudisten op Serebrjani Bor hebben al jaren ruzie met elkaar, de ‘ideologische’ nudisten hebben een hekel aan de mensen die naakt rondlopen om met hun lichamen te pronken, en andersom. De politie is in zomeruniform aanwezig om een oogje in het zeil te houden. Jaarlijks verdrinken er tientallen mensen, vooral omdat ze dronken zijn en niet kunnen zwemmen. Volgens het Ministerie van Urgente Zaken zijn in heel Rusland vorige maand 1244 mensen verdronken.

De hittegolf blijft al weken aanhouden, het kwik komt overdag amper onder de 35 graden. Ventlitatoren en airco-systemen zijn uitverkocht en de ijsjes zijn niet aan te slepen. Het Kremlin annuleerde zelfs de wekelijkse parade van het bereden regiment op het Rode Plein. Op een jachtclub buiten de stad organiseerde de Millionair Fair een zomers evenement waarbij de elite van de stad kon genieten van fijn zeezand dat voor de gelegenheid speciaal uit de Maladieven werd overgevlogen. ,,Geef mij de winter maar”, lacht Roman, een 22-jarige student die met een paar vrienden in de schaduw van de naaldbomen bij Serebrjani Bor gitaar speelt. ,,Dit is een stad van extremen”, legt hij uit. ,,Je bent extreem rijk of straatarm, het is ijskoud of kokend warm. Maar saai is het in ieder geval niet”.