In een handreiking naar de demonstranten krijgen alle stembureau’s in Rusland voor de aankomende presidentsverkiezingen webcams. In Japan en China worden vrachtladingen vol computers aangeschaft, internet-experts waarschuwen voor landelijke crashes en kiescommissies in heel Rusland zijn zenuwachtig. De hele wereld kijkt mee.

‘De geboorteplaats van de Russische democratie maakt zijn naam waar’, kopt de lokale krant in Veliki Novgorod. In de stad waar in de twaalfde eeuw de handelslieden al vertegenwoordigers kozen zijn de eerste webcamera’s geïnstalleerd. Op de doorzichtige stembussen en boven de werktafel van de kiescommissie staan twee camera’s met een internetverbinding. Bij de verantwoordelijke stadsvertegenwoordiging wordt enthousiast de telefoon opgenomen. ,,Ze doen het hoor!”, zegt een secretaris van de kiescommissie. ,,We hebben vandaag journalisten van de staatstelevisie op bezoek gehad, die hebben alles nog eens getest. Nu kan de hele wereld meekijken”. Voor de presidentsverkiezingen op 4 maart moeten de meeste stembureau’s in Rusland worden uitgerust met webcams. De komende weken worden de eerste tests gedaan en krijgen de commissieleden training. In verschillende provinciesteden is er protest tegen de camera’s. Commissieleden voelen zich begluurd en zijn bang voor represailles.

Om de demonstranten die sinds begin december op de been zijn tegemoet te komen beloofde premier Vladimir Poetin tijdens zijn jaarlijkse televisiemarathon een eerlijke stembusgang. Het is niet voor het eerst dat cameratoezicht de gemoederen moet bedaren. Na de desastreuze bosbranden in 2010 liet de overheid webcams installeren om op de herbouwing van verwoestte dorpen na te zien. De inwoners van het dorp Maslovka in de buurt van Voronezj noemden de camera’s het ‘oog van Poetin’. Malafide bouwbedrijven, clandestiene drankstokers en illegale gastarbeiders liepen met een grote boog om de camera’s heen. Analisten zijn sceptisch over het project. Breedband verbindingen zijn niet overal beschikbaar, en er zijn niet genoeg onafhankelijke waarnemers om de stroom aan informatie te verwerken. IT-experts waarschuwen bovendien dat het Russische internet niet genoeg capaciteit heeft om de live-streams van de ruim 200.000 stembureau’s te verwerken.

Aanvankelijk wilde het ministerie voor massa-communicatie alle stembureau’s van laptops van Russische makelij voorzien, maar de afgelopen weken werd duidelijk dat Rusland die niet op korte termijn kan produceren. Zeven gecharterde vrachtvliegtuigen moeten de computers uit China en Japan naar de Russische regio’s vervoeren. Oppositieleiders zien maar weinig in het project, dat naar schatting ruim 200 miljoen euro kost. Een woordvoerder van de Jabloko-partij, wiens leider Javlinksi vandaag van de kieslijst werd geschrapt, verklaart weinig heil in het project te zien. ,,Zolang er geen onafhankelijke kandidaten zijn is er geen sprake van een eerlijke stembusgang. Webcams lossen het probleem niet op. De uitslag wordt buiten het zicht van de camera’s alsnog vervalst”.

Op de tweede dag van de Russische protesten waren er twee groepen op straat. De demonstranten, en vooral de jongeren van jeugdbeweging Nasji. De politie pakte honderden mensen op.

In de jaren ‘90 wist de schuchtere wiskundige Sergej Mavrodi miljoenen Russen in een ingewikkeld piramidespel te verleiden. De winst was zo groot dat Mavrodi appartementen moest huren om het geld onder te brengen. Hij schopte het tot parlementslid, maar moest uiteindelijk vier en een half jaar de cel in. Nu probeert Mavrodi het opnieuw via internet. De autoriteiten kondigen maatregelen aan.

‘Kijk dan, onze jongens. Zomaar op het strand bij San Francisco! Allemaal dankzij MMM!’ In de prille jaren ‘90 waren de eerste televisiereclames van de MMM-holding een sensatie. Een ingewikkeld piramidespel beloofde gewone Russen dat ze met een kleine investering binnen de korste keren steenrijk zouden worden. In een periode van financiële onzekerheid en enorme inflatie stortte de wiskundige Sergej Mavrodi zich op de zwendel met behulp van piramidespelen. Het bedrijf beloofde een jaarlijkse rente van maarliefst 1000 procent. Met behulp van een enorme mediacampagne investeerde miljoenen Russen een groot deel van hun spaargeld. Het bedrijf gaf eigen aandelen uit en liet Moscovieten gratis rijden met de metro. In de zomer van 1994 werd Mavrodi opgepakt, en nog altijd is niet duidelijk hoeveel geld er precies is verdwenen. Mavrodi, een kleine man met een enorme bril en warrig haar, werd ondertussen een bekendheid. Hij ontsnapte vervolging door zich tot parlementslid te laten verkiezen en wist een trouwe schare fans aan zich te binden. Keer op keer beloofde hij het verkregen geld opnieuw te investeren. Nadat hij zich jaren schuilhield in een klein appartement in het centrum van Moskou verdween hij in 2007 toch nog een korte tijd achter tralies. Afgelopen week kondigde hij aan een doorstart te maken.

Op YouTube legt Mavrodi in videoboodschappen van soms wel een half uur uit wat de plannen voor ‘MMM 2011′ zijn. ‘Iedereen kent mijn situatie’, vertelt hij vanuit zijn woonkamer. ‘Ik mag zelf geen financiële transacties doen, maar zal het systeem overzien. Voor gewone mensen is er een maandelijks rendement van 20 procent, gehandicapten en pensioengerechtigden krijgen 30 procent’, legt hij uit. Op zijn website noemt hij zijn nieuwe project een ‘financieel-sociaal-netwerk’ en weet hij zeker dat hij dit keer onaantastbaar is. ‘Dit jaar komen er via internet zeker 100.000 investeerders’, schrijft hij. ‘Volgend jaar minstens een miljoen’. Maar de Russische Ombudsman Pavel Medvedev kondigde alvast een onderzoek aan. ‘Onze financiële wetgeving is zo onduidelijk dat Mavrodi het zo kan spelen dat hij binnen de wet blijft’, liet Medvedev tegenover het radiostation Echo Mosvky weten. ‘Ik zal er voor zorgen dat de aanklager daar anders over denkt’. Uit een korte peiling van hetzelfde radiostation bleek dat 25 procent van de luisteraars wel interesse heeft in deelname.

Er duikt steeds meer bewijs op dat de regionale verkiezingen van 11 oktober doorgestoken kaart zouden zijn. Volgens oppositieleiders werd er in Moskou en daarbuiten op grote schaal gefraudeerd. Naburige stemlokalen laten totaal verschillende resultaten zien. President Medvedev bekijkt eventuele aanpassingen aan de kieswet.

Oppositieleider Sergej Mitrochin van de Jabloko-partij kwam tijdens de Moskouse gemeenteraadsverkiezingen van 11 oktober zijn stem uitbrengen in stemlokaal 192. Onder toeziend oog van tientallen fotografen en televisiecamera’s schoven hij en zijn gezin hun stembiljetten in een transparante stembus. De uitslag wist zelfs de ervaren oppositieleider te verbazen. Bij de laatste telling bleek er geen enkel stembiljet met een kruisje voor zijn partij te vinden. ,,Nog nooit in de recente geschiedenis van Rusland is de stembusfraude zo omvangrijk geweest”, schreef hij later op zijn website.

De afgelopen weken duikt er steeds meer bewijs op dat de verkiezingen van 11 oktober, die allerlei delen van Rusland werd gehouden, doorgestoken kaart zijn. In Moskou won de Verenigd Rusland partij van president Medvedev en premier Poetin 66 procent van de stemmen. De Communistische Partij kreeg volgens de officiele telling 13 procent. De andere partijen wisten de kiesdrempel van zeven procent niet te behalen. De Jabloko-partij van Mitrochin verzamelde de afgelopen weken het bewijs van grootscheepse fraude. Er zou in grote mate sprake zijn van ‘caroussel-stemmen’, bussen met stemmers trekken van stembureau naar stembureau en worden op ieder bureau ingeschreven om een stem uit te brengen. Waarnemers werden op politiebevel de stemlokalen uitgezet en grote groepen studenten reden in Moskou af en aan om extra stembiljetten in te vullen. Veel oudere, slechtziende burgers kregen hulp van de functionarissen, de stembiljetten waren reeds voorzien van kruisjes bij de Verenigd Rusland.

De kritiek laaide flink op. Uit protest liepen daags na de verkiezingen onder andere de fracties van de liberaal-democratische partij en de communisten weg uit een zitting van het parlement. Novaja Gazeta pakte uit met een special waarin het haarfijn de fraude en de echte resultaten van de verkiezingen uiteenzette. Maarliefst vijf partijen zouden de kiesdrempel gehaald hebben, niet alleen Verenigd Rusland en de communisten, aldus de krant. Zelfs voormalig Sovjetleider Michail Gorbatsjov uitte publiekelijk kritiek op de gang van zaken en noemde de verkiezingen een ‘democratische schertsvertoning’. President Dimitri Medvedev liet aanvankelijk weten dat de verkiezingen ‘goed georganiseerd’ waren, maar gaf later toe dat er ‘problemen’ waren geweest en gaf aan open te staan voor aanpassingen aan de kieswet. Medvedev werd later teruggefloten door Vladislav Soerkov, een van de belangrijkste politiek-strategen binnen het Kremlin. Hij liet weten dat Rusland in chaos zou vervallen wanneer politici proberen ‘te flirten met liberale tendenzen‘. ‘Zelfs nu, terwijl de macht redelijk centraal ligt, gaat de ontwikkeling van dit land langzaam en moeilijk. Als daar enige vorm van politieke instabiliteit bij komt kunnen we vooruitgang wel vergeten’, zei hij tegen weekblad Itogi.

Hoewel een paar honderd activisten de straat op gingen om tegen de uitslag te protesteren laten de meeste Russen de commotie rondom de verkiezingen langs zich heengaan. Weinig mensen bekommeren zich om het verkiezingen, volgens officiele cijfers lag de opkomst twee weken geleden in het hele land rondom de 35 procent. Waarnemers trekken dat getal in twijfel, internet-polls bevestigen die tendens. In verschillende publicaties en vooral op internet circuleren de officiele uitslagen van een aantal stembureau’s. In het Moskouse district 160 kwam slechts 18,3 procent van het publiek stemmen en gingen er bijna net zoveels stemmen naar de communisten als naar Verenigd Rusland. In het naburige 161e district was een opkomst van maarliefst 94,3 procent, alleen Verenigd Rusland haalde hier de kiesdrempel.

Afgelopen weekend behaalde de Verenigd Rusland-partij een glansrijke overwinning bij de Moskouse gemeenteraadsverkiezingen. Geen wonder, de oppositie mocht niet meedoen en van een verkiezingscampagne was nauwelijks sprake. Russen zijn onverschilling en geloven al lang niet meer in eerlijke verkiezingen.

,,Als je me twintig jaar geleden zou vertellen dat ik ooit op de communisten zou stemmen had ik je uitgelachen. Nu zit er weinig anders op.” Natalia Popova (47) is kwaad maar wilde niet wegblijven bij de verkiezingen, ,,Ik ben een van de laatste, de meeste van mijn vrienden en kenissen stemmen al jaren niet meer”, zegt ze. Slechts 35 procent van de kiesgerechtigden kwam opdagen dit weekend. De machtige Verenigd Rusland-partij van onder andere premier Vladimir Poetin en de Moskouse burgemeester Joeri Loezjkov behaalde ruim 66 procent van alle stemmen. De communistische partij moet het stellen met 13 procent. Andere partijen, onder wie de nationalistische LDPR en oppositiepartij Jabloko wisten de kiesdrempel van zeven procent niet te halen.

Oppositiepartijen hadden de afgelopen weken de grootste moeite campagne te voeren. Billboards waren plots ‘onbeschikbaar’ en posters verdwenen in de nacht. Alleen de LDPR van Vladimir Zjirinovski wist nog op tijd taxibusjes te beschilderen. Veel onafhankelijke kandidaten mochten niet meedoen, hun registratiepapieren werden door de kiescommissie niet geaccepteerd omdat ze ‘vals’ of ‘foutief’ zouden zijn. Ondertussen werd de stad overspeld met posters en reclamespotjes van Verenigd Rusland, de almachtige partij die onder andere door burgemeester Loesjkov is opgericht. Hij staat al sinds 1992 aan het roer van de stad. Omdat Moskou een speciale juridische status heeft wordt de burgemeester direct aangewezen door het Kremlin. De nieuwe gemeenteraad hoeft die benoeming slechts symbolisch te bevestigen. Niet alleen in Moskou, maar ook in andere delen van het land gingen de Russen naar de stembus om burgemeesters, gemeenteraden en regionale besturen te kiezen. Er werden afgelopen zondag ruim 7000 verkiezingen uitgeschreven, in alle gevallen kwam Verenigd Rusland als winnaar uit de bus.

In Rusland regeert men apatisch op verkiezingen. Uit een peiling van het Levada-centrum bleek dat maarliefst 62 procent van de Moskovieten denkt dat de verkiezingen doorgestoken kaart zijn. Bovendien redeneren veel Russen dat verandering over het algemeen geen verbetering brengt. ,,De huidige burgemeester heeft alles al gestolen, een nieuwe zou dat allemaal nog eens moeten doen. Daar wordt niemand beter van”, legt Natalia Popova uit. Burgemeester Loesjkov is relatief populair omdat hij de afgelopen jaren de pensioenen heeft opgeschroefd.

Ondanks de stevige overwinning van zijn partij is de positie van Loesjkov wankel. Hij ligt al jaren onder vuur vanwege zijn huwelijk met Jelena Batoerina (46), ’s lands rijkste vrouw en eigenaar van Inteko, een succesvol bouwbedrijf dat een hoop aanbestedingen van de Moskouse overheid krijgt. Veel critici klagen dat historische gebouwen in de stad vaak plaats moeten maken voor luxe-hotels en peperdure villa’s in opdracht van Inteko. Ook de exorbitant hoge kosten van de bouw van de vierde ringweg om Moskou komt de burgemeester duur te staan. Nergens ter wereld is het bouwen van wegen duurder, terwijl de loonkosten in Rusland vele malen lager zijn.Verschillende analisten wijzen erop dat het Kremlin Loesjkov langzaam de deur uit werkt. Enkele handelspartners van Loesjkov staan onder druk en het Kremlin wees vorige maand een buitenstaander aan als hoofdinspecteur van de Moskouse politie.

Volgens oppositie-politicus Boris Nemstov, wiens kandidatuur ook geweigerd werd, zijn de verkiezingen ‘een farce’. ,,Geen enkele partij durft de burgemeester aan te vallen, allemaal doen ze mee in de corrupte bureaucratie van Verenigd Rusland, een organisatie die alleen maar bestaat om zoveel mogelijk geld van de bevolking te stelen”, zei hij. ,,Dit zijn geen verkiezingen en ik denk dat miljoenen inwoners van deze stad er niet zo over denken en gewoon thuisblijven.”