Anderhalf jaar geleden hield Julian Assange de wereld in zijn greep met de door WikiLeaks vrijgemaakte Amerikaanse ambtsberichten. Vanuit zijn huiskamer in Londen gaat dinsdag zijn politieke talkshow in premiere op het Kremlin-televisiekanaal Russia Today.

Meer dan een paar trailers en een half interview geeft Russia Today niet weg. ,,Ik ben Julian Assange”, vertelt de stem met het karakteristieke Australische accent. In een eclectische montage van beelden uit de Arabische wereld en van de ‘Occupy Wall-Street’-beweging legt Assange uit dat hij geheimen heeft onthult en is aangevallen door de macht. ,,Dat heeft ons niet gestopt. We gaan op een zoektocht naar revolutionaire ideeën die de wereld van morgen kan veranderen”. Aanstaande dinsdag gaat het programma op Russia Today in premiere. Assange belooft verschillende opiniemakers, dissidenten en ‘machtige mensen uit de hele wereld’ te gast te zullen hebben. Wie de eerste gast is blijft geheim. Hoofdredactrice Margarita Simonjan belooft Twitter dat het programma in zal slaan als een bom. ,,Het zal me niet verbazen wanneer hardliners na de eerste uitzending niet alleen Assange, maar ook ons zullen aanpakken”.

Die hardliners zitten in ieder geval niet in het Kremlin. Russia Today maakt deel uit van het staatspersbureau RIA-Novosti en wordt volledig gefinancierd door de Russische overheid. Kort na de lancering in 2005 bracht het Engelstalige televisiekanaal vooral goed nieuws uit Rusland, en was de opdracht duidelijk te laten zien hoe innovatief en dynamisch het land wel niet is. Sinds een paar jaar is het roer om en bericht het nieuwsstation kritisch vanuit de hele wereld. Van de rellen in Athene tot de Occupy-beweging in Amerika, het razendsnelle Russia Today is er altijd bij. Alleen over protesten in Rusland zelf wordt terughoudend bericht. Het televisiekanaal heeft de afgelopen jaren zichzelf opnieuw uitgevonden als ‘RT’, geeft ruim baan aan allerlei complottheorieën en agiteert in veel programma’s tegen het Westen, de NAVO en vooral Amerika. ,,We hebben een internationaal publiek van onbevooroordeelde kijkers, en we zijn trots op het platform dat we Julian geven”, legt Simonjan uit.

De eerste uitzending valt in de week dat Assange vijfhonderd dagen electronisch huisarrest heeft, en nog altijd in afwachting is van een vonnis dat hem eventueel kan uitzetten naar Zweden, waar hij gezocht wordt voor verkrachting en aanranding. Assange is bang dat Zweden hem uitlevert aan de Verenigde Staten. Volgens WikiLeaks zijn er met allerlei televisiekanalen licentie-overeenkomsten getekend. De premiere gaat naar RT, omdat de organisatie ontevreden is over de manier waarop de internationale massamedia te werk gaat. ,,Als je er goed naar kijkt zijn er maar twee echt onafhankelijke zenders in de wereld, Al-Jazeera en RT”, vertelt Assange. ,,Ik ben altijd maar de geïnterviewde geweest, nu draaien we de rollen om. Bovendien is het wel eens leuk voor iemand die zo lang onder huisarrest is om af en toe een gast over de vloer te krijgen”.

Ondanks maanden van protest komt Vladimir Poetin terug als president van Rusland. De eerste resultaten wijzen uit dat er geen tweede ronde nodig is, en dat de man die Rusland sinds 2000 aan het roer staat in ieder geval ook de komende zes jaar nog aan de macht blijft.

De televisiecamera het staatskanaal ‘Rossija 24′ zoomde net op tijd in. Terwijl president Dimitri Medvedev op een plein naast het Kremlin de massaal toegestroomde toespreekt kreeg Vladimir Poetin tranen in zijn ogen. ,,Onze kandidaat is een echte leider en ik maak me geen zorgen. We hebben de overwinning, we hebben het allemaal nodig en we geven dit niet meer uit handen”, zei Medvedev. De waterige ogen van Poetin blijven de hele tijd in beeld.

Volgens de eerste resultaten heeft de Russische leider zeker 63 procent van de stemmen gekregen. Een tweede ronde is overbodig en Poetin’s aanhangers vieren feest. ,,Het is meer dan we hoopten”, laat Sergej Govoroechin, het hoofd van Poetin’s verkiezingscampagne, aan persbureau Interfax weten. ,,Het was drie maanden geleden al duidelijk dat Poetin in de eerste ronde zou winnen”. De communist Gennady Zjoeganov loopt met 17,42 procent van de stemmen mijlenver achter. Zowel de nationalist Vladimir Zjirinovski als de enige onafhankelijke kandidaat, Michail Prochorov, hebben volgens de centrale kiescommissie minder dan 10 procent van de stemmen weten te behalen.

Ook op andere pleinen in de stad is het feest. ,,Vrienden, we hebben gewonnen! De keus is gemaakt, het resultaat mag er zijn en het hele land staat er achter – onze nieuwe president is Vladimir Vladimirovitsj Poetin! Laat je horen voor het vaderland!” Bij de centrale kiescommissie is het een hels kabaal. Duizenden jongeren staan er fanatiek met vlaggen te zwaaien. Voor het eerst sinds de jaren ‘90 zijn er midden in de nacht protesten en bijeenkomsten. Het Moskouse stadsbestuur gaf maar liefst 13 vergunningen af voor pro-Poetin demonstraties, concerten en overwinningsfeesten. Het verkeer is afgezet, de ruim honderdduizend pro-Poetin betogers houden met het leger en de politie de stad in een houdgreep.

Even verderop in café Masterskaja heeft de bekende anti-corruptieblogger Aleksej Navalny zijn hoofdkwartier. Anders dan de afgelopen maanden is hij ineens moeilijk bereikbaar. Zijn bodyguards hebben het café afgezet, alleen journalisten met een accreditatie komen naar binnen. ,,Ik ben niet bang”, legt hij uit. ,,Maar je moet maatregelen nemen”. Hij is de hele dag druk in de weer via sociale media stembusfraude in kaart te brengen. ,,Er is ongelooflijk veel misgegaan, nog meer dan bij de parlementsverkiezingen in December. Je mag dit niet eens verkiezingen noemen”. Hij roept zijn aanhangers op de komende dagen flink te protesteren, en liet eerder tenten uitdelen om de pleinen in de stad te bezetten. Maandag is er een grote protestactie aangekondigd.

‘Vladimir, Moskou gelooft niet in tranen’, schrijft de socioloog Stanislav Zehner op zijn Twitter-account, een verwijzing naar een bekende Sovjetfilm. De jonge Russen die de afgelopen maanden massaal de straat op gingen zijn kwaad en teleurgesteld. ,,Ik heb de hele dag als waarnemer op een stembureau gezeten en ben nu doodop”, legt de 24-jarige Irina Lazereva uit. ,,Ik durf niet te gaan slapen. Wakker worden en weten dat je in een land woont waar Poetin nog zes jaar aan de macht blijft, ik durf er niet aan te denken”.

Ze mogen gerust mijn telefoon afluisteren, ze mogen interviews verstoren. Ze mogen me ’s ochtends vroeg wakker bellen en zelfs hinderlijk volgen. Maar van mijn stamkroeg blijven ze af.

Ze hebben weinig tot niets met elkaar gemeen, de losse alliantie van kwade jongeren, felle nationalisten, oude communisten en oppositiefiguren. Behalve één ding dan: ze zitten allemaal in dezelfde cafés. Ik kom er al jaren, de bistro’s van Jean-Jacques, Majak of John Donn aan de Nikitski-boulevard. Ze zijn vierentwintig uur per dag open, je kunt er ver na middernacht nog een zware maaltijd nuttigen en er zijn altijd wel vrienden of bekenden te vinden. Vroeger ging het in de cafés over van alles, behalve politiek. Het was altijd een onderwerp dat zo zwaar, zo cynisch en zo ingewikkeld was dat je het bij een paar glazen wijn maar beter over iets anders kon hebben.

Maar na de massale fraude bij de parlementsverkiezingen afgelopen december sloeg de sfeer om. Plots had iedereen het over politiek. Een paar tafels verderop besprak de oppositie de tactiek. Op servetten en bierviltjes werden plannen gemaakt. De dag daarna zouden duizenden mensen de straat op gaan. Het lukte, en sinds begin december zijn de stamgasten permanent dronken. Van revolte en dure wijn. De sfeer is bijzonder, er hangt een gemeenschappelijk gevoel dat het allemaal morgen voorbij kan zijn. En dus moet er gedronken worden. Toen aan de vooravond van het eerste protest het Kremlin de stad liet belegeren was de stemming in Majak euforisch. ‘We moeten van elkaar houden, morgen worden we doodgeschoten!, riep een bekende filmregisseur. De champagnekurken vlogen in de rondte, op het toilet werden kinderen verwekt.

Het Kremlin heeft ondertussen de tegenaanval geopend. Een aantal hooggeplaatste ambtenaren lieten in de media weten dat de zittende macht niet hoefde te luisteren naar de eisen van ‘die paar dronkelappen in Jean-Jacques’. Een paar dagen geleden liep het uit de hand. Vrienden belden in paniek. ‘Olaf! Nasji heeft de Nikitski-boulevard bezet! We kunnen de cafés niet in!’ Ik heb de afgelopen jaren genoeg te maken gehad met Nasji, de jeugdige knokploeg van Poetin. Ze verstoren je interviews, bellen je midden in de nacht of vallen je op andere manieren lastig. Maar dat ze alle tafels in Jean-Jacques, Majak en John-Donn zouden reserveren, dat had niemand gedacht. Uit alle delen van Moskou kwamen de oppositiefiguren, de schrijvers, acteurs en journalisten naar de cafés om hun tafels terug te claimen. Nasji had al de benen genomen. ‘Ze mogen alles flikken’, zei de filmregisseur. ‘Ze mogen mijn stem frauderen, ze mogen mijn vrienden oppakken en al mijn vrijheden afnemen’, zei de filmregisseur. ‘Maar van mijn stamkroeg blijven ze af’. En zo is het.

De steenrijke oligarch Michail Prochorov moet zich van zijn beste kant laten zien, en dat gaat hem niet makkelijk af. Op campagne komt hij houterig over en hij wil, zelfs daags voor de presidentsverkiezingen, liever niet over politiek praten. Toch is hij optimistisch. ‘Ik win altijd op zakelijk vlak, dus ga ik dit vroeg of laat ook winnen’. Steeds meer Russen twijfelen aan zijn oprechtheid.

In het dorpje Kreksjino, vlak buiten Moskou, staan vooral luxe buitenhuizen. In de vroege morgen komen de satellietwagens van de Russische televisiekanalen het erf van boer Aleksej Boerkov opgereden. Zijn dure terreinwagen, het twintigmeterbad en zijn grote woonhuis verraden dat hij eigenlijk hobbyboer is, van vijftien koeien kan iemand niet leven. Toch heeft hij grote plannen, en die dag krijgt hij hoog bezoek. Met nog minder dan een week op de agenda komt de oligarch en enige onafhankelijke presidentskandidaat Michal Prochorov in Kreksjino campagne voeren. Een uur van te voren nemen de bodyguards en PR-adviseurs van Prochorov het terrein onder controle. ,,We gaan laten zien hoe wij de Nederlanders binnenkort kunnen gaan adviseren over landbouw”, grapt Prochorov wanneer hij uit zijn auto stapt. ,,Bij jullie gaan de oogsten onderuit. Ik zal jullie laten zien hoe je dat goed moet doen”.

De 48-jarige Michail Prochorov maakte fortuin in het begin van de jaren ‘90. Overdag zat hij in de collegebanken, ’s nachts handelde hij in wagonladingen ijzerets en goederen uit Siberië. Met zijn eerste fortuin begon hij een bank, later wist hij van het logge staatsbedrijf Norilsk Nikkel een winstgevende organisatie te maken. De laatste jaren was Prochorov, met een geschat vermogen van zo’n 13 miljard euro, vooral controversieel in het nieuws. In 2007 werd hij met een groot aantal prostituees opgepakt in het Franse ski-resort Courchevel, al werd hij later vrijgesproken en kreeg hij excuses van de Franse politie. In 2009 kocht hij samen met rapper Jay-Z de Amerikaanse basketbalploeg New Jersey Nets. Zijn verkiezingscampagne loopt stroef. De boomlange Prochorov komt houterig over, aait in Kreksjino met moeite een konijntje en houdt onwennig de handen van de jonge dochters van boer Boerkov vast.

Zelfs daags voor de verkiezingen wil hij het liever niet over politiek hebben. Wanneer de tamme Russische pers voorzichtig een paar vragen stelt keert hij zich geirriteerd om. ,,Laten we niet vervallen in politieke agitatie”, zegt hij. ,,We hebben nog een paar dagen tot de verkiezingen en dat is als je het wel bekijkt een hoop tijd”. Hij probeert zich te profileren als de kandidaat van de demonstranten die de afgelopen maanden de straat op zijn gegaan. Toch is er veel wantrouwen. Russen stemmen niet graag op oligarchen, en veel mensen zien hem als een afleidingsmanoeuvre van het Kremlin – iets wat Prochorov zelf met kracht ontkent. In de peilingen krijgt hij amper zes procent van de stemmen. Toch ziet hij het optimistisch. ,,Mijn peilingen groeien. Ik win altijd op zakelijk vlak, dus zal ik dit vroeg of laat ook wel winnen”.

De sleutels uit je broekzak halen, je auto herstarten of even een raampje open doen. Het is allemaal onmogelijk in het Siberische Jakoetsk. Overdag is het er -35, ’s avonds daalt het kwik tot bijna vijftig graden onder nul.

In het centrum van Oost-Siberische stad Jakoetsk heeft het stadhuis twee glijbanen laten aanleggen. Een simpele houten constructie met een paar planken en een flinke laag ijs is groot vermaak voor de kinderen. Ze rennen de houten ladders op, zwaaien naar hun ouders en glijen nog een heel stuk door over het toch al spekgladde Leninplein. Boven het stadhuis knippert een informatiebord. Het is -36 graden onder nul. ,,Valt eigenlijk best mee”, zegt Aleksej Maksimov, een van de ouders bij de glijbaan. ,,De kinderen hebben helemaal nergens last van, die bewegen genoeg om warm te blijven”. Met een dubbele shawl, een pelsjas en ‘oenty’ – tradionele bontschoenen – heeft hij nergens last van. ,,Een paar weken geleden was het veel kouder. Mijn thermometer gaat tot 50 graden onder nul, die gaf al niets meer aan”.

Jakoetsk is een van de koudste steden op aarde. In de eerste maanden van het jaar komt het kwik gemiddeld niet boven 30 graden onder nul. Een paar honderd kilometer naar het noorden is bij het dorpje Verchojansk de koudste continentale temperatuur gemeten. Daar daalde het kwik tot -67,8 graden Celcius, een record dat de lokale overheid een paar jaar geleden officieel liet vastleggen. Egor Makarov, een lokale ondernemer, ziet brood in de kou. Hij organiseert voor buitenlandse avonturiers reizen naar Verchojansk en andere afgelegen gebieden. ,,De taiga is een prachtig stuk natuur, vooral in de winter”, legt Makarov uit. ,,Je voelt je eigen lichaam vechten met de kou, dat is prachtig om mee te maken”.

Met speciale handschoenen en een emmer vol lijm lopen de drie studenten Sergej, Andrej en Maksim door een buitenwijk. Ze plakken posters voor Ajsen Nikolajev, een van de kandidaten voor de burgemeesterspost in de stad. In Jakoetsk mogen de inwoners volgende week niet alleen een nieuwe president, maar ook een nieuwe burgemeester kiezen. ,,We plakken een half uur, dan weer een half uur naar binnen om op te warmen”, legt Maksim uit.

In sommige delen van Jakoetië, een gebied zo groot als West-Europa, mogen de bewoners van de afgelegen gebieden al stemmen. Met vliegtuigen, helikopters en desnoods per arrenslee zijn de kiescommissie’s met mobiele stembureau’s onderweg. Een hele logistieke onderneming, volgens de kieswet heeft iedereen het recht om te stemmen, ook de bewoners van de geïsoleerde gebieden. Marina Algirjan is uitgeput na een rit van 17 uur over de hobbelige taiga, waar ze bij een bizonfokkerij twee stemmen ophaalde. ,,Halverwege dacht ik, we gaan naar huis. Zelfs in de auto was de temperatuur flink onder nul. Maar de wet is de wet”.

Bijna alle gebouwen in de stad staan op betonnen palen een halve meter boven de grond. De gas- en waterleidingen lopen bovengronds en worden goed ingepakt met isolatiemateriaal. Op parkeerplaatsen draaien geparkeerde auto’s dag en nacht stationair. ,,Het moet wel”, lacht Arkadi Michejev. ,,Wanneer je de auto uitschakelt kun je de volgende ochtend nergens heen. Vroeger had ik een Lada Niva, daar hebben we soms vuurtjes onder moeten stoken om ‘m weer aan de praat te krijgen”.

Nadat de Russische oppositie de afgelopen maanden de politiek in een houdgreep hield met straatprotesten trommelde het Kremlin duizenden fabrieksarbeiders, ambtenaren en schooljuffen op. Voor de stabiliteit, voor het vaderland, en vooral: voor Poetin.

Beeld: Yuri Timofeyev

Na een paar concerten, een toespraak van de burgemeester van Moskou en bemoedigende woorden van bekende Russen kondigde de presentator met veel bombast de volgende spreker aan. ‘Het is de man op wie we allemaal hebben gewacht, de hoeder van de stabiliteit en de belangrijkste kandidaat voor het presidentschap: Vladimir Vladimirovitsj Poetin!’ De 26-jarige veearts Michail kijkt even op. Het publiek juicht, maar niet uitbundig. Hij is er speciaal voor uit Vladimir gekomen, een stad zo’n 200 kilometer ten oosten van de hoofdstad. ,,Ik weet wel dat er veel mensen hier gedwongen zijn, ook bij ons in de stad stonden de bussen klaar. Maar ik ben gewoon zelf met de auto gekomen”, legt hij uit. ,,Ik geloof Poetin als mens. Hij staat garant voor de stabiliteit. Zonder hem zou het hele systeem in elkaar zakken”.

De grote protestdemonstratie moet het antwoord zijn op de straatprotesten van de jongere generatie. Maar de energie en het engagement ontbreekt. Na een protestmars worden de tienduizenden fabrieksarbeiders, ambtenaren en schooljuffen naar het Loezjniki-stadion geloodst. Het is de ‘dag van de beschermer van het vaderland’, een nationale feestdag, en veel van de demonstranten maken er geen geheim van dat ze verplicht aanwezig moeten zijn. Halverwege lopen veel mensen naar huis, de tribunes zijn tegen het einde van de show leeg en verlaten. In een korte speech belooft Poetin dat hij er voor zal zorgen dat ‘buitenlandse invloeden’ geen gevolg hebben in het land. ,,Wij hebben onze eigen wil. Wij zijn een land van overwinnaars. Het gevecht voor Rusland gaat door, en wij zullen winnen!” riep Poetin. “Ja, we houden van Rusland”, antwoordde het publiek vanaf de tribunes. Het is een strak-georganiseerd protest. De menigte wordt door de oproerpolitie de weg gewezen, er worden koppen thee en pannenkoekjes uitgedeeld en bij de ingangen van het stadion liggen de banners en posters voor het oprapen.

,,Het is alsof je naar de staatsomroep kijkt”, legt de 62-jarige ex-militair Gennady Gor uit. ,,Je ziet heel veel vaderlandslievende berichten, allerlei mensen die heel veel beloftes doen en tien minuten Poetin”. Hij steunt de Russische leider, maar gaat volgende week niet stemmen. ,,Ik wil stabiliteit, daarom ben ik hier. Maar ik wil ook de vrijheid hebben om niet om hem te hoeven stemmen”. Ook Sergej Parchomenko, een van de initiatiefnemers van de protesten tegen Poetin, bracht een paar uur door in het stadion. ,,Over het algemeen waren het aardige mensen”, schrijft hij op Facebook. ,,Ze mogen een dagje gratis naar Moskou, maken een wandeling over het Rode Plein en gaan dan weer terug naar de provinciesteden waar ze vandaan komen. Alleen baalden ze er allemaal van dat ze met vlaggen moesten zwaaien en naar zoveel politieke onzin moesten luisteren”

‘Wij veranderen voor u’ is de laatste slogan van de Russische spoorwegen, het enorme, logge en vooral ouderwetse staatsbedrijf dat sinds een paar jaar ook hogesnelheidstreinen opereert. Een ding zal nooit veranderen: de wonderbaarlijke punctualiteit. In een land waar infrastructuur te wensen overlaat zijn de spoorwegen de meest betrouwbare factor. Treinen rijden altijd op tijd. Met militaire precisie vertrekken passagierstreinen en vrachtwagons op de seconde nauwkeurig en komen ze – soms dagen later – weer op de seconde nauwkeurig aan. Grote delen van Rusland zetten er de klok op gelijk en veel mensen kijken bij een spoorwegovergang alleen op een horloge, niet rechts of links. Volgens analisten zijn er amper vertragingen door de ‘ijzeren mentaliteit’ bij het bedrijf, en kan er met de oude diesellocomotieven maar weinig fout gaan. Spoorwegovergangen en veel wissels in het enorme land zijn vierentwintig uur per dag bemand. Met ongeveer een miljoen werknemers is het bedrijf de grootste werkgever van het land. Er ligt 85.200 kilometer spoor in Rusland, en vorig jaar vervoerde de monopolist ruim 992 miljoen passagiers. Het bedrijf is ook een belangrijke politieke kracht, President Vladimir Jakoenin heeft meer invloed dan een gemiddelde minister. De politieke beweging ‘Poetin’s Front’ kreeg vorig jaar een impuls toen de miljoen werknemers van de spoorwegen allemaal verplicht lid werden. De Russische NS draagt voor 1,9 procent bij aan de totale Russische economie.

Met bijnamen als ‘de poppenspeler’ en meesterideoloog is Vladislav Soerkov een van de belangrijkste politici in Rusland. Maar na weken van protest moet de architect van het Poetin-systeem het veld ruimen, al zal er weinig veranderen.

‘Bent u van NTV? Dat is propaganda uit de koker van Soerkov!’ Toen een cameraploeg van het federale televisiekanaal NTV een maand geleden een bliksembezoek bracht aan het kantoor van Golos, een organisatie die overtredingen van de kieswet in kaart brengt, kregen ze een koekje van eigen deeg. Ruim zes minuten lang blijft een Golos-medewerker het als een mantra herhalen. ‘U staat in dienst van Soerkov, NTV is propaganda van Soerkov’. Hij wordt zelden bij naam genoemd, en toch was Vladislav Soerkov als onderhoofd van de presidentiële administratie een van de belangrijkste politici in het land. Nadat de NTV-opnames op YouTube verschenen nam het een vlucht. Societyfiguren, journalisten en acteurs grappen al weken dat ze niet voor Soerkov werken, oppositiepolitici roepen luid om zijn aftreden. Bij de demonstraties de afgelopen weken waren tientallen jongeren te zien met borden als ‘Je bent zelf propaganda van Soerkov!’ De druk werd zo groot dat president Medvedev hem dinsdagavond een andere functie gaf. Als vice-premier moet hij de innovatie en modernisering overzien en zal hij zich niet langer bezighouden met binnenlandse politiek.

Volgens de meeste analisten is de 47-jarige ideoloog Soerkov na Vladimir Poetin de belangrijkste figuur in de Russische politiek. Hij is de spindokter achter de verkiezingscampagnes van Poetin, schetste het assertieve buitenlandse beleid en wordt vaak gezien als de curator van Nasji, de pro-Kremlin jeugdbeweging. Hij was ruim een decennium lang verantwoordelijk voor ‘personeelszaken’, het benoemen en ontslaan van politici en regionale leiders. De keiharde onderhandelaar publiceert onder een pseudoniem cynische romans en schrijft teksten voor Agatha Christie, een Russische rockband geliefd onder pubers. In zijn werkkamer in het Kremlin hangen tussen de foto’s van Poetin en Medvedev ook ingelijste portretten van Barack Obama, Che Guevara en de Amerikaanse rapper 2Pac.

Tegenover persbureau Interfax liet Soerkov weten toe te zijn aan een nieuwe uitdaging. Zijn herbenoeming lijkt een gebaar tegenover de demonstranten die in Moskou al weken lang op de been zijn. In een interview met de Russische krant Izvestia liet Soerkov vorige week weten zelfs met ze te sympathiseren. ‘Het zijn de beste mensen in onze samenleving. Ze moeten gehoord worden’. Maar in zijn plaats komt Vjatsjeslav Volodin, een wissel waarmee volgens waarnemers Poetin op dit moment ‘al zijn mensen’ op de juiste plaats heeft zitten. Michail Prochorov, de miljardair met presidentiële ambitie die afgelopen september om het ontslag van Soerkov riep, ziet geen wezenlijk verschil. Middels zijn woordvoerder vertelt hij dat de herbenoeming niets meer is dan het heen en weer schuiven van het ene naar het andere kantoor. ‘Met dit soort verschuivingen zal er voorlopig niets veranderen’.

Zaterdag gaat tienduizenden Russen weer de straat op, al weet niemand wat ze precies willen. De oppositie is tot op het bot verdeeld, maar probeert de woede te kanaliseren.

,,Heeft u al een wit lintje? Welk deel van Moskou woont u? Neem dan een stapel stickers en een poster mee!” Bij de grote zaal van het populaire Moskouse theatercafé Masterskaja heeft de beveiliging plaatsgemaakt voor een groep jonge activisten. Ze delen witte lintjes uit, zamelen geld in om nieuwe posters te laten drukken en houden op lijsten bij wie welke vreemde talen spreekt. Het is één grote chaos. Tussen de drumstellen op het podium proberen Sergej Porchomenko en Masja Gessen, twee bekende Russische journalisten, de vrijwilligers van de beweging te coördineren. Iedereen die iets wil zeggen moet het op een A4′tje schrijven, goede suggesties worden op een schoolbord overgenomen. Iedereen schreeuwt dwars door elkaar heen. ‘We moeten de sprekers van zaterdag gaan trainen!’ De Geheime Dienst leest al onze berichten op Facebook! We moeten zorgen dat CNN de demonstratie goed kan filmen!’ Bij Porchomenko zakt de moed in de schoenen. ,,Als we niet eens een paar simpele doelstellingen kunnen formuleren, hoe kunnen we dat ooit dit land veranderen?”

Zaterdag gaan tienduizenden Russen opnieuw de straat op. Ze zijn nog steeds boos over de gefalsificeerde verkiezingsuitslag eerder deze maand. Het Kremlin probeert de demonstranten met politieke hervormingen tegemoet te treden, al lijkt dat niet te werken. De onvrede is groter dan ooit, en de verschillende bewegingen zijn het over één ding eens; Rusland moet verder zonder Poetin. De oppositie is tot op het bot verdeeld, maar probeert met ronde-tafelgesprekken premature plannen te maken. De sensatiesite lifenews.ru gooide olie op het vuur door ruim acht uur aan ziedende telefoongesprekken van oppositieleider Boris Nemtsov te publiceren. Behalve Nemtsov en de razendpopulaire activist Aleksej Navalny is de verwachting dat ook oud Sovjet-president Michail Gorbatsjov zaterdag de menigte toe zal spreken.

In een andere zaal van Masterskaja zit Roestem Davidov, een vriendelijke dertiger. Hij heeft de laatste weken een dubbelleven. Overdag draagt hij maatpakken en is hij uitvoerend producent bij een goed bekeken show op de staatstelevisie. ’s Avonds is hij activist. ,,Het is een smerig programma”, legt hij uit. ,,Wij plegen karaktermoord op verschillende oppositiefiguren. Maar ’s avonds ben ik iemand anders. Ik werk tot diep in de nacht op Facebook”. Hij probeert regionale protesten de coördineren, laat posters van Vaclav Havel drukken en zorgt er voor dat activisten uit Sint-Petersburg na afloop van de protesten in Moskou een plek om te slapen hebben. ,,Niemand weet hoe dit afloopt”, legt hij uit. ,,En eigenlijk gaat het daar ook niet om. Er heeft een mentaliteitsverandering plaatsgevonden. Als dit doorzet is het voor de zittende macht afgelopen. Dit is het begin van het einde”.

In zijn jaarlijkse speech kondigde de Russische president Dimitri Medvedev grote hervormingen aan. In de hoop verdere protesten te kalmeren legde hij uit dat hij de demonstranten begrijpt en beloofde hij het kiesstelsel grondig te hervormen.

De witte paleiszaal van het Kremlin wachtte in spanning af. De jaarlijkse presidentiële toespraak is het platform om veranderingen en koerswijzigingen aan te kondigen, en de 450 nieuwgekozen leden van de Russische Doema zaten zichtbaar zenuwachtig op het pluche. Premier Vladimir Poetin betrad de zaal met Patriarch Kirill, de belangrijkste Russisch-Orthodoxe geestelijke. Het eerste half uur stak de president de loftrompet. ,,Nog nooit was de inflatie in ons land zo laag, we hebben geen valutacrisis en er zijn maar twee miljoen werklozen in Rusland, een van de beste rapportcijfers ter wereld. We zijn dit jaar lid geworden van de WHO en de corruptie wordt keihard aangepakt”. Terwijl een deel van de zaal al zat te knikkebollen greep Medvedev halverwege het katheder vast. ,,Ik stel een complexe hervorming van het politiek systeem voor”, zei hij. ,,Ik hoor de mensen die roepen om verandering, ik begrijp ze. We moeten burgers actiever betrekken in de politiek. Op zeer korte termijn komen er een aantal ingrijpende veranderingen”.

Voor het eerst reageert het Kremlin inhoudelijk op de massale protesten van de afgelopen weken. Medvedev wil dat gouverneurs weer worden verkozen, zal de registratie van politieke partijen makkelijker maken, eist dat verkiezingen eerlijker verlopen en voorspelt dat er binnenkort een nieuw, onafhankelijk televisiekanaal komt. Of dat allemaal lukt is nog maar de vraag, het politieke lot van Medvedev is na de verkiezingen in maart onduidelijk. Poetin keert terug als president, en Medvedev moet bij de stoelendans premier worden, al is dat laatste niet zeker. Veel analisten voorspellen dat het met de liberale koers van Medvedev na de verkiezingen snel gedaan kan zijn. Volgens Arkady Dvorkovitsj, een belangrijke presidentiële adviseur, worden de hervormingen dan ook nog ‘voor het einde van het jaar’ doorgevoerd.

Nog maar weinig mensen geloven de mooie woorden van Medvedev. Op de radiozender Kommersant FM legt anti-corruptiestrijder Jelena Panfilova uit dat ze al jaren hoort dat de strijd tegen de corruptie nu pas echt begint. ,,Na vijf jaar wil men nu eindelijk wetgeving introduceren die de bankrekeningen van ambtenaren controleert. Maar inmiddels hebben alle hooggeplaatste functionarissen buitenlandse bankrekeningen”. Met de hervormingsagenda wil het Kremlin de jongere generatie tegemoet komen in de hoop verdere protesten voor te zijn. ,,Ik zag vanmiddag iets bijzonders op TV”, schrijft Viktoria, een van de 39.000 Moskovieten die op Facebook belooft zaterdag te gaan demonstreren. ,,Het ging over een land waar geen arme mensen wonen, steeds meer kinderen geboren worden en dat zonder kleerscheuren de crisis doorkomt. Kan iemand me vertellen waar dat land precies is?”