‘Bent u van NTV? Dat is propaganda uit de koker van Soerkov!’ Toen een cameraploeg van het federale televisiekanaal NTV een maand geleden een bliksembezoek bracht aan het kantoor van Golos, een organisatie die overtredingen van de kieswet in kaart brengt, kregen ze een koekje van eigen deeg. Ruim zes minuten lang blijft een Golos-medewerker het als een mantra herhalen. ‘U staat in dienst van Soerkov, NTV is propaganda van Soerkov’. Hij wordt zelden bij naam genoemd, en toch was Vladislav Soerkov als onderhoofd van de presidentiële administratie een van de belangrijkste politici in het land. Nadat de NTV-opnames op YouTube verschenen nam het een vlucht. Societyfiguren, journalisten en acteurs grappen al weken dat ze niet voor Soerkov werken, oppositiepolitici roepen luid om zijn aftreden. Bij de demonstraties de afgelopen weken waren tientallen jongeren te zien met borden als ‘Je bent zelf propaganda van Soerkov!’ De druk werd zo groot dat president Medvedev hem dinsdagavond een andere functie gaf. Als vice-premier moet hij de innovatie en modernisering overzien en zal hij zich niet langer bezighouden met binnenlandse politiek.

Volgens de meeste analisten is de 47-jarige ideoloog Soerkov na Vladimir Poetin de belangrijkste figuur in de Russische politiek. Hij is de spindokter achter de verkiezingscampagnes van Poetin, schetste het assertieve buitenlandse beleid en wordt vaak gezien als de curator van Nasji, de pro-Kremlin jeugdbeweging. Hij was ruim een decennium lang verantwoordelijk voor ‘personeelszaken’, het benoemen en ontslaan van politici en regionale leiders. De keiharde onderhandelaar publiceert onder een pseudoniem cynische romans en schrijft teksten voor Agatha Christie, een Russische rockband geliefd onder pubers. In zijn werkkamer in het Kremlin hangen tussen de foto’s van Poetin en Medvedev ook ingelijste portretten van Barack Obama, Che Guevara en de Amerikaanse rapper 2Pac.

Tegenover persbureau Interfax liet Soerkov weten toe te zijn aan een nieuwe uitdaging. Zijn herbenoeming lijkt een gebaar tegenover de demonstranten die in Moskou al weken lang op de been zijn. In een interview met de Russische krant Izvestia liet Soerkov vorige week weten zelfs met ze te sympathiseren. ‘Het zijn de beste mensen in onze samenleving. Ze moeten gehoord worden’. Maar in zijn plaats komt Vjatsjeslav Volodin, een wissel waarmee volgens waarnemers Poetin op dit moment ‘al zijn mensen’ op de juiste plaats heeft zitten. Michail Prochorov, de miljardair met presidentiële ambitie die afgelopen september om het ontslag van Soerkov riep, ziet geen wezenlijk verschil. Middels zijn woordvoerder vertelt hij dat de herbenoeming niets meer is dan het heen en weer schuiven van het ene naar het andere kantoor. ‘Met dit soort verschuivingen zal er voorlopig niets veranderen’.

,,Heeft u al een wit lintje? Welk deel van Moskou woont u? Neem dan een stapel stickers en een poster mee!” Bij de grote zaal van het populaire Moskouse theatercafé Masterskaja heeft de beveiliging plaatsgemaakt voor een groep jonge activisten. Ze delen witte lintjes uit, zamelen geld in om nieuwe posters te laten drukken en houden op lijsten bij wie welke vreemde talen spreekt. Het is één grote chaos. Tussen de drumstellen op het podium proberen Sergej Porchomenko en Masja Gessen, twee bekende Russische journalisten, de vrijwilligers van de beweging te coördineren. Iedereen die iets wil zeggen moet het op een A4′tje schrijven, goede suggesties worden op een schoolbord overgenomen. Iedereen schreeuwt dwars door elkaar heen. ‘We moeten de sprekers van zaterdag gaan trainen!’ De Geheime Dienst leest al onze berichten op Facebook! We moeten zorgen dat CNN de demonstratie goed kan filmen!’ Bij Porchomenko zakt de moed in de schoenen. ,,Als we niet eens een paar simpele doelstellingen kunnen formuleren, hoe kunnen we dat ooit dit land veranderen?”

Zaterdag gaan tienduizenden Russen opnieuw de straat op. Ze zijn nog steeds boos over de gefalsificeerde verkiezingsuitslag eerder deze maand. Het Kremlin probeert de demonstranten met politieke hervormingen tegemoet te treden, al lijkt dat niet te werken. De onvrede is groter dan ooit, en de verschillende bewegingen zijn het over één ding eens; Rusland moet verder zonder Poetin. De oppositie is tot op het bot verdeeld, maar probeert met ronde-tafelgesprekken premature plannen te maken. De sensatiesite lifenews.ru gooide olie op het vuur door ruim acht uur aan ziedende telefoongesprekken van oppositieleider Boris Nemtsov te publiceren. Behalve Nemtsov en de razendpopulaire activist Aleksej Navalny is de verwachting dat ook oud Sovjet-president Michail Gorbatsjov zaterdag de menigte toe zal spreken.

In een andere zaal van Masterskaja zit Roestem Davidov, een vriendelijke dertiger. Hij heeft de laatste weken een dubbelleven. Overdag draagt hij maatpakken en is hij uitvoerend producent bij een goed bekeken show op de staatstelevisie. ’s Avonds is hij activist. ,,Het is een smerig programma”, legt hij uit. ,,Wij plegen karaktermoord op verschillende oppositiefiguren. Maar ’s avonds ben ik iemand anders. Ik werk tot diep in de nacht op Facebook”. Hij probeert regionale protesten de coördineren, laat posters van Vaclav Havel drukken en zorgt er voor dat activisten uit Sint-Petersburg na afloop van de protesten in Moskou een plek om te slapen hebben. ,,Niemand weet hoe dit afloopt”, legt hij uit. ,,En eigenlijk gaat het daar ook niet om. Er heeft een mentaliteitsverandering plaatsgevonden. Als dit doorzet is het voor de zittende macht afgelopen. Dit is het begin van het einde”.

De witte paleiszaal van het Kremlin wachtte in spanning af. De jaarlijkse presidentiële toespraak is het platform om veranderingen en koerswijzigingen aan te kondigen, en de 450 nieuwgekozen leden van de Russische Doema zaten zichtbaar zenuwachtig op het pluche. Premier Vladimir Poetin betrad de zaal met Patriarch Kirill, de belangrijkste Russisch-Orthodoxe geestelijke. Het eerste half uur stak de president de loftrompet. ,,Nog nooit was de inflatie in ons land zo laag, we hebben geen valutacrisis en er zijn maar twee miljoen werklozen in Rusland, een van de beste rapportcijfers ter wereld. We zijn dit jaar lid geworden van de WHO en de corruptie wordt keihard aangepakt”. Terwijl een deel van de zaal al zat te knikkebollen greep Medvedev halverwege het katheder vast. ,,Ik stel een complexe hervorming van het politiek systeem voor”, zei hij. ,,Ik hoor de mensen die roepen om verandering, ik begrijp ze. We moeten burgers actiever betrekken in de politiek. Op zeer korte termijn komen er een aantal ingrijpende veranderingen”.

Voor het eerst reageert het Kremlin inhoudelijk op de massale protesten van de afgelopen weken. Medvedev wil dat gouverneurs weer worden verkozen, zal de registratie van politieke partijen makkelijker maken, eist dat verkiezingen eerlijker verlopen en voorspelt dat er binnenkort een nieuw, onafhankelijk televisiekanaal komt. Of dat allemaal lukt is nog maar de vraag, het politieke lot van Medvedev is na de verkiezingen in maart onduidelijk. Poetin keert terug als president, en Medvedev moet bij de stoelendans premier worden, al is dat laatste niet zeker. Veel analisten voorspellen dat het met de liberale koers van Medvedev na de verkiezingen snel gedaan kan zijn. Volgens Arkady Dvorkovitsj, een belangrijke presidentiële adviseur, worden de hervormingen dan ook nog ‘voor het einde van het jaar’ doorgevoerd.

Nog maar weinig mensen geloven de mooie woorden van Medvedev. Op de radiozender Kommersant FM legt anti-corruptiestrijder Jelena Panfilova uit dat ze al jaren hoort dat de strijd tegen de corruptie nu pas echt begint. ,,Na vijf jaar wil men nu eindelijk wetgeving introduceren die de bankrekeningen van ambtenaren controleert. Maar inmiddels hebben alle hooggeplaatste functionarissen buitenlandse bankrekeningen”. Met de hervormingsagenda wil het Kremlin de jongere generatie tegemoet komen in de hoop verdere protesten voor te zijn. ,,Ik zag vanmiddag iets bijzonders op TV”, schrijft Viktoria, een van de 39.000 Moskovieten die op Facebook belooft zaterdag te gaan demonstreren. ,,Het ging over een land waar geen arme mensen wonen, steeds meer kinderen geboren worden en dat zonder kleerscheuren de crisis doorkomt. Kan iemand me vertellen waar dat land precies is?”

De 70-jarige Natalia Glagogina is niet te missen in de demonstratie. Samen met haar man draagt ze een grote rode vlag met een vlijtig gestikte hamer en sikkel. Ze hebben met een bevriend echtbaar afgesproken bij het standbeeld van Karl Marx op het Revolutieplein, en schuifelen in een zee van demonstranten langs het hoofdkwartier van de geheime dienst, langs de presidentiële administratie, over de Grote Moskaretsjkibrug en langs het Rode Plein. Omstanders waarschuwen wanneer de bamboe-vlaggenstok bijna de elektriciteitskabels van de trolleybussen raakt. ,,Wij hebben op de communisten gestemt”, legt Glagogina uit. ,,Natuurlijk zijn onze stemmen gestolen. In de jaren ‘90 waren er ook al zulke protesten. We zouden in ieder geval een vorm van democratie krijgen, en dat hebben we nog steeds niet”. Ze loopt mee om te laten zien dat ze boos is, en vooral om met de jongeren te praten. ,,Ik wil ze vertellen dat het heel goed is dat ze vandaag op de been zijn, maar wil ze ook uitleggen dat het niet genoeg is. Zelfs nieuwe verkiezingen lossen niets op. Er moet zo veel veranderen, dat gaat nog heel moeilijk worden”.

De schattingen lopen uiteen, maar er waren zaterdagmiddag in ieder geval 50.000 mensen op de been in het centrum van Moskou. Voor het eerst in lange tijd is de oppositie even verenigd, van de liberalen tot de communisten en de nationalisten. Maar de politieke leiders spreken de jonge generatie niet aan. Ze zijn wars van het traditionele politieke debat, maar willen toch laten weten dat ze niet zitten te wachten op nog een decennium onder Vladimir Poetin. ,,En geef ze eens ongelijk!”, zegt Ljoedmilla Aleksandrovna (69). ,,Ik voel me belazerd en onder de duim gehouden, dat voelen de jongeren ook. Ze zijn van een andere generatie, ze hebben een beetje kunnen proeven van vrijheid, en ze zijn het zat dat er maar niets veranderd”. Het is volgens haar voor het eerst dat jongeren zich roeren. ,,Ik stond ook op de eerste rij toen we in het begin van de jaren ‘90 de democratie probeerden te redden. We stonden op de tanks. Toen waren er maar weinig jongeren, nu zijn ze overal. Dit kan alleen maar goed aflopen”.

Het protest in Moskou verliep vrijwel zonder incidenten. De oproerpolitie stond paraat, maar greep niet in. Toch zijn een hoop mensen sceptisch. De demonstranten hebben geen platform, geen leider, geen partij en weet eigenlijk niet goed wat ze willen. Juist daarom staat Viktor Schneider (48) op een afstandje te kijken. ,,Ik ben fotograaf, ik heb hier net mijn werk gedaan en zit me nu af te vragen of ik moet gaan protesteren. Ik ben heel blij dat het gewone mensen zijn. Ze zijn niet dronken en zijn uit zichzelf gekomen. Aan de andere kant, wat gaat er verder gebeuren? Ik heb dit allemaal al een keer gezien, demonstraties hebben nog nooit goed uitgepakt in dit land. En stel dat ze gelijk krijgen, dat er nieuwe verkiezingen komen en we over drie maanden een andere president hebben. Wie moet dit land besturen? Ik durf er eigenlijk niet eens over na te denken”.

De Poetin-fanclub, die zich laat vertalen als ‘De Onzen’, is in 2005 in het leven geroepen. Grote groepen lager-opgeleide jongeren uit de provincie moesten in een vloeiende beweging een einde kunnen maken aan eventuele straatprotesten. Het Kremlin heeft lessen geleerd uit de revoluties waarbij grote groepen jongeren in de buurlanden autoritaire regimes op de knieën kregen. De knokploeg heeft zich langzaam omgevormd dat een grote jeugdbeweging. Ze organiseren zomerkampen, rijden opblaasbare tanks naar Europese ambassades en protesteren soms maandenlang voor de deur van oppositiepolitici. Volgens de organisatie zijn er op dit moment 15.000 van hun leden op de been in de Russische hoofdstad.

,,Ik ben hier gekomen omdat ik, ja – hoe zeg je dat – ik gewoon geloof in de verkiezingen. Ik geloof in president Medvedev en ik wil niet dat deze Amerikaanse provocateurs ons land overnemen”, zegt Nadja, een 19-jarige activiste uit de provinciestad Toela. Ze staat uren op het plein in een wit hesje met het portret van Medvedev, en joelt wanneer de demonstranten hardhandig worden opgepakt. Ze slaapt in een gymzaal en zweert dat ze niet betaald krijgt om op het plein te staan. Andere jongeren bevestigen dat ze wel degelijk 1000 roebel per dag krijgen. De hele week worden er dwars door Moskou concerten en bijeenkomsten voor de Nasji-jongeren georganiseerd. ,,Wij maken zoveel geluid, we slaan zo hard op deze trommels dat we er zeker van zijn dat niemand die stomme demonstranten hoort”.

,,Ik heb nog nooit zo’n demonstratie gezien, wat zijn jullie met velen! En we hebben nog een grote verrassing in petto”. Ilja Jasjin, een jonge veteraan in de Moskouse oppositiebeweging, had een glinstering in zijn ogen. Zeker 10.000 jonge Russen trotseerden zware regen en kou om hun onvrede te uiten over de verkiezingsuitslag. Verenigd Rusland mag dan flink verloren hebben, ze vinden nog altijd dat de partij gefraudeerd heeft. ‘Rusland zonder Poetin! Dit is onze stad’, klinkt het. Iedereen filmt, maakt foto’s of schrijft berichten op Twitter. Het is de generatie die zich tot nu toe niet met politiek bemoeide. Ze werken, hebben goede diploma’s en een hoop van de wereld gezien. Ze willen dat Rusland een ‘normaal land’ wordt. Voor het eerst in tien jaar gaan zoveel mensen de straat op. De verrassing komt wanneer Jasjin de menigte oproept naar het Loebjanka-plein te lopen, het hoofdkwartier van de geheime dienst FSB. De oproerpolitie is overvallen door de menigte en slaat er hard op in. Jasjin, de razend populaire jurist en blogger Aleksej Navalny en een paar honderd mensen worden opgepakt. De hele nacht is het onrustig. De politie sluit delen van het centrum hermetisch af en overal in de stad hielden groepen jongeren de wacht.

De 30-jarige leraar Ilja Boechamatiks staat met twee vrienden tegenover een rij van 30 agenten in een zijstraat. Ze joelen wanneer nieuwe colonnes agenten en soldaten worden aangereden. ,,Mijn stem is niet gehoord”, legt Boechamatiks uit. ,,Bij de exit-polls had Verenigd Rusland 25 procent van de stemmen in Moskou, nu hebben ze er plots 52. Ik heb daar meer dan genoeg van”. Tegen middernacht gaat hij naar huis. De hoofdredacteur van de kritische radiozender Echo Moskvi noemde het oppakken van Aleksej Navalny een grote fout. ‘Nu hebben ze van een virtuele leider een echte held gemaakt’.

Bij het gerechtsgebouw waar Jasjin dinsdagmiddag 15 dagen cel krijgt voor het negeren van politiebevelen staan tientallen jongeren. ,,We blijven hier staan tot ze iedereen vrijlaten. Er komen nieuwe acties, we zijn nog maar net begonnen”, zegt Janna, een 25-jarige studente. ,,Hallo Vladivostok, hallo Kemerova, hallo Sachalin, dag Jekaterinenburg. Welkom iedereen”, zegt Tim iets verder. Hij houdt met zijn iPhone een ‘livecast’ bij. De beelden die hij schiet zijn live op internet te zien, meer dan 20.000 mensen hebben ingeschakeld. ,,Ik ben begonnen tijdens het protest”, legt Tim uit. ,,En toen moesten we rennen voor de politie, maar ik ben blijven livecasten, tot diep in de nacht”. Het Kremlin liet 50.000 extra politietroepen uit verschillende regio’s uitrukken en haalde 11.500 soldaten naar Moskou. Op verschillende plaatsen in de stad staan demonstraties geplant. ,,Ik heb me nog nooit met politiek ingelaten”, zegt Janna. ,,Maar volgens mij is dit het begin van iets heel groots”.

,,Ik begrijp het niet. Waarom houdt Rusland niet van mij? Ik ben niet alleen een Russisch staatsburger, ik heb ook een Russische ziel. Ik kan het simpelweg niet begrijpen”. De verontwaardiging bij Alla Dzjiojeva, de gewezen minister van onderwijs van het kleine de-facto onafhankelijke staatje, is groot. Vorige week won ze onverwacht de tweede ronde van de presidentsverkiezingen in Zuid-Ossetië. Het Kremlin had voor die taak Anatoly Bibilov aangewezen, een oud-militair die loyaliteit aan Moskou beloofde. Maar de Hoge Raad van de splinterregio liet vanwege aantijgingen van fraude de uitslag annuleren, schreef een nieuwe stemronde voor en verbood Dzjiojeva daar deel aan te nemen. ,,De Hoge Raad hier schrijft ieder besluit uit als je er maar genoeg voor betaalt”, laat Dzjiojeva tegenover de Russische pers weten. ,,Ze laten ons geen andere keus dan in opstand te komen”. De afgelopen dagen marcheerde Dzjiojeva met duizenden medestanders door de besneeuwde straten van de hoofdstad Tschinvali en moesten ordetroepen in de lucht schieten om een bestorming van het presidentieel gebouw te voorkomen. De demonstranten dreigen tenten op het plein neer te zetten en doopte het protest al de ’sneeuwrevolutie’. Het Kremlin stuurde top-onderhandelaar Sergej Vinokoerov om een oplossing te zoeken, maar de impasse zit al dagen muurvast.

Na een korte oorlog met Rusland in 2008 verloor Georgië definitief het gezag over Zuid-Ossetië, een regio die al sinds het einde van de Sovjet-Unie de-facto onafhankelijk is. Het kleine bergstaatje met slechts 28.000 kiesgerechtigden leeft voornamelijk van de handel met Russische soldaten. Nadat Rusland de onafhankelijkheid van Abchazië en Zuid-Ossetië officieel erkende verplaatste het duizenden troepen naar de het bergachtige gebied aan de zuidgrens. De bevolking haalde de Russen als verlossers binnen, maar zijn kwaad dat de beloofde reconstructie niet op gang komt en willen dat het Kremlin zich niet langer met hun politieke zaken bemoeit. De kandidatuur van de populaire Dzjambolat Tedejev, de coach van het Russische worstelteam, werd ook al afgewezen nadat de regelgeving werd aangepast. In September bestormden zijn gewapende medestanders de centrale kiescommissie om zijn deelname te eisen, een conflict dat alleen kon worden opgelost door bemiddeling van de vertrekkende president Eduard Kokoiti. Volgens experts kan het conflict gemakkelijk escaleren omdat bijna ieder huishouden in Zuid-Ossetië gewapend is.

Rusland maakt zich grote zorgen over de protesten. Zondag zijn er parlementsverkiezingen in het land, en het beeld dat duizenden burgers de straat op gaan om te protesteren tegen verkiezingsuitslagen is een rampscenario voor het Kremlin. De Russische televisie bericht zeer terughoudend over het conflict. Volgens Anatoli Barankevitsj, de minister van Defensie, is het ‘imago van Rusland als een betrouwbare partner’ voor de Zuid-Osseten aan diggelen geslagen. Op internet beloven sommige inwoners, die bijna allemaal Russische paspoorten hebben, bij de Russische verkiezingen uit wraak niet op Verenigd Rusland te stemmen. De Georgiërs kijken met lede ogen naar escalerende conflict. Eka Tkesjelasjvili, de Georgische minister verantwoordelijk voor de deelrepublieken, liet weten dat het volgens haar sowieso om illegale verkiezingen gaat. ,,Het is een illegale stembusgang in een land dat niet bestaat”.

Steeds meer mensen hebben het gehad met Verenigd Rusland. De partij is het vehikel van de macht geworden en het Kremlin oefent steeds meer druk uit om er voor te zorgen dat een ruime meerderheid van de Russen op de juiste plek een kruisje zet. Omdat het Kremlin de ruimte niet geeft verplaatst het debat zich naar de straat. Het vluchtig neerkladden van een klein snorretje is een politieke verzetsdaad in het land waar bij de enige oppositie – op een paar splinterpartijen na – uit stokoude communisten bestaat. En de beweging is enorm. Twee weken geleden dook er een groot billboard op dat sprekend op de affiche van Verenigd Rusland leek. Alleen waren de mensen op de achtergrond ratten geworden en stond er in plaats van ‘Stem voor Rusland, stem voor de toekomst’ heel venijnig, en in hetzelfde lettertype: ‘U ziet het verschil toch niet’.

Een van de drijvende krachten achter het artistieke protest is mijn vriend Michail, die zich ‘Make’ noemt. Hij hing de afgelopen maanden op allerlei plaatsen in Moskou verkeersborden op. ‘Kijk uit, hier steelt men geld’ stond er tegenover de Doema. Bij het Kremlin plaatste hij midden in de nacht een ander bord dat binnen een half uur alweer verwijderd was. ‘Opgepast! Tandem!’ stond er, een sneer naar de dubbelact waarin nu Poetin het roer weer overneemt van Medvedev. De kunstenaars radicaliseren. Een paar jaar geleden liet het beruchte gezelschap ‘Voina’ een enorm doodshoofd op het parlement projecteren, en vorige zomer geleden kalkte de organisatie een enorme fallus onder een ophaalbrug tegenover het hoofdkwartier van de geheime dienst. ,,Noem het maar een partizanendaad”, stottert de pas afgestudeerde Make. Hij heeft een wat schuchter voorkomen, maar is alles behalve bang. Komend weekend hangt hij weer een reeks borden op. ,,Of ze verdwijnen binnen een paar minuten, of ze blijven soms dagen hangen”, legt hij uit. Het billboard met de ratten hangt er nog steeds. Ze zien het verschil toch niet.

Het blauwe logo van ‘News Outdoor’ knippert verlaten langs de grijze golfplaten vlak naast het Kremlin. Rondom de bouwput waar tot 2006 het immense hotel ‘Rossija’ stond had het bedrijf tot een paar weken geleden een van de grootste billboards ter wereld. BMW adverteerde er met levensechte auto’s, de Chinese overheid bejubelde er de vriendschappelijke betrekkingen tussen beide landen en Japanse elektronicabedrijven gebruikten de vijftien meter hoge en 400 meter lange oppervlakte als uithangbord. Langzaam verdwijnen de enorme advertenties uit het centrum van Moskou. Voor het eerst in twintig jaar is de historische gevel van het Izvestia-gebouw op het Poesjkin-plein te zien en maken de lichtbakken van Pepsi en Nokia weer plaats voor de oude communistische mozaïeken en beeldhouwwerken. Op de flats aan de Novy Arbat zijn de enorme posters van een telecomaanbieder weggehaald. Voor het eerst in jaren kunnen de inwoners weer naar buiten kijken. Na onderzoek ontdekte het stadhuis deze zomer dat maar liefst 60 procent van alle advertentieruimte in de stad illegaal is geplaatst. In sommige gevallen bleek dat zelfs de renovatie van historische panden in scène was gezet om langs de bouwsteigers te kunnen adverteren.

Het is een van de meest zichtbare maatregelen van de nieuwe Moskouse burgemeester Sergej Sobjanin, die een jaar geleden door het Kremlin werd aangewezen nadat Joeri Loezjkov bij de macht uit de gratie viel. Sobjanin beloofde bij zijn aantreden iets te doen aan de eindeloze files en beloofde in juli het stadscentrum van Moskou ‘aan de burgers terug te geven’. In september werden de grote posters over de boulevards weggehaald en sinds een paar dagen worden ook de rijdende reclamezuilen in de stad aangepakt. De ‘mobiele reclame’ is het meest hardnekkig, de parkeerwacht heeft een dagtaak aan weg wegslepen van vrachtwagens met billboards of advertenties op goedkope auto’s met met lekgestoken banden worden achtergelaten. ,,We hebben 39 van de vrachtwagens weg laten slepen”, legt Vladimir Tsjernikov van het gemeentehuis uit. ,,De volgende dag zijn ze gewoon weer terug. Het mag dan wel verboden zijn per wet, de reclamemakers nemen de boetes voor lief”. De Moskouse ex-burgemeester moest zich woensdag bij een rechtbank verantwoorden over corruptieschandalen. Zijn zoon Alexander verkocht deze week zijn twee reclamebedrijven.

Begin deze maand takelde een grote hijskraan het enorme Mercedes-logo van het dak van het beroemde ‘Huis aan de Kade’, een gebouw recht tegenover het Kremlin waar vroeger de militaire- en politieke top van de Sovjet-Unie woonde. Mercedes zoekt naar een nieuwe locatie voor het 6,5 ton wegende logo, de bewoners van het pand missen het nu al. ,,Het heeft hier tien jaar op het dak gestaan en gaf het wel iets kosmopolitisch”, vertelt Nadezjda Petrovna, een gepensioneerde vrouw die zitting heeft in de bewonerscommissie. ,,Mercedes had alle contracten in orde en betaalde altijd op tijd. Van dat geld hebben wij de afgelopen jaren de trappenhuizen en de liften onderhouden”, legt ze uit. ,,Ze vragen ons nooit wat. Nu moet de gemeente die kosten opvangen, maar we hebben de hoop al opgegeven dat ze dat ooit zullen doen”.

,,We stonden voor de Tadzjiekse ambassade met een petitie, en na overleg met de politie hebben hebben we het momentum gegrepen”, legt Ivan Krilov van de vrijwillige anti migrantenbrigade tegenover de internetpublicatie gazeta.ru uit. ,,We zijn gelijk aan de
slag gegaan, er was veel politie bij betrokken en we hebben tientallen illegale gastarbeiders opgepakt”. Eerder die dag vertelde Konstantin Romadanovski, het hoofd van de Russische migratiedienst, in een gesprek met president Dimitri Medvedev dat Tadzjiekse gastarbeiders
statistisch gezien het vaakst een strafblad hebben. Daarna ging het snel. In het centrum van Moskou werden met hulp van vrijwilligers grote groepen Tadzjiekse gastarbeiders op hun documenten gecontroleerd, en vrijdagmorgen werden ruim 100 Tadzjieken het land
uitgezet. Volgens de migratiedienst was de deportatie ‘routinewerk’, maar is de organisatie klaar om de 134 gastarbeiders die donderdagnacht opgepakt werden in een versnelde procedure op een vliegtuig te zetten. Een woordvoerder van een Tadzjiekse organisatie bevestigd dat er per direct geen werkvergunningen meer worden afgegeven. ‘Dat is maar een onderdeel van onze asymmetrische maatregelen’, bevestigd een bron bij het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken aan het persbureau Ria-Novosti.

Het ministerie beloofde keiharde maatregelen nadat afgelopen dinsdag een bizarre rechtszaak tot een vonnis kwam. Begin maart dit jaar vlogen de piloten Vladimir Sadovnitsj en Aleksej Roedenko twee stokoude Antonov-vrachtvliegtuigen van Afghanistan naar Tadzjikistan, waar ze volgens de Tadzjiekse autoriteiten niet de juiste papieren hadden om te landen. Omdat de vliegtuigen niet genoeg brandstof hadden om terug te vliegen werden de kisten in de Tadzjiekse provinciestad Qurghonteppa [Koergan-Tjoebe] aan de grond gezet en de twee piloten gearresteerd. Aan boord van een van de vliegtuigen bevond zich een straalmotor. Volgens de piloten een reserve-onderdeel, volgens de rechter in Tadzjikistan smokkelwaar of onderpand voor een heroïnelevering. Na een chaotische rechtszaak werden Sadovnitsj en Roedenko, die een Ests-paspoort heeft, veroordeeld tot ruim acht jaar gevangenschap. De zaak zorgde voor opschudding en Rusland. Sommige parlementariërs suggereerden dat de overheid in Tadzjikistan de vliegtuigen confiskeerde om ze zelf voor de drugssmokkel in te zetten, in de pers klonk het idee om de honderd-duizenden Tadzjiekse migranten in Rusland gevangen te zetten.

De campagne doet denken aan de massa-deportatie van Georgiërs in 2006. Na een diplomatiek schandaal pakte de overheid honderden Georgiërs op, werden Georgische casino’s per direct gesloten en moesten de meeste Georgische restaurants hun chef-koks ontslaan. In de overvolle deportatiecentra kwamen destijds twee mensen om het leven. Karomat Sjaripov van een actiegroep van Tadzjiekse gastarbeiders laat tegenover Interfax weten dat de campagne nog wel een tijd kan duren. ‘Tegen mijn mensen is vandaag gezegd dat ze geen schijn van kans hebben nog in Rusland te blijven, zelfs al hebben ze een universitaire opleiding. Op dezelfde manier zijn destijds de Georgiërs het land uitgezet, later zijn er maatregelen genomen tegen Oekraïners en Oezbeken. En nu moeten wij het ontgelden’.