Het kost maar een een paar euro en het is in iedere apotheek verkrijgbaar. Russische drugsverslaafden stappen steeds vaker over op ‘krokodil’, een cocktail van vrij verkrijgbare medicijnen met dodelijke gevolgen. Volgens hulpverleners in de verslavingszorg loopt het uit de hand.

‘Goedemiddag. Ik gebruik al een tijd desomorfine en wil graag weten wat de gevolgen zijn’, schrijft een anonieme gebruiker op een website waar drugsverslaafden vragen kunnen stellen aan specialisten. ‘Mijn lichaam doet overal pijn, ik wil er vanaf maar durf hier niet naar de hulpverlening. Wat kunt u mij aanraden?’ Terwijl de Russische zich vooral zorgen maakt over heroïnegebruik wint een nieuwe drugs sinds een aantal jaar sterk aan populariteit. Desomorfine heet op straat ‘krokodil’ omdat de gebruikers binnen enkele maanden grote open wonden ontwikkelen die vaak zo schadelijk zijn dat het lijkt alsof de junks zijn aangevallen door wilde beesten. Krokodil is een mengsel van benzine, de zwavel van luciferstokjes en allerlei medicijnen met bestanddelen van codeïne die in iedere Russische apotheek voor een paar euro zonder recept over de toonbank gaan.

Volgens de gebruikers geeft het bij injectie een kortstondig geluksgevoel en blijft zo’n anderhalf uur verdoven. De brouwsels worden vaak gekookt illegale woningen en criminaliteit in buurten met veel gebruikers tiert volgens politierapporten welig. De gevolgen zijn desastreus. Het immuunsysteem krijgt een enorme klap en op de plaatsen waar de gebruiker het mengel inbrengt ontstaan grote open wonden. Binnen korte tijd laten vitale organen het afweten, de meeste gebruikers leven niet langer dan een jaar. Het antwoord op het forum is dan ook zorgwekkend. ‘Desomorfine is misschien wel de meest gevaarlijke drugs op de markt’, schrijft een eveneens anonieme arts in een antwoord. ‘Afkicken is bijna onmogelijk en moet altijd in een medische omgeving gebeuren. Er zijn gebruikers die het zelf kunnen, maar het zal heel moeilijk worden. Hou ons op de hoogte’.

Desomorfine is in Rusland, net als in Nederland, verboden bij de opiumwet. Maar omdat er in de afgelegen Russische regio’s amper controle of hulpverlening is loopt het gebruik vooral daar uit de hand. ‘Wij hebben een scherpe toename gezien in de verkoop van pijnverlichtende medicijnen aan groepen gebruikers die er aan verslaafd zijn’, liet Viktor Ivanov van het Federale Anti-Drugsbureau weten tegenover het televisiestation Vesti. ‘In sommige regio’s zien we ieder jaar een verdubbeling’. Volgens de dienst zijn er alleen vorig jaar al 112 miljoen individuele dosis krokodil in beslag genomen, maar betrouwbare cijfers over de hoeveelheid verslaafden en sterfgevallen ontbreekt. Ook president Dimitri Medvedev is op de hoogte. ‘Ik tikte pas nog bij een zoekmachine het woord ‘desomorfine’ in, en de eerste suggestie die je te zien krijgt is een recept hoe je het klaar moet maken’, vertelde hij afgelopen maand tijdens een bijeenkomst in de Siberische stad Irkoetsk. ‘Dat soort sites moeten dicht, de vrijheid van informatie is hier geen excuus’.

De overheid heeft de drugsproblematiek tot prioriteit gemaakt, maar boekt weinig successen. Naar schatting zijn er zo’n drie miljoen heroïneverslaafden in Rusland, en dit jaar wil de overheid verplichte drugstesten invoeren voor schoolkinderen. Volgens critici is dat geen oplossing omdat er een groot tekort is aan opvangcentra en afkickklinieken. ,,De overheid werkt ons alleen maar tegen”, zegt een hulpverlener uit Jekaterinaburg die anoniem wil blijven. ,,De politie denkt dat wij drugs verstrekken, valt regelmatig opvangcentra binnen en pakt alle verslaafden op. Zo gaat het nooit werken”, legt hij uit. De desomorfine-verslaving groeit met de dag. ,,Een paar jaar geleden zagen we voor het eerst iemand met enorme open wonden, nu zien we ze bijna dagelijks. Ik heb alle drugs wel gezien, maar dit loopt compleet uit de hand. Er is geen behandeling, ze zijn ten dode opgeschreven”.

De Verenigde Staten zien af van de bouw van een raketschild in Oost-Europa, de NAVO wil dolgraag samenwerken met Rusland en beide landen willen nauwer samenwerken op internationaal niveau. Maar wat is de Russische agenda?

‘Een dapper besluit’, liet de Russische premier Poetin weten. De stoicijnse Russische leider glunderde zowaar toen hij het aankondigde. De Amerikaanse president Barack Obama blies vorige week de plannen voor een raketschild in Oost-Europa af. Hoewel het raketschid eigenlijk tegen Iraanse raketten moest beschermen zag Rusland het altijd als een enorme bedreiging voor haar eigen veiligheid. In Moskou kopten de kranten dat de Russische diplomatie had ‘gewonnen’. De meeste Russen zien het als hun goed recht. Rusland wil voor vol worden aangezien op het wereldtoneel.

Na jaren van moeizame relaties zit er sinds een paar weken schot in de bilaterale betrekkingen tussen Rusland en de Verenigde Staten. Het raketschild is van de baan, op het gebied van de nucleaire non-profileratie worden spijkers met koppen geslagen en ook Rusland voert de diplomatieke druk op tegen Iran. Rusland, de NAVO en de Verenigde Staten werken samen in strijd tegen het terrorisme en de Russische marine werkt andere landen om piraterij tegen te gaan. Zelfs in Afghanistan, het land waar Rusland twintig jaar geleden zelf een oorlog vocht, willen beide landen aan de slag om illegale heroine-export tegen te gaan.

,,Dat is snel gegaan”, legt Maxim Braterski uit. Hij is als hoogleraar verbonden aan het Centrum voor Russische Studies aan de Moskouse School voor de Economie. ,,Nog maar een half jaar geleden waren de relaties op een dieptepunt. De NAVO bevroor de banden met Rusland vanwege het conflict in de Kaukasus en in Rusland had het raketschild in Polen en Tsjechie kwaad bloed gezet. Dat zijn in het Kremlin niet vergeten, maar de irritatie is voorbij”, weet Braterski. ,,Rusland zat de afgelopen jaren klem en wilde met niemand samenwerken. Dit is een positief signaal. De nieuwe NAVO-baas ziet men hier als een bruggenbouwer, De Hoop Scheffer polariseerde alleen maar en durfde niet vooruit te kijken”.

Toch ziet men in Rusland de NAVO nog altijd als een bedreiging. Met Amerikaane basis in Centraal-Azie, militaire oefeningen in de Baltische Staten en vooral de militaire samenwerking met en het potentiele lidmaatschap van Oekraine en Georgie baart Rusland zorgen. ,,Mensen zijn argwanend. Ze niet de NAVO niet geheel ten onrechte als een militair blok, niet zozeer als een politieke entiteit”, legt Braterski uit. Veel analisten denken dan ook dat de ware test voor de Amerikaans-Russische relaties zich niet zozeer in Rusland zelf, maar in de voormalige Sovjet-ruimte af zal spelen. Rusland ziet het gebied als haar achtertuin en Amerika probeert er voet aan de grond te krijgen.

De relatie tussen beide landen is dan ook nog verre van optimaal. Zo doken er afgelopen week beelden op van een Amerikaanse diplomaat die in een hotel in een Russische provinciestad was ‘betrapt’ met prostituees. Volgens de Amerikaanse ambassade in Moskou gaat het om een smaadvolle poging de diplomaat in diskrediet te brengen. Het Witte Huis noemde de beelden ‘montages’.

De betere betrekkingen zijn vooral te danken aan Barack Obama. ,,Hij is niet zo hardlijnig als Bush”, legt Braterski uit. ,,Hij luistert naar Moskou. Dat zag je tijdens het staatsbezoek in Juli, en nu weer tijdens de VN-conferentie en de G20 bijeenkomst in Pittsburg. Ze willen samenwerken.” Toch mag de rol van Medvedev volgens Braterski niet worden uitgevlakt. ,,Hij heeft een eigen agenda. Hij is vastbesloten Rusland als een belangrijke speler op het wereldtoneel neer te zetten. Nu de relaties met de Verenigde Staten verbeteren zou het me niets verbazen wanneer hij binnenkort de druk op Europa opvoert.”

Drugsverslaving is de afgelopen jaren uitgegroeid tot een van de grootste problemen in Rusland. President Medvedev kondigde rigoreuze maatregelen aan en wil bekijken of alle scholieren en studenten in het land preventief getest kunnen worden. Onderwijzers zien het niet zitten.

Videoreportage van CentrTV, met op 1:38 een vreemde drugstest voor scholieren. Zit heroine soms onder je nagels? UPDATE! Jazeker, heroine zit IN je nagels. Dank, @rolandvanveen, @alper en @JacoKoster

,,Echt niet. Ik laat me niet testen!”, zegt Andrej. De eerstejaars rechtenstudent staat met een aantal vrienden buiten de collegezaal van de Moskouse Staatsuniversiteit een sigaretje te roken. ,,Stel dat ze je net na het weekend testen? Ik rook soms wel eens een joint,” zegt hij. ,,Daar is toch niks mis mee, dat mag bij jullie ook!” Zijn vrienden zijn het met hem eens. ,,Als ze je daarna testen kun je de universiteit wel vergeten!” Het is het gesprek van de dag aan de universiteit. President Medvedev kondigde gisteren harde maatregelen aan om de drugsproblematiek in het land tegen te gaan. De kranten hebben het over een ‘oorlog tegen drugs’.

Tijdens een speciale kabinetszitting sprak Medvedev over de desastreuze cijfers. ,,De afgelopen tien jaar is verslaving met maarliefst 60 procent toegenomen. Er zijn in ons land en half miljoen geregistreerde verslaafden, experts hebben het over cijfers van 2 tot 2,5 miljoen drugsveslaafden.” Hij noemde het een bedreiging voor de nationale veiligheid en sprak van een ramp in verband met de ‘gecompliceerde demografishe situatie’. Vanwege het overmatige drank- en druggebruik wordt de Russische man gemiddeld genomen niet ouder dan 59 jaar. ,,Iedereen is het er over eens dat er een nieuw en harder anti-drugsbeleid gevoerd moet worden”, zei Medvedev. Hij gaf het kabinet de opdracht alle opties te bekijken, waaronder het testen van studenten en scholieren.

Na afloop van de kabinetszitting liet Viktor Ivanov van het nationale anti-drugsbureau weten dat het belangrijk is schoolgaande jeugd al op jonge leeftijd te testen. ,,Wanneer ze al enkele jaren aan de herione zitten is het in de meeste gevallen te laat”. Volgens hem kunnen de controles gewoon worden uitgevoerd tijdens de reguliere medische testen die jaarlijks op scholen plaatsvinden. De bekende internetpublicatie gazeta.ru deed een rondgang langs een aantal decanen van grote middelbare scholen in Moskou. Zij hebben zo hun vraagtekens bij de plannen van de overheid. ,,Het is zinsloos beleid, daar zijn we het allemaal wel over eens. Het drugsprobleem in dit land kun je niet op de scholen oplossen”, legt Boris Davidovitsj uit. ,,Er zijn tien miljoen schoolgaande kinderen in dit land. Hoe gaan ze die tests uitvoeren? Wie gaat dat betalen?” Hij denkt dat dit initiatief een ’stille dood’ zal sterven. ,,Net als soortgelijke maatregelen die eerder zijn aangekondigd.”

Op verschillende Russische scholen en onderwijsinstellingen zijn drugstests al verplicht. Studenten die weigeren mee te doen worden in de meeste gevallen van de opleiding gestuurd. Iemand die in Rusland eenmaal het stempel ‘verslaafde’ krijgt in veel gevallen een notitie bij het politiebureau. Daarmee zijn de kansen op een opleiding, een goede baan en zelfs een rijbewijs verkeken.

Drugsproblematiek in Rusland gaat voormalijk over heroine, en bijna alle heroine in Rusland komt vanuit Afghanistan via Centraal-Azie naar Rusland. Een paar maanden geleden berekende het anti-drugsbureau al dat er sinds de Amerikaanse inval in Afghanistan maarliefst 44 keer meer heroine op de markt is. Experts spreken dan ook van een epidemie, ruim twee procent van de beroepsbevolking is verslaafd. Rusland werkt sinds kort nauw samen met de NAVO en de Amerikaanse troepen in Afghanistan om de productie tegen te gaan. ,,Omdat we de Amerikaanse operatie ondersteunen mogen we tenminste verwachten dat de Amerikanen er alles aan doen om te zorgen dat heroine niet de grens over gaat”, zei Ivanov. ,,Dit monster kunnen we niet alleen aan.”

Afghanistan vraagt de Russen om de heroà¯neproductie te helpen bestrijden. Rusland heeft daar zelf ook baat bij, want langs de poreuze grenzen van Centraal-Azie liggen de heroineroutes naar de Russische markt wagenwijd open. Nog nooit waren er zoveel verslaafden in Rusland, een probleem dat men langzaam maar zeker onder ogen ziet.

Jonge verslaafden in Sint Petersburg, door kr4gin op Flickr

Bij het metrostation Tsjertanovskaja in het zuiden van de Russische hoofdstad spreekt iedereen er schande van. ,,Het zijn net spoken, zo wit. Vooral in de winter kijk je dwars door ze heen”, weet Tatjana (30) die sigaretten verkoopt in een ondergrondse passage. ,,En de politie laat ze gewoon liggen, ze durven ze niet aan te raken”, voegt ze er aan toe.

Rusland wordt de laatste jaren overspoeld met heroà¯ne uit Afghanistan. In Centraal-Aziatische landen als Tadzjikistan, Oezbekistan en Kazachstan sijpelt de illegale drugs gemakkelijk door de vrijwel open grenzen met Rusland. Volgens de officiele cijfers zijn er zeker 2 miljoen verslaafden in Rusland, iedere dag komen er ongeveer 80 gebruikers om het leven. Sinds 2001 is de hoeveelheid Afghaanse heroà¯ne in Rusland vervierenveertigvoudigd.

De Afghaanse vice-president Karim Halili bracht deze week een bezoek aan Moskou en vroeg de Russen bij te dragen aan de bestrijding van de illegale teelt en smokkel. Rusland zegde samenwerking toe en is bezig verschillende drugskartels in Rusland en de Centraal-Aziatische landen in kaart te brengen. Volgens Viktor Ivanov van het staatsorgaan dat zich bezighoud met de bestrijding van drugs zijn de problemen begonnen toen de NAVO het land binnenviel. ,,Wij willen dat de NAVO gewoon z’n werk doet, de regio in het gareel houdt en ook de drugsbestrijding aanpakt.”

De enorme toestroom van Afghaanse heroà¯ne is goed zichbaar in Jekaterinburg, een Russische miljoenenstad dicht bij de grens met Kazachstan. Evgeni Maljonkin van de stichting ‘Stad Tegen Drugs’ werkt er al tien jaar met allerlei verslaafden. ,,Sinds de Amerikanen in Afghanistan aan de slag zijn gegaan is de hoeveelheid heroà¯ne hier enorm toegenomen. Wij hebben afkickprogramma’s en werken goed samen met de autoriteiten, maar in de regio en in de kleinere steden en dorpen is het een drama.”

Rusland begint langzaam het enorme drugsprobleem onder ogen te zien. Volgens de officiele cijfers is zeker twee procent van de Russische beroepsbevolking verslaafd aan heroà¯ne. Sommige experts spreken zelfs van een epidemie. Bovendien zijn heroà¯neverslaafden in Rusland vaak jongeren. Maljonkin: ,,Net als in de rest van de wereld beginnen de meeste drugsverslaafden hier met marihuana of XTC. Maar omdat de heroà¯ne zo goedkoop is geworden schakelen veel jongeren hier in een vroeg stadium al over op heroà¯ne, met alle gevolgen van dien.”

De Russische overheid heeft amper beleid of programma’s voor de opvang van verslaafden of de verstrekking van medicijnen of injectienaalden. Drugsgebruikers worden meestal gewoon opgepakt en in het gunstigste geval doorverwezen naar liefdadigheidsinstellingen. Meestal komen ze echter in de gevangenis terecht. De samenwerking met de Afghaanse overheid is volgens Maljonkin een stap in de goede richting, maar de oplossing is volgens hem veel simpeler: ,,Men moet hier simpelweg de grenzen sluiten. Iedereen met een paspoort kan op dit moment de grens over. Dat moet anders, bijvoorbeeld door een visumplicht in te voeren. Wanneer de grenzen dichtgaan is het hele probleem zomaar afgelopen.”