Moordenaar gevonden, nu de opdrachtgever nog

De hoofdverdachte in de zaak na de moord op de kritische journaliste Anna Politkovskaja is eindelijk opgepakt. Volgens zijn advocaat heeft hij zichzelf aangegeven, en de familie van Politkovskaja waarschuwt dat de zaak pas is opgelost wanneer de opdrachtgever wordt gevonden.

ANNA POLITKOVSKAYA

In alle vroegte is dinsdagmorgen Roestam Machmoedov in zijn ouderlijk huis in het afgelegen Atsjchoi Martanski gebied in Tsjetsjenië van zijn bed gelicht. Hij is de belangrijkste verdachte in het proces na de moord op Anna Politkovskaja (1958), de kritische journaliste die openlijk schreef over corruptie, moord en ontvoering in de Tsjetsjeense deelrepubliek en op 7 oktober 2006 op klaarlichte dag in Moskou werd doodgeschoten. De moord kwam Rusland op scherpe internationale veroordelingen te staan. Moerad Moesajev, de advocaat van de familie Machmoedov, legt tegenover internetportaal gazeta.ru uit dat hij vorige week in Europa was en onverwachts een telefoontje kreeg. ‘Zijn ouders vroegen om een ontmoeting. Het werd al snel duidelijk dat ze wilden bekijken hoe Roestam zich het beste aan kon geven. Hij wilde niet langer op de vlucht zijn’. Niet veel later werd hij opgepakt. ‘Als hij zelf naar de autoriteiten is gestapt kun je dit dus moeilijk een overwinning voor de politie en de geheime dienst noemen’.

Dzjabrail en Ibrahim, de twee broers van de waarschijnlijke dader, werden in een gesloten proces verdacht van medeplichtigheid. Ze hielden zich op in de buurt van het appartement van Politkovskaja. Samen met voormalig politieagent Sergej Chadzjikoerbanov en geheim agent Pavel Rjagoezov werden de twee broers in 2009 vrijgesproken, maar het hooggerechtshof annuleerde de zaak en gaf de opdracht tot een nieuw onderzoek. In het proces verdween belangrijke bewijsstukken en de hoofdverdachte hield zich volgens de Russische openbaar aanklager schuil in België. Duidelijk werd dat de drie broers slechts loopjongens waren, en dat de werkelijke opdrachtgever vrij rondloopt. Vrienden en collega’s van Politkovskaja wezen naar de hoogste regionen van de macht. De Tsjetsjeense president Ramzan Kadirov ontkende elke betrokkenheid en liet weten ‘geen vrouwen te doden’. Toenmalig president Vladimir Poetin noemde de journaliste na haar dood ’irrelevant’. Volgens Novaja Gazeta hoofdredacteur Dimitri Moeratov was Politkovskaja voor haar dood bezig met een groot onderzoek naar de ontvoeringen en mishandelingen onder het gezag van Kadirov in Tsjetsjenië.

Uit haar naam is de Anna Politkovskaja-prijs in het leven geroepen. De eerste winnaar van die prijs, de Tsjetsjeense mensenrechtenactivsite Natalia Estemirova, werd twee jaar geleden ontvoerd en vermoord. Stanislav Markelov, die als advocaat voor de familie Politkovskaja optrad, werd begin 2009 op klaarlichte dag in het centrum van Moskou doodgeschoten. Ook een andere journaliste van Novaja Gazeta, Anastasia Barboerova, kwam daarbij om het leven. Voor die dubbele moord werd begin mei van dit jaar de ultranationalist Nikita Tichonov tot levenslang veroordeeld. De moord op Estemirova is nog altijd niet opgelost. Anna Stavitskaja, een andere advocaat voor de nabestaanden van Politkovskaja, liet tegenover persbureau Ria Novosti weten dat de arrestatie van Machmoedov niet wil zeggen dat ze zaak is opgelost. ‘De zaak is pas opgelost wanneer diegenen die de opdracht ertoe gegeven hebben gevonden en gestraft worden’. Rusland is een de gevaarlijkste landen ter wereld voor journalisten. Het afgelopen decennium zijn er zeker 17 journalisten vermoord en nog eens honderden mishandeld.

Over Facebook, de gevangenis, Wikileaks en waarom de aarde plat is

,,Je hebt niets gemist tijdens de verkiezingen”, lacht Ali Novruzov ,,Van de 125 kiesdistricten mocht de oppositie er maar in een stuk of 30, hooguit 40 meedoen. En natuurlijk heeft de regerende partij gewonnen. Weinig nieuws dus, het is er hier niet veel democratischer op geworden”.

Ali Novruzov is een bekende Azerbeidzjaanse blogger. Hij traint verschillede media en werkt bij een organisatie die alternatieve lezingen aan studenten geeft. ,,Het gaat slecht met de onafhankelijke pers”, zegt hij. ,,Vergeet de televisie, want zelfs de commerciële zenders staan onder strikte controle. De meeste kranten staan onder enorme druk of worden simpelweg in leven gehouden door de overheid. Er zijn publicaties die hooguit 50 exemplaren per week verkopen, daar voert de overheid de redactie. Azadliq (Vrijheid) is de laatste, maar ook die hebben het moeilijk”.

Het redactiekantoor van Azadliq was vijf jaar geleden het epicentrum van de Azerbeidzjaanse oppositie. Journalisten, politici, jeugdactivisten en NGO’s liepen er de deur plat. Bij het kleine café op de binnenplaats was de revolutie in volle gang. Na de vreedzame machtsovergangen in Georgië en Oekraïne was Azerbeidzjan het volgende punt voor de oranje golf. Ook hier zouden straatprotesten de corrupte overheid op de knieën krijgen. Terwijl de politici aan de telefoon hingen met Amerika waren hun moeders en zusters bezig vlaggen en spandoeken te naaien. Zonder resultaat. Bij de laatste bijeenkomst greep de politie hard in en werden de demonstranten van het plein geslagen.

,,Azadliq bestaat nog wel, maar hun kantoor en het café is nu weg”, legt Novruzov uit. ,,Er is een enorm bankgebouw voor in de plaats gekomen en de redactie heeft nu alleen maar een klein kantoor bij het officiële staatspersbureau. De oppositiepartij in hetzelfde gebouw is nog altijd dakloos.”

En dus ‘vluchten’ veel journalisten naar het internet. Maar in Azerbeidjan is bloggen, of zelfs gewoon je mening geven, niet zonder risico. ,,Het punt is dat de lijn niet meer duidelijk is. De risico’s vallen mee, ik schrijf vooral voor een klein publiek. Maar voor je het weet valt het op. Niemand heeft nog een flauw idee wat er nog kan, en wat niet meer mag. Ik weet niet wat er morgen gaat gebeuren voor wat ik gisteren op mijn blog heb gezet”, zegt Novruzov.

Ali Novruzov
Ali Novruzov

Ook Adnan Hajizade herinnert zich de oranje-tijd goed. ,,Ik kwam net terug uit de Verenigde Staten. Mijn vader stond kandidaat en we wisten zeker dat er veranderingen op komst waren. Er heerste optimisme op de straat. Die laatste demonstratie was verschrikkelijk. Politieke kopstukken werden in elkaar geslagen, vlaggen kapotgetrokken. Ik wilde mijn vrienden bij de arm pakken en doorzetten, maar iedereen was al weg.” Daarna is Hajizade de jeugdbeweging OL! begonnen, de organisatie waar ook Novruzov voor werkt ,,Ik realiseerde me dat het anders moest, er moest iets gebeuren met de nieuwe generatie, de mensen die nog niet verpest zijn”.

Toen de Azerbeidzjaanse president Ilham Alijev vorig jaar in Duitsland voor 40.000 euro een ezel als souvenir kocht maakte zijn organisatie daar een satirische video van. Een paar dagen later werd hij met Emin Milli in een restaurant door twee mannen in elkaar geslagen, de politie pakte beide bloggers op voor openbare geweldpleging. Na twee maanden hoorzittingen werden de twee schuldig bevonden en kregen ze respectievelijk twee en twee jaar en zes maanden gevangenisstraf. Twee weken geleden waren ze plots weer vrij.

Hajizade weet nog altijd niet goed waarom. ,,Ik heb geen flauw idee waarom ik opgepakt ben, laat staan dat ik weet waarom ik weer vrij ben. Onder bepaalde voorwaarden kun je na een jaar vrijkomen vanwege goed gedrag. De aanklager legde uit wat voor bizarre regels ik overtreden had, en ik was in mijn hoofd al bezig met een speech. Tot de rechter plots concludeerde dat ik vrij was. Ik kan het nog altijd moeilijk geloven”.

Hajizade bladert door een gloednieuwe iPad. Zijn agenda staat de komende weken propvol met blauwe blokjes, maar wanneer hij twee weken terug veegt over het scherm is alles leeg. ,,Niet te geloven, toen zat ik nog in de gevangenis en had ik geen flauw idee wat er aan de hand was”.

De arrestatie van de twee bloggers is wereldwijd veroordeeld, zelfs Obama, Clinton en Sarkozy drongen aan op vrijlating. ,,Ik kreeg dingen te horen, maar het was allemaal moeilijk te geloven. Ik beloofde mezelf bij mijn vrijlating alles terug te lezen. Alle petities, blogposten en aantekeningen. Maar het valt me zwaar, het doet pijn dat allemaal terug te lezen.”

Uit de door Wikilieaks vrijgemaakte ‘cables’ is duidelijk dat de Amerikaanse onderminister van Buitenlandse Zaken William Burns op vrijlating van de twee aandrong bij president Alijev.

16.  (C) U/S Burns said that one of the ways Azerbaijan could
show leadership as a tolerant and secular country was in
advancing democracy and human rights.  He specifically asked
that, following the appeal process of the two youth
activists, the President find a way on humanitarian grounds
to release the two men.  Aliyev made no firm commitment, but
responded, "I think this can be done.  I had no intention to
hurt anyone."  When U/S Burns expressed the hope that the
government could quietly take this step, the President said,
"Okay." (link)

,,Onzin”, zegt Hajizade. ,,Hij wilde ons geen pijn doen, maar ze hebben wel mijn neus gebroken. Ik kan nog altijd amper ademhalen en moet binnenkort naar het ziekenhuis”. Zijn vrijlating, een paar dagen eerder dan die van Milli, is bovendien voorwaardelijk. Hij mag het land niet uit en moet zich om de zoveel dagen melden in Baku. ,,Maar ik ben me wel gaan realiseren dat Thomas Friedman van de New York Times gelijk heeft, de aarde is platter geworden. Er worden een paar onbeduidende bloggers opgepakt in een land ver weg, en toch krijgt het aandacht over de hele wereld. Mensenrechten zijn nog altijd universeel. Ik ben iedereen erg dankbaar. Iedereen die aan me heeft gedacht, iedereen die er iets mee heeft gedaan en iedereen die bij Facebook op ‘Like’ klikte.”

Hij heeft nergens spijt van. ,,Ik zou het zo weer doen. Sterker nog, ik zou het veel sterker aanzetten. Het is geweldig dat ze mij en Emin hebben vrijgelaten, maar er zijn duizenden mensen die nog iedere dag onder dit regime te lijden hebben. Ik hoop alleen maar dat mijn vrijlating iets heeft bijgedragen. Er zijn in het jaar dat ik achter de tralies zat vier keer meer bloggers gekomen, er zitten inmiddels drie keer meer Azerbeidzjani’s op Facebook. Wat ik toen deed, daar zijn nu zeker vijftig mensen mee bezig”.

Adnan Hajizade
Adnan Hajizade

‘Je staat daar en daar blijf je staan’

Vanaf het stadhuis aan de Moskouse Tverskajastraat zie je ze al staan. Een enorme rij mannen in donkere kleding. Er kringelt rook naar boven. Ze duwen, trekken, schreeuwen, zwaaien met papieren en wachten uiteindelijk allemaal voor een deur. Ieder kwartier gaat die deur open en mogen er een paar mensen naar binnen. De rest staat buiten, en blijft de rest van de dag buiten. Hun vrouwen, kinderen, broers of vrienden rijden af en aan in oude Lada’s, ze steken fel af tegen de geblindeerde Audi’s met raadsleden die richting het stadhuis jakkeren.

In de rij

De Azerbeidzjanen komen voor nieuwe paspoorten, moeten hun kinderen bijschrijven of komen voor notariele zaken. En sinds 15 oktober staan er ook buitenlanders in de rij. Zonder opgaaf van reden annuleerde de Azerbeidzjaanse overheid het visumbeleid waarbij je op de luchthaven een stempel kreeg en je zo het land binnen mocht. Een paar Franse toeristen, een Amerikaanse zanger en drie Britse studenten, allemaal keren ze na een half uur in de rij terug naar huis. Dan maar niet naar Baku.

Om de menigte in toom te houden heeft de ambassade een beveiligingsbedrijf in de arm genomen. Twee grote kerels met stoere hesjes, zaklamp en handboeien staan stoicijns naast de deur. Ze hebben de pesthekel aan de troep mannen die elke dag in de rij staan en allemaal eerder naar binnen willen dan de rest. De smeekbedes van de menigte doet het niets. Ze spreken toch geen Azeri. ‘Ik versta dat verdomde kutchinees van je niet, je staat daar en daar blijf je staan’, bijt een van de twee een jonge opgewonden man toe.

Op de derde dag, negen uur wachten later, kom ik eindelijk de deur binnen. Binnen is nog een rij, maar nu staan er stoeltjes en kijkt een groot portret van oud-president Hajdar Alijev de bezoekers streng aan. Een loopjongen met pretoogjes komt naast me zitten. Hij rent voor het ambassadepersoneel heen en weer naar een koffiezaakje en verdient wat bij door paspoorten en papieren naar binnen te smokkelen. ‘Je komt toch niet voor de verkiezingen?’, vraagt hij. ‘Die zijn allemaal al lang geleden verkocht. Wij hebben geen verkiezingen, we doen alleen alsof. Dat weet iedereen hier. Jullie hebben in Nederland toch ook een koningin. Wij hebben een Koning, alleen hij noemt zich president. Vergeet die verkiezingen en kom gewoon bij ons vakantie vieren’.

Met een paar flutredenen wimpelt de functionaris achter een raampje me af. Ik moet orginele documenten laten zien, toestemming hebben van het Ministerie van Buitenlandse Zaken en rekening houden met een wachttijd van vijf dagen. En morgen terugkomen, als het lukt. Na een aantal telefoontjes en wat adviezen van collega’s neem ik het vliegtuig naar Tbilisi. In Georgie is de rij kleiner en werkt de ambassade beter mee. Maar ook hier wimpelen ze me af. ‘Kom volgende week maar terug, dan lukt het vast wel’, zegt een man van achter een soortgelijk raampje. Het wemelt van de geruchten. De regering is bang voor oppositieactivisten uit het buitenland, willen journalisten buiten de deur houden of zouden zelfs alle visa’s afschaffen tot na de verkiezingen. Zelfs de ingenieur van BP kan pas over een week terugkomen. ‘Het is niet te geloven’, zegt hij. ‘Ik heb een pijpleiding aangelegd die bijna een miljoen vaten olie per dag oppompt. En dan krijg je dit’.

Verkiezingen in Azerbeidzjan

UPDATE: In drie dagen is het project geslaagd. Met op de kop af 100 lezers hebben we ruim 1000 euro binnen weten te slepen. Het bewijs dat journalistiek leeft, dat crowdsourcing zelfs in een relatief kleine nichemarkt werkt en dat lezers graag bepalen en zelfs betalen voor onafhankelijke kwaliteitsjournalistiek. Hoera!

Baku, Azerbaijan
Baku op Flickr via ‘Teuchtelad’ – http://www.flickr.com/photos/teuchterlad/

Ik vlieg donderdag naar Baku en sta morgenochtend vroeg op de stoep bij de ambassade om een visum voor elkaar te boksen. Honderden retweets, allerlei steunbetuigingen en net iets te veel media-aandacht. Ik blijf de komende weken hier, op twitter en via e-mail verslag doen. Innovatieve, crowd-sourced journalistiek, het kan. En hoe! Bedankt!

Continue reading

Een iPad – is ‘t wat?

Wat uitgevers zoal met de iPad kunnen, weten we inmiddels wel. Van een gratis Telegraaf-applicatie tot een Bright-magazine voor 9 euro, de mogelijkheden voor vindingrijke media zijn eindeloos. Of tenminste, tot waar Apple de grenzen stelt. Maar wat heb je er als journalist aan? Een uitpakparty, recensie, handleiding en veldtest in één.

In Brussel waren ze vorige maand al uitverkocht. Om toch nog een iPad te kunnen bemachtigen, moest ik naar een afgelegen witgoedwinkel in een buitenwijk van de stad. De teleurstelling is groot wanneer je ‘m al in de tram uitpakt. Je nieuwe aluminium snufje werkt niet zolang je hem niet aan een computer kunt koppelen. Evengoed heb je er een iTunes-account voor nodig. Ter compensatie krijg je van Apple de gratis app iBooks, inclusief een volledig exemplaar van Winnie the Pooh. Dat daargelaten, wanneer er eenmaal een SIM-kaart in zit of er een wifi-verbinding binnen handbereik is, werkt het ding als een wonderscherm. Waar ‘internet’ vroeger iets was waarvoor je moest gaan zitten, heb je het nu in je hand. Niet op een klein scherm, in grote letters of in tenenkrommend tempo op een telefoon, maar alsof je van een A4?tje leest. Een loodzwaar A4?tje, dat dan weer wel.

Het duurt een uur of wat, maar dan heb je de iPad geprogrammeerd zoals het moet. Apple Mail leest de laatste vijftig e-mail berichten van allerlei verschillende accounts, en is bijzonder handig om ‘on the road’ e-mail te lezen en vlugge antwoorden te sturen. De ‘Calendar’ valt gemakkelijk te synchroniseren met andere agenda’s, en de browser, Google Maps-toepassing en YouTube-app werken bijzonder intuïtief. Veel van de programma’s die je online gebruikt (Gmail, Twitter) werken even goed op de iPad. Toch kom je er ook direct achter dat de aankoop ter waarde van 500, 600 of 700 euro verre van compleet is. Je hebt een breed spectrum aan apps nodig om alles er uit te halen. Credit-card in de aanslag? Let’s go!

Apps

De ratelende telexen van Reuters en AP zijn handig, al bieden ze maar een minieme selectie van wat er beschikbaar is. Thompson Reuters News Pro (gratis) geeft behalve nieuws ook actuele koers- en valuta-informatie. De vormgeving van de AP-app (ook gratis) springt er tussenuit. Hij is tegelijkertijd vrolijk en onhandig.

WordPress (gratis) – Een blogpost online zetten vanuit de ingebouwde Safari-browser is niet gemakkelijk, maar het kan. WordPress, de motor achter vele blogs en websites, heeft een toepassing die helpt. De mogelijkheden zijn beperkt, maar met een paar vingerbewegingen staat er een nieuw bericht op de hoofdpagina.

Amazon Kindle (gratis) – Wie z’n woonadres verplaatst naar een motel in California, heeft plots toegang tot de complete Kindle-bibliotheek. Eindelijk!

Things for iPad (15,99 euro) – Geen journalist is compleet zonder een lijst met af te werken plannen, verhalen, ideeën en projecten. Er is allerlei software beschikbaar die orde in de chaos belooft te scheppen, maar Things werkt als een trein.

Dropbox (gratis) – Wat tegenvalt: je kunt niet zomaar stapels met documenten naar de iPad overslepen. Hotelbevestigingen, plattegrondjes, hele folders met PDF-bestanden, met Dropbox zijn ze plots wel beschikbaar op de iPad. Wie het programma installeert op de ‘thuiscomputer’ krijgt een folder waarin alle bestanden zowel online als op de iPad beschikbaar gemaakt worden.

Evernote (gratis) – Werkt anders, maar volgt hetzelfde principe van Dropbox. Evernote zet alle documenten, foto’s, lappen tekst of snippers van quotes overzichtelijk bij elkaar.

Het wemelt van de iPad-toepassingen om aantekeningen en notities te maken. In de meeste gevallen zijn ze weinig beter dan de ingebouwde ‘Notes’. Maar SoundNote (gratis) is een prachtige toepassing, het programma neemt geluid op terwijl je aantekeningen maakt. Handig voor persconferenties, maar ga er niet van uit dat je de opnames later op de radio kunt gebruiken.

Portfolio To Go (2,39 euro) maakt van een Flickr-account een slideshow, die desgewenst ook offline te bekijken is. Handig voor wie niet opnieuw al zijn foto’s naar een ander apparaat wil slepen, en toch familie en vrienden vakantiefoto’s wil laten zien.

Wie uiteindelijk toch met een laptop en een iPad op stap gaat, doet er goed aan Airdisplay (7,99 euro) aan te schaffen. Via de beschikbare wifi-verbinding zorgt de toepassing ervoor dat de iPad een tweede beeldscherm is. Handig voor tekstcorrectie, of wie gewoon ruimte te kort komt.

Met de komst van de iPad beleven RSS-readers een tweede jeugd. Flipboard (gratis) en Pulse (2,99 euro) verzamelen de nieuwsberichten, foto’s en video’s uit de gewenste bronnen, van Google News tot Facebook en Twitter.

In Pressdisplay (gratis) kun je, na registratie, een flinke greep uit alle wereldkranten lezen. Wie een abonnement voor 39 dollar per maand afsluit, kan in de meeste landen ter wereld de belangrijkste kranten lezen. Alleen in Nederland is de keuze (enkel de Volkskrant) wat beperkt. Daar staat tegenover dat je 14 Noorse, 47 Duitse en 285 Canadese kranten kunt lezen.

Dode muggen

De iPad is ideaal wanneer je onderweg bent. Nooit meer uren door een stad dolen om een vluchtbevestiging te printen, bijzonder snel het laatste nieuws lezen en waar nodig binnen een paar minuten op belangrijke e-mail reageren. Toch is het geen vervanging voor een laptop. Toen ik op een terras in de Georgische hoofdstad Tbilisi plots las dat een onbekende Georgische zakenman een Nederlandse voetbalclub kocht, moest ik als de wiedeweerga met een taxi terug naar mijn hotel. Dertig vensters openen, halve webpagina’s vertalen en ondertussen een stuk schrijven, het gaat niet echt gemakkelijk op een iPad. Het kan wel, maar je moet er engelengeduld voor hebben.

Het heeft bijzonder veel voordelen een bibliotheek aan foto’s bij je te dragen. Toen de Georgische douane me uit de rij haalde voor een kruisverhoor kon ik aan de hand van foto’s exact uitleggen wat mijn werk is en waarom ik bepaalde stempels in mijn paspoort heb staan. Niet alleen bij autoriteiten, ook bij interviews wekt het vertrouwen. Met het kleine handzame dingetje kun je aan argwanende personen precies uitleggen en laten zien wie je bent en wat je doet. En nog handiger: wanneer jengelende kinderen een interview verstoren, zijn ze met de iPad wel even zoet. Net als taxichauffeurs, die met Google Maps opeens wel de weg naar je hotel weten te vinden.

Geweldig is ook het ‘on demand’-gevoel. Voor een boek hoef je niet langer naar een boekhandel, of weken te wachten op een zending uit Amerika. Toen ik in Georgië in contact kwam met een uitgever kon ik diezelfde avond nog het boek recenseren. Ook voorbij zijn de lange zoektochten door allerlei steden op zoek naar een kiosk die de International Herald Tribune verkoopt.

Zijn er ook keerzijdes? Reken maar. Wat steekt is dat de kranten, de e-books en de toepassingen die je koopt bij iTunes niet je eigendom zijn. De kranten van Pressdisplay blijven zestig dagen op de iPad staan, daarna zijn ze verdwenen. Uitprinten, doorsturen aan vrienden of archiveren voor later, het mag allemaal niet. Dat gaat ook op voor de boeken van Amazon. Een boek uitlenen aan een vriend, het mag allemaal niet van de ingewikkelde wetgeving die in principe slechts auteursrechten zou moeten beschermen. Wanneer de hype voorbij is en de iPad soms ook een dag of twee in een rugtas ligt, komt het besef dat het vooral een apparaat is om passief media te consumeren. Het is geen open platform om nieuws mee te maken.

Ook vervelend: het oplichtende scherm trekt in het donker muggen aan. Wanneer je die op het scherm dooddrukt, flip je automatisch over naar een volgende pagina of post je voor je het weet iets op Facebook. Dat daargelaten, het is geweldig journalistiek gereedschap. Ik zou niet meer zonder kunnen.

‘SOS op de minaret’

Kirgizie

Het vreemde aan een oorlog is dat je plots de ruimte krijgt. Niet alleen op de ether, televisie en in kranten, maar ook in de vorm waarin je schrijft. Voor een krantenstuk ben je vaak de helft van je stuk al kwijt aan inleidingen,achtergrondjes, bijzinnen en analise. Nu kon ik plots, heel simpel gezegd, schrijven. Gewoon optekenen wat mensen je vertellen. Echte journalistiek. Pas later komt de achtergrond en moet je weer op de vierkante centimeter werken, zoals hierboven. Het conflict in 3000 tekens voor Knack. [PDF]

Clowns of war

“You, where are you from?” A tired, bored and maybe half-drunk Kyrgyz soldier flags me down on Osh’s main drag, Ulitsa Lenina.

press

In the past days, the city has been transformed into a war zone. Burned-out cars, tipped-over buses and sawn-down trees are makeshift blockades.

“You’re not supposed to be here,” the soldier says.

“I’m a journalist from Moscow.” As long as I stick to short phrases I can hide my very un-Russian accent.

I guess in a way, I am somehow a Muscovite: I say ‘malaka’ for milk and even feel at home there while stuck in an endless traffic jam.

“He’s from Moscow!’ the soldier shouts to a shifty group of army men sitting around an old Mercedes on the edge of the Kyrgyz part of town.

Some of them are wearing uniforms, but others just shorts and T-shirts that bluntly say “FBI”, or armed vests that have “Shanghai Metropolitan Police” in yellow letters on the back. The clowns of war. They try to cook rice on a fire of rubbish and keep complaining that Uzbeks are better cooks.

“How much does it cost to buy an apartment in Moscow?” he asks while reloading his gun and slowly aiming it in my direction. “Are girls nice there?” he asks. “How much do they charge to sleep with you? You have a metro there, right? How much do you pay for gas? Why are you not sending any Russian troops? Could Putin not rule Kyrgyzstan? Are the streets clean?”

His friends call him Belek, I have to write down my phone number for him. In the end, they let me pass to the Uzbek area of town. Chances are that he and his mates drove through these streets a couple of nights ago in armed vehicles, fired at anything that moved and burned down the whole street except for the mosque.

The Uzbeks about 200 metres further down the road don’t have any guns – just sticks and kitchen-knives. A mob of men appears out of the rubble. Only men are left. Women and children have fled, trying frantically to cross the border into Uzbekistan.

“If you guys are really from Moscow, you’re a bunch of liars! Stop telling lies and do your job!” an older man shouts.

Like many others he brings his mobile to show the slaughter the Uzbeks managed to film while it happened. “And you in Moscow only show Kyrgyz victims,” he continues. “Your Channel One is lying to us!”

At this point, the Russian photographer I’m with snaps. “So why the hell are you shouting at me? Do I work for Channel One? I’m a photographer! Russian television always says bullshit. Now they’ve fucked you once, but you forget they fuck my whole country every day on TV.”

Then Belek calls.

“Did the Uzbeks kill you yet?” he laughs, but abruptly stops. “There is a problem,” he explains. “We are watching Russia’s Channel One here, and they’re only showing Uzbek victims! You’re a bunch of liars!”

Because war is complicated enough already I hang up the phone. He calls me back later that evening.

“Never mind the television – I want to come to Moscow too. I heard it’s cheap to buy a car there, and you can make a lot of money as a taxi driver. When I come, can I stay at your place?”

Here we go again! Masterclass IRJ

Dinsdag 27 april van 19 tot 22 uur
Postgraduaat Internationale Researchjournalistiek
Katholieke Hogeschool Mechelen

De crisis in de mediasector is de uitgelezen kans voor iedere jonge journalist met ambitie. Altijd al als correspondent in het buitenland willen werken? De crisis is uw kans. Vergeet het bureau, de bevallige assistente, de perskaarten, de accreditatie en het hoge inkomen. De nieuwe journalist verkoopt zijn werk online, heeft een kantoor waar er een internetverbinding is en schrijft voor iedereen. Iedereen? Ja, voor iedereen.

Voor het harde nieuws zijn er de persbureau’s. Van terroristische aanslagen in de metro tot de resultaten van dede Olympische Spelen. Sla de Vlaamse kwaliteitskranten er op na, zeker 60 tot 70 procent van de buitenlandberichtgeving is afkomstig uit de ratelende telex van een persbureau. En met Nick Davies in de hand weten we hoe dat de journalistiek, en in zekere zin zelfs de samenleving als geheel uitholt.

Dat geeft de moderne journalist een vrijbrief tot onorthodoxe werkmethodes. Uw taak is duidelijk: het verhaal achter het verhaal vertellen. Dat mag een hoop kosten. Schuw de commercie niet en brengt het verhaal dat de persbureau’s niet zien. Hunter S. Thompson deed het al in de jaren ’60. Met een neus voor een goed verhaal de massa-media het nakijken geven. Van Twitter tot Facebook, van onderzoeksjournalistiek tot ‘Search Engine Optimalisation’ en van Brussel tot Moskou. Voor de journalist 2.0 is de wereld dichterbij dan ooit tevoren.

Olaf Koens

Olaf Koens (Chatillon-sur-Seine, 1985) werkt in Rusland en de voormalige Sovjet-Unie als correspondent voor de GPD. Op freelance-basis, want naast zijn dagbladenwerk schrijft hij voor verschillende Nederlandse, Belgische en Russische publicaties.,,In dit gedeelte van de wereld liggen prachtige verhalen zomaar op straat, die moeten wel verteld worden.”

Komt allen! Aanmelden? Reageer hieronder!