In Kirgizie is de grootste generator uitgevallen en Oezbekistan trok zich deze week terug uit een regionaal energiedienstenverband. Regionale conflicten en de oude Sovjet-infrastructuur spelen de problemen in de kaart. Bewoners maken zich op voor een koude winter.

Zomers slaan de Tadzjieken de oogst, om er tijdens de strenge winter van te kunnen leven. Foto: Brian Harrington Spier op Flickr

Dinsdagmorgen leidde een technisch probleem bij een generator tot de tijdelijke stillegging van de Toktogoel-waterkrachtcentrale in Kirgizie, een installatie die in ongeveer 40 procent van de stroomvoorziening van het Centraal-Aziatische land voorziet. In het land zijn inmiddels noodmaatregelen van kracht die de stroomvoorziening moeten rantsoeneren. De verouderde infrastructuur uit de Sovjet-tijd speelt het land parten. Twee jaar geleden waren er tijdens de winter ook al problemen met de energielevering. Toen het kwik daalde tot -25 viel in sommige provincies de stroom uit en begaf de stadsverwarming het. Doordat de meeste mensen in slecht geisoleerde appartementjes wonen vielen er duizenden doden.

Vorige week trok Oezbekistan zich terug uit een Centraal-Aziatisch samenwerkingsverband tussen de verschillende buurlanden. Volgens de Oezbeekse overheid steelt buurland Tadzjikistan electriciteit en kan men niet langer in de eigen energiebehoefte voorzien zonder het buurland af te sluiten. Tadzjikistan importeert via Oezbekistan ook electriciteit uit Turkmenistan. ,,Wij zien dat als een politieke stap”, laat Choesrav Ghojbov, een hooggeplaatse Tadzjiekse functionaris uit tegen een Russisch persbureau weten. ,,Ieder land mag natuurlijk zijn eigen beslissingen nemen, maar dit besluit heeft ernstige consequenties.” Oezbekistan heeft de grootste energievoorzieningen in Centraal Azie en heeft in het verleden vaker gas en electra afgesloten naar buurlanden Kirgizie, Tadzjikistan en delen van Kazachstan. Analisten vrezen dat door de terugtrekking van Oezbekistan uit het regionale bondgenootschap Tadzjikistan op korte termijn met grote tekorten zal komen zitten.

Stroomvoorziening en energie-infrastructuur is een groot probleem in de landen van de voormalige Sovjet-Unie. Bovendien zijn complete regio’s vaak afhankelijk van een enkele centrale, iets wat bleek tijdens het ongeluk met de Russische Sajano-Sjoesjenkskaja waterkrachtcentrale afgelopen augustus. Grote delen van Siberie kwamen toen tijdelijk zonder stroom te zitten. Waar vroeger Moskou voor de voorziening en distributie zorgde moeten de Centraal-Aziatische landen dat inmiddels zelf en veelal onderling oplossen. Dat leidt al jaren tot conflicten, meestal in de wintermaanden. In 2006 draaide Rusland de gaskraan naar Georgie dicht, waarna het land in korte tijd haar energievoorziening moest diversificeren en tegen woekerprijzen gas inkocht bij buurlanden. Ook met buurland Oekraine heeft Rusland al enkele jaren een conflict over gasleveranties. Vorig jaar kwamen er tientallen mensen in Europa om het leven doordat Rusland de gaskraan naar Oekraine dichtdraaide en daardoor de leveranties aan Moldavie, Roemenie, Bulgarije en Polen in het geding kwamen.

Energievoorziening en distributie is al sinds de aanleg ervan in het begin van de vorige eeuw een punt van zorg. Sovjet-ingenieurs lobbyden jarenlang voor een project waarbij men een aantal Russische rivieren zouden ‘omdraaien’ om het droge Centraal-Azie van energie en water te voorzien. Nog altijd zijn hier voorstanders voor te vinden, waaronder de Moskouse burgemeester Joeri Loesjkov. Zowel Rusland als Iran hebben allerlei plannen voor nieuwe energiecentrales in Centraal-Azie, maar voorlopig is daar geen geld voor. Mahmadsaid Oebaildoellojev, voorzitter van het Tadzjiekse parlement, stelde onlangs voor dat iedere inwoner een maandsalaris zou moeten inleveren om de bouw van een nieuwe hydrodam te bekostigen.

Afghanistan vraagt de Russen om de heroà¯neproductie te helpen bestrijden. Rusland heeft daar zelf ook baat bij, want langs de poreuze grenzen van Centraal-Azie liggen de heroineroutes naar de Russische markt wagenwijd open. Nog nooit waren er zoveel verslaafden in Rusland, een probleem dat men langzaam maar zeker onder ogen ziet.

Jonge verslaafden in Sint Petersburg, door kr4gin op Flickr

Bij het metrostation Tsjertanovskaja in het zuiden van de Russische hoofdstad spreekt iedereen er schande van. ,,Het zijn net spoken, zo wit. Vooral in de winter kijk je dwars door ze heen”, weet Tatjana (30) die sigaretten verkoopt in een ondergrondse passage. ,,En de politie laat ze gewoon liggen, ze durven ze niet aan te raken”, voegt ze er aan toe.

Rusland wordt de laatste jaren overspoeld met heroà¯ne uit Afghanistan. In Centraal-Aziatische landen als Tadzjikistan, Oezbekistan en Kazachstan sijpelt de illegale drugs gemakkelijk door de vrijwel open grenzen met Rusland. Volgens de officiele cijfers zijn er zeker 2 miljoen verslaafden in Rusland, iedere dag komen er ongeveer 80 gebruikers om het leven. Sinds 2001 is de hoeveelheid Afghaanse heroà¯ne in Rusland vervierenveertigvoudigd.

De Afghaanse vice-president Karim Halili bracht deze week een bezoek aan Moskou en vroeg de Russen bij te dragen aan de bestrijding van de illegale teelt en smokkel. Rusland zegde samenwerking toe en is bezig verschillende drugskartels in Rusland en de Centraal-Aziatische landen in kaart te brengen. Volgens Viktor Ivanov van het staatsorgaan dat zich bezighoud met de bestrijding van drugs zijn de problemen begonnen toen de NAVO het land binnenviel. ,,Wij willen dat de NAVO gewoon z’n werk doet, de regio in het gareel houdt en ook de drugsbestrijding aanpakt.”

De enorme toestroom van Afghaanse heroà¯ne is goed zichbaar in Jekaterinburg, een Russische miljoenenstad dicht bij de grens met Kazachstan. Evgeni Maljonkin van de stichting ‘Stad Tegen Drugs’ werkt er al tien jaar met allerlei verslaafden. ,,Sinds de Amerikanen in Afghanistan aan de slag zijn gegaan is de hoeveelheid heroà¯ne hier enorm toegenomen. Wij hebben afkickprogramma’s en werken goed samen met de autoriteiten, maar in de regio en in de kleinere steden en dorpen is het een drama.”

Rusland begint langzaam het enorme drugsprobleem onder ogen te zien. Volgens de officiele cijfers is zeker twee procent van de Russische beroepsbevolking verslaafd aan heroà¯ne. Sommige experts spreken zelfs van een epidemie. Bovendien zijn heroà¯neverslaafden in Rusland vaak jongeren. Maljonkin: ,,Net als in de rest van de wereld beginnen de meeste drugsverslaafden hier met marihuana of XTC. Maar omdat de heroà¯ne zo goedkoop is geworden schakelen veel jongeren hier in een vroeg stadium al over op heroà¯ne, met alle gevolgen van dien.”

De Russische overheid heeft amper beleid of programma’s voor de opvang van verslaafden of de verstrekking van medicijnen of injectienaalden. Drugsgebruikers worden meestal gewoon opgepakt en in het gunstigste geval doorverwezen naar liefdadigheidsinstellingen. Meestal komen ze echter in de gevangenis terecht. De samenwerking met de Afghaanse overheid is volgens Maljonkin een stap in de goede richting, maar de oplossing is volgens hem veel simpeler: ,,Men moet hier simpelweg de grenzen sluiten. Iedereen met een paspoort kan op dit moment de grens over. Dat moet anders, bijvoorbeeld door een visumplicht in te voeren. Wanneer de grenzen dichtgaan is het hele probleem zomaar afgelopen.”

De Pers, 25 september 2007.

Op de hoek bij een stembureau in Almaty zit een man die watermeloenen verkoopt. Hij komt eigenlijk uit Karganda, een stad in het Noorden van Kazachstan, maar reisde met een vrachtwagen vol watermeloenen af naar Almaty. “œHier kunnen mensen zoetigheid meer waarderen, en mijn watermeloenen zijn bijzonder zoet! Proef maar!”. Zijn naam is Gamzat, en zijn watermeloenen smaken beslist beter dan die gekweekt in Belgie. Hij is verbaasd wanneer ik hem vraag of hij vandaag gestemd heeft. “œZijn er verkiezingen dan? Ik vroeg me al af waarom het zo rustig is op straat. Niemand koopt watermeloenen vandaag”.

Op de hoek bij een stembureau in Almaty zit een man die watermeloenen verkoopt. Hij komt eigenlijk uit Karganda, een stad in het Noorden van Kazachstan, maar reisde met een vrachtwagen vol watermeloenen af naar Almaty. “œHier kunnen mensen zoetigheid meer waarderen, en mijn watermeloenen zijn bijzonder zoet! Proef maar!”. Zijn naam is Gamzat, en zijn watermeloenen smaken beslist beter dan die gekweekt in Belgie. Hij is verbaasd wanneer ik hem vraag of hij vandaag gestemd heeft. “œZijn er verkiezingen dan? Ik vroeg me al af waarom het zo rustig is op straat. Niemand koopt watermeloenen vandaag”.

“˜Een paradijs! Het is daar fantastisch!”™ De taxichauffeur schreeuwde het uit terwijl hij een halve cirkel om het Moskouse vliegveld maakte. Ik stond bij de verkeerde terminal, en een bus doet er al gauw een half uur over een rondje Sheremetevo airport. “œIk heb in Kazachstan bij Almaty mijn Sovjet-dienstplicht doorgezeten, het was er heerlijk!”. “œZo fantastisch was dat Sovjet leger toch niet?”, vraag ik hem. “œDaar wel! Tsjukova Kalina, dat is een paradijs op aarde. Het klimaat is er perfect om hasj te kweken. Iedereen rookte bij ons, officieren, wachtmeesters, wat een tijd!”. Hij lacht. “œJe moet niet denken dat er in onze divisie een drinkprobleem was”.